QUẢN LÝ KHAI THÁC CÔNG TRÌNH TRÊN HỆ THỐNG KÊNH

Và đã trao đổi với các chuyên gia trong lĩnh vực quản lý thủy nông kết hợp với kinh nghiệm thực tế chúng tôi xây dựng Mô đun gồm 5 bài: Bài 1 Quản lý khai thác công trình trên hệ thống

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

TÊN MÔ ĐUN: QUẢN LÝ KHAI THÁC CÔNG TRÌNH TRÊN HỆ

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nội bộ cho nên các nguồn thông tin

có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo

và tham khảo

Mọi mục đích khác có ý đồ lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

MÃ TÀI LIỆU: MĐ02

LỜI GIỚI THIỆU

Quản lý khai thác công trình trên hệ thống kênh nhằm trang bị cho học viên học nghề tại các trường dạy nghề và các trung tâm dạy nghề những kiến thức về quản lý khái thác các công trình trên hệ thống kênh nhằm đảm bảo đúng tính chất và chất lượng công trình để phục vụ cho sản xuất nông nghiệp Với kiến thức này học viên có thể áp dụng trực tiếp vào lĩnh vực sản xuất cũng như công việc tại các trạm thủy nông

Để xây dựng giáo trình này chúng tôi đã đi tham khảo tại các cơ sở: Cty TNHH nhà nước một thành viên quản lí khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống, Cty TNHH nhà nước một thành viên đầu tư và phát triển sông Đáy, sông Tích, sông Nhuệ Và đã trao đổi với các chuyên gia trong lĩnh vực quản

lý thủy nông kết hợp với kinh nghiệm thực tế chúng tôi xây dựng Mô đun gồm 5 bài:

Bài 1 Quản lý khai thác công trình trên hệ thống kênh

Bài 2 Quản lý khai thác cống

Bài 3 Tu sửa và bảo dưỡng cống

Bài 4 Quản lý khai thác công trình hồ chứa

Bài 5 Công tác bảo dưỡng hồ chứa

Tuy tác giả đã có nhiều cố gắng khi biên soạn nhưng giáo trình chắc không tránh khỏi những khiếm khuyết Rất mong nhận được sự góp ý của người sử dụng và các đồng nghiệp

Tham gia biên soạn Ban chủ nhiệm

MỤC LỤC

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN 1  

MÃ TÀI LIỆU : MĐ02 1  

LỜI GIỚI THIỆU 2  

ĐÊ MỤC     TRANG 3  

MÔ ĐUN: QUẢN LÝ KHAI THÁC CÔNG TRÌNH TRÊN HỆ THỐNG KÊNH 5  

Giới thiệu mô đun: 5  

Bài 1: Quản lý khai thác công trình trên hệ thống kênh 5  

Mục tiêu: 5  

A.Nội dung: 5  

1 Mục đích ý nghĩa, nhiệm vụ và nội dung công tác 5 

2 Nhiệm vụ và nội dung công tác quản lý 7 

3 Những điều kiện kỹ thuật cơ bản làm việc bình thường của hệ thống thủy nông và những chỉ tiêu công tác của chúng 7 

B.Câu hỏi và bài tập thực hành 8  

C Ghi nhớ: 8  

Bài 2: Quản lý khai thác cống 9  

Mục tiêu: 9  

A.Nội dung : 9  

1 Quy định về chế độ quản lý và sử dụng 9 

1.1 Quy định chung 9 

1.2 Sử dụng cống 10 

2 Nội dung các bước kiểm tra và quan trắc cống 11 

B.Câu hỏi và bài tập thực hành 17  

C Ghi nhớ: 17  

Bài 3: Tu sửa và bảo dưỡng cống 18  

Mục tiêu: 18  

A.Nội dung: 18  

1 Nguyên tắc thực hiện 18 

2 Tu sửa bảo dưỡng thường xuyên 18 

3 Tu sửa bảo dưỡng theo định kỳ 19 

4 Bảo vệ cống 20 

5 An toàn trong công tác quản lý cống 21  

B.Câu hỏi và bài tập thực hành 21  

C Ghi nhớ: 21  

Bài 4: Quản lý khai thác công trình hồ chứa nước 22  

Mục tiêu: 22  

A Nội dung: 22  

1 Nhiệm vụ công tác của hồ chứa 22 

2 Chế độ công tác của hồ chứa 22 

3 Theo dõi quan trắc công trình 25 

B.Câu hỏi và bài tập thực hành 31  

C Ghi nhớ: 31  

Bài 5: Công tác bảo dưỡng hồ chứa nhỏ 32  

Mục tiêu: 32  

A Nội dung: 32  

1 Công tác quản lý bảo dưỡng thường xuyên 32 

2 Xử lý sự cố và những vấn đề đặc biệt của hồ chứa 32 

B Câu hỏi và bài tập thực hành 36  

C Ghi nhớ: 36  

HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 37  

I Vị trí, tính chất của mô đun/môn học: 37 

II Mục tiêu: 37 

III Nội dung chính của mô đun: 37 

IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 38 

V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 38 

VI Tài liệu tham khảo 39 

DANH SÁCH BAN CHỦ NHIỆM CHỈNH SỬA CHƯƠNG TRÌNH, BIÊN SOẠN GIÁO TRÌNH DẠY NGHỀ TRÌNH ĐỘ SƠ CẤPNGHỀ: “ QUẢN

LÍ CÔNG TRÌNH THỦY NÔNG” Error! Bookmark not defined. 

MÔ ĐUN: QUẢN LÝ KHAI THÁC CÔNG TRÌNH

TRÊN HỆ THỐNG KÊNH

Mã mô đun: MĐ02 Giới thiệu mô đun:

Quản lý khai thác công trình trên hệ thống kênh có thời gian đào tạo là 88 giờ trong đó có 18 giờ lý thuyết, 64 giờ thực hành và 06 tiết kiểm tra với mục đích quản lí khai thác được các công trình trên kênh, vận hành được công trình cống đầu mối, biết khai thác và sử dụng công trình hồ chứa Hệ thống kênh và các công trình trên hệ thống kênh có nhiệm vụ rất quan trọng, cung cấp nước tưới cho nông nghiệp, các khu công nghiệp, dân sinh kinh tế Việc quản lý khai thác công trình trên hệ thống là việc làm cấp thiết và ta sẽ nghiên cứu trong mô đun này Người quản lý phải biết vận hành và sử dụng được các công trình trên

hệ thống kênh phụ trách

Bài 1 Quản lý khai thác công trình trên hệ thống kênh Mục tiêu:

- Trình bày mục đích, ý nghĩa, nhiệm vụ nội dung công tác quản lý công trình trên kênh

- Trình bày nhiệm vụ nội dung công tác quản lý công trình trên kênh

- Trình bày công việc theo dõi, quan trắc công trình

- Quản lý, khai thác được công trình trên kênh

- Tỷ mỉ, cẩn thận trong quá trình quản lý

A Nội dung:

1 Mục đích ý nghĩa, nhiệm vụ và nội dung công tác

Các công trình thủy nông bao gồm hệ thống kênh và các công trình trên kênh là những công trình kiến trúc bằng đất, đá, bê tông, tre, gỗ vv… có tác dụng làm thay đổi dòng nước của sông, suối, nước mặn, nước ngầm, nước biển… tạo ra những điều kiện thủy lực để lấy nước, dẫn nước, dâng nước, tháo nước…phục vụ cho yêu cầu của sản xuất công nông nghiệp và đời sống dân sinh kinh tế

Một tập hợp các công trình liên quan với nhau như:

- Công trình đầu mối lấy nước như: cống, đập, hồ chứa, trạm bơm

- Các công trình điều tiết nước trên kênh

- Mạng lưới kênh mương thông suốt từ đầu mối đến mặt ruộng

- Các công trình vượt trướng ngại vật như xi phông, cầu máng, đường hầm, đường ống tạo thành một hệ thống công trình thủy nông

- Các cống tưới tiêu ở đầu các cấp kênh

Quản lý công trình là một nhiệm vụ trọng yếu trong công tác quản lý khai thác

hệ thống thủy nông, nhằm bảo đảm công trình hoạt động bình thường và phát huy hết tiềm lực trong công tác giữ, dẫn, tháo nước

Quản lý công trình sẽ kéo dài thời gian sử dụng công trình, nâng cao hiệu ích dùng nước

Thông qua công tác quản lý công trình để kiểm tra và đánh giá mức độ chính xác của các khâu quy hoạch, thiết kế, thi công Vì vậy không ngừng cải

Hình 1.2 Hệ thống cầu máng Hình 1.1 Cống ngầm qua đường giao thông

tiến quản lý công trình làm cho công tác này ngày càng tốt hơn là trách nhiệm rất lớn của những người làm công tác quản lý

2 Nhiệm vụ và nội dung công tác quản lý

a Nhiệm vụ quản lý

Công tác quản lý khai thác và bảo vệ công trình thủy nông là một công tác nghiệp vụ kỹ thuật phức tạp, nhiệm vụ của công tác là:

- Tận dụng triệt để năng lực thiết kế của công trình để phục vụ sản xuất

- Đảm bảo an toàn tuyệt đối khi vận hành khai thác

b Nội dung của công tác

Nội dung của công tác quản lý công trình hệ thống thủy nông bao gồm các mặt sau đây:

- Quản lý sử dụng công trình

- Bảo dưỡng và tu sửa công trình

- Cải tiến công trình

- Quan trắc và nghiên cứu công trình

c Trách nhiệm của cán bộ quản lý

Như trên đã trình bày, quản lý công trình là công tác nghiệp vụ kỹ thuật phức tạp, vì vậy cán bộ quản lý có trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ:

- Vận hành công trình đúng kỹ thuật

- Trông coi, bảo vệ, bảo dưỡng công trình an toàn

Muốn làm tốt hai nhiệm vụ trọng yếu trên cán bộ quản lý cần phải:

- Hiểu rõ ý nghĩa và nắm chắc các chỉ tiêu kỹ thuật cơ bản

- Nắm chắc và thực hiện đầy đủ nội quy bảo vệ công trình

- Hiểu rõ ý nghĩa và làm tốt các chế độ bảo dưỡng, tu sửa thường xuyên

- Thực hiện đầy đủ chế độ kiểm tra, phát hiện theo dõi diễn biến hư hỏng

- Vận hành công trình đúng kỹ thuật, kịp thời và an toàn cho công trình, máy móc và đảm bảo an toàn lao động

3 Những điều kiện kỹ thuật cơ bản làm việc bình thường của hệ thống thủy nông và những chỉ tiêu công tác của chúng

Những công trường quốc doanh, hợp tác xã sản xuất nông nghiệp và các nghành nông nghiệp khác chỉ có thể đảm bảo dùng đất trồng nông nghiệp có hiệu quả khi hệ thống thủy nông ở vào trạng thái tốt, tất cả các đầu mối, các bộ phận của công trình trong hệ thống làm việc được Sự quản lý khai thác hệ thống thủy nông được thực hiện với sự tổ hợp lẫn nhau của các phương sách tổ chức nông nghiệp và kỹ thuật canh tác, nhưng phương sách đó đã đưa đến thu hoạch mùa màng cây trồng nông nghiệp cao và ổn định trên hệ thống thủy nông

Những chỉ tiêu kỹ thuật cơ bản chứng tỏ đặc điểm tình hình trạng thái làm việc tốt của hệ thống như sau:

- Không lấy nước quá lượng vào hệ thống thủy nông và bảo đảm tiêu thoát nước độc hại ra ngoài hệ thống để phòng ngừa đất tưới không bị mặn hoặc lầy lụt, xói mòn

- Những công trình đầu mối, kênh mương và các công trình thủy nông khác có đủ quy mô kích thước cần thiết như đã được thiết kế

- Những đường mực nước ở các kênh cấp trên phải công tác trên những mực nước của các kênh cấp dưới của hệ thống thủy nông

- Tất cả các kết cấu của công trình, thủy nông những cánh cửa, những thiết bị cơ khí đóng mở phải ở trạng thái tốt, cửa vào không bị nước bẩn

- Mạng lưới giao thông trên hệ thống đảm bảo đi lại thông suốt cho những phương tiện giao thông và máy móc nông nghiệp trong thời kỳ công nghiệp đồng áng và thu hoạch mùa màng

Đó là những chỉ tiêu chủ yếu yêu cầu công tác thủy nông phải đạt được công tác quản lý công trình trên hệ thống thủy nông có thể chia 5 loại:

- Quản lý đoạn đầu kênh

- Quản lý đường kênh tưới

- Quản lý đường kênh tiêu

- Quản lý các công trình trên kênh

- Quản lý kho nước và trạm bơm tưới, tiêu

B.Câu hỏi và bài tập thực hành

- Phân cấp và gọi tên kênh

- Chế độ sử dụng các cấp kênh

- Các loại công trình trên kênh

- Quy tắc vận hành các công trình trên kênh

C Ghi nhớ:

- Nhận dạng được hệ thống kênh

- Nhớ các loại công trình trên hệ thống kênh

Bài 2 Quản lý khai thác cống Mục tiêu:

- Quy định về chế độ quản lý và sử dụng cống đầu mối

- Trình bày được nội dung các bước kiểm tra, quan trắc cống đầu mối

- Trình bày nội dung phương pháp tu sửa, bảo dưỡng cống đầu mối

- Quản lý, khai thác được cống đầu mối theo đúng quy trình

- Tỷ mỉ, cẩn thận trong quá trình quản lý

- Quy trình phải bao gồm các nội dung về quản lý kỹ thuật bảo vệ an toàn lao động

- Khi cống đang mở, nếu quan trắc thấy một trong các yếu tố thủy lực vượt quá giới hạn và nhiệm vụ thiết kế đã định thì người quản lý phải điều chỉnh

độ đóng mở cửa cống để cho công trình làm việc theo đúng nhiệm vụ thiết kế

- Nếu thấy mực nước trước cống có khả năng lên quá giới hạn cho phép thì người quản lý phải đóng cống lại trước khi mớm nước lên đến giới hạn đó,

và báo cáo lên cấp trên trực tiếp của mình

- Trong quá trình sử dụng cống nếu xảy ra sự cố người quản lý phải tìm mọi biện pháp xử lý và báo cáo khẩn cấp lên cấp trên trực tiếp để tìm biện pháp

Khi mở cống: Đối xứng từ giữa ra hai bên

Khi đóng cống: Đối xứng từ ngoài vào giữa

Với các cống vừa là âu thuyền hoặc cống có cửa âu thuyền thì tùy theo bố trí cụ thể của công trình và các chỉ tiêu thiết kế mà lập quy trình vận hành riêng cho cửa âu

Khi đóng và mở cống nếu độ chênh lệch mực nước trước và sau cống <

10 cm thì có thể đống mở 1 đợt không cần theo nguyên tắc đối xứng

- Trong quá trình mở cống phải theo dõi tình hình thủy lực nước chảy qua cống để điều chỉnh độ mở các cửa cống sao cho nước chảy qua cống thuận dòng, tập trung vào giữa, giảm nhẹ ở hai bên bờ kênh

- Sử dụng các thiết bị đóng mở

Tùy từng loại mà có những quy trình vận hành riêng (nằm trong quy trình vận hành cống) Tất cả các thiết bị đóng mở phải tuân theo những quy định sau:

¾ Tại mỗi máy đóng mở phải đánh dấu chiều quay đóng hoặc mở cống

¾ Các thiết bị đóng mở cửa cống vận hành bằng điện phải có công tắc hành trình và rơle bảo vệ

¾ Các thiết bị đóng mở phải được vận hành với tốc độ lực kéo nằm trong giới hạn của nhà máy chế tạo quy định

¾ Khi đóng hoặc mở cống gần đến giới hạn thì dừng lại giảm tốc độ quay máy để khi cửa cống đến điểm dừng thì tốc độ giảm tớt số 0

¾ Với cửa cống đóng mở bằng tời cáp thì không được thả máy cho cửa rơi tự do

- Khi đóng hoặc mở cống bằng thủ công phải dùng lực đều không được dùng lực quá lớn để đóng mở cưỡng bức Trong quá trình đóng mở nếu thấy lực đóng mở tăng hay giảm đột ngột phải dừng lại kiểm tra và xử lý rồi mới tiết tục đóng mở

2 Nội dung các bước kiểm tra và quan trắc cống

2.1 Giám đốc công ty (xí nghiệp) khai thác công trình thủy lợi phải chỉ đạo đơn vị trực tiếp quản lý cống thường xuyên kiềm tra theo dõi toàn bộ và phải tổ chức kiểm ra quan trắc cống theo thời gian như sau:

- Trước khi mở cống

- Trong thời gian đóng mở và cả quá trình cống làm việc

- Trước mùa mưa lũ

- Sau mùa mưa lũ

Ngoài ra, khi cần thiết Giám đốc công ty khai thác công trình thủy lợi có thể tổ chức kiểm tra đột xuất để xem xét đánh giá sự hỏng một bộ phận của cống hoặc do những yêu cầu khác

2.2 Chế độ kiểm tra được quy định như sau:

¾ Kiểm tra thường xuyên

• Đối với các cống lớn

- Khi cống đóng mở mỗi ngày kiểm tra ít nhất 1 lần

- Khi cống đóng: mỗi tuần kiểm tra ít nhất 1 lần

- Trong mùa lũ: Đối với các cống trực tiếp với lũ ở sông thì:

+ Khi mực nức sông báo động 1: Hàng ngày phải có người thường trực, kiểm tra toàn bộ công trình

+ Khi mực nước sông trên báo động 2: Phải tổ trực theo dõi theo chế độ

24 giờ và ít nhất 8 giờ phải kiểm tra 1 lần

+ Khi mực nước sông lên tới mức báo động 3: Phải trực theo chế độ 24 giờ kiểm tra cống hàng giờ và có người túc trực tại cống

• Đối với các cống nhỏ:

- Khi cống đang mở: Mỗi tuần kiểm tra ít nhất 1 lần

- Khi cống đóng: Mỗi tháng kiểm tra ít nhất 1 lần

Hình 1.4 Cống đầu mối

- Trong mùa lũ: Với các cống qua đê phải tổ chức kiểm tra theo mục trên của điều này

¾ Kiểm tra trước và sau lũ:

Ngoài việc kiểm tra thường xuyên hàng năm phải tiến hành hai đợt tổng kiểm tra công trình trước sau mùa lũ

- Kiểm tra trước mùa lũ: Phải tiến hành xong trước tháng 6

- Kiểm tra sau mùa lũ: Phải hoàn thành trước tháng 11

2.3.Yêu cầu của công tác kiểm tra

Qua việc kiểm tra (bằng quan sát hoặc các phương tiện dụng cụ) Toàn bộ công trình về các yếu tố thủy lực dòng chảy về hiện trạng công trình thủy nông

và các thiết bị đóng mở để phân tích đánh giá khả năng làm việc, tình trạng hư hỏng đề ra biện pháp tiếp tục theo dõi xử lý tạm thời hoặc đưa vào sửa chữa sao cho công trình an toàn và làm việc đạt nhiệm vụ thiết kế

2.4 Nội dung công tác kiểm tra trước khi đóng mở cống

- Kiểm tra các công trình thủy nông về tình trạng nứt nẻ vôi hóa, bong mạch, sụt lở, liên kết và tiết xúc giữa phần đúc và phần đất Cần chú ý những bộ phận quan trọng như tường ngực, rãnh cửa van, cầu công tác mang cống

- Kiểm tra cửa van về tình trạng các mối hàn, bu lông liên kết; nứt, gãy, thủng, mục ở các van, tình hình làm việc của bánh xe lăn, bánh xe cữ, hư hỏng của vật chắn nước

- Kiểm tra các thiết bị đóng mở bao gồm vít me thanh kéo, xích, cáp, khóa cáp tời, máy đóng mở, kiểu vít trong đó cần chú ý kiểm tra dầu mỡ bôi trơn, khóa cáp, tay quay

- Kiểm tra và vớt các vật nổi, rác tụ lại trước cống

2.5 Kiểm tra thời gian thao tác đóng mở cống và cả quá trình cống dẫn,

xả nước

- Kiểm tra sự hoạt động của các thiết bị đóng mở: Lúc đóng mở không có

gì đột biến, cửa van nâng hạ thăng bằng, thiết bị đóng mở không biến dạng khi chịu tải

- Chế độ thủy lực dòng chảy qua cống, các hiện tượng gầm rú rung động bất thường của các bộ phận cửa van, ở máy đóng mở

- Các hiện tượng hư hỏng của công trình như: xói mòn, sủi bọt, sủi nước đục, sụt sạt ở sân thượng và hạ lưu cống

Các vật nổi bị vướng kẹt vào bộ phận của cống

- Các hiện tượng phá hoại, gây hư hỏng của người phương tiện và sinh vật khác

2.6 Kiểm tra cống trước lũ:

Nội dung kiểm tra kỹ thuật các bộ phận thủy nông cửa van và thiết bị đóng mở Ngoài việc đánh giá chung tình trạng công trình, khả năng làm việc của mùa lũ; đề xuất yêu cầu biện pháp gia cố, cải tạo để công trình làm việc an toàn trong mùa lũ còn phải:

Phân tích đánh giá kết quả sử dụng, tu sửa bảo dưỡng và bảo vệ công trình kể từ đợt kiểm tra lần trước

Kiểm điểm việc chấp hành quy trình, quy phạm quản lý, bảo vệ công trình Kiểm kê nguyên vật liệu, dụng cụ, phương tiện dự phòng chống lụt bão

Kiểm điểm rút kinh nghiệm về việc triển khai điều hành phòng chống lũ năm trước để bổ sung cho năm nay

2.7 Kiểm tra cống sau lũ

Nội dung kiểm tra kỹ thuật các bộ phận của cống trước lũ để:

- Lập luận chứng KTKT đưa vào kế hoạch sửa chữa những hư hỏng lớn

để cống làm việc an toàn trong mùa lũ năm sau

- Sửa chữa nhừng hư hỏng nhỏ phát sinh trong mùa lũ để chuẩn bị đưa cống phục vụ sản xuất

- Xác định tình trạng bồi lắng, xói ở trước và sau cống lập kế hoạch xử lý

để đảm bảo dẫn đủ lưu lượng tưới

2.8 Thành phần đoàn kiểm tra công trình trước và sau lũ do giám đốc xí nghiệp khai thác công trình thủy lợi quản lý tổ chức thực hiện

Đoàn kiểm tra có một trưởng đoàn và các thành viên Trưởng đoàn kiểm tra các cống lớn do giám đốc xí nghiệp khai thác côgn trình thủy lợi quyết định Các cống nhỏ do chủ nhiệm hoặc giám đốc quyết định

Các thành viên trong đoàn do trưởng đoàn quyết định (tùy theo nhiệm vụ, quy mô, đặc điểm từng loại công trình)

2.9 Tại mỗi cống lớn và quan trọng phải xây dựng và quản lý một hệ thống mốc quan trắc

- Sau 5 năm sử dụng: mỗi năm quan trắc 1 lần vào trước mùa lũ

Ngoài ra khi cống bị hư hỏng đột xuất hoặc sau một đợt thiên tai lớn giám đốc xí nghiệp khai thác công trình thủy lợi có thể tổ chức quan trắc đột xuất Việc quan trắc xê dịch cống được tiến hành sau một đợt công trình phải làm việc chống đỡ với lực lớn như lũ vượt mức thiết kế, động đất

Việc quan trắc nghiêng chỉ tiến hành với cống lớn, có bộ phận công trình lớn hơn 10 m

Những cống lớn và quan trọng phải quan trắc theo các điều 9 và do Giám đốc xí nghiệp (công ty) khai thác công trình thủy lợi quyết định theo đề nghị của nhủ nhiệm (giám đốc) công ty (xí nghiệp) khai thác công thủy lợi

2.11 Quan trắc nứt nẻ

Khi cống có hiện tượng nứt nẻ phải quan trắc lập hồ sơ theo dõi:

- Ở bộ phận xây đúc: lấy sơn đánh dấu và làm tiêu điểm bằng xi măng để theo dõi sự phát triển của vết nứt theo thời gian

- Ở bộ phận công trình bằng đất: lấy cọc gỗ đánh dấu sự phát triển chiều dài vết nứt theo thời gian Khi cần thiết có thể đào hố đo độ sâu, chiều hướng nứt và các hiện tượng khác như rò rỉ

2.12 Quan trắc rò rỉ, phụt nước qua đáy móng và các bộ phận khác của công trình

- Tại các cống quan trọng đã có bố trí thiết bị đo áp lực thấm phải tiến hành quan trắc theo chế độ sâu:

- Trong mùa lũ khi chênh lệch mực nước trước và sau cống hơn 2m và mỗi khi độ chênh lệch thay đổi 50 cm thì quan trắc một lần

- Khi mực nước sông lớn hơn báo động III, nếu độ chênh lệch mực nước không biến động thì hàng ngày vẫn phải quan trắc ít nhất 1 lần vào 7 giờ sáng

Nếu độ chênh mực nước biến động thì quan trắc theo quy định trên

- Hàng năm phải kiểm tra khả năng làm việc của thiết bị và chú ý bảo quản tốt thiết bị

- Khi có rò rỉ cục bộ thành vòi thành vùng thấm phải tiến hành

- Theo dõi mực nước trước và sau cống diễn biến về vị trí kích thước, mức độ thấm rò rỉ

- Quan sát phân tích độ đục, màu sắc nước thấm, rò rỉ

- Tiến hành xử lý hiện tượng rò rỉ thấm nói trên

2.13 Quan trắc bồi, xói kênh trước và sau cống:

- Hàng năm phải tổ chức quan trắc bồi xói kênh trước và sau cống sau mùa lũ

Phạm vi quan trắc: 200 đến 1000m ở đoạn kênh trước và sau cống:

- Với các cống tiêu nước hoặc lấy nước trực tiếp ra song thì quan trắc toàn bộ đoạn kênh dẫn từ song đến cống

- Với các cống nằm trong đập ngăn sông

- Thượng lưu 500 - 1000m

- Hạ lưu 200 – 500m

- Đoạn sông thượng hạ lưu của đoạn kênh dẫn: 200 - 500m Việc quan trắc bồi xói tiến hành theo các cọc tuyến đã được như quy định ở mục 9

Đối với các sông lớn, tùy tình hình đặc điểm đoạn sông ở miệng kênh dẫn

có các bãi bồi thay đổi thì Giám đốc Công ty khai thác công trình thủy lợi có thể quyết định quan trắc với phạm vi rộng hơn

2.14 Quan trắc mực nước

• Tại các cống phải lắp đặt thước đo nước để xác định mực nước thượng và

hạ lưu cống

- Thượng và hạ lưu đập ngăn sông

- Thượng, hạ lưu và trong lòng âu Các thước, cọc đo nước phải được gia công lắp đặt sao cho để đọc số liệu chính xác và phải được tu sửa bảo quản thường xuyên

• Chế độ quan trắc

- Khi cống đóng: các cống lớn mỗi ngày quan trắc 1 lần

Tại các cống nhỏ không quan trắc:

- Khi cống đang mở: các cống lớn mỗi ngày quan trắc 2 lần sáng và chiều Với các cống nhỏ mỗi ngày quan trắc 1 lần

Đối với các cống ở vùng ảnh hưởng triều

Với các cống lớn ngày quan trắc vào các giờ lẻ cách nhau 2 giờ

Với các cống nhỏ: quan trắc đỉnh, chân triều vào sáng và chiều

- Trong mùa lũ với các cống lớn qua đê:

+ Khi mực nước sông lên báo động 2: Quan trắc theo chế độ thời gian 1; 7; 13; 19 giờ

+ Khi mực nước sông lên báo động 3, quan trắc theo chế độ thời gian mỗi giờ 1 lần (cả ngày lẫn đêm)

- Các nội dung chi tiết và cách đọc, ghi, chép chỉnh biển theo quy phạm thủy văn hệ thống

2.15 Quan trắc các chỉ tiêu kỹ thuật khác

- Tùy đặc điểm cụ thể của công trình, yêu cầu quản lý kỹ thuật và phục vụ sản xuất, Giám đốc (chủ nhiệm) công ty khai thác công trình thủy lợi có thể tổ

chức quan trắc thêm như: Quan trắc lượng mưa, phù sa, nhiệt độ, độ mặn, lưu lượng qua cống

Ngoài ra khi cần thiết phải kiểm tra các bộ phận công trình ngập sâu dưới nước có thể dùng thợ lặn hoặc bơm khô tát cạn công trình Những nội dung này thực hiện theo đề cương do chủ nhiệm công ty quyết định

2.16 Yêu cầu và nội dung các tài liệu kiểm tra

Các yêu cầu và nội dung kiểm tra thường xuyên (như đã quy định ở các mục 3, 4,5) phải được ghi chép mô tả vào sổ nhật ký công tác tại các công trình

và tổng hợp đưa vào sổ lưu trữ của công ty quản lý

Khi tiến hành kiểm tra đột xuất phải có biên bản báo cáo các nôi dung, biện pháp, kết quả kiểm tra, ý kiến đề xuất cách xử lý lên cấp trên

Sau các đợt kiểm tra định kỳ (trước và sau mùa lũ) cơ quan quản lý (công

ty, xí nghiệp quản lý thủy nông) phải lập báo cáo tổng hợp gửi về Bộ NN&PTNT và vụ quản lý khai thác thủy nông chậm nhất là một tháng sau khi kiểm tra, với các cống lớn phải có biên bản kiểm tra với nội dung đã quy định như ở các mục 6,7,8

2.17 Yêu cầu và nôi dung các tài liệu quan trắc

- Tại mỗi cống lớn phải lập hồ sơ quan trắc theo các nôi dung như đã quy định ở các mục 9 đến 16

- Tùy theo nội dung công việc, hồ sơ có thể gồm các số liệu vị trí bình đồ,

sơ họa, mặt cắt dọc ngang, bản tính khối lượng biểu đồ ảnh chụp

- Các tài liệu số liệu quan trắc phải có tính liên tục đã chỉnh biên và sắp xếp thứ tự theo thời gian quan trắc và cần lưu trữ cẩn thận

- Giám đốc công ty khai thác công trình thủy lợi chịu trách nhiệm về chất lượng của hồ sơ lưu trữ đó

B Câu hỏi và bài tập thực hành

- Phân biệt được các loại cống

- Quy trình vận hành cống

- Trình bày những nguyên tắc vận hành cống

- Nội dung công việc tu sửa bảo dưỡng cống

- Những sự cố thường gặp trong quản lý vận hành cống

C Ghi nhớ:

- Nhận biết được các loại cống

- Lập được quy trình kiểm tra và quan trắc cống

Bài 3

Tu sửa và bảo dưỡng cống Mục tiêu:

- Trình bày được những nguyên tắc về công tác tu sửa bảo dưỡng cống

- Trình bày được nhiệm vụ, nội dung công tác tu sửa và bảo dưỡng cống

- Sửa chữa, bảo dưỡng được cống

- Đảm bảo an toàn trong quá trình làm việc

A.Nội dung:

1 Nguyên tắc thực hiện

- Chú trọng việc bão dưỡng tu sửa thường xuyên (hoặc định kỳ)

- Giữ nguyên dạng công trình

- Đảm bảo công trình phục vụ sản xuất nông nghiệp theo thời vụ yêu cầu

- Không để phát sinh hư hỏng lớn trong quá trình tu sửa bảo dưỡng

- Việc sửa chữa lớn thực hiện theo trình tự của công tác xây dựng cơ bản

2 Tu sửa bảo dưỡng thường xuyên

Qua kết quả kiểm tra theo dõi thường xuyên công trình, nếu phát hiện được những hư hỏng nhỏ phải tổ chức tu sửa bảo dưỡng và đưa vào kế hoạch hàng tuần của đơn vị trực tiếp quản lý cống

Nội dung công tác tu sửa thường xuyên

¾ Với các bộ phận công trình bằng đất

- Không để nước đọng thành vũng trên mặt

- Chăm sóc, bổ sung tầng cỏ trồng để bảo vệ mái, chống nước mưa chảy sói thành rãnh

- Chống và trữ diệt sinh vật làm hang ổ

- Chặt bỏ cây cỏ dại (không thuộc loại trồng để bảo vệ mái)

- Khi có hư hỏng nhỏ (nứt nẻ, sạt lở, mối…) phải tiến hành xử lý, bồi trúc

để khôi phục công trình trở về nguyên dạng

¾ Với các bộ phận công trình bằng bê tông gạch đá

- Các bộ phận công trình bị vỡ, lở, nứt nẻ…phải xây trát, gắn lại kịp thời theo đúng yêu cầu kỹ thuật đã quy định trong các tiêu chuẩn và quy phạm hiện hành

- Các hư hỏng có thể ảnh hưởng tới khả năng làm việc của công trình phải được xiết chặt hoặc thay thế kịp thời

- Với các cống đóng mở bằng điện thì chế độ tu sửa bảo dưỡng các thiết

bị điện phải theo quy phạm hiện hành của nhà nước và của ngành điện

3 Tu sửa bảo dưỡng theo định kỳ

¾ Quy định về thời gian bảo dưỡng

a Sơn bảo vệ chống gỉ, mục

- Các bộ phận bằng thép: Cửa van thép, dàn, bệ tời thanh kéo, lan can bảo vệ…2 đến 3 năm sơn một lần (tùy theo chất lượng của lớp sơn gồm 2 lớp, sơn chống gỉ, lớp trong sơn bảo vệ lớp ngoài.) Vào trước mùa lũ, với các cống vùng ảnh hưởng mặn thì mỗi năm sơn 1 lần

- Các bộ phận bằng gỗ: Cửa van phai…mỗi năm sơn quét một lần bằng hắc ín vào trước màu mưa lũ

b Bôi tra dầu mỡ công nghiệp vào các bộ phận, thiết bị chuyển động, truyền động:

- Tháng một lần phải làm vệ sinh công nghiệp, bơm mỡ vào các ổ trục ổ quay của máy đóng mở, puly, bánh xe, bánh răng, xích, cáp

- Mỗi tháng một lầm bổ sung mỡ vào các bộ phận chuyển động, truyền động thường xuyên hay những chỗ mỡ khô

- Quét vôi mỹ thuật ở các công trình tầng trên của cống, ở các cống có tầng trên là kết cấu kiến trúc dạng nhà để thiết bị vận hành thì mỗi năm quét vôi

mỹ thuật để tăng phần mỹ quan công trình

¾ Nội dung bảo dưỡng định kỳ và các quy định về thay thế sửa chữa

- Mức độ hư hỏng, hao mòn các bộ phận phải thay thế như khung dầm, mặt bưng các van thép bị thủng lỗ mặt sang hoặc độ mòn quá 2mm

- Khung dầm mặt bưng cửa van gỗ bị mục gẫy 10% đến 20%, cáp bị đứt, dão sợi 10 đến 15%

Cáp bị ngâm thường xuyên trong nước 3 đến 5 năm

- Khi tiến hành sơn cửa van phải

- Để cửa van ở vị trí ổn định và thuận lợi cho công việc gõ cạo gỉ và sơn

- Không được dùng búa gõ mạnh vào kết cấu cửa khi gõ gỉ

- Sau khi gõ gỉ dùng bàn chải sắt cọ gỉ, dùng giẻ lau sạch mới tiến hành sơn

- Khi tiến hành thay, bôi mỡ các bộ phận phải dùng dầu ma rút, bàn chải sắt, giẻ rách làm sạch đất bụi và dầu mỡ cũ rồi mới tra dầu mỡ mới

- Các bộ phận làm kín nước cửa van nếu bị mục hỏng gẫy xe cũng phải được thay thế

4 Bảo vệ cống

a Tại các cống lớn tùy theo quy mô, đặc điểm, vị trí và tầm quan trọng của công ty quản lý phải quy định khu vực bảo vệ được khoanh định bằng hàng rào bảo vệ

- Phạm vi bảo vệ

- Phần đất nối tiếp với cống, mỗi bên 500 – 1000m

- Thượng và hạ lưu cống, mỗi bên 500 – 1000m

- Lưu không 2 bờ kênh trước và sau cống (trong phạm vi bảo vệ) 50 – 100m

b Tại các cống phải có biển thông báo nội quy bảo vệ tùy từng công trình

cụ thể; nội quy đó phải thể hiện:

• Quy định về việc giao thông thủy bộ trên cống

- Trọng tải, kích thước, tốc độ của từng phương tiện qua cống

- Giới hạn phạm vi đỗ phương tiện trong lúc chờ cơ quan quản lý điều hành

Hình 1.5 Tu sửa bảo dưỡng cống