Một trong những giải pháp đổi mới hiện nay là đổi mới phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực học sinh.. Đối với nội dung Sinh thái học trong chương trình sinh học 9, việc
Trang 11 PHẦN MỞ ĐẦU:
1.1 Lý do chọn đề tài:
Năm học 2015- 2016 là năm học tiếp tục thực hiện chương trình hành động của
Bộ Giáo dục và Đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Triển khai Kế hoạch số 610/KH-UBND ngày 09/6/2015 của UBND tỉnh về việc Thực hiện Chương trình hành động số 27-CTr/TU ngày 29/9/2014 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
và hội nhập quốc tế”; Thực hiện có hiệu quả các cuộc vận động, các phong trào thi đua của ngành Năm học thứ 5 thực hiện chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo
2011-2020 và nhiều chính sách phát triển giáo dục của Đảng và nhà nước Điều đó đặt ra cho mỗi giáo viên phải không ngừng học tập, tìm tòi, nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm tìm ra những sáng kiến trong quá trình dạy học nhằm đảm bảo mục tiêu đổi mới giáo dục của Đảng và nhà nước
Một trong những giải pháp đổi mới hiện nay là đổi mới phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực học sinh Đó là phương pháp không chỉ chú ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức và kĩ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp
Với việc giảng dạy bộ môn sinh học, đặc thù là một bộ môn khoa học thực nghiệm, việc hình thành các kiến thức, kỹ năng sinh học cho học sinh được hình thành chủ yếu theo phương pháp quan sát và thí nghiệm Đối với nội dung Sinh thái học trong chương trình sinh học 9, việc giảng dạy của giáo viên hiện nay còn mang nặng những phương pháp truyền thống, học sinh thụ động trong học tập và việc áp dụng kiến thức vào thực hành, liên hệ thực tế chưa nhiều
Điểm mới đề tài: Đã có nhiều đề tài viết về phương pháp giảng dạy môn Sinh học nói chung và phần kiến thức sinh thái nói riêng Song chưa có đề tài nào nghiên cứu sâu
về phương pháp dạy và học nội dung về hệ sinh thái trong chương trình sinh học 9 theo hướng phát triển năng lực người học Bản thân tôi là một giáo viên mới vào nghề, với lòng nhiệt huyết với sự nghiệp giáo dục, tôi luôn trăn trở, đầu tư thời gian tìm hiểu về nội dung, phương pháp dạy học cũng như chuẩn kiến thức, kỹ năng mà học sinh cần đạt được, đặc biệt đối với nội dung về hệ sinh thái trong chương trình sinh học 9 Tôi đã phát hiện, tích lũy nhiều giải pháp góp phần nâng cao chất lượng dạy và học nội dung về
Hệ sinh thái, vì thế tôi chọn nghiên cứu đề tài “những giải pháp dạy học hiệu quả nội
Trang 2dung hệ sinh thái trong chương trình sinh học 9” Với mong muốn đưa luồng gió mới
được đóng góp một phần kinh nghiệm cùng với đồng nghiệp nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, đồng thời giúp học sinh rèn luyện, hình thành những phẩm chất, năng lực, kỹ năng cần thiết cho học sinh
1.2 Phạm vi áp dụng của sáng kiến:
Đề tài này nghiên cứu những giải pháp tối ưu, góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy năng lực người học đối với nội dung kiến thức Chương 2: Hệ Sinh thái - trong Phần: Sinh vật và môi trường – Sinh học 9
Đối tượng áp dụng: Giáo viên giảng dạy bộ môn sinh học và học sinh lớp 9
Đề tài được áp dụng nghiên cứu thực hiện tại lớp 9A, 9B , 9C ở trường THCS nơi tôi đang giảng dạy
Trang 32 NỘI DUNG 2.1 Thực trạng nội dung cần nghiên cứu:
2.1.1 Các văn bản chỉ đạo về đổi mới giáo dục:
Hiện nay, Đảng và nhà nước đang tích cực chỉ đạo về đổi mới giáo dục nói chung
và giáo dục trung học nói riêng được thể hiện trong nhiều văn bản, đặc biệt trong các văn bản sau đây:
- Luật Giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 qui định: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học,khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh".
- Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI “Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lí tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kĩ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”.
- Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc”; “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội”.
- Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020 ban hành kèm theo Quyết
định 711/QĐ–TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: "Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học"; “ kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi".
- Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo xác định ”Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”;
2.1.2 Về phía giáo viên
Đối với việc giảng dạy bộ môn Sinh học, hiện nay giáo viên đã được tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học Đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy năng lực người học Đó là phương pháp ngoài cách dạy học thuyết trình cung cấp kiến thức thì tổ chức hoạt động dạy học thông qua trải nghiệm, giải quyết những
Trang 4nhiệm vụ thực tiễn Qua các hoạt động học tập, học sinh sẽ được hình thành và phát triển không phải một loại năng lực mà là được hình thành đồng thời nhiều năng lực
Với nội dung về hệ sinh thái, giáo viên có thể lựa chọn nhiều hình thức, phương pháp dạy học phong phú bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng để hình thành, phát triển năng lực cho học sinh Tuy nhiên, qua hai năm trực tiếp giảng dạy sinh học 9 và sự chia sẻ của các đồng nghiệp, bản thân tôi nhận thấy việc giảng dạy, học tập nội dung Hệ sinh thái trong chương trình sinh học 9, vẫn gặp nhiều khó khăn như:
Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của nhà trường còn thiếu không đáp ứng được yêu cầu thực tế của bộ môn
Phòng học bố trí theo phương pháp dạy học cũ, nên việc tổ chức các hoạt động trong một tiết học gặp nhiều khó khăn
Nhiều giáo viên ngại khó, không mạnh dạn đổi mới phương pháp, không chú trọng tổ chức các hoạt động học tập tích cực cho học sinh Trong dạy học vẫn còn nặng
về truyền thụ kiến thức một chiều Do đó việc hình thành các năng lực cho học sinh đã yếu lại càng yếu hơn
Thời lượng phân phối chương trình cho nội dung hệ sinh thái gồm 4 tiết lí thuyết
và 2 tiết thực hành với nội dung kiến thức khá nhiều nên giáo viên khó tổ chức các hoạt động phong phú cho học sinh tham gia Việc rèn luyện kĩ năng sống, kĩ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cho học sinh thông qua khả năng vận dụng tri thức tổng hợp chưa thực sự được quan tâm Việc ứng dụng công nghệ thông tin – truyền thông, sử dụng các phương tiện dạy học chưa được thực hiện rộng rãi và hiệu quả
Với 2 tiết thực hành, thời lượng 90 phút, việc tổ chức cho các em dã ngoại học tập, áp dụng những kiến thức của mình vào thực tế còn nhiều khó khăn, đặc biệt công tác tổ chức đối với những lớp có số lượng học sinh đông
2.1.3 Về phía học sinh:
Nhiều học sinh vẫn quen với phương pháp học cũ, thầy giảng trò chép, học vẹt máy móc Tư tưởng học tập của học sinh vẫn còn chưa tiến bộ, chưa có ý thức tự giác, tích cực trong các hoạt động học tập, thảo luận nhóm
Nhiều học sinh học kém, không nắm vững kiến thức nhiều môn nên việc vận dụng
để suy luận, liên hệ hay vận dụng kiến thức liên môn hay vận dụng liên hệ thực tế gặp nhiều khó khăn
Nhiều học sinh chưa năng động, tích cực trong các hoạt động giáo viên tổ chức Việc nắm bắt kiến thức, hoạt động học tập của các em còn phụ thuộc nhiều vào sách giáo khoa, chưa khai thác hiệu quả các nguồn tài liệu khác Chính vì vậy các năng lực phát triển cho học sinh chưa nhiều, chưa đạt được hiệu quả mong muốn
Qua khảo sát về chất lượng và yêu thích học tập môn Sinh học vào đầu năm kết quả như sau:
a Học sinh yêu thích môn học:
Trang 5- Các lớp nghiên cứu:
Yêu thích: 45,9% Bình thường: 37,8% Không thích: 16,3 %
- Lớp đối chứng:
Yêu thích: 45,2% Bình thường: 38,7% Không thích: 16,1 %
b Kết quả khảo sát chất lượng
9C (Lớp
đối
chứng)
Như vậy ở cả lớp nghiên cứu và lớp đối chứng tỷ lệ học sinh yêu thích bộ môn khá ít, nhiều em không quan tâm và chán ghét bộ môn Tỷ lệ học sinh khá giỏi thấp, tỷ
lệ học sinh yếu cao
Với thực trạng đó, trong năm học vừa qua bản thân tôi đã tích cực tìm tòi nghiên cứu để tìm ra những giải pháp tối ưu, hiệu quả nhất trong việc giảng dạy bộ môn sinh học nói chung và phần nội dung Hệ sinh thái nói riêng
2.2 Các giải pháp:
2.2.1 Tạo hứng thú học tập cho học sinh
Để giờ dạy đạt được hiệu quả, trước hết người giáo viên phải tạo được hứng thú học tập cho học sinh, cuốn hút các em vào giờ học, để từ đó các em yêu thích môn Sinh học hơn Và theo tôi, khi các em đã yêu thích thì tâm thế trong tiết học sẽ thoải mái hơn, học sinh sẽ hăng say xây dựng, nghiên cứu bài học Từ đó lĩnh hội tri thức một cách nhanh chóng, vận dụng hiệu quả vào thực tế cuộc sống
Để làm tốt điều này, qua mỗi bài tôi đã phát huy ưu thế của việc đặt vấn đề cho bài học, kích thích cho các em sự tò mò, muốn khám phá Đồng thời đưa ra những vấn
đề thực tế về hệ sinh thái ở địa phương, lồng ghép kể các câu chuyện Từ đó giúp các em không bị nhàm chán mà yêu thích bộ môn hơn
Ví dụ: để vào bài hệ sinh thái: Tôi chiếu một đoạn video về 1 hệ sinh thái đẹp ở địa phương rồi giới thiệu bài học
2.2.2 Xây dựng bảng mô tả các năng lực cần đạt cho học sinh
Trang 6Để thuận tiện cho việc dạy học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh thì việc đầu tiên cần bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng để xác định rõ nội dung kiến thức cần truyền tải cho học sinh, những kỹ năng, năng lực cần hình thành phát triển cho học sinh thông qua nội dung kiến thức đó Để giải quyết việc này, theo tôi việc xây dựng ma trận kiến thức, kỹ năng, năng lực ở từng phần nội dung là việc làm hết sức cần thiết Trong năm học qua, bản thân tôi đã xây dựng ma trận mô tả kiến thức, các năng lực cần đạt qua nội dung Hệ sinh thái như sau:
Nội dung
MỨC ĐỘ NHẬN THỨC
Các KN/NL hướng
tới NHẬN
BIẾT
THÔNG HIỂU
VẬN DỤNG THẤP
VẬN DỤNG CAO
1 Quần
thể sinh
vật
Nêu được định nghĩa quần thể, một số đặc trưng của quần thể Lấy ví dụ
về quần thể
Phân biệt quần thể sinh vật với một nhóm cá thể ngẫu nhiên
Phân biệt các dạng tháp thể hiện nhóm tuổi trong quần thể
Ý nghĩa của đặc trưng về giới tính, mật độ của quần thể đối với sản xuất
- Các năng lực chung: giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ, tự nghiên cứu, …
- Các năng lực riêng: tri thức sinh học, quan sát, so sánh, vận dụng thực tế…
2 Quần
thể người
Đặc điểm quần thể người
Nguyên nhân của những điểm khác giữa quần thể người và quần thể sinh vật khác
Hậu quả của việc tăng dân số
Phân biệt các dạng tháp tuổi
Ý nghĩa của việc thực hiện pháp lệnh dân số
- Các năng lực chung: giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ, tự nghiên cứu, …
- Các năng lực riêng: tri thức sinh học, quan sát, so sánh, vận dụng thực tế…
3 Quần
xã sinh
Nêu được khái niệm
Phân biệt quần xã và
Ý nghĩa của cân
- Các năng lực chung: giao tiếp, sử
Trang 7quần xã sinh vật và các đặc trưng của quần xã
quần thể sinh vật
Mối quan
hệ giữa quần xã và ngoại cảnh
bằng sinh học
dụng ngôn ngữ, tự nghiên cứu, …
- Các năng lực riêng: tri thức sinh học, quan sát, so sánh, vận dụng thực tế…
4 Hệ
sinh thái
Nêu được khái niệm:
hệ sinh thái,
chuỗi, lưới thức ăn,
Đọc, lập chuỗi lưới thức ăn
Liên hệ các biện pháp tận dụng nguồn thức
ăn trong sản xuất
- Các năng lực chung: giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ, tự nghiên cứu, …
- Các năng lực riêng: Quan sát, so sánh, vận dụng thực tế…
5 Thực
hành hệ
sinh thái
Xác định được các thành phần trong hệ sinh thái
Xây dựng các chuỗi, lưới thức
ăn trong hệ sinh thái
Xác định một số đặc trưng của quần xã trong hệ sinh thái qua số lượng các loài sinh vật
Các biện pháp bảo
vệ hệ sinh thái
- Các năng lực chung: giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ, tự nghiên cứu, …
- Các năng lực riêng: Quan sát, thực địa, tổng hợp…
2.2.3 Đổi mới phương pháp dạy và học
Việc đầu tiên trong đổi mới phương pháp là tích cực truyền tải tinh thần học tập theo phương pháp mới cho học sinh Việc đổi mới phương pháp dạy và học là một thuật ngữ không còn xa lạ đối với học sinh Song nền tảng dạy – học cũ vẫn còn, học sinh trên địa bàn có hoàn cảnh khó khăn, việc tiếp cận phương pháp học mới vẫn còn nhiều mơ
hồ, học sinh vẫn chưa thấy được ý nghĩa thiết thực của việc đổi mới Chính vì vậy, bản thân tôi đã tích cực truyền tải tinh thần chỉ đạo, quan điểm đổi mới của Đảng và nhà nước lồng ghép trong các tiết học Khuyến khích, động viên học sinh tích cực chủ động
Trang 8trong học tập, phát huy hết mọi năng lực vốn có của bản thân đồng thời hình thành những năng lực của con người mới, đáp ứng nhu cầu của thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa Việc thay đổi hệ ý thức cho học sinh có ý nghĩa hết sức quan trọng, học sinh từ chỗ thay đổi ý thức sẽ có cái nhìn sâu sắc hơn, xa hơn về việc học tập của bản thân Từ
đó có những chuyển biến trong mọi hoạt động học tập, góp phần hình thành phát triển các năng lực một cách nhanh chóng, hoàn thiện và hiệu quả Qua một thời gian, bản thân tôi nhận thấy học sinh có những chuyển biến rõ rệt, tích cực tham gia các hoạt động do giáo viên tổ chức, số học sinh yếu kém có ý thức học tập hơn, thường xuyên phát biểu ý kiến và tham gia trao đổi trong các hoạt động nhóm
Khi thực hiện đề tài tôi đã tích cực đổi mới phương pháp dạy học Sử dụng linh hoạt các phương pháp Trong năm học vừa qua, bản thân tôi đã sử dụng những phương pháp sau để dạy học nội dung hệ sinh thái
2.2.3.1 Sử dụng phương pháp cải tiến, kết hợp các phương pháp dạy học truyền thống
Không có một phương pháp dạy học toàn năng phù hợp với mọi mục tiêu và nội dung dạy học Mỗi phương pháp và hình thức dạy học có những ưu, nhựơc điểm và giới hạn sử dụng riêng Vì vậy việc phối hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học trong toàn bộ quá trình dạy học là phương hướng quan trọng để phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng dạy học Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm, nhóm đôi và dạy học cá thể là những hình thức xã hội của dạy học cần kết hợp với nhau, mỗi một hình thức có những chức năng riêng Hạn chế tối đa dạy học toàn lớp và sự lạm dụng phương pháp thuyết trình
Với chương Hệ sinh thái, với nhiều nội dung kiến thức mới, trừu tượng, tôi đã kết hợp một số phương pháp như quan sát, vấn đáp gợi mở, thuyết trình… trong việc hình thành một số khái niệm cho học sinh
Ví dụ: Dạy khái niệm quần thể sinh vật
Mục tiêu: HS nắm được khái niệm quần thể sinh vật và các dấu hiệu cơ bản để nhận biết quần thể
Chuẩn bị: Giáo viên: Tranh ảnh về một số ví dụ về quần thể sinh vật và 1 số ví dụ không phải là quần thể sinh vật ( Đàn cá chép trong chậu bán ở chợ…)
Tiến trình:
+ Giáo viên: Thuyết trình đặt vấn đề về quần thể sinh vật: Ngoài các cấp độ sinh học: phân tử, tế bào, cơ thể mà các em đã được nghiên cứu, còn có những cấp độ cao hơn Một trong các cấp độ đó là quần thể
Cho học sinh quan sát hình ảnh về 1 đàn trân rừng, 1 đàn kiến, 1 rừng thông GV thông báo với HS đó là những ví dụ về quần thể sinh vật
Yêu cầu HS nghiên cứu thông tin phần I (SGK) và quan sát các quần thể sinh vật trên tìm ra những dấu hiệu chung giữa các quần thể đó về: số lượng, thành phần loài, khu vực sống, thời gian sống và quan hệ sinh sản của các cá thể trong quần thể?
Trang 9+ HS hoạt động cá nhân tìm các dấu hiệu Cá nhân trình bày đáp án, các bạn khác nhận xét bổ sung
+ GV: Từ những dấu hiệu đó, các em cho biết quần thể sinh vật là gì?
+ HS trả lời, hình thành khái niệm Lấy các ví dụ khác minh họa
+ GV mở rộng: một lồng gà, một chậu cá chép bán ở chợ có phải là quần thể sinh vật không, tại sao?
+ HS vận dụng kiến thức từ các dấu hiệu để trả lời
2.2.3.2 Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề
Dạy học giải quyết vấn đề (dạy học nêu vấn đề, dạy học nhận biết và giải quyết vấn đề) là quan điểm dạy học nhằm phát triển năng lực tư duy, khả năng nhận biết và giải quyết vấn đề Học được đặt trong một tình huống có vấn đề, đó là tình huống chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, thông qua việc giải quyết vấn đề, giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kĩ năng và phương pháp nhận thức Dạy học giải quyết vấn đề là con đường cơ bản để phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh, có thể áp dụng trong nhiều hình thức dạy học với những mức độ tự lực khác nhau của học sinh
Các tình huống có vấn đề là những tình huống khoa học chuyên môn, cũng có thể là những tình huống gắn với thực tiễn Trong thực tiễn dạy học hiện nay, dạy học giải quyết vấn đề thường chú ý đến những vấn đề khoa học chuyên môn mà ít chú ý hơn đến các vấn đề gắn với thực tiễn Tuy nhiên nếu chỉ chú trọng việc giải quyết các vấn đề nhận thức trong khoa học chuyên môn thì học sinh vẫn chưa được chuẩn bị tốt cho việc giải quyết các tình huống thực tiễn Vì vậy bên cạnh dạy học giải quyết vấn
đề, lí luận dạy học còn xây dựng quan điểm dạy học theo tình huống
Ví dụ: Để dạy phần kiến thức về kiến thức tăng dân số và phát triển xã hội Bản thân tôi đặt tình huống:
Ở những nước có tháp dân số trẻ - dạng tháp phát triển chúng ta có thể thấy được trong tương lai có nguồn lao động dồi dào, thuận lợi cho việc phát triển kinh tế xã hội Vậy khi tỉ lệ sinh cao, tăng trưởng dân số nhanh liệu có thuận lợi không ?
Đây là tình huống mâu thuẫn, có vấn đề, kích thích học sinh vận dụng kiến thức, suy nghĩ để trả lời, giải quyết tình huống
Giáo viên: để giải quyết câu hỏi này, các em làm bài tập SGK trang 145/SH9: Theo em, tăng dân số quá nhanh, có thể dẫn đến những trường hợp nào trong các trường hợp sau?
a Thiếu nơi ở b Thiếu lương thực c Thiếu trường học, bệnh viện
d Ô nhiễm môi trường e Chặt phá rừng f Chậm phát triển kinh tế xã hội
g Tắc nghẽn giao thông h Năng suất lao động giảm
Học sinh trả lời Từ đó thấy được: khi phát triển dân số quá nhanh gây ra nhiều vấn đề xấu đối với sự phát triển
Trang 10GV: Để hạn chế ảnh hưởng xấu khi phát triển dân số quá nhanh, mỗi quốc gia cần làm gì? Liên hệ ở Việt Nam
HS trả lời: phải phát triển dân số hợp lý Ở Việt Nam thực hiện tốt pháp lệnh dân số
2.2.3.3.Vận dụng dạy học theo tình huống
Các chủ đề dạy học phức hợp là những chủ đề có nội dung liên quan đến nhiều môn học hoặc lĩnh vực tri thức khác nhau, gắn với thực tiễn Vận dụng dạy học theo các tình huống gắn với thực tiễn là con đường quan trọng để gắn việc đào tạo trong nhà trường với thực tiễn đời sống, góp phần khắc phục tình trạng giáo dục hàn lâm, xa rời thực tiễn
Ở phần Hệ sinh thái bản thân tôi đã xây dựng những chủ đề để các nhóm học sinh tìm hiểu, nghiên cứu, chuẩn bị trước đó thuyết trình trước lớp, ví dụ như: Chủ đề hệ sinh thái nông nghiệp, hệ sinh thái VAC, Hệ sinh thái vườn trường… Ở các chủ đề, có hệ thống các câu hỏi định hướng, giúp các em có thể áp dụng những kiến thức được học vào thực tế những hệ sinh thái xung quanh mình Từ đó có ý thức hơn trong việc bảo vệ các hệ sinh thái xung quanh mình sinh sống
2.2.3.4 Xây dựng các tiết học tích hợp, tham quan học tập kết hợp với hoạt động ngoại khóa cho học sinh.
Đối với nội dung hệ sinh thái, bản thân tôi xác định việc ngoại khóa, cho các em tham quan trực tiếp các hệ sinh thái ở địa phương có ý nghĩa quan trọng giúp các em lĩnh hội kiến thức một cách chắc chắn, đồng thời đó là cơ hội cho các em rèn luyện các
kỹ năng cần thiết của một học sinh như ý thức tổ chức kỷ luật, ý thức tập thể, khả năng hoạt động nhóm hay cá nhân, kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế … Không chỉ thế, qua hoạt động ngoại khóa, học sinh biết về địa phương, các giá trị lợi ích về hệ sinh thái nhiều hơn từ đó bồi dưỡng cho các em lòng yêu thiên nhiên và yêu quê hương đất nước nhiều hơn Trong giảng dạy tôi đã tiến hành tổ chức cho học sinh tham quan hệ sinh thái rừng phòng hộ của địa phương trong thời lượng 2 tiết thực hành: tiết 54 và tiết 55
Để chuẩn bị tốt cho tiết học ngoại khóa, tham quan học tập bản thân tôi đã xây dựng kế hoạch chi tiết ngay từ đầu năm học, trong đó có liên hệ với chi đoàn nhà trường
để hỗ trợ thêm 2 đồng chí tham gia công tác tổ chức, quản lý học sinh Bản thân tôi cũng phối hợp với cán bộ phụ trách nông – lâm nghiệp của địa phương để tham gia, cung cấp thêm thông tin về các hệ sinh thái ở địa phương cho học sinh rõ Kế hoạch được thông qua tổ chuyên môn và lãnh đạo nhà trường
Sau đó phổ biến kế hoach chính thức cho các học sinh và các thành viên tham gia, thời gian và địa điểm tập trung, phương tiện đi lại Phổ biến những nội dung học sinh cần chuẩn bị và phiếu thu hoạch cho học sinh
Tiến trình buổi tham quan học tập như sau:
- Bước 1, GV tổ chức tập hợp Quán triệt tinh thần, mục đích, công tác tổ chức theo kế hoạch và xuất phát tới địa điểm thực hành ( 15 phút)