CTH CAC BIEN CHUNG SOM CUA GAY XUONG

BV

N T

H H

ÌN H

1 Nguyên nhân :

Do đau và m t máu au do các th n kinh c m giác trên màng x ng và vùng xung quanh gãy b t n th ng M t máu do ch y máu t các m ch máu màng x ng, v

x ng, t y x ng và các mô m m xung quanh gãy ho c t các m ch máu chính b t n

th ng Trong gãy x ng kín máu không ch y ra ngoài (nên không th y) mà đ ng l i trong gãy và các mô m m xung quanh, l ng máu này không còn tham gia vào tu n hoàn nên xem nh đã m t ây là bi n ch ng th ng g p nh t và có nh h ng đ n các bi n

ch ng khác nh TMMDM, CEK, nhi m trùng

2 Các y u t thu n l i :

- Gãy x ng l n

- Gãy nhi u x ng

- Gãy x ng kèm t n th ng mô m m nhi u (nhi u c gi p nát)

- Gãy x ng kèm t n th ng m ch máu chính

- a th ng

- X trí thô b o ho c v n chuy n v i vã khi ch a b t đ ng t t x ng gãy

3 Ch n đoán : D a vào lâm sàng kèm theo các y u t thu n l i

Các tri u ch ng lâm sàng :

- M ch , huy t áp ; ch s s c >1 (CSS = s nh p m ch trong 1 phút/s huy t

áp tâm thu mmHg)

- Da, niêm nh t, tay chân l nh, m i l nh, khát n c

- D u b m móng tay h ng l i ch m >2”

4 X trí :

- Truy n d ch nhanh (nhi u đ ng truy n) n c và các ch t đi n gi i, bù hoàn máu

m t

- Th oxy

- Ng n ch n s ch y máu: c m máu, b t đ ng x ng gãy

BV

N T

H H

ÌN H

- Gi m đau: b t đ ng x ng gãy, gãy tê gãy ho c phong b g c chi (đ i v i gãy

h ) Ch dùng các thu c gi m đau th n kinh trung ng (morphine, dolosal,…) khi

có gi p nát quá nhi u ho c gãy nhi u x ng, sau khi đã xác đ nh không có các t n

th ng s não, b ng, ng c ph i h p

5 D phòng :

- Ph i tiên l ng tr c kh n ng có th có s c ch n th ng nh các tri u ch ng lâm sàng và các y u t thu n l i đ x trí s m

- Ph i ng n ch n s ch y máu ti p t c b ng b t đ ng, b ng ép v t th ng

- Ph i kh ng ch đau b ng cách dùng thu c tê t i ch gãy và b t đ ng v ng chi b gãy

- Không x trí thô b o và v n chuy n b nh nhân v i vã (không v n chuy n b nh nhân khi có s c ho c đe d a s c) (ch s s c # 1)

1 Nguyên nhân :

ây là h i ch ng suy hô h p c p do s t c ngh n các gi t m mao qu n ph i gây nên s viêm t y c p tính nhu mô ph i M t t y x ng tràn vào h th ng t nh m ch có th

do s t ng áp l c trong ng t y các x ng dài, l n b gãy (do máu t ho c do các th thu t

nh đóng đinh n i t y)

2 Các y u t thu n l i :

- Gãy thân các x ng dài l n

- Gãy nhi u x ng, ho c có nhi u mô gi p nát

- Có kèm bi n ch ng s c

- B nh nhân có b nh ph i

3 Ch n đoán :

Tri u ch ng lâm sàng đi n hình c a h i ch ng này là:

- Suy hô h p

- Hôn mê

- m xu t huy t d i da

BV

N T

H H

ÌN H

Nh ng đ n giai đo n này b nh th ng r t n ng đa s t vong vì ph i không ph c h i

đ c Vì v y, c n ph i ch n đoán s m trong giai đo n “kho ng t nh” C n k t h p nhi u y u

t đ ch n đoán:

- Các y u t thu n l i

- Các tri u ch ng lâm sàng

- Các xét nghi m c n lâm sàng

Càng có nhi u d u hi u giúp ta ch n đoán chính xác h n Có th l y tiêu chu n ch n đoán c a Gurd đ xác l p ch n đoán

3.1 Nhóm các d u hi u l n (major criteria)

- Nhóm xu t huy t d i da, xu t huy t k t m c m t

- D u hi u suy gi m th n kinh: nh c đ u, b t r t, giãy gi a

- Phù n ph i: khó th

- PaO2 < 60mmHg

3.2 Nhóm các d u hi u nh (minor criteria)

- M ch nhanh > 110 l n/phút

- S t cao > 38.5oC

- Ngh n m ch võng m c (soi đáy m t)

- Hematocrite gi m

- Ti u c u gi m

- N c ti u có m

- Gi t m trong đàm

N u có 1 d u hi u l n + 4 d u hi u nh = b ng ch n đoán xác đ nh có TMMDM

4 i u tr

- Th oxy liên t c li u cao, tr ng h p n ng c n dùng máy giúp th

- Dùng thêm Hydrocortisone 100mg m i 4-6 gi

- H i s c tích c c ch ng s c t t vì s c c ng là y u t thu n l i gây TMMDM (huy t

áp t nh m ch th p do huy t áp đ ng m ch th p làm cho các gi t m trong t y

x ng có áp l c cao d trào vào)

5 D phòng

- C n khám k đ tìm các tri u ch ng đ có th ch n đoán s m

BV

N T

H H

ÌN H

- Cho b nh nhân th oxy áp l c cao khi nghi ng có TMMDM ho c b nh nhân có nhi u y u t thu n l i (nguy c cao)

- X trí t t có hi u qu s c ch n th ng Không x trí thô b o các gãy x ng

1 Nguyên nhân

CEK là tình tr ng t ng áp l c mô trong khoang kín (đ c gi i h n b i x ng, cân

m c, vách liên c ) h u qu là đè ép các m ch máu đi qua khoang gây ho i t c và tê li t các th n kinh Nguyên nhân có th t bên ngoài nh bó b t ch t, v t th ng khâu kín, và

b ng ép ch t k t h p v i tác nhân t bên trong nh phù n , máu t

2 Ch n đoán

C n ph i chú ý:

- Có chèn ép khoang không

- Có bao nhiêu khoang b chèn ép

- M c đ b chèn ép

- Các d u hi u nghi ng có CEK (= D a chèn ép)

 S ng c ng, (đo vòng chi c th ), có khi xu t hi n n t ph ng

 au t nhiên nh b ng bu t au t ng lên khi n vào khoang và khi làm

- Khi có CEK rõ r t, các tri u ch ng trên s n ng h n và thêm các tri u ch ng tê bì,

m t c m giác, li t v n đ ng nh ng khoang có đ ng m ch chính thì m ch s

gi m ho c m t Da vùng d i n i chèn ép s l nh h n

- Chèn ép khoang s n ng h n n u áp l c chèn áp l n và lâu dài Áp l c khoang có

th đo đ c d dàng theo ph ng pháp Whitesides Áp l c bình th ng < 5mmHg Khi có CEK áp l c t ng cao g p 5-6 l n Th i gian chèn ép càng lâu, các

c b ho i t càng nhi u

3 i u tr

3.1 Giai đo n d a chèn ép, CEK < 6 gi , áp l c th p: đi u tr b o t n:

- Tháo b các nguyên nhân bên ngoài đè ép: c t b t, c t b ng, c t ch khâu,

- Thu c gi m đau, phong b g c chi (Novocaine 0.25%)

- Kê cao chi v a ph i Kê cao chi quá nhi u s làm CEK n ng h n do áp l c máu b

gi m

BV

N T

H H

ÌN H

- Theo dõi di n ti n t ng gi Sau 2 gi mà tri u ch ng không gi m: c n đi u tr

ph u thu t

3.2 CEK t 6 ậ 15 gi , áp l c khoang > 30mmHg: m gi i ép, r ch r ng da, cân

C n chú ý c t l c v t th ng và không quên thám sát m ch máu chính

3.3 CEK > 15 gi : cân nh c gi a gi i ép và c t c t chi Nhi u tr ng h p m gi i

ép s n ng h n do tr y tim m ch ( t ng t vi c tháo m ga-rô đ lâu)

3.4 D phòng

- Khám k đ phát hi n s m các tr ng h p nghi ng có chèn ép ( s ng,

c ng, )

- Không b ng bó ch t

- Kê cao chi gãy x ng v a ph i và t p v n đ ng s m đ gi m b t phù n

- Dù giai đo n nào c ng c n đi u tr t t h i ch ng s c

4.1 Nguyên nhân

- Th ng là các t n th ng đ ng m ch chính c a chi đi ngay vùng gãy ây là

t n th ng đi kèm ho c x y ra th phát do đ u x ng gãy di l ch đè ép

- T n th ng có th là th ng, rách, đ t ho c chi b đè ép Tr ng h p th ng, rách ho c đ t có th gây ch y máu nhi u (v t th ng m ch máu) ho c làm nên máu t l n có th gây ra h i ch ng chèn ép khoang

- T n th ng m ch máu có th đ a đ n h u qu :

 S c do m t máu

 Ho i t chi n u không x lý k p th i

- Bi n ch ng này th ng g p m t s vùng chi nh gãy trên hai l i c u

x ng cánh tay (đ ng m ch cánh tay); gãy trên hai l i c u x ng đùi (đ ng

m ch khoeo); gãy 1/3 trên 2 x ng c ng chân (đ ng m ch chày sau) vì m ch máu n m sát x ng

4.2 Ch n đoán

1 Tri u ch ng lâm sàng

- V t th ng ch y máu nhi u

- M ch bên d i n i t n th ng y u ho c m t

- Da l nh, tím, tê bì, d c m

BV

N T

H H

ÌN H

- u búp ngón móp méo, d u b m móng h ng l i mu n > 2”

- Tr ng h p đ n mu n có th li t v n đ ng

- B nh nhân b s c nh ng truy n nhi u máu, s c không gi m ph i ngh đ n t n

th ng m ch máu l n

2 C n lâm sàng

- Siêu âm Doppler

- Ch p X-quang đ ng m ch ( th y m ch máu b t c)

- Ch p X-quang đ ng m ch k thu t s xóa n n (DSA) Có th đánh giá đ c t n

th ng trong lòng m ch

3 X trí

- N n s m x ng gãy có th làm h t nguyên nhân chèn ép M đ khâu n i ho c ghép m ch

4 D phòng

- Khám k đ phát hi n s m tránh b sót t n th ng nh t là các gãy x ng vùng có m ch n m sát x ng B t đ ng t t x ng gãy đ tránh di l ch th phát

Là các t n th ng dây th n kinh chính c a chi xung quanh vùng chi gãy Th n kinh b

t n th ng có th do:

- è ép, b m d p

- Kéo c ng

- t

T n th ng có th đi kèm ho c x y ra th phát do x ng gãy đè, máu t , cal l ch,…

x ng cánh tay, li t th n kinh hông khoeo ngoài trong gãy ch m x ng mác

1 Ch n đoán :

1.1 Tri u ch ng lâm sàng

M t c m giác và li t v n đ ng vùng chi t ng ngv i dây th n kinh chi ph i

1.2 C n lâm sàng

o đi n th n kinh c (EMG): đánh giá s đáp ng c a c khi kích thích th n kinh

BV

N T

H H

ÌN H

2 i u tr :

- N n s m đ gi i phóng chèn ép, m t s tr ng h p li t s gi m d n (có kh n ng

ph c h i) N u sau 4 tu n theo dõi không ph c h i, nên m thám sát, n u th n kinh b k t gi a gãy thì g k t và gi i phóng chèn ép N u th n kinh b đ t thì

m n i ho c ghép

- Tr ng h p có v t th ng khi m c t l c c n thám sát n u đ t có th khâu n i ngay Tr ng h p đ n quá mu n ho c đã khâu n i mà không ph c h i nên m chuy n gân

3 D phòng

- Khám k đ phát hi n s m tránh b sót t n th ng nh t là các gãy x ng vùng

có th n kinh n m sát x ng B t đ ng t t x ng gãy đ tránh di l ch th phát

- Gãy x ng kín có th thành gãy h do các đ u x ng gãy đâm th ng da Các hình

th c này đ c g i là gãy h t trong ra So v i gãy h t ngoài vào thì nguy c nhi m trùng ít h n do v t th ng th ng nh ( đa s là gãy h đ 1)

- Ch n đoán d a vào lâm sàng: có v t th ng rách da nh và đ u x ng gãy lòi ra

ho c ch y máu có l n m (các d u hi u gãy x ng h )

- i u tr theo gãy x ng h : c t l c, kháng sinh, c đ nh ngoài

- D phòng: nên b t đ ng t t các x ng gãy khi th c hi n các bi n pháp s c u, c p

c u

Nhà xu t b n y h c