Ngoài ra còn có nh ng tr ng h p do trâu bò húc hay tai n n giao thông... Jack W.McAnich 2008, Injuries to the Genitourinary Tract, Smith’s General Urology,17 th Edition, The McGraw – Hil
Trang 1BV
1 i c ng
V bàng quang là b nh lý c p c u ni u khoa, c n ph i đ c ch n đoán s m và chính xác đ
đi u tr k p th i
Các d u hi u lâm sàng c a v bàng quang t ng đ i ít n i b t nên th ng đ c ch n đoán
t ng đ i mu n, d i b nh c nh là m t tình tr ng v t ng r ng
Tuy bàng quang là m t t ng r ng nh ng không gi ng nh ng tiêu hóa V bàng quang có
nh ng đ c đi m b nh h c và lâm sàng riêng bi t.Vi c đi u tr c n ph i tôn tr ng các nguyên t c
c a b nh lý này
T n th ng bàng quang x y ra th ng nh t là do l c t bên ngoài tác đ ng vào và th ng k t
h p v i gãy x ng ch u, r t ph c t p
2 Nguyên Nhân:
Do v trí gi i ph u c a bàng quang đ c b o v b i x ng ch u nên hi m khi b t n th ng Tuy nhiên, bàng quang và ni u đ o th ng hay b t th ng khi x ng ch u b v ho c ch n
th ng n ng vùng b ng d i có th gây v bàng quang lúc bàng quang đang c ng đ y n c
ti u.Có 4 tr ng h p ch n th ng kín gây v bàng quang:
2.1 Ch n th ng lúc bàng quang c ng đ y
ây là tr ng h p thông th ng nh t, th ng g p nh ng b nh nhân u ng nhi u r u bia r i
b té ngã hay tai n n lúc bàng quang c ng đ y Ngoài ra còn có nh ng tr ng h p do trâu bò húc hay tai n n giao thông Khi bàng quang c ng đ y, thành bàng quang r t m ng và s c ép bên trong b t ng cao đ t ng t khi có ch n th ng, lúc này m t sau bàng quang là đi m y u
nh t, các th ng t n th ng t p trung đây
2.2 Bà ng quang ph i ch u m t s c c ng quá đ do m t c m giác
S m t c m giác có th x y ra do tê, gây mê Tr ng h p này hay x y ra trong soi bàng quang, soi ni u qu n ho c nh ng ph u thu t l n, kéo dài mà không đ c đ t thông ti u.S m t c m giác có th do th ng t n th n kinh nh đ t tu s ng, b nh nhân hôn mê
2.3 Bàng quang b xé rách hay đâm th ng
Tr ng h p này x y ra trong ch n th ng gây gãy x ng ch u hay toác r ng kh p mu Mãnh
x ng nh n có th đâm th ng bàng quang ho c s di l ch c a vách m t tr c bàng quang qua các dây ch ng ch u mu
2.4 Bàng quang có đi m y u t tr c
Bàng quang có túi ngách hay các c t hõm x y ra trong tr ng h p bàng quang ch ng đ i lâu ngày, ho c bàng quang có v t loét do viêm nhi m hay ung th
Trong tr ng h p này, m t ch n th ng nh c ng có th gây v bàng quang mà ng i ta không
Trang 2BV
V bàng quang có th x y ra trong ph u thu t can thi p Trong ph u thu t n i soi ph khoa Ngoài ra còn có th x y ra nh ng ph u thu t vùng ch u b n, sa sinh d c, ph u thu t qua ngã
ni u đ o
3 Ch n đoán
3.1 Lâm sàng:
a) Tri u ch ng chung
− Choáng: Là tri u ch ng xu t hi n đ u tiên, nh t là trong vòng n a gi đ u sau ch n
th ng khi kèm đa ch n th ng, đ c bi t là khi có gãy x ng ch u
− au vùng h v : B nh nhân th y đau nhói vùng h v và lan đ n hai h ch u Th m khám s có d u hi u ph n ng thành b ng
− Bu n ti u nh ng không ti u đ c, có tr ng h p b nh nhân ti u đ c 20-40ml n c
ti u có l n máu
− t thông ti u: Ch ra kho ng 20-40ml n c ti u có l n máu B m r a bàng quang s
th y n c tháo ra ít h n n c b m vào, tr tr ng h p ng thông chui qua l th ng vào máu t ho c vào phúc m c
b) Tri u ch ng đ c hi u
V bàng quang trong phúc m c:Ti ng kêu Douglas Gõ đ c hai bên hông t thông ti u ch ra ít n c ti u l n máu B m n c vào bàng quang th y n c tháo ra ít h n
n c b m vào Sau 24 gi s có d u hi u ch ng b ng và ph n ng thành b ng lan kh p
b ng
V bàng quang d i phúc m c: Các d u hi u c a g y cung tr c x ng ch u
Ph n ng thành b ng vùng h v nh ng không lan đ n th ng v Thông ti u th y ít n c
ti u l n máu đ ho c toàn máu đ n u đ u thông vào máu t S t cao sau 24 gi Sau 72
gi s có d u hi u nhi m trùng, nhi m đ c toàn thân s t cao mach nhanh, l m , b ch c u
t ng cao trên 20.000, vùng h v s có hi n t ng phù n lan đ n l p t bào d i da và có
th xu ng bìu
Sau m t v t th ng, b nh nhân có ti u máu dù b t k m c đ nào c ng ph i đánh giá c n th n:
th n, ni u qu n, bàng quang, ni u đ o T n th ng bàng quang đ c g i ý b i qu đ o c a dao
ho c đ n T t c nh ng b nh nhân ti u máu nghi t bàng quang ph i đ c ch p X quang bàng quang ho c thám sát trong m
Sau m t ch n th ng, đau lan b ng vùng h v , ph n ng thành b ng, b m tím, ph i ngh đ n
t n th ng bàng quang Tuy nhiên nh ng d u hi u trên khó phân bi t v i nh ng tri u ch ng
c a gãy x ng ch u
Trang 3BV
3.2.C n lân sàng:
a) Siêu âm: Có th th y d ch b ng, lòng bàng quang ít d ch.Ngoài ra có th th y nh ng
t n th ng đi kèm
b) X.Quang:
B ng không chu n b : Có th th y gãy x ng ch u, n c gi a các quai ru t
UCR:
− V bàng quang trong phúc m c:Th y thu c c n quang lan to vào gi a các quai ru t Tháo h t thu c c n quang ch p s th y:Thu c đ ng hai h c ch u.Ho c thu c đ ng túi cùng Douglas
− V bàng quang d i phúc m c: Bàng quang có hình gi t n c Thu c c n quang đ ng
l i hai h c ch u ngoài bàng quang.Thu c đ ng l i kh p mu sau khi tháo thu c ra
− B m h i vào bàng quang s th y li m h i d i hoành nh ng b nh nhân v bàng quang trong phúc m c
c) CT Scan: CT Scan c ng có vai trò nh t đ nh đ i v i nh ng tr ng h p c n kh o sát
nh ng th ng t n kèm theo trong b ng b ng CT Scan
4 i u tr
Phác đ x trí nh ng b nh nhân gãy x ng ch u nghi v bàng quang ho c ni u đ o
i u tr bao g m:H i s c ch ng choáng, kháng sinh và ph u thu t
Tu theo t n th ng c a bàng quang và c a các c quan khác đi kèm mà có cách gi i
quy t c th riêng cho t ng tr ng h p
4 1.T n th ng đ ng d p
Nh ng t n th ng này không đòi h i đi u tr đ c hi u
4.2.V bàng quang trong phúc m c
C n ph i m c p c u, thám sát b ng tìm nh ng t n th ng ph i h p.M theo đ ng gi a
d i r n vào khoang phúc m c th y n c ti u có l n máu, khâu l th ng b ng ch Chromic
b ng các m i r i M bàng quang ra da, đ t ng d n l u túi cùng Douglas Ngày nay còn có
th ph u thu t n i soi khâu l v bàng quang
M t s tác gi không m bàng quang ra da mà đ t thông ti u Tuy nhiên m t phân tích c a Volpe và c ng s (1999) k t lu n r ng m bàng quang ra da và đ t thông ti u k t qu t t nh nhau
4.3 V bàng quang d i phúc m c
R ch da đ ng gi a d i r n vào khoang Retzius, hút s ch máu và n c ti u Khâu l i v t rách
b ng chromic m bàng quang ra da N u khoang mô liên k t quanh bàng quang đã b viêm t y
n ng c n ph i d n l u th t t t theo ph ng pháp Fullerton hay Buyansky
Trang 4BV
V bàng quang ngoài phúc m c có th đ c đi u tr b o t n b ng đ t thông ti u Tuy nhiên
ch ng ch đ nh đi u tr b o t n trong tr ng h p m nh x ng gãy đâm vào bàng quang.X ng
ch u gãy h và rách tr c tràng có nguy c nhi m trùng cao n u đi u tr b o t n
M c dù h u h t các tác gi tán thành đi u tr không ph u thu t c a v bàng quang ngoài phúc
m c, tuy nhiên c ng có nhi u quan đi m b t đ ng
4 4.V bàng quang ph i h p ph c t p
- Kh n tr ng h i s c và ch n đoán đ y đ các th ng t n
- Ti n hành m s m khi tình tr ng b nh nhân cho phép
- Ch th c hi n các ph u thu t c n thi t nh ng h u hi u v i m c tiêu là c u s ng b nh nhân và t o đi u ki n thu n l i cho các ph u thu t t o hình v sau, ch y u là tránh tình
tr ng nhi m trùng trong ch u hông bé
- D n l u máu t v trí th p nh t
- Làm h u môn nhân t o đ chuy n l u phân trong tr ng h p có v t th ng tr c tràng
- Khâu v t rách bàng quang và m bàng quang ra da C đ nh x ng ch u gãy và gi i quy t các v t th ng ph n m m
TÀI LI U THAM KH O
1 Tr n V n Sáng (1998), V bàng quang, Bài gi ng b nh h c ni u khoa, Nhà xu t b n Cà Mau, Tr45-61
2 Lê Ng c T (2003), Ch n th ng bàng quang, B nh h c ti t ni u, Nhà xu t b n Y h c, Tr166-171
3 Ngô Gia Hy (1985), V t th ng b ng đái do ho khí, Ni u h c t p I, Nhà xu t b n y h c, Tr 393-401
4 Tr n Lê Linh Ph ng (2003), i u tr ch n th ng đ ng ni u d i ph c t p trong gãy khung ch u n ng, Lu n án ti n s y h c
5 D ng Quang Trí (2002), i u Tr Ch n Th ng Ni u Sinh D c, Ni u h c lâm sàng, Nhà
xu t b n y h c, Tr 282 – 292
6 Jack W.McAnich (2008), Injuries to the Genitourinary Tract, Smith’s General Urology,17 th Edition, The McGraw – Hill Compapies, pp: 278-296
7 Allen F Morey (2012), Genital and Lower Urinary Tract Trauma, Campbell – Wash Urology, 10 th Edition, volumne 3, pp: 2507-2520