Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì tại trường đại học sư phạm kỹ thuật thành phố hồ chí minh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ HOÀNG THỊ THUÝ PHƯỢNG ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN THỰC TẬP THIẾT KẾ CẤU TRÚC BAO BÌ TẠI TR

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ HOÀNG THỊ THUÝ PHƯỢNG

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC

MÔN THỰC TẬP THIẾT KẾ CẤU TRÚC BAO BÌ

TẠI TRƯỜNG ĐH SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401

Tp Hồ Chí Minh, tháng 10/2015

S K C0 0 4 6 2 1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

KỸ THUẬT TP.HCM

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƢỢC:

Họ & tên: Hoàng Thị Thúy Phượng Giới tính: Nữ

Năm sinh: 1987 Nơi sinh: TPHCM Quê quán: Thừa Thiên Huế Dân tộc: Kinh

Chức vụ, đơn vị công tác trước khi học tập, nghiên cứu: Giảng viên khoa In và Truyền Thông, Trường đại học Sư Phạm Kỹ Thuật TPHCM

Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: 131 Lý Thường Kiệt, P4, Quận Gò Vấp

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO:

1 Đại học

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo: 2005 đến 2010

Nơi học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

Ngành học: Kỹ thuật in

Nơi bảo vệ đồ án, luận án hoặc thi tốt nghiệp: Trường Đại học Sư phạm

Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

2 Thạc sĩ:

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo từ 2012 đến 2015

Nơi học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

Ngành học: Giáo dục học

Tên luận văn: Đề xuất giải pháp nâng cao chất lƣợng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Ngô Anh Tuấn

Ngày & nơi bảo vệ luận văn:

3 Trình độ ngoại ngữ (biết ngoại ngữ gì, mức độ): Tiếng Anh, Trình độ B1 (khung

Nhân viên điều độ sản xuất

Từ 2010 đến 2015 Trường đại học Sư Phạm Kỹ

Thuật TP HCM

Giảng viên bộ môn Công Nghệ Bao Bì – Khoa In và Truyền Thông

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào

TP.Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2015

Người cam đoan

Hoàng Thị Thúy Phượng

v

LỜI CÁM ƠN

Người nghiên cứu xin chân thành cám ơn:

PGS.TS Ngô Anh Tuấn đã tận tình hướng dẫn và chỉ báo cho người nghiên cứu

từ khi bắt đầu chuyên đề 1, chuyên đề 2 và cho đến khi hoàn thành luận văn

Quý Thầy, Cô tham gia giảng dạy lớp Cao học Khoá 2013 - 2015B vì đã hết lòng truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm quý báu về phương pháp nghiên cứu khoa học, đặc biệt là lĩnh vực khoa học sư phạm tạo nền tảng để người nghiên cứu thực hiện đề tài này

Các Thầy, Cô cùng với các bạn sinh viên khoa In và truyền thông trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp.HCM đã cộng tác trong quá trình khảo sát thực tế và thực nghiệm

sư phạm giúp người nghiên cứu hoàn thành luận văn

Các đồng nghiệp và các anh chị học viên lớp GDH Khoá 2013 - 2015B đã động viên người nghiên cứu trong suốt thời gian học tập

TP.Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2015

Hoàng Thị Thuý Phƣợng

Môn thực tập thiết kế cấu trúc bao bì -TTTKCTBB được đưa vào chương trình đào tạo tại khoa In và truyền thông trường ĐH Sư phạm kỹ thuật Tp HCM Tuy nhiên, chất lượng đào tạo chưa cao, sinh viên gặp khó khăn khi làm việc với các cấu trúc hộp như: khó liên tưởng cấu trúc hộp từ không gian 2D sang 3D, chưa thiết lập được công thức cho các cấu trúc hộp, khó gấp và dựng hộp từ mãnh bế

Từ những vấn đề thực tế, người nghiên cứu tiến hành thực hiện đề tài “Đề xuất giải

pháp nâng cao chất lượng giảng dạy môn Thực tập thiết kế cấu trúc bao bì trường

Sư Phạm Kỹ Thuật Tp HCM” nhằm tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng

dạy học môn TTTKCTBB, nguyên nhân gây ra những khó khăn trong quá trình học của sinh viên Từ đó đề xuất giải pháp nhằm giúp sinh viên khắc phục được khó khăn, đạt được mục tiêu học tập một cách hiệu quả, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học Luận văn được thực hiện từ tháng 2 năm 2015 đến tháng 8 năm 2015 tại Trường ĐH

i Tìm hiểu cơ sở luận về dạy học thiết kế cấu trúc bao bì, phân tích đặc điểm môn học, công việc thực tế nhằm tìm ra yếu tố tác động đến chất lượng dạy học môn TTTKCTBB Yếu tố đó chính là tư duy kỹ thuật – một loại tư duy đặc trưng của thiết kế cấu trúc bao bì Tổng hợp các biện pháp hình thành tư duy kỹ thuật, từ đó

đề xuất hai giải pháp nâng cao chất lượng dạy học: Thiết kế bài giảng theo quan điểm dạy học tích hợp và xây dựng hệ thống bài tập theo quan điểm tích hợp Đề xuất quy trình thực hiện cho mỗi giải pháp

Chương 2: Thực trạng dạy học môn thực tập thiết kế cấu trúc bao bì

Tìm hiểu thực trạng dạy học môn TTTKCTBB bằng việc thu thập ý kiến của sinh viên, giáo viên giảng dạy tại khoa In và Truyền thông về những nội dung sau: [1] Thái độ học tập của SV tham gia quá trình học thực hành hiện nay [2] Mức độ đạt được những kỹ năng thực hành của sinh viên [3] Những khó khăn và nguyên nhân gây ra trong quá trình học của sinh viên [4] Nhu cầu và biện pháp hình thành TDKT cho sinh viên trong quá trình dạy học TTTKCTBB Từ đó lựa chọn giải pháp phù hợp

Chương 3: Xây dựng hệ thống bài tập thực hành theo quan điểm dạy học

ABSTRACT

Improving the quality of vocational training, especially applied technical professions is now almost needful requirement in order to get successfully implementation of educational developing strategy in Viet Nam

In recent years, the printing industry in the world and Vietnam is shifting from traditional printing technology to combine applications with other industries One of those is packaging production and structural packaging design profession has become the new trend in printing industry That is reason why we have to research and teach follow this new trend

Obviously, Practice of structural packaging design subject is not indispensable in the training program at the Department of Graphic Arts and Media – HCM University of technology and education However, Training quality has not met the expectation Students has complexity with the box structure as: difficultly imagine the box structure from 2D to 3D, unset the formula for the structural box

The above reasons, the researcher carry out the research: “Solutions to improve quality of teaching practice of structural packaging design subjects at HCM University of technology and education” The project content is built as follow:

Beginning

It includes: the reasons to select the topic, the research objectives, research assignments, object and subject of the study, research supposition, limiting scale of research and researching methods

engineering thinking Synthesizing methods of technical thinking formation, leading to two solutions to improve the quality of teaching: Design integrated teaching strategies and design teaching and learning documents - especially design integrated practical

ix exercise system

Chapter 2: The fact of teaching Practice of structural packaging design subject

Investigating the real of fact of teaching and learning situation of Practice of structural packaging design subject in order to find out the needs of forming engineering thinking for students and the solution of forming efficiently engineering thinking

Chapter 3: Designing the integrated practical exercise system

Designing practical exercise system base-on the theoretical finding in chapter 1 and chapter 2 Pedagogical experiment to assess the effectiveness of the solution

Conclusions and Recommendation

Summarizing the key results of the study and recommend directions to expand the ideas of the study

MỤC LỤC

Lý lị ch kho a học i

Lời cam đoan iii

Lời cám ơn iv

Tó m tắt v

Mục l ục ix

Danh sác h chữ vi ết tắt xi i i Danh sác h các bảng xi v Danh sác h bi ểu đồ xv

Danh sác h các hì nh xvi

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC THỰC TẬP THIẾT KẾ CẤU TRÚC B AO B Ì 5

1.1 Tồ ng quan 5

1.1.1 Khái quát về nhóm mô n học thiết kế c ấu trúc bao bì 5

1.1.2 Lịch sử dạy học thực t ập thiết kế cấu trúc bao bì 6

1.1.3 Tổ ng quan nghiên cứu về dạy học TTTKCTBB 9

1.1.4 Tổ ng quan nghiên cứu về gi ải pháp nâng cao c hất l ượng dạy học 11

1.2 Một số thuật ngữ liên quan 13

1.2.1 Dạy học 13

1.2.2 Thực hành 14

1.2.3 Thiết kế 14

1.2.4 Thiết kế cấu trúc bao bì 15

1.2.5 Dạy học thực hành thiết kế c ấu trúc bao bì 16

1.2.6 Chất lượng dạy học 16

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến c hất l ượng QTDH 17

1.4 Giới thiệu môn học thực hành thiết kế cấu trúc bao bì tại Khoa In & Tr uyền t hông trường ĐHSPKT 20

1.4.1 Mục tiêu môn học TTTKCTBB 20

1.4.2 Nhiệm vụ học tập và kỹ năng tư duy cần thiết trong môn TTKCTBB 20

1.5 Hình t hành và phát triển KN tư duy c ho người học 23

1.5.1 Đặc điểm c ủa tư duy 24

xi

1.5.2 Những lưu ý khi phát triển t ư duy c ho người học 25

1.6 Hình thành và phát triển KN tư duy kỹ thuật cho người học trong môn TTTKCTBB 26

1.6.1 Khái niệm 26

1.6.2 Đặc điểm c ủa tư duy kỹ t huật 27

1.6.3 Biện pháp hình thành và phát triển tư duy kỹ thuật trong môn TTTKCTBB 29

1.7 Giải pháp nâng c ao chất lượng dạy học mô n TTTKCTBB 30

1.7.1 Quan điểm dạy học tích hợp 30

1.7.2 Giải pháp nâng c ao chất lượng dạy học mô n TTTKCTBB 31

1.7.2.1 Thiết kế bài dạy tích hợp cho môn TTTKCTBB 32

1.7.2.2 Xây dựng hệ thống bài tập theo quan điểm dạy học tích hợp cho môn TTTKCTBB 34

KẾT LUẬN CHƯ ƠNG 1 39

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN THỰC TẬP THIẾT KẾ CẤU TRÚC B AO BÌ 40

2.1 Chương trì nh và nội dung mô n TTTKCTBB 40

2.1.1 Chương trình môn học TTTKCTBB 40

2.1.2 Cấu tr úc nội dung môn học TTTKCTBB 42

2.2 Khảo sát thực tr ạng dạy học môn TTTKCTBB 43

2.2.1 Mục đích khảo s át 43

2.2.2 Nội dung khảo s át 44

2.2.3 Đối tượng khảo s át 44

2.2.4 Phương pháp khảo sát 44

2.2.5 Kết quả khảo sát 44

KẾT LUẬN CHƯ ƠNG 2 57

CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG HTBT THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO MÔN HỌC TTTKCTBB 59

3.1 Xây dựng hệ thố ng bài t ập theo quan điểm dạy học tích hợp 59

3.1.1 Xác định mục tiêu HTBT 59

3.1.2 Xác định c hủ đề của HTBT 59

3.1.3 Xây dựng ma trận HTBT 60

3.1.4 Thực hiệ n xây dựng HTBT 64

3.2 Hướng vận dụng HTBTTH trong mô n TTTKCTBB 75

3.3 Thực nghiệm sư phạm 76

3.3.1 Mục đích t hực nghiệm 76

3.3.2 Nội dung t hực nghiệm 76

3.3.3 Đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm 76

3.3.3.1 Đối tượng t hực nghiệm 76

3.3.3.2 Phương pháp thực hiện 77

3.3.4 Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm 78

3.3.4.1 Kết quả định tính 78

3.3.4.2 Kết quả học t ập lớp đối chứng và t hực nghiệm 85

3.3.4.3 Mức độ hì nh thành tư duy kỹ t huật c ủa SV s au thực nghiệm 92

KẾT LUẬN CHƢ ƠNG 3 95

KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 97

1 Kết luận 97

2 Kiến nghị 98

3 Hướng phát triển của đề t ài 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99 PHỤ LỤC

Phụ lục 1: Hệ thống bài tập thực hành

Phụ lục 2: Đề kiểm tra và tiêu chí đánh giá

Phụ lục 3: Phiếu khảo sát dành cho giáo viên và sinh

viên Phụ lục 4: Bảng điểm lớp thực nghiệm và lớp đối

chứng Phụ lục 5: Danh sách giáo viên dự giờ

Phụ lục 6: Phiếu xin ý kiến giáo viên giảng dạy và giáo viên dự

giờ Phụ lục 7: Phiếu xin ý kiến SV sau thực nghiệm

6 TKCTBB Thiết kế cấu trúc bao bì

7 TTTKCTBB Thực tập thiết kế cấu trúc bao bì

8 HTBTTH Hệ thống bài tập thực hành

14 DH Dạy học

xiv

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Chương trình và phân phối chương trình môn học TTTKCTBB 41

Bảng 2.2: Ý kiến của GV về thái độ học tập của SV trong giờ thực hành 45

Bảng 2.3: Ý kiến của GV về yếu tố tác động đến thái độ học tập của SV trong giờ thực hành 47

Bảng 2.4: Ý kiến của SV về mức độ hình thành kỹ năng sau khi kết thúc môn TTTKCTBB 48

Bảng 2.5: Đánh giá của GV về mức độ hình thành kỹ năng của SV sau khi kết thúc môn TTTKCTBB 51

Bảng 3.1 Ma trận HTBT theo quan điểm dạy học tích hợp cho môn TTTKCTBB 61

Bảng 3.2 Tiêu chí đánh giá sản phẩm theo các chủ đề bài tập 72

Bảng 3.3 Tên nhóm, sĩ số lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 77

Bảng 3.4 Mức độ đạt MTHT của lớp TN và ĐC 80

Bảng 3.5 Ý kiến đánh giá của GV về HTBTTH trong môn TTTKCTBB 84

Bảng 3.6: Kết quả học tập của sinh viên lớp ĐC và TN 86

Bảng 3.7 Công thức tính các tham số đặc trưng thống kê 86

Bảng 3.8: Số sinh viên đạt điểm Xi 87

Bảng 3.9: Tính phương sai lớp TN 88

Bảng 3.10: Tính phương sai lớp ĐC 89

Bảng 3.11: Tỉ lệ xếp loại thứ hạng của SV 2 lớp TN và ĐC 92

xvi xvi

DANH SÁCH BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.2: Ý kiến của GV & SV về thái độ tham gia giờ thực hành 46

Biểu đồ 2.3: Ý kiến của GV về yếu tố tác động đến thái độ học tập của SV trong giờ thực hành 47

Biểu đồ 2.4: Ý kiến của SV về mức độ hình thành kỹ năng sau khi kết thúc môn TTTKCTBB 49

Biểu đồ 2.5: Đánh giá của GV về mức độ hình thành kỹ năng của sinh viên sau khi kết thúc môn TTTKCTBB 52

Biểu đồ 2.6: Những khó khăn của SV khi học môn TTTHCTBB 53

Biểu đồ 2.7: Những nguyên nhân gây ra khó khăn khi học môn TTTKCTBB 54

Biểu đồ 2.8: Ý kiến của sinh viên về biện pháp học tốt môn TTTKCTBB 54

Biểu đồ 2.9: Mức độ cần thiết của việc hình thành TDKT trong môn TTTKCTBB 55

Biểu đồ 2.10: Ý kiến của GV về giải pháp hình thành TDKT 56

Biểu đồ 3.1: Thái độ học tập của SV 79

Biểu đồ 3.2 Mức độ đạt MTHT 1: Tạo mẫu CTH bằng phần mềm 81

Biểu đồ 3.3 Mức độ đạt MTHT 2: Thiết kế CTH mới 82

Biểu đồ 3.4 Ý kiến của SV về nội dung BTTH 83

Biểu đồ 3.5 Ý kiến của SV về số lượng BTTH 83

Biểu đồ 3.6 Ý kiến SV về độ khó của BTTH 84

Biểu đồ 3.7: Xếp loại thứ hạng của 2 lớp TN và ĐC 91

Biểu đồ 3.8: Tỷ lệ đạt các tiêu chí về kỹ năng TDKT của SV hai lớp đối chứng và thực nghiệm 94

ii

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Hình 1.1 Mối quan hệ giữa TKCTBB với TKCN và TKKT 6

Hình 1.2 Quy trình thực hiện thiết kế một sản phẩm 15

Hình 1.3 Tam giác lý luận dạy học 17

Hình 1.4 Các thành tố trong quá trình dạy học 19

Hình 1.5 Quy trình thiết kế cấu trúc bao bì hộp giấy 22

Hình 1.6 Mối quan hệ giữa tư duy, kinh nghiệm, tri thức, trí nhớ 26

Hình 1.7 Cấu trúc của tư duy kỹ thuật 27

Hình 1.8 Quy trình thiết kế bài dạy tích hợp 33

Hình 1.9 Quy trình xây dựng hệ thống bài tập 36

Hình 3.1 Phần mềm hổ trợ xây dựng HTBT 64

Hình 3.2 Giao diện làm việc của phần mềm ArtiosCAD 7.4 cho dạng 2 65

Hình 3.3 Chức năng chuyển CTH từ 2D sang 3D 65

Hình 3.4 Giao diện làm việc của phần mềm ArtiosCAD 7.4 cho dạng 3D 66

Hình 3.5 Các dạng câu hỏi trong phần mềm Articulate Quizmaker 67

Hình 3.6 Hình thức làm việc với câu hỏi 67

Hình 3.7 Tạo câu hỏi, đáp án, giải thích cho BT ở chế độ Form view 68

Hình 3.8 Chỉnh sửa vị trí các thành phần ở chế độ Form view 68

Hình 3.9 Chọn yêu cầu thực hiện cho bài tập 69

Hình 3.10 Chọn chế độ hiển thị cho bài tập 69

Hình 3.11 Kiểm tra hiển thị cho 1 bài tập 70

Hình 3.12 Mẫu phiếu giao việc cho SV 71