Tư tưởng hồ chí minh về cán bộ và việc vận dụng trong hoàn thiện pháp luật cán bộ, công chức ở việt nam hiện nay

Vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức theo tư tưởng Hồ Chí Minh đã được thể hiện rõ trong nhiều văn kiện của Đảng và văn bản pháp luật của Nhà nước như Luật cán bộ, côn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THANH VÂN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁN BỘ VÀ VIỆC VẬN DỤNG TRONG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CÁN BỘ, CÔNG CHỨC

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THANH VÂN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁN BỘ VÀ VIỆC VẬN DỤNG TRONG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CÁN BỘ, CÔNG CHỨC

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật

Mã số : 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Hoàng Thị Kim Quế

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia

Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Nguyễn Thanh Vân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: NỘI DUNG CƠ BẢN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁN BỘ 6

1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về cán bộ 6

1.1.1 Khái niệm cán bộ 6

1.1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ 8

1.1.3 Quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về vấn đề cán bộ 10

1.2 Vị trí, vai trò của cán bộ theo Tư tưởng Hồ Chí Minh 13

1.3 Tiêu chuẩn của người cán bộ theo Tư tưởng Hồ Chí Minh 18

1.3.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về đức của người cán bộ 18

1.3.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về tài của người cán bộ 26

1.3.3 Người cán bộ phải có trình độ lý luận 34

1.3.4 Các tiêu chuẩn khác theo tư tưởng Hồ Chí Minh 35

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC TRONG VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VÀO HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CÁN BỘ, CÔNG CHỨC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 42

2.1 Thực trạng về hệ thống pháp luật và đội ngũ cán bộ, công chức ở Việt Nam hiện nay 42

2.1.1 Thực trạng về hệ thống pháp luật cán bộ, công chức ở Việt Nam hiện nay 42

2.1 2 Thực trạng về việc thi hành pháp luật cán bộ, công chức ở Việt Nam hiện nay 52

2.1.3 Thực trạng về đội ngũ cán bộ, công chức ở Việt Nam hiện nay 54

2.2 Nguyên nhân 60 2.3 Quan điểm và phương hướng của Đảng về xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sự nghiệp đổi mới hiện nay ở Việt Nam trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh 61

2.3.1 Quan điểm của Đảng về cán bộ trong thời kỳ mới 62 2.3.2 Phương hướng của Đảng về cán bộ, công chức trong thời kỳ đổi mới hiện nay ở Việt Nam 64

2.4 Giải pháp cơ bản về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc hoàn thiện pháp luật cán bộ, công chức ở Việt Nam hiện nay 69

2.4.1 Nhóm giải pháp thứ nhất: Hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến cán bộ, công chức 69 2.4.2 Nhóm giải pháp thứ hai: Xây dựng đội ngũ công chức chuyên nghiệp, giáo dục đạo đức, pháp luật đối với cán bộ, công chức 73 2.4.3 Nhóm giải pháp thứ ba: Thanh tra, kiểm tra, giám sát các hoạt động thi hành công vụ của cán bộ, công chức 90

KẾT LUẬN 94 TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

1

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, ông cha ta đã ý thức rõ việc dùng người là quốc sách Nó không phải là nguyên nhân duy nhất nhưng

có tác dụng trực tiếp đến sự tồn vong của quốc gia, sự trường tồn và phát triển của dân tộc Phát huy truyền thống và phương sách dùng người của ông cha ta

để lại, từ khi ra đời đến nay, Đảng ta đặc biệt quan tâm đến vấn đề cán bộ, coi cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng Cán bộ luôn là gốc của mọi công việc và là nhân tố quyể định đến sự thắng lợi của chính sách,

chiến lược cũng như nhiệm vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Vì lợi ích 10 năm

thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người” Chính vì vậy,

Người và Đảng ta đã dày công đào tạo, huấn luyện xây dựng được một đội ngũ cán bộ trung thành với Tổ quốc và dân tộc, tận tụy, kiên cường hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ qua các thời kỳ

Tư tưởng Hồ Chí Minh bao quát rất nhiều lĩnh vực rộng lớn và phong phú, trong đó vấn đề cán bộ là một trong những vấn đề được Người quan tâm hàng đầu trong sự nghiệp cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng một khi

đã có đường lối cách mạng đúng thì cán bộ là khâu quyết định Người coi

“cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “là dây chuyền của bộ máy” và “là tiền vốn của Đoàn thể” do đó “muôn việc thành công hay thất bại đều do cán

bộ tốt hay kém” Trong sự phát triển của đất nước ta hiện nay, vai trò của cán

bộ lại càng được nhấn mạnh và đề cao Bởi cán bộ vừa là người đề xuất ra các chủ trương, các chính sách vừa là người trực tiếp tổ chức, thực hiện, bày ra các cách để cho nhân dân làm theo, làm cho các đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước được đi đúng hướng và hoạt động có hiệu quả

Kế thừa tư tưởng đó của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng công tác cán bộ, luôn quan tâm xây dựng, phát triển và nâng cao

2

chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trong các cơ quan, tổ chức của mình Vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức theo tư tưởng Hồ Chí Minh đã được thể hiện rõ trong nhiều văn kiện của Đảng và văn bản pháp luật của Nhà nước như Luật cán bộ, công chức năm 2008; Nghị định số 24/2010/NĐ-CP của Chính Phủ về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức, Nghị định số 21/2010/NĐ-CP về quản lý biên chế công chức, Nghị định 18/2010/NĐ-CP về đào tạo, bồi dưỡng công chức…Những văn bản này tạo tiền đề cho việc hình thành đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch vững mạnh, vừa hồng, vừa chuyên, đủ sức chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam đến thắng lợi cuối cùng theo đúng tư tưởng Hồ Chí Minh

Hiện nay, cùng với những nỗ lực cải cách để phát triển, dân chủ và nhân quyền, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước cũng đã đang được ngày càng hoàn thiện Tuy nhiên, cũng cần phải thừa nhận rằng, bên cạnh những mặt đã đạt được, công tác cán bộ, công chức ở nước ta hiện nay đang gặp phải nhiều vấn đề lớn mang tính chất lực cản cho sự phát triển chung của xã hội, quản lý nhà nước Đó là vấn đề về năng lực, tiêu chuẩn, phẩm chất, thái độ và văn hóa ứng xử, tính trách nhiệm và bản lĩnh chính trị Hiện tượng tham nhũng, hách dịch, cửa quyền, gây khó dễ, vô cảm, thiếu trách nhiệm, thiếu tính tiên phong, liêm chính…dù không phải quá phổ biến, tràn lan nhưng cũng gây nên những bức xúc trong dư luận, phương hại đến thể chế, giảm sút lòng tin trong nhân dân vào Đảng, Nhà nước, cản trở quá trình hội nhập, dân chủ, pháp quyền của đất nước Những biểu hiện đó một phần là do cơ chế thị trường, nhưng cũng làm lộ rõ những yếu kém, bất cập, lổ hổng trong cơ chế, chính sách pháp luật về công tác cán bộ và việc thực thi trên thực tiễn Do đó việc tìm hiểu và nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ là một vấn đề có

ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc Bên cạnh đó, nhìn tổng quan về hệ thống pháp luật ở nước ta vẫn chưa đồng bộ, thiếu thống nhất, tính khả thi thấp,

3

chậm đi vào cuộc sống; các văn bản quy phạm pháp luật về cán bộ, công chức

và hoạt động công vụ trong những năm qua cũng còn nhiều hạn chế, bất cập

Do đó, cần thiết phải nghiên cứu một cách kỹ lưỡng để xây dựng, ban hành, tiến tới hoàn thiện hơn pháp luật cán bộ, công chức, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc hình thành đội ngũ cán bộ, công chức vừa có phẩm chất đạo đức, vừa có trình độ năng lực, bảo đảm vừa hồng vừa chuyên, thực sự là công bộc của nhân dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Vì những lý do trên, học viên đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Tư tưởng

Hồ Chí Minh về cán bộ và việc vận dụng trong hoàn thiện pháp luật cán

bộ, công chức ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ Luật học,

chuyên ngành Lí luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật tại Khoa Luật- Đại học Quốc Gia Hà Nội

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu tổng quát:

Với đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và việc vận dụng trong

hoàn thiện pháp luật cán bộ, công chức ở Việt Nam hiện nay”, tác giả đi

sâu vào phân tích nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ với mục tiêu cuối cùng là chỉ ra những thiếu sót về mặt luật pháp, những thực trạng cụ thể khi thi hành pháp luật cán bộ, công chức, từ đó đưa ra những kiến nghị và giải

pháp nhằm cải thiện những thực trạng đã nêu

1.2.2 Mục tiêu cụ thể:

Với mục tiêu tổng quát như trên, luận văn của tôi muốn đạt tới một số mục tiêu cụ thể sau:

Một là, làm rõ những nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ trong đó

có nêu ra khái niệm cán bộ; tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng cộng

4

sản Việt Nam về cán bộ; vị trí, vai trò của cán bộ; về tiêu chuẩn của cán bộ và phẩm chất cơ bản của cán bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Hai là, phân tích làm rõ thực trạng quá trình vận dụng tư tưởng Hồ Chí

Minh trong việc hoàn thiện pháp luật cán bộ, công chức hiện nay ở Việt Nam- Những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân

Ba là, đề xuất quan điểm, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật cán bộ,

công chức ở nước ta hiện nay đáp ứng yêu cầu cải cách, hiện đại hóa, chuyên nghiệp hóa, minh bạch hóa và hiệu quả, xây dựng một đội ngũ cán bộ, công chức vừa hồng vừa chuyên phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp cách mạng và thực tiễn hiện nay của Việt Nam

1.3 Tính mới và đóng góp của luận văn

Đề tài tôi lựa chọn là đề tài có tinh mới và đóng góp của luận văn, cụ thể:

- Góp phần nghiên cứu có hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và quá trình vận dụng tư tưởng đó trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật cán

bộ, công chức ở Việt Nam hiện nay;

- Phân tích, đánh giá thực trạng của quá trình vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật cán bộ, công chức ở nước ta hiện nay; làm rõ những ưu, nhược điểm và nguyên nhân

- Luận văn đề xuất quan điểm và giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong hoàn thiện pháp luật cán bộ, công chức ở nước ta hiện nay

- Kết quả nghiên cứu của luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho cấp

ủy Đảng, chính quyền địa phương nhằm đáp ứng những yêu cầu to lớn trong

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay

1.4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu đề tài đó là tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ, trong đó làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của cán bộ, về tiêu

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài là những nội dung cơ bản của tư tưởng

Hồ Chí Minh về cán bộ và hệ thống pháp luật cán bộ, công chức ở Việt Nam hiện nay

1.5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận văn là Chủ nghĩa Mác- Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về cán bọ, đồng thời tác giả có tham khảo thêm các công trình nghiên cứu của một số tác giả có liên quan đến luận văn

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đồng thời sử dụng các biện pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp logic- lịch sử, phương pháp so sánh, đối chiều, phương pháp chuyên gia để luận giải các vấn đề

1.6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu,kết luận, danh mục các chữ viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo, để giải quyết vấn đề trên, luận văn gồm 02 chương, cụ thể:

Chương 1: Nội dung cơ bản Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ

Chương 2: Thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức và việc vận dụng tư

tưởng Hồ Chí Minh vào hoàn thiện pháp luật cán bộ, công chức ở Việt Nam

hiện nay

6

CHƯƠNG 1: NỘI DUNG CƠ BẢN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ CÁN BỘ 1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về cán bộ

1.1.1 Khái niệm cán bộ

Mặc dù chưa đưa ra một định nghĩa nào thật đầy đủ về cán bộ nhưng qua

các bài nói, bài viết, Hồ Chí Minh luôn khẳng định “cán bộ là cái dây chuyền

của bộ máy Nếu dây chuyền không tốt, không chạy thì động cơ dù tốt, dù chạy toàn bộ máy cũng tê liệt Cán bộ là những người đem chính sách của Chính phủ, của Đoàn thể thi hành trong nhân dân, nếu cán bộ dở thì chính sách hay cũng không thực hiện được” [12, 8] Theo Người, cán bộ là người

có trách nhiệm phục vụ nhân dân, phục vụ Đảng, Nhà nước chứ không phải là người đứng trên hoặc đứng ngoài nhân dân Họ có trách nhiệm đưa đường lối, chủ trưởng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân

để nhân dân hiểu rõ và tổ chức, vận động nhân dân thi hành Đồng thời, cán

bộ cũng là người có trọng trách phải gần gũi nhân dân, nắm được tâm tư nguyện vọng, những bức xúc của quần chúng nhân dân phản ánh với Đảng, Nhà nước để đề ra chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật cho phù hợp với quy luật vận động, phát triển của xã hội và đáp ứng được yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của quần chúng nhân dân

Ngày nay, ở nước ta khái niệm cán bộ được hiểu theo nghĩa rộng hơn, bao gồm: Tất cả những người được bầu cử vào các cơ quan Nhà nước, Đảng, đoàn thể; những người được bổ nhiệm đảm nhiệm một công tác quản lý hoặc được giao một công tác chuyên môn nào đó (cán bộ giảng dạy, cán bộ khoa học kỹ thuật…) trong các cơ quan, tổ chức của hệ thống chính trị, biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước

Theo từ điển Tiếng Việt, cán bộ được định nghĩa là:

Theo từ điển Hành chính “Cán bộ là người có đủ các điều kiện được

tuyển dụng vào làm việc ở các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị- xã hội, tổ chức kinh tế do Nhà nước thành lập, tổ chức lực lượng vũ trang; trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước, có trình độ chuyên môn từ trung cấp trở lên Từ cán bộ được sử dụng rộng rãi trong các nước Xã hội chủ nghĩa trước đây (cán bộ, công nhân) Cán bộ, công chức khi thi hành nhiệm vụ, công vụ được pháp luật và nhân dân bảo vệ” [ 39,46]

Theo Khoản 1 và khoản 3 Điều 4 Luật cán bộ, công chức năm 2008 có

hiệu lực từ ngày 01/01/2010 quy định:

“1 Cán bộ là công dân Việt Nam được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm, giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị- xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện) trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước

2 Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó bí thư Đảng ủy, người đứng đầy tổ chức chính trị- xã hội….”

Như vậy, quan niệm về cán bộ có rất nhiều ý kiến khác nhau Các ý kiến

đó, thông thường được hình thành từ cách nhìn trực tiếp đối với từng loại cán

bộ, theo phương pháp liệt kê các tiêu chí hoặc theo cảm tính, nên chưa phản

8

ánh được một cách đầy đủ về khái niệm cán bộ Song cơ bản các khái niệm trên về cán bộ đều đã khái quát rõ những đặc trưng của cán bộ đó là:

- Cán bộ phải là những người được bầu hoặc được chỉ định hay bổ nhiệm

để đảm nhận cương vị nhất định trong một tổ chức nào đó (đặc trưng này phân biệt người cán bộ với người không có chức vụ, không có cương vị)

- Chức vụ, cương vị của người cán bộ liên quan đến lãnh đạo, quản lý, điều hành hoạt động của một tổ chức nhất định (đặc trưng này để phân biệt giữa cán bộ với những người có cũng chức vụ, cương vị nhưng không coi là cán bộ như trưởng tộc, trưởng hội đồng môn….)

Cán bộ phải là người có uy tín, có vai trò nòng cốt, có tác động ảnh hưởng tích cực đến hoạt động của tổ chức, điều chỉnh mối quan hệ liên quan đến lãnh đạo, quản lý, điều hành hoạt động, duy trì, thúc đẩy và định hướng sự phát triển của tổ chức

Những đặc trưng trên là cơ sở để chúng ta phân biệt người cán bộ với những đối tượng khác Nếu thiếu một trong ba đặc trưng trên đều đưa đến nhận thức phiến diện về cán bộ Từ những đặc trưng trên, cán bộ được phân chia trên nhiều lĩnh vực, nhiều chức danh, cấp độ khác nhau Trong từng loại cán bộ đều cần phải quy định tiêu chuẩn, tiêu chí, chức năng, nhiệm vụ khác nhau

1.1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ

Ngay từ khi bắt gặp ánh sáng cách mạng của Chủ nghĩa Mác- Lênin, Hồ Chí Minh đã sớm nhận thức được vị trí, vai trò của người cán bộ trong sự nghiệp cách mạng Tháng 6 năm 1923, Người rời nước Pháp đi đến Liên Xô

dự Đại hội V Quốc tế cộng sản Chuyến đi này Người mang theo một khát vọng muốn hiểu biết thực tiễn chủ nghĩa xã hội như thế nào để truyền bá nó vào Việt Nam, đồng thời Người cũng muốn thông qua một đại hội của Quốc

tế Cộng sản để trình bày thực tế của sự đàn áp của chủ nghĩa đế quốc ở thuộc

9

địa với mong muốn giúp cho những người cộng sản trên thế giới hiểu được tình trạng khổ cực của nhân dân lao động các nước này

Ngay từ những năm đầu đến với chủ nghĩa Mác- Lênin, Người đã có một

suy nghĩ là “trở về nước, đi vào quần chúng, thức tỉnh hộ, tổ chức họ, đoàn

kết hộ, huấn luyện họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự do độc lập” [20,192]

Trong một thời gian ngắn sống ở nước Nga Xô viết, được chứng kiến những thay đổi to lớn của nhân dân Liên Xô do cách mạng xã hội chủ nghĩa đem lại, Người đã có một dự định cho công tác tuyên truyền, tổ chức lực lượng cho cách mạng Việt Nam:

“1 Xuất bản một tờ báo nhỏ Tiếng Việt

2 Tập hợp những phần tử dân tộc cách mạng

3 Cố gắng đưa những thanh niên người bản xứ đi Matxcova

4 Xây dựng dây liên lạc Matxcova- Đông Dương- Pari” [20,204]

Qua những bức thư Nguyễn Ái Quốc gửi cho Quốc tế Cộng sản, qua những bài viết của Người, chúng ta thấy, Người đã có một tầm nhìn chiến lược, muốn cho cách mạng đi tới thắng lợi, trước hết phải chăm lo tới công việc lựa chọn, đào tạo và bồi dưỡng cán bộ

Bằng những lời nói giản dị, nhưng chứa đựng một triết lý sâu sắc “cán

bộ là cái gốc của công việc” Người đã nêu bật được vị trí, tầm quan trọng của

cán bộ trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc

Song Người cũng chỉ cho chúng ta thấy, cán bộ phải là người như thế nào

mới đưa cách mạng tới thắng lợi “ Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán

bộ tốt hoặc kém” [14,240] vì cũng như “gốc có vững thì cây mới bền”

Theo tư tưởng của Người, cán bộ còn được hiểu là “cái dây chuyền của

bộ máy” Nếu dây chuyền không tốt, không chạy thì động cơ dù tốt, dù chạy thì bộ máy cũng tê liệt Trong đời sống kinh tế- xã hội, sự chuyển động của xã

10

hội được coi như một “cỗ máy” khổng lồ Trong “cỗ máy” đó, cán bộ là dây chuyền là “cầu nối” giữa Đảng, Chính phủ với nhân dân Đây là một dây chuyền đặc biệt vì: Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, cán bộ là người xây dựng nên đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước sao cho phản ánh đúng lợi ích của các tầng lớp nhân dân, phù hợp với thực tiễn đời sống của cán bộ Cán bộ cũng là người tuyên truyền đường lối, chính sách của

Đảng với nhân dân, là người thực thi pháp luật của Nhà nước, “Cán bộ là

những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ, để đặt chính sách cho phù hợp”[14,269]

Bác Hồ trong suốt cuộc đời cách mạng của mình rất mực quan tâm đến cán bộ Cán bộ mà chúng ta bàn tới đây theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh là những người làm trong các cơ quan, đoàn thể, công sở, lực lượng vũ trang Họ có thể giữ chức vụ chỉ huy, phụ trách, quản lý, lãnh đạo hoặc làm công tác nghiệp vụ chuyên môn đơn thuần

Tóm lại, cán bộ là những người hoạt động trong những thời kỳ cách mạng, thoát ly, có hưởng lương hoặc phụ cấp để phân biệt nhân dân và là đầy

tớ của nhân dân Tuy nhiên, trong các bài viết của mình, Hồ Chí Minh nhấn mạnh nhiều đến cán bộ, đảng viên có chức, có quyền, những người chịu trách nhiệm trực tiếp và to lớn, nặng nề trước nhân dân và toàn dân tộc

1.1.3 Quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về vấn đề cán bộ

“Cán bộ là nhận tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ” [44,66] Trong quá trình lãnh

đạo cách mạng, Đảng ta luôn coi trọng công tác cán bộ và coi đây là một trong những vấn đề có vai trò quyết định đối với toàn sự nghiệp cách mạng Trong Nghị quyết hội nghị lần thứ 3 Ban chấp hành trung ương Đảng khóa

11

VIII đã khẳng định: “Trong công cuộc đổi mới đất nước, cán bộ cũng có vai

trò cực kỳ quan trọng hoặc thúc đẩy hoặc kìm hãm tiến trình đất nước….”

[44,24] Trong lãnh đạo, quản lý Nhà nước, cán bộ có ý nghĩa nghĩa quan trọng và là khâu then chốt Nhận thức sâu sắc về vai trò, vị trí của cán bộ, Đảng ta đã đề ra cương lĩnh chính trị, đường lối đúng đắn và tổ chức thực hiện thắng lợi đường lối chính trị đó Đây là vấn đề quyết định bảo đảm cho giai cấp vô sản giành chính quyền, xây dựng và bảo vệ chính quyền Có đường lối đúng đắn, có phương pháp tổ chức thực hiện đường lối có hiệu quả vẫn chưa đủ mà Đảng và giai cấp vô sản phải có đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất và năng lực, trí tuệ đáp ứng được đòi hỏi của mỗi thời kỳ phát triển đất nước, vì cán bộ chính là người xây dựng đường lối của Đảng và cũng là người

tổ chức thực hiện đường lối đó

Nói về cán bộ, Đảng và Nhà nước ta đã xác định: cán bộ là khâu quyết định thành công trong đổi mới nền hành chính Đội ngũ cán bộ yếu sẽ cản trở

sự phát triển chung của đất nước Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của

Đảng đã nghiêm túc đánh giá một cách khách quan: “Những sai lầm, khuyết

điểm trong lãnh đạo kinh tế, xã hội, bắt nguồn từ những khuyết điểm trong hoạt động tư tưởng tổ chức và cán bộ của Đảng Đây là nguyên nhân của mọi nguyên nhân” [44,140]

Xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất và năng lực là yếu tố quyết định của bộ máy Nhà nước Khi xây dựng đội ngũ cán bộ, Đảng ta đã quán triệt các quan điểm có tính nguyên tắc trong cán bộ Đồng thời Đảng cũng đề ra những tiêu chuẩn cán bộ đó là hai mặt đức và tài, phẩm chất, năng lực, không coi nhẹ mặt nào Song đức là gốc, tài là quan trọng Đó là nội dung căn bản nhất, chung cho mọi thời kỳ cách mạng, cho mọi cán bộ Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tiêu chuẩn đối với người cán bộ lãnh đạo quản lý là

12

“có phẩm chất chính trị vững vàng, trung thành với lý tưởng cách mạng, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, trình độ chuyên môn và năng lực thực tiễn cao, có ý thức tổ chức kỷ luật, gương mẫu trong đạo đức lối sống Nói tóm lại là phải có đầy đủ cả đức và tài, trong đó đức là gốc”

Như vậy, người cán bộ có phẩm chất chính trị là người vững vàng, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, trung thành với Đảng, với chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Người cán bộ có đạo đức cách mạng là người có lối sống trung thực, không tham vọng cá nhân, không kèn cựa địa vị, không cơ hội, không tham nhũng, có lối sống giản dị trong sáng, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng và những biểu hiện tiêu cực khác, khắc phục chủ nghĩa cá nhân

Thực hiện quan điểm, đường lối chính sách của Đảng, đồng thời thấy được tầm quan trọng của công tác cán bộ, vai trò của cán bộ, ngày 26/02/2008 Quốc Hội đã ban hành Luật Cán bộ, công chức có hiệu lực thi hành ngày 01/01/2010 mà trước đó là Pháp lệnh cán bộ, công chức sửa đổi bổ sung năm

2003 Việc ban hành Luật này đã thể hiện sự quan tâm thích đáng của Nhà nước tới công tác cán bộ, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bọ, công chức từ việc thể chế hóa những tiêu chuẩn, quy định về công việc, hành vi, trách nhiệm…của từng cán bộ, công chức trong hoạt động công tác

Tại Điều 4 Luật Cán bộ, công chức năm 2008 đã xác định những đối tượng được công nhận là cán bộ, công chức như sau:

“1 Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước

13

2 Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật

3 Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước ”

Như vậy, có thể xem cán bộ là những người làm việc trong cơ quan của Đảng, Nhà nước hoặc đoàn thể, có hưởng lương hoặc phụ cấp họ cần có đủ tài năng và đạo đức để phục vụ nhân dân

1.2 Vị trí, vai trò của cán bộ theo Tư tưởng Hồ Chí Minh

Xuất phát từ lý luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin về cán bộ, rằng “ Không

một phong trào cách mạng nào vững chắc được nếu không có một tổ chức ổn định và duy trù được tính liên tục gồm những người lãnh đạo” [47,58], và

“Người cộng sản lãnh đạo chỉ có một cách duy nhất để chứng minh quyền lãnh đạo của mình, đó là tìm cho mình được nhiều, ngày càng nhiều những

nói “Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”

[11,240], nghĩa là khi đã có chính sách đúng thì sự thành công hay thất bại của chính sách đó là do nơi cách tổ chức công việc, nơi lựa chọn cán bộ và nơi kiểm tra…cả ba điều ấy đều rất quan trọng và quyết định ở người cán bộ

Hồ Chí Minh cho rằng “cán bộ là gốc của mọi công việc” [11,269] nên người cán bộ không phải là “ông quan cách mạng”, càng không phải là người

có “quyền sinh, quyền sát” như vua chúa thời phong kiến, mà chỉ là người đầy

tớ của nhân dân, người đại diện, đại biểu cho lợi ích, nguyện vọng của nhân dân, có trách nhiệm thi hành nhiệm vị mà nhân dân giao phó Người cán bộ không được cho mình đứng ở vị trí lãnh đạo, chỉ tay năm ngón điều hành công việc mà phải sâu sát cơ sở, bám sát quần chúng nhân dân, xây dựng mối quan hệ gắn bó mật thiết với quần chúng nhân dân

Đối với Hồ Chí Minh, cán bộ các cấp đều có vị trí quan trọng và có liên

hệ chặt chẽ với nhau trong tổ chức của Đảng Nếu cán bộ lãnh đạo ở cấp Trung ương là những cán bộ cấp chiến lược có trách nhiệm hoạch định hoặc gắn với việc hoạch định chủ trương, đường lối chính sách của Đảng, thì cán

bộ lãnh đạo cấp cơ sở lại có trách nhiệm lãnh đạo xây dựng tổ chức Đảng và

hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, trực tiếp lãnh đạo các tầng lớp nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng Họ là những người hội tụ đầy đủ các yếu tố: gần dân nhất, trực tiếp nhất, công việc nhiều nhất nên sự nghiệp

15

cách mạng có thành công hay không phụ thuộc vào đội ngũ cán bộ này Người khẳng định “Cấp xã là người gần gũi dân nhất, là nền tảng của hành chính Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi” [11,371]

Mở rộng quan điểm về vị trí, vai trò của người cán bộ, Hồ Chí Minh đồng thời cũng khẳng định vai trò, vị trí của người Đảng viên Theo quan điểm của Hồ Chí Minh thì mỗi đảng viên của Đảng cũng là cán bộ, họ vẫn là những người lãnh đạo, mặc dù họ chỉ là những đảng viên bình thường, không đảm nhiệm những cương vị trong bộ máy lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, nên khi nói về người cán bộ thì Người vẫn thường dùng cụm từ “cán bộ đảng viên”

Như vậy, có thể xem xét việc vị trí, vai trò của người cán bộ theo quan điểm của Hồ Chí Minh phải được xác định trong mối quan hệ biện chứng, đa chiều giữa chủ thể và đối tượng, đặt người cán bộ trong mối quan hệ với quần chúng nhân dân, trong sự tương quan về nhiệm vụ Trong đó, người cán bộ vừa là chủ thể lãnh đạo, điều hành, vừa là đối tượng và là lực lượng tổ chức thực hiện

Vai trò của người cán bộ được thể hiện ở những điểm cụ thể như sau:

1 Cán bộ là người xây dựng đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước Muốn cho đường lối đúng đắn, pháp luật phù hợp với thực tiễn của cuộc sống đòi hỏi cán bộ phải là những người có phẩm chất đạo đức trung thực, có kiến thức khoa học phải sát với thực tiễn cuộc sống của xã hội Việt Nam là một nước trải qua đấu tranh giành độc lập dân tộc đi lên Chủ nghĩa xã hội, do vậy đòi hỏi một sự sáng tạo lớn khi vận dụng Chủ nghĩa Mác- Lênin

để tìm ra con đường xây dựng Chủ nghĩa xã hội phù hợp với điều kiện của đất nước

16

Do đó, nếu “cán bộ dở” thì một mặt chính sách không thể thực hiện được, mặt khác việc hoạch định, xây dựng chính sách mới sẽ sai lầm hoặc không phù hợp Do đó đòi hỏi cán bộ phải đi sâu, đi sát vào quần chúng nhân, nắm được tâm tư nguyện vọng của họ Hồ Chí Minh đã viết “Mỗi công việc của Đảng phải giữ nguyên tắc và phải liên hệ chặt chẽ với nhân dân” và “khi đặt ra khẩu hiện và chỉ thị luôn luôn phải dựa vào điều kiện thiết thực và kinh nghiệm cách mạng ở các nước, ở trong nước và địa phương”

2 Cán bộ là người đưa đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào trong cuộc sống Muốn để người dân tiếp nhận những đường lối chính sách của Đảng cũng như chính sách pháp luật của Nhà nước, đòi hỏi người cán bộ phải có phẩm chất đạo đức sao cho để cho dân tin, dân mến, dân làm theo Nếu dân không tin thì cán bộ không thể tiếp cận được với dân để tìm hiểu về dân Muốn dân hiểu, dân làm thì người tuyên truyền phải biết cách tuyên truyền, do đó người cán bộ tuyên truyền phải hiểu đường lối đó một cách thấu đáo, phải có tài trong tuyên truyền, thuyết phục nhân dân một cách có lý, có tình, làm cho họ hiểu rõ “thì việc gì khó mấy họ cũng làm được, hy sinh mấy

họ cũng không sợ” [14,241]

3 Cán bộ là người tổ chức thực hiện đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước và là người bày cách cho dân làm Cán bộ không chỉ là người tổ chức thực hiện đường lối cho nhân dân trong thời kỳ đấu tranh giành chính quyền mà ngay cả trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa xã hội, Vì: đấu tranh giành chính quyền đã khó nhưng xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa trên các lĩnh vực lại không hề đơn giản Quá trình xây dựng xã hội mới là một quá trình khó khăn, phức tạp, lâu dài, gian khổ bởi: Việt Nam từ một nước sản xuất nhỏ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa lại càng khó khăn hơn các nước khác, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn,

17

năng suất lao động thấp, trình độ dân trí còn hạn chế Vì vậy, trong các lĩnh vực xây dựng chính quyền kinh tế- xã hội đòi hỏi phải có đội ngũ cán bộ có năng lực để đảm nhiệm được những nhiệm vụ của cách mạng Do đó, cán bộ phải thật sự “nhúng tay” vào việc, cùng với nhân dân bàn bạc và tìm ra cách giải quyết có hiệu quả nhất “việc gì cũng phải hỏi ý kiến dân chúng và giải thích cho dân dân chúng” [14,295]

4 Cán bộ là người tổng kết thực tiễn, từ thực tiễn cuộc sống phải tiếp tục

bổ sung lý luận và phát triển lý luận, vì thực tiễn thay đổi nhanh hơn so với lý luận cũng như thực tiễn thì rất phong phú và phức tạp, do đó đòi hỏi cán bộ không chỉ có phẩm chất tốt mà còn phải có năng lực, trình độ cao để đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ của công việc, để có thể bổ sung và hoàn thiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước

Do đó, nói đến cán bộ là nói đến “tiền vốn của Đoàn thể” [15, 46] Có vốn mới làm ra lãi Bất cứ chính sách, công tác gì nếu có cán bộ tốt thì sẽ thành công, tức là có lãi Không có cán bộ tốt thì sẽ hỏng việc, tức là lỗ vốn

Vì vậy, để thực hiện được những nhiệm vụ nặng nề của cách mạng, chúng ta cần có một đội ngũ cán bộ biết “Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhân mình, hết lòng hết sức phục

vụ nhân dân Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong công việc” [18, 285] Như vậy, khi bàn đến vai trò của người cán bộ, Hồ Chí Minh

đã không đề cập cán bộ một cách chung chung mà Người đã sử dụng cán bộ

“có tính từ” Đó là “cán bộ tốt”, “cán bộ kém”, “cán bộ dở” Mà “muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém” hay nói cụ thể hơn là nếu có cán bộ tốt thì mọi việc mới thành công

Khẳng định vai trò của người cán bộ cần phải hiểu rằng không phải đã là cán bộ thì chỉ có tính tốt Mà cán bộ cũng là người, ai cũng có tính tốt và tính

18

xấu Song đã là người cán bộ cách mạng thì phải cố gắng phát triển những

tính tốt và sửa bỏ những tính xấu Vì “tính xấu của một người thường chỉ có

hại cho người đó, còn tính xấu của một đảng viên, một cán bộ thì sẽ có hại đến Đảng, có hại đến nhân dân” [14,254]

Nhấn mạnh vai trò của cán bộ trong sự nghiệp cách mạng, song Người

không cho rằng “cán bộ quyết định tất cả” mà “cách mạng là sự nghiệp của

quân chúng nhân dân, chứ không phải là sự nghiệp của cá nhân anh hùng nào Thành công của Đảng ta là ở nơi Đảng ta đã có tổ chức và phát huy lực lượng cách mạng vô tận của nhân dân, đã lãnh đạo nhân dân phấn đấu dưới

lá cờ tất thắng của Chủ nghĩa Mác- Lênin” [19,197] Do đó, Người luôn đề

cao vai trò của quần chúng nhân dân và đặt người cán bộ trong mối quan hệ với nhân dân “dân như nước, cán bộ như cá Lực lượng bao nhiêu là nhở ở dân hết” Người khẳng định “nước lấy dân làm gốc” còn “cán bộ quyết định mọi việc” [18,480] Sự “quyết định” ở đây là cán bộ phải đi trước, làm gương

về tư tưởng đạo đức, thái độ, lề lối làm việc Muốn phát huy được đầy đủ tính sáng tạo của hàng triệu quần chúng nhân dân xây dựng chủ nghĩa xã hội, vì Chủ nghĩa xã hội chỉ có thể xây dựng được với sự giác ngộ đầy đủ và lao động sáng tạo của hàng chục triệu người, thì cán bộ phải đi trước, tự cải tạo mình, tự nâng cao mình Cán bộ phải có lập trường giai cấp vô sản vững chắc, giác ngộ về Chủ nghĩa xã hội cao; phải rửa sạch ảnh hưởng của những tư tưởng của giai cấp bóc lột, rửa sạch chủ nghĩa cá nhân, rèn luyện tinh thần và

ý thức tập thể

1.3 Tiêu chuẩn của người cán bộ theo Tư tưởng Hồ Chí Minh

1.3.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về đức của người cán bộ

1.3.1.1 Người cán bộ phải có phẩm chất đạo đức cách mạng

Đây là một trong những phẩm chất hàng đầu và quan trọng bậc nhất đối với người cán bộ làm cách mạng Trong thời đại Hồ Chí Minh, đất nước ra,

19

dân tộc đang trải qua một giai đoạn gay go khốc liệt, vừa phải đâu tranh giành độc lập dân tộc, vừa phải thực hiện cuộc cách mạng dân chủ nhân dân, xây dựng một xã hội mới xã hội xã hội chủ nghĩa Đó là một quá trình cải tạo xã hội cũ, đã lỗi thời thành xã hội mới tiến bộ hơn, một cuộc đấu tranh giữa cái mới và cái cũ, giữa cái tiến bộ và cái lạc hậu…đan xen, chuyển hóa lẫn nhau

Vì vậy để hoàn thành được sự nghiệp cách mạng dân tộc trước hết phải có những người cách mạng chân chính, đủ bản lĩnh, trí tuệ, tâm hồn và nghị lực

để vượt qua Người cán bộ cách mạng ấy phải lấy đạo đức cách mạng làm nền

tảng Bởi “cũng như sống thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông

cạn Cây thì phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng thì phải

có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” [11, 252-253], có như vậy mới hoàn thành được nhiệm vụ

của người làm chủ đất nước “Làm sao cho dân biết hưởng quyền dân chủ,

biết quyền dân chủ của mình, dám nói, dám làm” [13,223]

Hai là phải biết yêu thương con người Yêu thương con người trong tư

tưởng đạo đức Hồ Chí Minh xuất phát từ truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩa nhân văn của nhân loại, chủ nghĩa nhân đạo cộng

có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” Một thứ ham muốn khác lạ, không dành cho mình, không phải cho gia đình, anh em, họ hàng mình mà là cho quê hương, dân tộc và cả nhân loại Đó là thứ tình yêu, sự khát vọng về một thế giới đại đồng Vì thế, với Hồ Chí Minh người cán bộ, đảng viên để hoàn thành tốt sự nghiệp mà nhân dân giao phó, thực sự xứng đáng là người đầy tớ trung thành của nhân dân thì yêu cầu mà Người đặt ra là tinh thần hy sinh, phục vụ nhân dân, tin tưởng và yêu mến nhân dân, quan hệ mật thiết với nhân dân, yêu thương đồng bào, nhân loại Người cán bộ đảng viên phải biến tình yêu ấy thành lẽ sống: sống có tình, có nghĩa, sống có trước có sau Người luôn căn dặn cán bộ, đảng viên phải có tình đồng chí, yêu thương lẫn nhau, không bao che, bảo vệ nhau điều sai, điều không đúng, kéo bè, kết cánh mà nên tôn trọng nguyên tắc tự phê bình và phê bình để góp ý, sửa chữa cho nhau

một cách chân thành Người nói “Nhân dân ta từ lâu đã sống với nhau có tình

có nghĩa như thế Từ khi có Đảng ta lãnh đạo và giáo dục, tình nghĩa ấy càng cao đẹp hơn, trở thành tình nghĩa đồng bào đồng chí, tình nghĩa năm châu bốn biển một nhà Biết chủ nghĩa Mác- Leenin là phải sống với nhau có tình

có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác- Lênin” [13,554] Tình yêu thương con người

trong tư tưởng Hồ Chí mInh được thể hiện trên nhiều phương diện, nhưng trước hết là tình yêu với đại đa số nhân dân, những người lao động hết sức bình thường trong xã hội, những người nghèo khổ, bị áp bức bóc lột Yêu

21

thương con người phải làm mọi việc để phát huy sức mạnh của mỗi người, đoàn kết để phấn đấu cho đạt được mục tiêu “ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”

Ba là, phải có tinh thần Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư Chủ

tịch Hồ Chí Minh quan niệm Cần, Kiệm, Liêm, Chính là bốn đức tính của con người, “Cũng như trời có bốn mùa, đất có bốn phương, người có bốn đức tính” và Người cũng giải thích rõ:

Cần là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng tạo, có

năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm Phải thấy rõ “lao động là nghĩa vụ thiêng liêng,

là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của mỗi chúng ta” Cần là luôn cố gắng, luôn chăm chỉ, cả năm cả đời”[12, 632-633] Lười biếng là kẻ địch của chữ cần và cũng là kẻ địch của cả dân tộc

Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của

dân, của nước, của bản thân mình; tiết kiệm từ cái to cho đến cái nhỏ, nhiều cái nhỏ cộng lại thành cái to; không phô trương, hình thức, không liên hoan, chè chén lu bù “không xa xủ, không hoang phí, không bừa bãi” [12, 636] Cần

và kiệm phải đi đôi với nhau như hai chân của con người, có cần mà không có kiệm như thùng không đáy

Liêm là trong sạch, là luôn tôn trọng, giữ gìn của công và của cải của

nhân dân, không xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của nhà nước, của nhân dân Phải “trong sạch, không tham lam”, “không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung sướng, không ham người tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hóa Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ” [12, 252] Những hành vi trái với liêm như: cậy đục khoét dân, ăn của đút hoặc trộm của công làm của tư; Dìm người học giỏi để

22

giữ địa vị của mình là đạo vị; gặp việc phải mà sợ khó nhọc, nguy hiểm, không dám làm là tham vật úy lao; gặp giặc mà khong dám đánh là tham sinh

úy tử

Chính là ngay thẳng, không tà phái, là đúng đắn, chính trực Đối với

mình không tự cao, tự đại; đối với người không nịnh trên, khinh dưới, không dối trá, lừa lọc, luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết Đối với việc thì để công việc lên trên, lên trước việc tư, việc nhà Được giao nhiệm vụ gì thì quyết làm cho kỳ được, “việc thiện dù nhỉ mấy cũng làm; việc ác thì dù nhỏ mấy cũng tránh” Mỗi ngày làm một việc có lợi cho nước, cho dân, cho cán bộ đảng viên dù to hay nhỏ thì đều là người lãnh đạo nhân dân, muốn nhân dân thực hiện thì tất yếu người cán bộ phải gương mẫu Người nói mình

không chính mà muốn người khác chính là điều không thể và yêu cầu mỗi cán

bộ, đảng viên phải cần, kiệm, liêm, chính là vô cùng cần thiết

Chí công vô tư: về thực chất là nối tiếp cần, kiệm, liêm, chính; cần,

kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến chí công vô tư; ngược lại đã chí công, vô tư một lòng vì nước, vì dân, vì Đảng thì nhất định sẽ thực hiện cần, kiệm, liêm, chính

và có nhiều tính tốt khác Chí công là rất mực công bằng, công tâm; vô tư là không được có lòng riêng, thiên vị, thiên tư “tư ân, tư huệ hoặc tư thù, tư oán”, đem lòng chí công, vô tư đối với người, với việc “Khi làm bất cứ việc

gì thì cũng đừng nghĩ đến mình trước, khi hưởng thụ thì mình nên đi sau”, “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ” Muốn “chí công, vô tư” phải chiến thắng được chủ nghĩa cá nhân Đây là chuẩn mục của người lãnh đạo, người “giữ cán cân công lý”, không được vì lòng riêng mà chà đạp lên pháp luật Ngược

lại với chí công vô tư là dĩ công vi tư, tư lợi, vun vén lợi ích cho cá nhân, đặt

lợi ích của mình lên tất thảy, đây là điều mà người cán bộ không được làm và

có trách nhiệm chống lại

23

Bốn là có tinh thần quốc tế trong sáng Từ thực tiễn cách mạng trong

nước và từ chính mục tiêu cao cả của cách mạng xã hội trên thế giới là đấu tranh để xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn, tiến bộ hơn Hồ Chí Minh đã mở rộng tình yêu quê hương, đất nước lên thành tình yêu quốc tế cao cả Người yêu cầu mỗi cán bộ, đảng biên bên cạnh niềm khát vọng yêu nước thì cũng phải nêu cao tinh thần quốc tế vô sản thủy chung trong sáng Người nói “ Bốn phương vô sản đều là anh em” Cán bộ, đảng viên thể hiện tình yêu thương trong sáng của mình đối với Tổ quốc, nhân dân mình thì đồng thời cũng trung thành với mục tiêu, lý tưởng cao cả của giai cấp vô sản trên toàn thế giới Quan niệm đạo đức về tình đoàn kết quốc tế trong sáng của Hồ Chí Minh thể hiện trong các điểm sau: Đoàn kết với nhân dân lao động các nước vì mục tiêu chung đấu tranh giải phóng con người khỏi áp bức bóc lột; Đoàn kết quốc

tế giữ những người vô sản toàn thế giới vì một mục tiêu chung “bốn phương

vô sản đều là anh em”; Đoàn kết với nhân loại tiến bộ vì hòa bình, công lý và tiến bộ xã hội; Đoàn kết quốc tế gắn liền với chủ nghĩa yêu nước; Chủ nghĩa yêu nước chân chính sẽ dẫn đến chủ nghĩa quốc tế trong sáng, chống lại mọi biểu hiện của chủ nghĩa sô-vanh, vị kỷ, hẹp hòi, kỳ thị dân tộc…

Người cán bộ phải liêm khiết trong công việc, không tham nhũng, cửa quyền, sách nhiễu nhân dân Nếu như trong công việc không liêm khiết mà tham nhũng hay cửa quyền sách nhiễu nhân dân thì chẳng những không giúp được nhân dân, cho đất nước, không phải là công bộc của dân mà khi đó trở thành một ông tham quan, đục khoét của dân, là kẻ hại nước, hại dân Những điều đó sẽ là những nguy cơ cho cách mạng, làm giảm lòng tin của nhân dân vào cán bộ, do đó “ người cách mạng phải tiêu diệt nó” [18, 292]

Cán bộ, đảng viên phải là người sống có tình, có nghĩa, trước sau như một đối với nhân dân, với bạn bè đồng nghiệp, vì đó là một trong những đạo

24

lý sống tốt đẹp của người Việt Nam Bởi vì có được ngày hôm nay thì người cán bộ đó cũng phải trải quan những ngày tháng khó khăn, gian khổ với sự giúp đỡ, che chở và cả sự hy sinh của đồng bào, đồng chí…

1.3.1.2 Đức là gốc của người cách mạng

Hồ Chí Minh đã lấy những ví dụ đơn giản trong cuộc sống để so sánh và làm nổi bật vai trò của đạo đức người cách mạng: “Đức là gốc của cách mạng” vì theo Người: cây thì phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù có tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Việc giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho nhân loại là một công việc to tát tự mỗi người không thể làm nổi mà cần có sự giúp sức của nhiều người Do vậy người cách mạng nếu khong có đạo đức thì không được người dân ủng hộ, sẽ không làm nổi việc gì Do đó, đã là cán bộ thì phải có đạo đức cách mạng, giữ được đạo đức cách mạng mới là người cán

bộ chân chính

Chính việc tu dưỡng đạo đức của người cán bộ là tấm gương sáng cho quần chúng noi theo bởi “cán bộ, đảng viên đi trước, làng nước theo sau” Cũng vì “vấn đề cán bộ quyết định mọi việc” nên “mọi việc thành hay bại, chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay không” Tuy nhiên một vấn đề khác cũng rất thông thường, hiển nhiên như Hồ Chí Minh

đã giải thích là khi con người đã có chút quyền hành- quyền to, quyền nhỏ-

mà thiếu lương tâm, thì dễ trở nên hủ bại, sâu mọt của dân Vì vậy, hơn ai hết, cán bộ phải luôn luôn là đội tiên phong trong việc thấm nhuần “tri” và “hành”

về đạo đức cách mạng

Người cán bộ có đạo đức cách mạng mới luôn gần gũi với nhân dân, mới được dân tín nhiệm và cử vào các cơ quan lãnh đạo, cơ quan chính quyền và khi đó mới có điều kiện để cống hiến trí và lực của mình cho cách mạng

do những đặc tính của nó, nên có sức mạnh cảm hóa, thuyết phục và lôi cuốn lòng người, từ đó mà tập hợp được lực lượng quần chúng tích cực góp phần vào sự nghiệp cách mạng Nếu người cán bộ, đảng viên có chút tài năng mà không có đạo đức cách mạng, không dám hy sinh lợi ích cá nhân của mình vì lợi ích quốc gia, dân tộc thì người cán bộ đó không thể tập hợp, lôi cuốn được quần chúng vào mọi hoạt động cách mạng

Có đạo đức cách mạng thì khi làm việc mới trung thực, thẳng thắn, do vậy mọi việc mới phát triển được, cách mạng mới tiến lên được Vì người cán

bộ, đảng viên không chỉ rèn luyện tu dưỡng tính tốt như: Nhân, Nghĩa, Trí, Tín, Dũng, Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư mà còn phải đấu tranh phê phán những hiện tượng phi đạo đức và những tàn dư đạo đức cũ Bên cạnh đó, Người cũng chỉ ra kẻ thù nguy hiểm nhất của đạo đức cách mạng là chủ nghĩa cá nhân- nó là gốc rễ nảy sinh ra một loạt các căn bệnh nguy hiểm khác Chủ nghĩa cá nhân là một thứ vi trùng rất độc, nó là mọt thứ giặc nội xâm và là bạn đồng minh với các kẻ địch khác Nói tóm lại, cái gì trái với đạo đức cách mạng đều là chủ nghĩa cá nhân Do đó, muốn trở thành người cách mạng, người cộng sản, người cán bộ chân chính phải quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng

Có đạo đức cách mạng mới có quyết tâm phấn đấu vươn lên trong học tập, trong cuộc sống và vượt qua những khó khăn thử thách Theo Người, có

26

đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại người cán bộ cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước và không ngần ngại hy sinh tất cả lợi ích riêng của cá nhân mình cũng như khi gặp thuận lợi và thành công cũng không kiêu căng tự mãn vẫn khiêm tốn và tiếp tục phấn đầu vươn lên hoàn thành tốt nhiệm vụ tiếp theo Người cán bộ cách mạng phải “lo trước thiên hạ, vui sau

thiên hạ” [18, 311] mà “không kèn cựa về mặt hưởng thụ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hóa” [17, 284] Với tinh thần đó,

đạo đức cách mạng là một nguồn động lực giúp cán bộ vượt qua mọi khó khăn cám dỗ trên con đường cách mạng không ít chông gai, thử thách Như vậy, đạo đức cách mạng là cái quyết định sự vững vàng, kiên trì, nghị lực của người cách mạng để hoàn thành nhiệm vụ, giúp cách mạng vượt qua mọi khó khăn thử thách trong những tình huống hiểm nghèo

1.3.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về tài của người cán bộ

Hồ Chí Minh vừa quan tâm xây dựng đạo đức cách mạng vừa coi trọng tài năng của người cách mạng Theo Hồ Chí Minh, người có đức mà không có tài thì vô dụng Song có tài mà không có đức thì càng vô dụng hơn Người yêu cầu người cán bộ phải vừa có đức, vừa có tài Tài năng đó là năng lực lãnh đạo và thực hành công việc, được thể hiện thông qua những việc làm cụ thể, luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

Trong thời kỳ phong kiến Việt Nam, mẫu hình những người tài là văn hay chữ tốt, giỏi cai quản Trong xã hội tư bản, khi mà đồng tiền giữ vai trò thống trị thì tài của những người làm ăn kinh tế là giỏi kiếm tiền Tài của những người làm chính trị tư sản là giỏi ru ngủ, lừa bịp nhân dân, giỏi cai trị nhằm bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản Cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc cách mạng nhằm bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản Cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc cách mạng khó khăn, gian khổ nhằm thay thế chế độ áp

27

bức bóc lột bằng một chế độ do nhân dân lao động làm chủ…và không ngừng nâng cao mức sống của quần chúng nhân dân lao động Tư tưởng sử dụng và quý trọng hiền tài của Hồ Chí Minh được thể hiện từ rất sớm, ngay từ những ngày mới bắt đầu hoạt động cách mạng ở nước ngoài cho đến khi thành lập nhà nước cách mạng, Người nói “Nước nhà cần phải kiến thiết Kiến thiết cần phải có nhân tài Trong số hai mươi triệu đồng bào chắc không thiếu người có tài, có đức”; “nay muốn sửa đổi điều đó, trọng dụng những kẻ hiền năng, các địa phương phải lập tức điều tra nơi nào có người tài, có thể làm được những việc ích nước lợi dân, thì phải báo cáo ngay cho Chính phủ biết” [11,451] Và Đảng, Chính phủ phải có chính sách đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đặc biệt là đội

ngũ cán bộ trẻ Trước lúc đi xa, trong Di chúc thiêng liêng của mình, Người

đã căn dặn “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng” vừa

“chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng

và cần thiết” [13,498]

Vậy tài của người cán bộ trong quá trình cách mạng và xây dựng chủ nghĩa xã hội là gì?

Trước hết, đó phải là người cán bộ có khả năng nắm vững những nguyên

lý của chủ nghĩa Mác- Lênin để vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt hoàn cảnh của cách mạng Việt Nam Là một lãnh tụ của Đảng, hơn ai hết, Hồ Chí Minh sớm thấy rõ để đưa cách mạng đến với thắng lợi, mà trước hết Đảng phải hoạch định đường lối đúng đắn Nghị quyết của Đảng là nhận tố có ý nghĩa quyết định hàng đầu Nhưng điều có ý nghĩa nhất là phải làm cho nghị quyết, đường lối, chính sách của Đảng thấm sâu vào tâm lý quốc dân, đi vào cuộc sống, biến nghị quyết của Đảng thành hành động của quần chúng, tạo ra các đột phá trong các lĩnh vực cách mạng Muốn cho công việc thành công

28

phải có cán bộ tốt, có năng lực và điều quan trọng nhất là phải có phương pháp lãnh đạo đúng Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ những chức năng cơ bản của hoạt động lãnh đạo là xác định đường lối, tổ chức lựa chọn và bố trí cán bộ; vận động, tuyên truyền, tổ chức cho quần chúng nhân dân thực hiện và kiểm soát việc thực hiện đường lối, chính sách của Đảng…Để làm tốt chức năng trên, Người đã chỉ ra phương pháp lãnh đạo đúng phải tuân thủ ba khâu lớn:

Thứ nhất, phải quyết định mọi vấn đề cho đúng: muốn quyết định mọi

vấn đề cho đúng thì “bất cứ việc to, việc nhỏ, chúng ta phải xem xét và làm cho hợp trình độ văn hóa, thói quen sinh hoạt, trình độ giác ngộ, kinh nghiệm đấu tranh, lòng ham muốn, tình hình thiết thực của quần chúng Nếu không như vậy, cứ làm theo ý muốn, theo tư tưởng, theo chủ quan của mình rồi đem cột vào cho quần chúng thì khác nào “khoét chân cho vừa giày”; “ai cũng đóng giầy theo chân, không ai đóng chân theo giầy” Điều đó đòi hỏi muốn có nghị quyết đúng người lãnh đạo phải sâu sát, lắng nghe ý kiến của cơ sở, của quần chúng, chú trọng nghiên cứu những sáng tạo của địa phương, đơn vị…hết sức tránh việc tùy tiện, phiến diện, chủ quan trong việc định ra những chủ trương lãnh đạo: “vì vậy muốn giải quyết vấn đề cho đúng, ắt phải họp kinh nghiệm hai bên lại” [11,268]

Thứ hai, phải tổ chức thi hành cho đúng, đây được coi là khâu có ý nghĩa

quyết định Nhưng điều này lại phụ thuộc ở việc lựa chọn, bố trí cán bộ phù hợp với yêu cầu, nội dung, tính chất quan trọng của công việc Hồ Chí Minh căn dặn khi giao công việc cho cán bộ, cần phải chỉ rõ ràng, sắp đặt đầy đủ, vạch rõ những điểm chính và những khó khăn có thể xảy ra, những vấn đề quyết định rồi thả cho họ làm, khuyên họ cứ cả gan mà làm Việc gì cấp trên cũng nhúng vào thì cán bộ sẽ như cái máy, việc gì cũng chờ lệnh cấp trên,

29

sinh ra ỷ lại, mất hết sáng kiến Và Người cũng dạy rằng, trước khi giao công tác cũng phải bàn kỹ với cán bộ Nếu họ gánh vác không nổi, chớ miễn cưỡng giao việc đó cho họ, khi đã trao cho họ phải hoàn toàn tin họ Không nên sớm

ra lệnh này, trưa ra lệnh khác Nếu không tin cán bộ, sợ họ làm không được, rồi việc gì mình cũng nhúng vào, kết quả thành chứng bao biện, công việc vẫn không xong, cán bộ thì vớ vẩn cả ngày, buồn rầu, nản chí Vì vậy, Bác chỉ rõ

“Phải đào tạo một mớ cán bộ phụ trách, có gan làm việc, ham làm việc Có thế Đảng mới thành công Nếu đào tạo một mớ cán bộ nhát gan, dễ bảo “đập

đi, hò đứng”, không dám phụ trách Như thế là một việc thất bại cho Đảng” [11,281] Người kịch liệt phê phán tệ quan liêu, mệnh lệnh, xa rời quần chúng Người coi chủ nghĩa cá nhân là thứ “ giặc nội xâm trong lòng” rằng, chủ nghĩa cá nhân là “kẻ thù nguy hiểm, nó không mang gươm, không mang súng, nó nằm ngay trong tổ chức để làm hỏng việc của chúng ta” Người yêu cầu phải chống giặc này như giặc ngoại xâm vì chủ nghĩa cá nhân, tham ô, lãng phí đã làm tha hóa mất bao nhiêu cán bộ, đảng viên

Cuối cùng, lãnh đạo phải gắn với công tác kiểm tra Muốn kiểm tra có

hieuejq ủa phải coi trọng hai vấn đề “Một là, việc kiểm soát phải có hệ thống, phải thường làm Hai là, người đi kiểm soát phải là người rất có uy tín” [11,287] Công tác kiểm tra phải tiến hành ở mọi cấp, từ trung ương tới cơ sở, phải có một hệ thống cơ quan chuyên trách, việc kiểm tra phải tiến hành thường xuyên và người được chọn làm cán bộ kiểm tra phải có phẩm chất, năng lực tốt và có uy tín Đồng thời phải “khéo” kiểm tra theo hai cách: Từ trên xuống và từ dưới lên: “tức là người lãnh đạo kiểm soát kết quả những công việc của cán bộ mình, từ dưới lên Tức là quần chúng là cán bộ kiểm soát sự sai lầm của người cán bộ và bày tỏ cái cách sửa chữa sự sai lầm đó Cách này là cách tốt nhất để kiểm soát các nhân viên” [11,288]

30

Thứ hai, người cán bộ phải nắm vững thực tiễn tình hình đất nước để đề

ra đường lối đúng đắn, phù hợp với hoàn cảnh đất nước Các cán bộ ở địa phương phải nắm vững tình hình kinh tế- xã hội của địa phương mình để xây dựng những kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội ở địa phương hay triển khai các chủ trương chính sách của Trung ương phù hợp với điều kiện của địa phương

Thứ ba, người cán bộ phải hiểu được tâm tư, nguyện vọng, những nhu

cầu lợi ích của quần chúng nhân dân Có thể hiểu được tâm tư nguyện vọng của nhân dân thì người cán bộ mới thương dân, gần dân và mới đề xuất được những kế hoạch, biện pháp giúp nhân dân phát triển kinh tế- xã hội Nếu

“cách xa dân chúng, không liên hệ chặt chẽ với nhân dân, cũng như đứng lơ lửng giữa trời, nhất định thất bại.” [14,286]

Thứ tư, người cán bộ có khả năng tổ chức quần chúng nhân dân, đưa

đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống, biến chúng thành hành động của hàng triệu quần chúng Trong quá trình lãnh đạo, người cán bộ phải liên hợp lãnh đạo với quần chúng Phải tiếp thu ý kiến, tập hợp các ý kiến đóng góp của quần chúng nhân dân để phân tích, tìm hiểu, sắp đặt các ý kiến thành một hệ thống Rồi đem nó tuyên truyền giải thích cho quần chúng hiểu và thực hành ý kiến đó, trong lúc quần chúng thực hành ý kiến, ta xem xét lại coi ý kiến đó có đúng hay không Rồi tập trung ý kiến của quần chúng, phát triển những ưu điểm, sửa chữa những khuyết điểm, tuyên truyền, giải thích, làm cho quần chúng giữ vững và thực hành Theo Hồ Chí Minh, đó là cách lãnh đạo cực kỳ tốt Cách lãnh đạo đúng còn là học hỏi quần chúng nhưng không được theo đuôi quần chúng

Thứ năm, người cán bộ có năng lực chuyên môn, có khả năng sáng tạo

kịp thời giải quyết những vấn đề mới nảy sinh Đó chính là sự hiểu biết về

31

khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nắm vững các quy luật vận động, phát triển của lịch sử

Thứ sáu, người cán bộ có khả năng thuyết phục quần chúng một cách

khéo léo, lôi kéo được mọi tầng lớp trong xã hội tham gia có khả năng giáo dục, giác ngộ, tập hợp lôi kéo quần chúng để xây dựng lực lượng cách mạng

và năng lực tổ chức cho quần chúng hành động theo đúng quy luật Rõ ràng tài ở đây không chỉ dừng lại ở sự hiểu biết lý thuyết khoa học mà điều quan trọng hơn là kết quả hoạt động thực tiễn làm thước đo của tài năng

Thứ bảy, người cán bộ phải có khả năng tổng kết thực tiễn để góp phần

bổ sung phát triển lý luận, làm phong phú lý luận, từng bước làm sáng tỏ đường lối cách mạng, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, cụ thể hóa thành những biện pháp giải quyết phù hợp với đặc điểm, truyền thống ở địa phương

Như vậy, Hồ Chí Minh đòi hỏi cán bộ, đảng biên phải có trình độ nhận thức khoa học nhất định, tinh thông nghiệp vụ Người công nhân phải có ý thức giác ngộ giai cấp, sống có lý tưởng cách mạng nhưng phải giỏi tay nghề cũng như người giám đốc phải giỏi quản lý, người nấu ăn phải nấu ăn ngon, thầy thuốc phải giỏi trị bệnh cứu người Ai nấy đều phải có khả năng hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

Muốn thành công được thì trước hết Đảng phải hoạch định được đường lối đúng Nhưng điều có ý nghĩa nhất là phải làm cho nghị quyết, đường lối, chính sách của Đảng thấm sâu vào quần chúng nhân dân, đi vào cuộc sống thành hành động cho nhân dân, tạo ra được những đột phá trong các lĩnh vực Muốn cho công việc thành công thì phải có cán bộ tốt Ở đây đòi hỏi năng lực lãnh đạo của cán bộ, thực chất là bàn đến khả năng tổ chức va động viên quần chúng thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Đây là một

32

trong những “nội hàm” của cán bộ là người đem đường lối, chính sách của Đảng đến với nhân dân, là “cầu nối” giữa Đảng với nhân dân Hồ Chí Minh cho rằng, một người cán bộ, một lãnh đạo phải luôn nhận thức được rằng

“chẳng những lãnh đạo quần chúng mà lại phải học hỏi quần chúng” bởi vì

“không học hỏi dân thì không lãnh đạo được dân Có biết làm học trò dân mới làm được thầy học dân” [15,88]

Tóm lại, tài năng của cán bộ thể hiện trong mọi hoạt động của người cán

bộ từ khâu tuyên truyền đường lối, xây dựng đường lối chính sách, pháp luật đến việc tổ chức cho nhân dân thực hiện và cả khâu tổng kết thực hiện

* Quan hệ giữa đức và tài của người cán bọ trong Tư tưởng Hồ Chí Minh

Đạo đức là cơ sở, nền tảng và là điều kiện để phát huy tài năng của người cán bộ cách mạng

Trước hết, người cán bộ phải có tấm lòng yêu nước thương dân thì mới

có một quan niệm sống đúng đắn, mới có quyết tâm để vươn lên trong công tác và trong học tập cũng như trong việc hoàn thành nhiệm vụ được giao vì

“có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưung lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội nữa Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì, nhưng cũng không lợi gì cho loài người” [18,172]

Thứ hai, người cán bộ phải có phẩm chất đạo đức tốt thì mới “ hòa mình

với quần chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng” [18,290]

và như vậy, người cán bộ mới nắm được tâm tư nguyện vọng của nhân dân, hiểu được thực tiễn để từ đó mới có khả năng bổ sung cho lý luận của Đảng

và có khả năng vận dụng đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước vào cuộc sống

33

Thứ ba, người cán bộ có trung thực mới cung cấp những cơ sở khoa học

chính xác cho Đảng để Đảng đề ra được những đường lối chính xác, Nhà nước mới xây dựng được luật pháp đúng và như vậy thì giá trị thực tiễn của chúng mới cao

Thứ tư, người cán bộ phải có phẩm chất đạo đức tốt thì dân mới tin, mới

làm theo Khi dân đã tin Đảng, tin Nhà nước, tin cán bộ thì dân mới sẵn sàng

hy sinh phấn đấu vì lợi ích chung của tập thể, của đất nước…Lúc đó cách mạng mới có sức mạnh, mới thành công

Thứ năm, người cán bộ khi có phẩm chất đạo đức sẽ thắng không kiêu,

bại không nản và có một “quyết tâm đấu tranh, chống mọi kẻ địch, luôn luôn cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu, quyết không chịu khuất phục, không chịu cúi đầu” để hoàn thành những nhiệm vụ cách mạng, thực hiện tốt những nhiệm

vụ tổ chức đã phân công

Thứ sáu, người cán bộ có phẩm chất đạo đức mới có ý thức giữ gìn, bảo

quản tài sản của Nhà nước, mới quan tâm tới lợi ích của nhân dân và nhanh chóng giải quyết những mong muốn, nguyện vọng của người dân Có như vậy mới nhanh chóng tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong nhân dân tạo điều kiện cho nhân dân phát triển trong cuộc sống

Tài năng một mặt là biểu hiện đạo đức của người cách mạng, mặt khác góp phần nâng cao uy tín, phẩm chất đạo đức của người cách mạng

- Tài năng là biểu hiện cụ thể của đạo đức cách mạng Chính sự đóng góp công sức của mỗi cán bộ cho xã hội, cho nhân dân là sự biểu hiện cụ thể của tinh thần yêu nước, của đạo đức cách mạng Sự quan tâm giải quyết những nhu cầu cấp thiết cho nhân dân, giải quyết một cách đúng đắn, nhanh chóng của người cán bộ chính là biểu hiện cụ thể của sự kính trọng đối với nhân dân Việc phối hợp với bạn bè, đồng nghiệp, để cùng nhau hoàn thành trách nhiệm được giao chính là biểu hiện của phẩm chất đạo đức của mỗi người cán bộ

34

- Tài năng góp phần nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng Một khi hiểu sâu, có đầu óc phân tích những sự kiện đa dạng, phức tạp trong cuộc sống, tìm ra bản chất quy luật của sự vận động của sự vật, hiện tượng góp phần củng cố niềm tin, tạo ra niềm tin có cơ sở khoa học Do vậy, con người

sẽ có sự kiên định mục tiêu đã lựa chọn

Khi có sự hiểu biết sâu sắc trong các lĩnh vực sẽ giúp cho mỗi cá nhân nhìn nhận bản thân một cách đúng đắn, biết sống vì mọi người, có nhân sinh

quan đúng đắn “mình vì mọi người, mọi người vì mình”

1.3.3 Người cán bộ phải có trình độ lý luận

Vận dung tư tưởng của Lênin “ không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng”, chính vì vậy, Người yêu cầu: mỗi cán bộ, đảng viên phải không ngừng ra sức học tập lý luận Học lý luận sẽ giúp cho cán bộ, đảng viên sửa chữa tư tưởng; Hăng hái theo cách mạng, tư tưởng đúng, mới khỏi sai lạc và làm tròn nhiệm vụ cách mạng được Học lý luận là để tu dưỡng đạo đức cách mạng Có đạo đức cách mạng mới hy sinh tận tụy với cách mạng, mới lãnh đạo được quần chúng, đưa cách mạng thắng lợi hoàn toàn Học lý luận là để tin tưởng: Tin tưởng vào đoàn thể, tin tưởng vào nhân dân, tin tưởng vào tương lai của dân tộc, tin tưởng vào cách mạng Có tin tưởng thì lúc thực hành mới vững chắc, hăng hái, lúc gặp khó khăn mới cương quyết hi sinh Học lý luận là để làm việc, làm người làm cán bộ Học là để phụng sự đoàn thể giai cấp và nhân dân, tổ quốc và nhân loại Theo Hồ Chí Minh, người biết lý luận không phải chỉ có biết lý thuyết mà phải biết vận dụng vào thực tiễn công tác, không chỉ ở nhận thức mà còn biểu hiện ở tác phong công tác, lối làm việc khoa học

Không chỉ dừng lại ở các yêu cầu về học tập, bồi dưỡng lý luận mà Hồ Chí Minh còn chỉ ra các căn bệnh của người cán bộ cần phải sửa, đó là: kém

lý luận, khinh lý luận, lý luận suông Cả ba căn bệnh trên đều cần phải sửa,

35

nhưng để sửa cho tốt trước hết cần có sự nhận thức đúng đắn về lý luận, và vai trò của lý luận Theo Hồ Chí Minh, cách tốt nhất để sửa chữa đó là phải học tập Đương nhiên, đối với mỗi loại bệnh thì cách thức học tập có sự khác nhau Để sửa chữa cho cán bộ, đảng viên kém lý luận, theo Người, biện pháp

cơ bản là học tập, nâng cao trình độ; học bằng con đường tổ chức, bằng con đường tự học: tự học trong sách vở, tự học trong thực tiễn đấu tranh cách mạng, trong cuộc sống, học ở mọi người, học ở nhân dân Đối với những người mắc bệnh khinh lý luận phải vừa học, vừa được cải tạo trong thực tiễn; vừa phải sửa đổi thái độ, vừa phải nâng cao trình độ; vừa phải củng cố kinh nghiệm, vừa phải trau dồi kiến thức Còn đối với những người mắc bệnh lý thuyết suông thì phải cải tạo thái độ của họ, khắc phục bệnh chủ quan, “kiêu ngạo”, hợm đời; đồng thời bồi dưỡng cho họ thêm lý luận chân chính, buộc

họ “phải ra sức làm việc thực tế”, làm cho lý luận của họ trở nên “có ích”

1.3.4 Các tiêu chuẩn khác theo tư tưởng Hồ Chí Minh

1.3.4.1 Tiêu chuẩn về lựa chọn cán bộ

Lựa chọn cán bộ phải dựa trên cơ sở những tiêu chí về chất lượng, lấy những người có đức, có tài năng, cả người ở trong Đảng lẫn ngoài Đảng và cần tuân thủ cá tiêu chí cơ bản như “Những người đã tỏ ra rất trung thành và hăng hái trong công việc, trong đấu tranh; Những người liên lạc mật thiết với nhân dân, hiểu biết dân chúng Luôn luôn chú ý đến lợi ích của quần chúng Như thế thì dân chúng mới tin cậy cán bộ và nhận cán bộ là người lãnh đạo họ; Những người có thể phụ trách, giải quyết các vấn đề trong hoàn cảnh khó khăn Ai sợ phụ trách và không có sáng kiến thì không phải là người lãnh đạo Người lãnh đạo đúng đắn cần phải: Khi thất bại không hoang mang, khi thắng lợi thì không kiêu ngạo Khi thi hành cá nghị quyết kiên quyết gan góc không

sợ khó khăn; Những người luôn giữ đúng kỷ luật Đó là những khuôn khổ để