Luận văn thạc sĩ không gian và thời gian nghệ thuật trong cố đô của yasunary kawabata

Kavvabata, từ lâu “Không gian và thời gian nghệ thuật” trong sáng tác của ông vẫn được coi là một đề tài mới mẻ và hấp dẫn đối với những người say mê văn chương Nhật Bản - say mê dòng vă

TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA: NGỬVĂN

HÀ NỘI- 2015

NGUYỄN THỊ HẠNH

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN

NGHỆ THUẬT TRONG CÓ ĐÔ

CỦA YASUNARY KAWABATA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

• • • •

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

NGUYỄN THỊ HẠNH

KHÔNG GIAN YÀ THỜI GIAN

NGHỆ THUẬT TRONG CÓ ĐÔ

CỦA YASUNARY KAWABATA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Ngưòi hướng dẫn khoa học

TS NGUYỀN THỊ BÍCH DUNG

Trong quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp của mình, tôi đã nhận được sự giúp đỡ và chỉ bảo tận tình của các thầy giáo, cô giáo trong khoa Ngữ văn- Trường ĐHSP Hà Nội 2, trong tổ bộ môn Văn học nước ngoài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình tới các thầy, cô giáo trong khoa, tổ, đặc biệt là TS Nguyễn Thị

Bích Dung - người đã trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành đề tài này.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Sinh viên

Nguyễn Thị Hạnh

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của

TS.Nguyễn Thị Bích Dung Tôi xin cam đoan rằng:

- Đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi

- Kết quả này không trùng vói kết quả của bất kỳ tác giả nào đã được công bố Nếu sai tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Sinh viên

Nguyễn Thị Hạnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát 6

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Đóng góp của khóa luận 6

8 Bố cục khóa luận 6

NỘI DUNG 7

• CHƯƠNG 1 KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG CÓ ĐÔ 7

1.1 Khái niệm về không gian nghệ thuật 7

1.2 Không gian nghệ thuật trong cổ đô 8

1.2.1 Không gian chùa chiền, ni viện 10

1.2.2 Không gian sinh hoạt 18

1.2.3 Không gian tâm lý 24

CHƯƠNG 2 THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG CÓ ĐÔ 32

2.1 Khái niệm thời gian nghệ thuật 32

2.2 Thời gian nghệ thuật trong cổ đô 33

2.2.1 Thời gian tự nhiên 34

2.2.2 Thời gian tâm lý 40

2.3 Cách tổ chức thòi gian 42

KẾT LUẬN 44 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

o k h o

a h ọ

c

•Yasunary Kawabata (1899- 1972) là một nhà văn lớn của Nhật Bản, người Châu Á thứ hai sau R Tagore nhận giải thưởng Nobel văn chưong vào năm 1968, đúng 100 năm sau cuộc Duy tân Minh Trị (1968) khởi đầu Những sáng tác của Y Kawabata phản ánh và khẳng định những nét đẹp truyền thống của con người và thiên nhiên Nhật Bản bằng “nghệ thuật viết văn tuyệt vời và tình cảm lớn lao, thể hiện được bản chất và cách tư duy Nhật Bản”(Đánh giá của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển khi trao giải)

Y Kawabata được các nhà nghiên cứu tôn vinh như người “Mở cánh cửa tâm hồn Nhật Bản” Ông là nhà văn Nhật Bản đầu tiên nhận giải Nobel văn học

vào năm 1968 với bộ ba tiểu thuyết: Xứ tuyết (1947), Ngàn cánh hạc (1951),

Cổ đô (1962).

Cố đô là một trong ba bộ tiểu thuyết tiêu biểu, đặc sắc làm nên tên tuổi

của Y Kawabata Mỗi tác phẩm của Y Kawabata đều cho thấy nghệ thuật viết văn tuyệt vời và tình cảm lớn lao, thể hiện được bản chất của cách tư duy Nhật

và thòi gian nghệ thuật là điều thú vị, là sự quan tâm của nhiều người.

Đối với Y Kavvabata, từ lâu “Không gian và thời gian nghệ thuật” trong sáng tác của ông vẫn được coi là một đề tài mới mẻ và hấp dẫn đối với những người say mê văn chương Nhật Bản - say mê dòng văn học xứ Phù Tang Không gian và thời gian nghệ thuật là hiện tượng của thế giới khách quan khi đivào nghệ thuật được soi rọi bằng tư tưởng, tình cảm, được nhào nặn và tái tạo trở thành một hiện tượng nghệ thuật độc đáo, thấm đẫm cá tính sáng tạo của nhà văn

Không gian và thòi gian trong văn học rất tiêu biểu cho khả năng chiếm lĩnh đời sống rộng, sâu và nhiều mặt của ngôn từ Cảm quan về không gian và thời gian gắn liền với cảm quan về con người và cuộc đời, gắn bó với ước mơ

và lý tưởng của nhà văn Không gian và thời gian là những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên diện mạo và giá trị của tác phẩm Mỗi nhà văn có cách tổ chức không gian và thời gian riêng tùy thuộc vào tài năng và phong cách của mỗi người Nhưng nhìn chung đó là những phạm trù quan trọng, giúp nhà văn tái hiện về hiện thực đời sống, phản ánh quan niệm nhân sinh quan của mình.Tác phẩm văn học là sản phẩm của nhà văn ở đó nhà văn không chỉ tái hiện lại những sự kiện, hiện tượng của thế giới, đề xuất một quan niệm khái quát tư tưởng rõ rệt về chúng mà còn xây dựng nên một thế giới nhân vật và sự kiện tồn tại trong không gian và thòi gian nghệ thuật nhất định đã gia công và

xử lý theo ý đồ của mình Tìm hiểu không gian và thòi gian trong một tác phẩmvăn học là điều rất thú vị và là mối quan tâm của nhiều ngưòi Từ lâu trong sáng tác của Y Kawabata đề tài này được xem là đề tài mới mẻ, hấp dẫn đối

với những người say mê tìm hiểu văn chương xứ sở Phù Tang

1.2 Lí do sư phạm

Việc tìm hiểu sáng tác của Y Kavvabata sẽ gúp người giáo viên tương lai

có cái nhìn sâu sắc, toàn diện hơn về văn học nước ngoài, đặc biệt là văn học Nhật Bản Từ đó tích lũy được những tư liệu cần thiết cung cấp cho học sinh hiểu biết thêm về những sáng tác vãn học được học trong nhà trường phổ thôngnhư thơ Haikư của Basho Và đặc biệt giúp các em có cái nhìn đúng đắn trong học tập và trong cuộc sống

Một tác phẩm văn chương sinh động, hấp dẫn được thể hiện qua rất nhiều phương diện nghệ thuật, trong đó “Không gian và thời gian nghệ thuật” là đề tài độc đáo và đặc sắc Khi nghiên cứu đề tài này người viết không chỉ nắm được nội dung tư tưởng của tác phẩm mà còn là dấu hiệu nhận biết phong cách của nhà văn

Từ những lí do đó chúng tôi chọn đề tài Không gian và thời gian nghệ

thuật trong cố đô của Y Kawabata với hi vọng sẽ khám phá được phần nào

đóng góp của tác giả làm nên giá trị nghệ thuật cho tác phẩm

2 Lich sử vấn

đề •

Nói tới không gian và thời gian nghệ thuật là là nhắc tói một trong những vấn đề cơ bản của khoa nghiên cứu văn học hiện đại Ngày nay không gian và thời gian nghệ thuật rất được giói nghiên cứu chú trọng Tuy nhiên trước thế kỷ

XX, khái niệm này dường như chưa được quan tâm một cách đúng mức

Y Kawabata là một trong những nhà văn góp phần làm phong phú các giátrị văn chương của nhân loại trong thế kỉ XX Sáng tác của ông luôn thu hút được sự quan tâm của giói nghiên cứu trong và ngoài nước:

Tạp chí văn học số 16 (tháng 9/ 1999) tác giả E.G.Sheidensticker nhận

xét: “Tôi cho rằng nên xếp Y Kawabata vào dòng văn chương mà ta có thể dò

đến tận bậc thầy Haikư của thế kỉ XVII” Trong bài viết này tác giả chủ yếu tìmhiểu nghệ thuật Chân không trong sáng tác của Y Kavvabata

Tạp chí văn học số 9 năm 1999: Tác giả Lưu Đức Trung có bài viết bàn

về “Thi pháp tiểu thuyết Y Kavvabata- Nhà văn lớn của Nhật Bản” Thể hiện

rõ thi pháp đặc trưng trong sáng tác của Y Kavvabata là thi pháp Chân không (nói ít, gợi nhiều, ý được thoát ra từ khoảng trống của câu chữ)

Tạp chí văn học số 2 năm 2002, tác giả Nhật Chiêu có bài “Thế giới

Kavvabata Yasunary trong tác phẩm của ông”

Tạp chí văn học số 1 năm 2004 với bài “Thủ pháp tương phản trong

truyện Người đẹp say ngủ của Y Kawabata” của tác giả Khương Việt Hà, bài

viết tập trung đi sâu tìm hiểu nghệ thuật của tác phẩm

Trong tạp chí văn học số 7 năm 2005: Đào Thị Thu Hằng có bài: “Y

Kawabata giữa dòng chảy Đông- Tây” Bài viết nghiên cứu về sự ảnh hưởng

của văn hóa phương Tây đối với Y Kawabata và khẳng định văn hóa phương

Đông là gốc rễ trong tư tưởng nhà văn

Tạp chí văn học số 11 năm 2005 với bài: “Y Kawabata- Lữ khách muôn

đời đi tìm cái đẹp” của tác giả Nguyễn Thị Mai Liên Bài nghiên cứu đi sâu vào

vẻ đẹp Nhật Bản trong sáng tác của Y Kawabata: vẻ đẹp thiên nhiên, vẻ đẹp

phong tục, vẻ đẹp của tâm hồn con người

Trong nghiên cứu văn học số 6 năm 2006: Khương Việt Hà có bài bàn

về “Mĩ học Y Kawabata” bài viết trình bày rõ quan điểm về cái đẹp của Y Kawabata và nguồn gốc hình thành quan điểm đó

Tác giả Đào Thị Thu Hằng với cuốn chuyên luận “Văn hóa Nhật Bản

và Yasunary Kawabata ’’ chuyên luận viết về những nét văn hóa đặc sắc của

Nhật Bản, về tác giả Y Kawabata và nghệ thuật kể chuyện trong sáng tác của ông, trong đó có nhắc đến phương diện không gian và thòi gian

Nhìn chung, đã có một số bài viết đề cập đến “Không gian và thời gian

nghệ thuật” trong sáng tác của Y Kawabata nhưng chưa được khai thác sâu

mà chủ yếu chỉ tập trung làm nổi bật cái đẹp trong tác phẩm của ông

Trong Lí luận vãn học - vẩn đề và suy ngẫm của Nguyễn Văn Hạnh và

Huỳnh Như Phương, hai nhà nghiên cứu đi vào làm rõ một số đặc điểm về hìnhtượng thời gian và không gian, về hình tượng không gian có không gian thiên nhiên, không gian sinh hoạt, có thể là không gian mở hay không gian khép, là không gian tĩnh hay động.về hình tượng thời gian có thời gian trần thuật, thòi gian tâm lí Tác giả cũng nhấn mạnh “hình tượng thời gian cũng đồng thời biểu

lộ cách nhìn của con người về thế giới”[9; tr 183],

Không gian và thời gian là hai khía cạnh của sự vật, là kích thước của sự sống, là một hiện tượng của thế giói khách quan Nghệ thuật biểu hiện sự sống, tái hiện sự sống làm sao không dựng cái khung không gian và thời gian lên được để chứa đựng vật, để cho sự vật có chỗ sống, sinh sôi nảy nở” (Huy Cận) Trong khóa luận này, ngưòi viết muốn tìm hiểu, khám phá sâu hơn phương

diện “Không gian và thời gian nghệ thuật trong cố đô của Y Kawabata”.

Cố đô là là một trong ba tác phẩm đạt giải Nobel của Y Kawabata Tác

phẩm nói tới vẻ đẹp của thành phố Kyoto và các truyền thống cổ, cũng từ đó thể hiện tâm lí của con ngưòi - đặc biệt là nói tới cặp chị em song sinh đã bị chia cách từ lúc mới chào đời Không gian và thời gian trong tác phẩm được Y Kawabata thể hiện rất độc đáo, sinh động khiến độc giả cảm nhận mới mẻ không dễ gì nắm bắt được ngay mà phải bằng cả tâm hồn, sự hứng thú của mình để tìm hiểu sâu sắc vấn đề này

3 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nhằm mục đích khám phá không gian và thời gian nghệ thuật trong

Cố đô của Y Kawabata Qua đó thấy được tài năng của nhà văn và những đóng

góp lớn lao của ông cho nền văn học Nhật Bản nói riêng và cho nhân loại nói chung

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với đề tài này người nghiên cứu hệ thống các khoảng không gian và thời gian khác nhau trong tác phẩm, sau đó tiến hành phân tích, so sánh, đối chiếu giúp người đọc thấy được những đóng góp, sáng tạo mới mẻ của Y Kavvabata

Tiểu thuyết Cố đô của Y Kawabata do Thái Văn Hiếu dịch.

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, người viết đã sử dụng các phương pháp như:

- Phương pháp phân tích, so sánh, đối chiếu

- Phương pháp khảo sát tác phẩm

- Phương pháp tổng họp nâng cao vấn đề

7 Đóng góp của khóa luận

Khóa luận đóng góp một phần nhỏ bé vào việc cung cấp ngữ liệu về việc giảng dạy những tác phẩm văn học Nhật Bản sau này ở phổ thông

8 Bố cuc khóa luân

• •

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Nội dung của khóa luận được chia làm hai chương:

Chương 1: Không gian nghệ thuật trong cố đô

Chương 2: Thời gian nghệ thuật trong cố đô

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG CÓ ĐÔ

1.1 Khái niệm về không gian nghệ thuật

Không gian là hình thức cơ bản của thế giới Trong đó, các vật thể có độ dài và độ lớn khác nhau nhưng đó chưa phải là không gian nghệ thuật Không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật Không có hình tượng nghệ thuật nào không có không gian

Nếu thế giới nghệ thuật là thế giới của cách nhìn và mang ý nghĩa khái quát thì không gian nghệ thuật là trường nhìn mở ra từ một điểm nhìn, cách nhìn Không gian ấy có thể rất rộng có thể là rất hẹp Nó cũng có viễn cảnh, có giá trị tình cảm Tình cảm có thể làm cho không gian bao la thêm hay gò bó chật chội hơn Không gian nghệ thuật không đồng nhất với không gian hiện thực Đây là yếu tố quan trọng không thể thiếu trong việc hình thành thế giới nghệ thuật, góp phần thể hiện thế giới quan tư tưởng của người nghệ sĩ trước hiện thực và xã hội, phụ thuộc vào cách phản ánh thế giới của nhà văn vì nó mang tính chủ quan

Trong “7w- điển thuật ngữ văn học” các tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình

Sử, Nguyễn Khắc Phi đã định nghĩa về không gian nghệ thuật như sau: “Khônggian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật, thể hiện chỉnh thể của nó Sự miêu tả trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát

từ một “điểm nhìn” diễn ra trong “trường nhìn” nhất định Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian nên mang tính chủ quan, ngoài không gianvật thể có không gian tâm tưởng”[8; tr 322], Do vậy, không gian nghệ thuật có tính độc lập, tương đối, không quy được vào không gian địa lý

Không gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học có tác dụng mô hình hóa các mối quan hệ của bức tranh thế giới như: Thời gian, xã hội, đạo đức, tôn ti

trật tự Không gian nghệ thuật có thể mang tính địa điểm, tính phân giới, tính cản trở Nó cung cấp cơ sở khách quan để khám phá tính độc đáo cũng như nghiên cứu loại hình của các hình tượng nghệ thuật Không gian nghệ thuật là một mô hình nghệ thuật về thế giới mà con người đang sống, đang cảm thấy vị trí, số phận mình trong đó Không gian nghệ thuật mang tính ước lệ, mang ý nghĩa cảm xúc, tâm tưởng của thế giới tinh thần Trong văn học, không gian được biểu hiện bằng các không gian điểm mang tính ước lệ tượng trưng: Làng quê, trong nhà, ngoài vườn, bến sông, thành phố, biển khơi, lễ hội, con đường Việc tìm hiểu không gian nghệ thuật của một tác giả, một tác phẩm có tầm quan trọng lớn, cho phép khám phá phong cách và cá tính sáng tác của người nghệ sĩ một cách khoa học về đời sống.

1.2 Không gian nghệ thuật trong cố đô

Cố đô là một trong những kiệt tác nghệ thuật đạt giải Nobel văn học của

Kawabata (năm 1968) Câu chuyện nói tới một cặp chị em song sinh đã bị chia cách từ lúc mới chào đòi, tác phẩm đã nói lên vẻ đẹp của thành phố Kyoto và các truyền thống cổ với những phụ nữ Kyoto còn giữ vẻ duyên dáng, không bị nền văn hóa phương Tây làm biến chất

Tiểu thuyết Cố đô kể về cô gái trẻ Chieko, một đứa trẻ bị cha mẹ nghèo

xơ xác bỏ rơi và được gia đình thương gia Takichiro nhận nuôi, ở đây cô được nuôi nấng dạy dỗ theo những nguyên tắc truyền thống của Nhật Bản Chieko là một cô bé nhạy cảm, trung thành, nhưng thường ấp ủ về thân thế của mình Ở Nhật bản người ta cho rằng một đứa trẻ bị bỏ rơi sẽ khổ ải với tai ương suốt đời, thêm vào đó theo một quan niệm hết sức lạ lùng của Nhật Bản, trẻ sinh đôi còn chịu sự nhục nhã đáng xấu hổ Một ngày tình cờ cô gặp một cô gái lao động xinh đẹp trong rừng tuyết tùng gần thành phố và phát hiện ra rằng cô là người em song sinh của mình Họ gắn kết sâu sắc với nhau vượt qua hàng rào giai cấp xã hội - cô gái thô kệch, làm việc nặng nhọc Naeko và cô gái thanh

nhã, luôn được bảo vệ cẩn mật Chieko, nhưng sự giống nhau lạ lùng giữa họ đãmau chóng làm phát sinh rắc rối, phiền toái Toàn bộ câu chuyện được đặt trongbối cảnh năm lễ hội tôn giáo ở Kyoto từ mùa xuân anh đào nở rộ đến mùa đônglấp lánh tuyết.

Bản thân thành phố thật sự là một nhân vật quan trọng, thủ đô của vương quốc xưa, từng là nơi đóng đô của Thiên hoàng và triều đình, sau hàng ngàn năm vẫn là một thánh địa lãng mạn, quê hương mỹ thuật và hàng thủ công trang nhã, ngày nay tuy bị khai thác cho du lịch nhưng vẫn là địa điểm thăm viếng được ưa chuộng Với các chùa chiền phật giáo và các đền thờ Thần đạo, khu thủ công xưa và vườn thực vật, nơi này mang trong nó chất thơ mà Y Kawabata thể hiện bằng một phong cách dịu dàng, nhã nhặn, không ủy mị mà

tự nhiên như một sự hấp dẫn đầy xúc động Ông đã sống trong thất bại nặng nề của đất nước và nhận thức chắc chắn rằng tương lai đòi hỏi những gì về tinh thần cầu tiến, nhịp điệu và sức sống công nghiệp Nhưng trong làn sóng hậu chiến của sự Mỹ hóa mạnh mẽ, tiểu thuyết của ông là lời nhắc nhở nhẹ nhàng

về sự cần thiết cứu lấy một cái gì đó trong vẻ đẹp và cá tính của Nhật Bản xưa cho một nước Nhật Bản mới Ông mô tả những lễ nghi, tôn giáo ở Kyoto một cách tỉ mỉ như thể chọn mẫu hoa văn trên thắt lưng truyền thống trong trang phục phụ nữ Những khía cạnh này trong tiểu thuyết có thể có giá trị tài liệu, nhưng độc giả thích thú với những đoạn miêu tả sâu sắc như vậy như đoạn tả nhóm người trung lưu của thành phố thăm viếng người thực vật - vốn bị đóng cửa một thời gian dài vì lính Mỹ chiếm đóng lập doanh trại ở đó để nhím xem những con đường đáng yêu với hàn cây long não còn nguyên và có thể làm vui sướng những con mắt thành thạo hay không

Không gian cố đô của Y Kawabata đã góp phần quan trọng trong việc

bộc lộ tư tưởng, dụng ý nghệ thuật của nhà văn Ở đây, ông đã dựng lên một không gian đồng hiện giữa hiện tại và quá khứ Y Kawabata thường khắc họa một vài đường nét còn lại là những khoảng trống hư không Điều này cho thấy

tác giả luôn trân trọng quá khứ, hướng về quá khứ để tìm lại vẻ đẹp truyền thống đang dần bị lãng quên.

Căn cứ vào kết quả khảo sát cho thấy không gian nghệ thuật trong cố đô

củaY Kawabata gồm ba kiểu không gian: Không gian chùa chiền, ni viện; Không gian sinh hoạt; Không gian tâm lý Các kiểu không gian trong tiểu

thuyết Cố đô được thống kê như sau:

Qua kết quả khảo sát cho ta thấy kiểu không gian chủ đạo trong cố đô là

không gian của tâm linh Sau đây là các kiểu không gian xuất hiện trong tiểu

thuyết Cố đô của Y Kavvabata:

1.2.1 Không gian chùa chiền, ni viện

1.2.1.1 Không gian của nghệ thuật

Nhắc tới không gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học là nói về một vấn

đề có nhiều tranh cãi, nhiều quan niệm khác nhau, tuy nhiên các quan điểm đềugặp gỡ nhau trong quan niệm cho rằng: Không gian nghệ thuật không đồng nhất với không gian hiện thực Đó là mô hình nghệ thuật về thế giới mà con người đang sống, đang cảm thấy vị trí, số phận của mình trong không gian đó

Các kiểu không gian Số lần xuất hiện và tỉ lệ phần trăm

1 Không gian chùa chiền, ni viện

Không gian của nghệ thuật 4 lần (10,52%)

Không gian của tâm linh 10 lần (26,32%)

Không gian của lễ hội 5 lần (13,16%)

2 Không gian sinh hoạt

Không gian ngôi nhà 5 lần (13,16%)

Không gian thành phố Kimono 3 lần (7,89%)

Không gian vùng Bắc Sơn 5 lần (13,16%)

3 Không gian tâm lý 6 lần (15 ,79%)

Không gian nghệ thuật là một yếu tố quan trọng thuộc hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật, là phạm trù thuộc hình thức nghệ thuật Tuy nhiên điều đặc biệt

là ở chỗ, không gian nghệ thuật là hình thức mang tính nội dung Không gian nghệ thuật trong tác phẩm của Y Kawabata cũng là một trong những yếu tố nghệ thuật độc đáo của Y Kawabata làm nên sự hấp dẫn cho tác phẩm

Trong Cố đô, bên cạnh những không gian hẹp của “các đường hẻm chật

chội có những ngôi nhà đã sạm đen vì cũ kỹ” là không gian những lối mòn, những con đường: “hai bên con đường nhỏ dẫn từ cánh cổng hẹp vào nhà có những bụi hagi trắng đang kì nở rộ” Và mở rộng hơn là không gian của những

hồ nước được phủ lên sắc hồng tươi đẹp của hoa anh đào: “Nơi đây dưới tán lá xanh ngự trị cảnh tranh tối tranh sáng Mùi lá non và đất ẩm phảng phất Con đường đã dẫn họ tới một khu vườn rộng có hồ ở giữa Hồ lớn hơn cái hồ mà họ vừa đi qua Cảnh vật vụt trở nên sáng sủa nhờ những cây anh đào đầy hoa in bóng trên mặt nước hồ” Thành phố Kyoto nổi tiếng với những lễ hội bốn mùa,cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp và những chùa chiền thấp thoáng dưói nhữngtán lá xanh, ở thành phố xinh đẹp, trù phú: “Kyoto là một thành phố lớn với những cây cối đẹp đến sững sờ Không sao tả được cái tuyệt mỹ nơi khu vườn bao quanh biệt thự hoàng gia cạnh chùa Xingakuin, cánh rừng thông bên hoàngcung, bao nhiêu vạt vườn mênh mang của những ngôi chùa cổ mà ngay cây cối trên các phố xá cũng rất tươi tốt Những cây liễu rủ ở Kiyamachi và bên bờ sông Takaxe, những con đường trồng liễu dọc các dãy phố Godgio và Horikata thật lạ thường Cả những cây thông đỏ mọc thành hình bán nguyệt trên Bắc Sơn cũng khiến người ta thán phục” Chính cảnh đẹp tuyệt vời này đã thu hút

du khách thập phương tụ họp về đây trong những ngày lễ hội và cũng là nơi haichị em song sinh Naeko và Chieko tình cờ tìm ra nhau sau mấy chục năm lưu lạc

Nhìn tổng thể, ngoài không gian thiên nhên, cây cỏ, không gian trong cố

đô được Kawabata xây dựng đồng hiện gồm có: không gian phố phường cố đô,

không gian cửa hiệu của gia đình Xada, không gian chùa chiền, không gian làng, rừng - thông liễu ở Bắc Sơn, không gian Thất Lâu Thượng Quận Không gian phố cổ ở Kyoto: những ngôi chùa cổ, thành phố ngập tràn trong màu xanh tươi trẻ của cây cối Chieko và Xinichi đã hứng khỏi có một lượt đi dạo không gian khu vườn cây phong lớn để ngắm cảnh thiên nhiên Không gian phố phường Kyoto cũng là nơi diễn ra các lễ hội mà lễ hội nào cũng nhắc Chieko liên tưởng về quá khứ.

1.2.1.2 Không gian của tâm linh

Chùa Heian Dgingu, nơi có hoa anh đào đang kì nở rộ, chùa này được coi

là không cổ lắm Chieko nhận được lời mời của Xinichi Midzuki, đi xem anh đào nở ở chùa này Hơn nữa chùa Heian nổi danh với ngày lễ Kỷ Nguyên

“Người ta dựng ngôi chùa này vào năm 1895 để tưởng niệm thiên hoàng

Kammu, người hơn ngàn năm trước đã hạ chiếu thiên đô về chỗ bây giờ là Kyoto Cổng tam quan và chùa ngoài giống y như cổng Otemmon và cung Daigokuden ở Heian” Không gian vườn chùa Heian “Vườn chùa ở Heian Dgingu thành ra một trong các địa điểm ưa dùng nhất để tổ chức hôn lễ” Chieko thả hồn mình vào rặng anh đào rủ, tâm trang vô cùng thoải mái, “tâm hồn nàng tràn đầy niềm rạo rực thiêng liêng” Ngoài những cây anh đào đồ sộ, tốt lạ thường, nơi đây còn có “bao nhiêu là thông - không to lắm nhưng dáng đẹp Giá một khi không có anh đào ra hoa, chỉ tấm áo màu xanh của thông thôi cũng đã thỏa mắt Cho dù bây giờ đây, màu xanh trinh nguyên của thông và lànnước hồ trong vắt có lẽ chỉ là nền tôn thêm những đóa anh đào phớt hồng” Tâm trạng Chieko lúc này vô cùng tốt, nàng được hòa mình với thiên nhiên, không gian chùa chiền yên tĩnh, thanh tịnh Hai người ngắm cảnh ở chùa này vàcon nghĩ tới chùa Daigodgi, nơi đây người ta sắp sửa hoàn tất việc trùng tu ngôichùa tháp năm tầng Ngôi chùa này được ví “tươi rói như Đền Vàng ”

Bên cạnh không gian của chùa chiền là không gian của ni viện Mặc dù

ông Takichiro Xada là một nhà kinh doanh tơ lụa nhưng ông đã vào ở ẩn trong chùa để học thiết kế những mẫu vẽ kimono độc đáo “Ngôi chùa không lớn mà dân tình Kyoto ai cũng biết nó ở biệt lập, xa lánh mọi cặp mắt tò mò của đám khách du lịch” Ni viện là nơi mà ông chủ kinh doanh tơ lụa chọn làm nơi sáng tạo nghệ thuật “Takichiro thuê một buồng trong chùa Lòng ông khao khát sự

cô tịch mà ở đây mọi cái đều đồng điệu với tâm trạng ông” “ Xada là một thương gia bán buôn áo dài may sẵn có cửa hiệu ở khu Nakaghio”

Ni viện là nơi rất thích họp với tính “ưa cô độc” của Takichiro Vì tình yêu thương con gái Chieko, ông có thể ở ni viện nửa tháng để dệt cho con gái một chiếc thắt lưng kimono Tình yêu thương từ cha mẹ là một niềm hạnh phúc

to lớn, khác xa so với người chị em song sinh Naeko Đó là một thân phận hoàntoàn khác, một người phụ nữ lao động, làm công và một tiểu thư được cha mẹ yêu thương, quan tâm hết mực

1.2.1.3 Không gian của lễ hội

Kyoto nơi gia đình Chieko sống là nơi có nhiều chùa cổ Phật giáo và Thần đạo Hằng năm nhiều lễ hội lớn nhỏ diễn ra làm cho Kyoto trở thành không gian văn hóa với nhiều hoạt động lễ nghi mang tính cộng đồng, vừa tôn nghiêm vừa thể hiện tinh thần đoàn kết Kawabata đã kì công miêu tả những công đoạn chuẩn bị và cách thức tiến hành nghi lễ ở các lễ hội, cách bài trí và sắp xếp không gian trong chùa cho mỗi dịp nghi lễ Chùa chiền và lễ hội gắn kết các nhân vật theo một sự tác họp rất ngẫu nhiên nhưng đầy xúc cảm Một trong những lễ hội để lại nhiều ấn tượng đối với Chieko là lễ hội Ghion Hiện tại, lễ Ghion năm nay, Chieko trở nên ưu tư vì biết cha mẹ ruột không may mất sớm Đó là nỗi buồn đau đối với nàng Một lễ Ghion xa xăm, khi Chieko còn trong sáng, ngây thơ đã dần trôi sâu hơn vào quá khứ nhưng lại vẫn cứ hiển hiện rõ như in trong kí ức Chieko Hằng năm, các nghi thức chuẩn bị cho lễ hội vẫn không thay đổi, nhạc công và những chiếc kiệu được trang hoàng hoa dây

kết bằng đèn lồng vẫn cứ rực rỡ như thế Tuy những chi tiết bài trí ở chùa xưa

và nay có sự thay đổi theo thời gian lịch sử Và chúng gợi nhắc hồi ức tươi đẹp khi Chieko và Xinichi mới chừng bảy, tám tuổi Là một cậu bé có nét đẹp xinh xắn, Xinichi ngày nhỏ đã được chọn làm chú tiểu có nhiệm vụ rước lễ Hình ảnh cậu bé Midzuki Xinichi “mặc quần áo chú tiểu, lông mày kẻ, bôi môi son

đỏ thắm, mặt xoa phấn trắng, đi cỗ xe đẩy trong ngày lễ Ghion” cách đó hàng chục năm không thể nào phai nhòa trong tâm trí của Chieko Có hẳn những nghi thức quan trọng dành riêng cho chú tiểu làm nhiệm vụ rước lễ Vì vậy vai trò của chú tiểu cũng trở nên thiêng liêng hơn và hình ảnh chú tiểu Xinichi bé bỏng trở thành ấn tượng khó phai trong kí ức nhiều người Đối với Chieko, đó

là kí ức đẹp về tuổi thơ ngây thơ, vô tư lự trong sự bảo bọc bằng tình thương yêu của cha mẹ Lúc đó Chieko say mê đi theo chú tiểu khắp chốn và nhớ như

in đến cả chi tiết “hai người bạn đồng lứa tóc cắt ngắn” đến chúc mừng Xinichi

Cứ mỗi năm lễ hội Ghion diễn ra, hình ảnh của quá khứ lại đồng hiện với hiện tại trong dòng liên tưởng của cô Đối vói cô, hình ảnh đó thuộc về những gì thân thương nhất Ản tượng về Xinichi khi cậu đã trưởng thành vẫn cứ trong trẻo và gần gũi như thế trong ý thức của Chieko Cho dù về sau này thời gian cótrôi qua, hình ảnh cậu bé Xinichi năm nào cũng sẽ mãi tươi mới khi xuất hiện trong trí nhớ của cô Khi ấy cô chưa biết mình không phải là con ruột của ông

bà Takichữô Sau khi bí mật đã được tiết lộ, thì kí ức xa xưa trong Chieko lại hiện về rõ hơn bao giờ hết Trong lễ Ghion, riêng phần âm nhạc, có đến hai mươi sáu cách diễn tấu cùng vói nhạc đệm dành cho vũ điệu cung đình Buổi tối trước khi rước lễ, tràng đèn lồng nhỏ trang hoàng kiệu cũng được chuẩn bị sẵn sàng Không gian tràn ngập âm thanh và ánh sáng đó đã mang hình ảnh Xinichi khoác trang phục chú tiểu từ xa xăm về trong kí ức của Chieko Hằng năm lễ hội vẫn diễn ra theo quy luật của thời gian Năm nay, những nghi thức lễhội vẫn vậy, nhưng tâm thế của cô thì đã khác Những mối ưu tư mơ hồ chiếm hết tâm trí Chieko Do vậy, khi hẹn gặp Xinichi trong khung cảnh mùa xuân-

mùa của các lễ hội, Chieko đã đột nhiên chia sẻ với Xinichi bí mật của mình Lúc này, quá khứ và hiện tại đan xen nhau xuất hiện như một đoạn phim nghệ thuật Đang là cảnh Chieko ở cửa hàng của thời hiện tại chuẩn bị đi ra đường, thì tiếp đến là đồng hiện quá khứ cảnh cuộc nói chuyện qua điện thoại hẹn đi ngắm hoa giữa Chieko và Xinichi Hình ảnh chú tiểu Xinichi còn trở đi trở lại trong hồi ức của Chieko nhiều lần nữa Khi đi dạo ngắm những chùm hoa uất kim hương nhiều màu sắc cùng bố mẹ, nghe bố hỏi ý kiến về việc tiếp nhận Hideo vào gia đình, Chieko chợt đồng hiện hình ảnh Xinichi khi chàng còn là chú tiểu Hồi ức tươi đẹp đó trở về là sự tiếc nuối khi phải xa rời tuổi thơ Rồi khi lễ hội Ghion đang tới gần, Chieko thích thú nhớ tới chú tiểu Xinichi năm nào ăn vận bảnh bao ngự trên chiếc kiệu thứ nhất Cuộc trò chuyện vui vẻ giữa Chieko, Xinichi và Riuxuke trên đường từ quán “Daiychi” trở về cũng lại nhắc đến chú tiểu Xinichi và “cô bé đi sau kiệu không chịu tụt lại” Kí ức của

Riuxuke về cô bé Chieko cũng ấn tượng không kém hồi ức sống động về Xinichi trong tâm trí Chieko Đó là sự kiện nổi bật được kí ức tuổi thơ lưu giữ

và gợi nhiều cảm xúc Kỉ niệm đã làm cho tình thân càng trở nên khắng khít

Ba lễ hội chính trong năm của kinh đô cổ là lễ Kỉ Nguyên, lễ cẩm Qùi và

lễ Ghion, đều do chùa Heian Dginu tổ chức, các đám rước thì đều từ hoàng cung Xuyên suốt thời gian lễ hội diễn ra trong năm định mệnh ấy, liên tục những mối liên hệ mới và những nhầm lẫn nảy sinh Lễ hội Ghion những ngày sau cùng không khí vẫn rộn ràng, nô nức, nhất là đêm rước lễ với những tràng đèn lồng nhỏ trang hoàng kiệu Chiếc cầu trên Đại lộ thứ tư là không gian Kawabata sắp đặt để tạo ra sự nhầm lẫn cho Hideo Hai chị em Chieko và Naeko lần đầu tiên gặp nhau và nhận ra nhau Cùng một thời điểm, Hideo đi xem hội vô tình gặp Naeko Sự việc này đồng hiện trong trí nhớ Hideo khi chàng một lần nữa đi ngang qua cây cầu ấy Việc nhầm lẫn dẫn dắt tới hệ quả cuối cùng là Hideo có được cuộc hẹn cùng đi dạo với Naeko trong lễ Kỉ

Nguyên Trong lễ Kỉ Nguyên, Naeko đã diện thắt lưng hình thông liễu do

Hideo tặng, đó là điều kiện để cô thôn nữ chốn Bắc Sơn được lộng lẫy giống như tiểu thư chốn kinh đô Xinichi và Riuxuke lại được sắp xếp để thấy khung cảnh này và đến lượt họ nhầm lẫn Những mảnh ghép được xâu chuỗi tạo nên

sự logic cho câu chuyện Lễ hội Ghion diễn ra cũng gợi trong lòng ông

Takichirô và người bạn hoài niệm tiếc nuối về quá khứ vàng son lễ hội khi hai ông còn nhỏ Qua câu chuyện của hai người, ở lễ hội của thời xưa mọi chuẩn mực vẫn còn được duy trì, sự thiêng liêng và niềm háo hức vẫn như còn nguyênvẹn Lễ hội và chùa chiền cũng đồng thòi lên ở trong Takichirô một thời quá khứ của thanh niên trai tráng, những hoạt động mang tính cộng đồng Cuộc thi chặt trúc vói những luật lệ quy củ vốn có thời xa xưa vẫn cuốn hút ông

Takiclũro Không gian cổ kính thiêng liêng chốn chùa chiền cùng những kí ức đồng hiện kết nối Chieko với bố mẹ mình Bằng niềm tin tâm linh, ông

Takichirô chọn chùa chiền làm nơi tĩnh tâm, nuôi dưỡng những ý tưởng sáng tạo bản vẽ Cũng trên đường thăm cha trở về, khi Chieko đặt những bước chân xuống chùa, những hình ảnh về lần thỉnh chuông chùa Nembutsu cùng mẹ hồi nào trở về đồng hiện Bà Xighe đến chùa cũng là để tìm đến sự thanh tịnh Chi tiết câu chuyện đồng hiện được miêu tả cặn kẽ Sự gắn kết giữa hai người phụ

nữ đầy nữ tính đã tạo nên bức tranh đồng hiện đậm tình mẫu tử Những lễ hội được tổ chức thường xuyên tại Kyoto tạo nên đặc trưng riêng như một hình thức bảo lưu những giá trị văn hóa truyền thống Và trong bối cảnh đó, những con ngưòi Nhật trở nên gắn bó bền chặt Lễ hội, chùa chiền cùng với kỉ niệm cứsống mãi trong kí ức Chieko và những nhân vật khác như sự trường tồn của chính truyền thống

“Những khách ở xa đến quen cho là lễ Ghion kéo dài cả thảy có một ngày- mười bảy tháng bảy, lúc trong thành phố có rước Ymakobo” Nhưng thựcchất lễ Ghion kéo dài hơn thế nhiều “lễ Ghion kéo dài suốt tháng bảy” Lễ hội diễn ra vô cùng ý nghĩa “Mở đầu hội rước kiệu hàng năm là kiệu naghinataboka

có các cậu bé mặc trang phục chú tiểu ngồi trên Ngày mùng hai và mùng ba

tháng bảy, ở mỗi quận lại chuẩn bị một kiệu rước riêng của quận mình” Lễ hội

ở đây diễn ra mang đậm dấu ấn của thành phố Kyoto từ việc chuẩn bị các nghi

lễ cho tói việc rước kiệu như thế nào: “người ta làm kiệu từ đầu tháng, và đến mùng mười tháng bảy nghi thức “tẩy rửa” kiệu diễn ra ở cầu Đại lộ thứ tư trên sông Kamogaoa Tuy gọi là “tẩy rửa” nhưng sự thực vị vua trụ trì chùa chỉ giảnđơn nhúng cành cây thiêng xakaki uống nước rồi rẩy lên kiệu”

Để chuẩn bị cho lễ hội Ghion sắp diễn ra, mọi người đã chuẩn bị từ hôm trước Không ngoại lệ, không gian nơi cửa hiệu nhà Chieko cũng có sự chuẩn

bị “ở cửa hiệu của Chieko người ta đã dỡ dãy hàng rào tô điểm cho mặt tiền ngôi nhà để tu bổ”

“Ngày lễ Lửa ở chùa trên núi Kurama, dành cho việc xua đuổi các hung thần vốn được Chieko ưa thích hơn lễ Daimondgi Naeko cũng thường có mặt ở

lễ Lửa ” Nhật Bản là quốc gia có rất nhiều lễ hội nổi tiếng và thu hút rất nhiều

du khách cả trong nước và trên thế giới Qua việc tìm hiểu cố đô cho bạn đọc

biết đến văn hóa của Nhật Bản vô cùng phát triển, người đọc khi đã được biết tới Nhật Bản chỉ muốn tới đó tự tìm hiểu và khám phá những giá trị văn hóa nơi đây

Hội Karyobinga, có bơi thuyền rồng trên khúc sông gần Araxiyama và Kyokuxinoen bên dòng suối chảy qua vườn chùa Kamigamo Những lễ hội diễn ra được tổ chức theo những thời điểm cố định trong năm trở thành truyền

thống văn hóa Kyoto Toàn bộ cố đô, những lễ hội diễn ra trong hệ qui chiếu so

sánh tâm cảnh và ngoại cảnh Lễ tống hạ vào đêm trước tiết lập thu, sau đó nửa tháng đống lửa tiễn biệt cháy Ngày còn nhỏ, Chieko háo hức để ngắm khung cảnh này Nhưng hiện tại, khi đối diện với những tình huống quá bất ngờ trong cuộc sống, nỗi lòng đang rối như tơ vò, Chieko cảm nhận nỗi buồn không dứt,

lễ tống hạ không còn là sự háo hức đối với cô nữa Lễ Ghion vào mùa hạ của hiện tại nhắc về một lễ Ghion xa xôi, sống động trong kí ức Quá khứ vui tươi

đã lùi hẳn, hiện tại gieo vào lòng người những ưu tư không dễ nguôi ngoai, cố