Trước tình hình này, các lĩnh vực, ngành, địa phương đã triển khai các hoạt động nghiên cứu, đánh giá tình hình, diễn biến và tác động của BĐKH đến tài nguyên, môi trường, sự phát triển
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu thường đề cập tới với sự thay đổi bất thường của khí hậu, được gọi chung bằng hiện tượng nóng lên toàn cầu Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu trên Trái đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác
Theo Báo cáo Phát triển Con người 2007 – 2008 của UNDP, với kịch bản nước biển dâng, đến năm 2100, nhiệt độ tăng trung bình 3-4 độ C sẽ có khoảng 22 triệu người Việt Nam bị ảnh hưởng Đặc biệt, vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị ngập úng hoàn toàn, khiến năng suất nông nghiệp giảm 20% Bão lụt, ngập úng cũng gia tăng Bệnh tật, nhất là sốt xuất huyết, sốt rét phát triển mạnh khiến sức khỏe của người dân bị ảnh hưởng
Việt Nam đang chịu ảnh hưởng từ nhiều mặt của BĐKH, thiên tai, bão lụt, hạn hán diễn ra dồn dập hơn trước Điều này là hiển nhiên và không thể chối bỏ Trước tình hình này, các lĩnh vực, ngành, địa phương đã triển khai các hoạt động nghiên cứu, đánh giá tình hình, diễn biến và tác động của BĐKH đến tài nguyên, môi trường, sự phát triển kinh tế - xã hội, đề xuất và bước đầu thực hiện các giải pháp ứng phó, và về lâu dài tích hợp mục tiêu ứng phó BĐKH vào trong các hoạt động thường xuyên của mình
Với vai trò là một giáo viên giảng dạy địa lý ở trung tâm giáo dục thường xuyên (TT GDTX), có nhiệm vụ đào tạo ra những công dân hữu dụng, có ích cho đất nước, tôi thấy rằng việc lồng ghép, tích hợp nội dung biến đổi khí hậu vào chương trình giảng dạy ở một số môn học nhất là môn Địa lý là hoàn toàn phù hợp
và cần thiết nhằm trang bị cho các em những kiến thức tốt nhất về BĐKH, đồng thời các em cũng chính là các cầu nối thông tin để tuyên truyền đến cộng đồng Đó
là lý do để tôi chọn đề tài viết sáng kiến kinh nghiệm của mình là: “TÍCH HỢP NỘI DUNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀO MÔN ĐỊA LÝ KHỐI LỚP 12 Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN”.
Trang 2II Mô tả nội dung sáng kiến kinh nghiệm
Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu là một trong những nội dung, nhiệm vụ
quan trọng trong chương trình giáo dục hiện nay nhằm cụ thể những quan điểm, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới phương pháp giáo dục trong thời kì hội nhập
Chính vì vậy, việc đưa ra các giải pháp nhằm giáo dục ứng phó với biến đổi
khí hậu cho học viên là vấn đề cần được quan tâm đúng mức nhằm góp phần trang
bị cho học viên kiến thức cơ bản để thích nghi và ứng phó với biến đổi khí hậu giúp
học viên phát triển trong một môi trường sống an toàn, lành mạnh
Đề tài : “Tích hợp nội dung biến đổi khí hậu vào môn Địa Lý khối lớp 12 ở trung tâm giáo dục thường xuyên” gồm các nội dung sau:
-Khái niệm biến đổi khí hậu
-Nguyên nhân hình thành biến đổi khí hậu
-Tác động của biến đổi khí hậu
-Biến đổi khí hậu ở Việt Nam
-Biến đổi khí hậu ở Đồng bằng sông Cửu Long
-Các giải pháp nhằm ứng phó và thích nghi với biến đổi khí hậu
III Đối tượng và phạm vi đề tài
Việc giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu cần được tiến hành ở mọi cấp học,
mọi đối tượng
Trang 3
B PHẦN NỘI DUNG
I Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng một số phương pháp sau
1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Tổng hợp từ các nguồn tài liệu : tạp chí, thực tế địa phương,báo cáo khoa học và các công trình nghiên cứu có liên quan nhằm xây dựng cơ sở lý luận của đề tài
2 Phương pháp tổng hợp đánh giá
Trên cơ sở phân tích các thông tin, số liệu thu thập được, tiến hành tổng hợp, đánh giá
II Những vấn đề chung về biến đổi khí hậu
1 Khái niệm về biến đổi khí hậu
Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam: “BĐKH là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo”
Theo quan điểm của Tổ chức khí tượng thế giới (WMO), BĐKH là sự vận động bên trong hệ thống khí hậu, do những thay đổi kết cấu hệ thống hoặc trong mối quan hệ tương tác giữa các thành phần dưới tác động của ngoại lực hoặc do hoạt động của con người
Sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập niên hoặc dài hơn BĐKH có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất
Sự thay đổi về khí hậu do ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp từ hoạt động của con người cùng với BĐKH do tự nhiên sẽ làm thay đổi cấu thành của khí quyển
2 Nguyên nhân hình thành biến đổi khí hậu
BĐKH là do nồng độ của khí hiệu ứng nhà kính tăng lên trong khí quyển ở mức độ cao, làm cho Trái Đất ấm lên, nhiệt độ bề mặt Trái Đất nóng lên Nhiệt độ Trái đất nóng lên tạo ra các biến đổi đối với các vấn đề thời tiết hiện nay Theo báo cáo mới nhất của Liên Hiệp Quốc, nguyên nhân của hiện tượng BĐKH 90 % do con người gây ra, 10% là do tự nhiên
Trang 43 Tác động của biến đổi khí hậu
Theo kết quả đánh giá cho toàn cầu của Uỷ ban Liên chính phủ về BĐKH (IPCC, 2007) và những nghiên cứu sơ bộ ban đầu của các nhà khoa học Việt Nam, tác động tiềm tàng của BĐKH đối với nước ta là nghiêm trọng
và cần được nghiên cứu sâu thêm Sự gia tăng của các hiện tượng khí hậu cực đoan và thiên tai, cả về tần số và cường độ do BĐKH là mối đe doạ thường xuyên, trước mắt và lâu dài đối với tất cả các lĩnh vực, các vùng và các cộng đồng Bão, lũ lụt, hạn hán, mưa lớn, nắng nóng là thiên tai xảy ra hàng năm ở nhiều vùng trong cả nước, gây thiệt hại cho sản xuất và đời sống Trong đó, những lĩnh vực chịu tác động mạnh mẽ của BĐKH có thể được tổng hợp qua
sơ đồ sau:
BĐKH sẽ làm cho các thiên tai trở nên ác liệt hơn và có thể trở thành thảm hoạ, gây rủi ro lớn cho phát triển kinh tế, xã hội hoặc xoá đi những thành quả nhiều năm của sự phát triển Những khu vực được dự tính chịu tác động lớn nhất của các hiện
Tác động của biến đổi khí hậu
Đến môi trường
tự nhiên
Đến hoạt động kinh tế
Đến các yếu tố
xã hội
- Môi trường đất
- Môi trường nước
lượng mưa, dòng chảy
sông ngòi, nguồn nước
mặt, nước ngầm, lLượng
bốc hơi , lũ lụt, hạn hán,
xâm nhập mặn, triều
cường
- Môi trường không khí
- Môi trường biển Hệ
sinh thái và đa dạng sinh
học
học
- Nông nghiệp
- Lâm nghiệp
- Ngư nghiệp, thuỷ sản
- Năng lượng
- Công nghiệp
- Giao thông vận tải
- Xây dựng
- Du lịch
- Vấn đề di dân
- An ninh xã hội
- Chất lượng cuộc sống, y tế, sức khoẻ cộng đồng
- Bảo tồn di tích văn hoá, lịch sử
- Bảo tồn các phong tục tâp quán
Trang 5tượng khí hậu cực đoan nói trên là dải ven biển Trung Bộ, vùng núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ, vùng đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long
4 Biến đổi khí hậu ở Việt Nam
Theo số liệu quan trắc của Trung tâm khí tượng thủy văn, biến đổi khí hậu ở Việt Nam có thể thấy rõ qua các biểu hiện đáng lưu ý sau :
* Nhiệt độ: Trong khoảng 50 năm qua (1951-2000)
- Nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam đã tăng lên 0,70C
- Nhiệt độ trung bình năm của 4 thập kỷ gần đây (1961-2000) cao hơn trung bình năm của 3 thập kỷ trước đó (1931-1960) là 0,60C
- Nhiệt độ trung bình năm của thập kỷ 1991-2000 ở Hà Nội, Đà Nẵng, TP.Hồ Chí Minh đều cao hơn nhiệt độ trung bình của thập kỷ 1931-1940 lần lượt là 0,8 ; 0,4 và 0,60C
- Dự báo nhiệt độ trung bình ở Việt Nam có thể tăng lên 30C vào năm 2100
* Lượng mưa: Trên từng địa điểm thì xu thế biến đổi của lượng mưa trung
bình năm trong 9 thập kỷ qua (1911-2000) không rõ rệt theo các thời kỳ và trên các vùng khác nhau, có giai đoạn tăng lên và có giai đoạn giảm xuống
- Lượng mưa có xu thế biến đổi không đồng đều giữa các vùng, có thể tăng
từ 0 % đến 10 % vào mùa mưa và giảm từ 0 % đến 5% vào mùa khô Tính biến động của mưa tăng lên
* Mực nước biển: Theo số liệu quan trắc trong khoảng 50 năm qua ở các
trạm Cửa Ông và Hòn Dấu, mực nước biển trung bình đã tăng lên khoảng 20cm phù hợp với xu thế chung của toàn cầu
- Mực nước biển trung bình trên toàn dải bờ biển Việt Nam có thể dâng lên 1m vào năm 2100
5 Biến đổi khí hậu ở Đồng bằng sông Cửu Long
Đồng bằng sông Cửu Long là một trong ba đồng bằng trên thế giới dễ bị tổn thương nhất do nước biển dâng Nhìn tổng thể, kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ chịu sự tác động trên các mặt:
- Biến động trong sản xuất: Nếu không có giống mới chịu được mặn, kinh tế lúa và kinh tế vườn sẽ giảm sút
- Xây dựng kết cấu hạ tầng càng tốn kém hơn
- Biến động về phân bố dân cư, đô thị và các trung tâm, cơ sở kinh tế sẽ diễn
ra sự dịch chuyển trong nội vùng và ra ngoài vùng Đồng bằng sông Cửu Long
- Những biến động về môi trường tự nhiên và kinh tế - xã hội nêu lên trên đây sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của Đồng bằng sông Cửu Long nếu không kịp thời có sự ứng phó thích hợp Cuộc sống của hàng chục triệu người dân
Trang 6sẽ gặp nhiều xáo trộn lớn Vai trò vựa lúa cả nước, nguồn đóng góp quan trọng cho tổng kim ngạch xuất khẩu và ngân sách nhà nước mà Đồng bằng sông Cửu Long đang đảm nhiệm sẽ chịu thách thức nghiêm trọng.Nhiều khía cạnh về an ninh quốc phòng sẽ được đặt ra, trước tiên là an ninh lương thực cho cả nước
Nhiều nhà khoa học và các tổ chức quốc tế có uy tín đã xếp Việt Nam, đặc biệt là vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nằm trong nhóm quốc gia có nguy cơ tổn thương cao do tác động của hiện tượng biến đổi khí hậu và nước biển dâng Tình hình nhiệt độ gia tăng, mưa giảm, diện tích lũ mở rộng và mực nước biển dâng cao sẽ tác động rất lớn đến hệ sinh thái và sản xuất nông nghiệp cũng như tạo ra các vấn đề khó khăn cho sự phát triển kinh tế - xã hội khu vực
ĐBSCL sẽ là khu vực chịu tác hại nặng nề nhất do BĐKH gây ra Những năm gần đây, vào các tháng mùa khô, hầu hết các tỉnh ĐBSCL đều bị nước mặn xâm nhập, gây thiệt hại đáng kể cho sản xuất nông nghiệp, nhiều địa phương rơi vào tình trạng thiếu nước ngọt sinh hoạt trầm trọng.Do đó, cần có biện pháp giảm nhẹ và ứng phó với biến đổi khí hậu
Sơ đồ tác động giữa BĐKH và suy giảm tài nguyên tự nhiên, KT-XH
III Giải pháp
Trung tâm giáo dục thường xuyên là nơi để tuyên truyền, thực hiện giáo dục
vì sự phát triển bền vững, là nơi trang bị cho chủ nhân tương lai của đất nước kiến thức về sự biến đổi khí hậu, về khả năng của con người trong cuộc chiến làm giảm thiểu sự biến đổi khí hậu Nhà trường không chỉ là nơi hình thành kiến thức, thái độ
mà còn làm cho các chủ nhân tương lai có những hành vi cụ thể đối với những hành động gây tác hại cho môi trường, cho sự biến đổi khí hậu Những hành vi ấy ở mức
độ thấp có thể chỉ là ý thức tiết kiệm và hành vi tiết kiệm, hành vi chống lại sự xâm hại Trái đất (như việc không sử dụng máy lạnh có chất CFC, sử dụng phương tiện giao thông công cộng để làm giảm lượng thải CO2 vào không khí) ở mức độ cao
Suy giảm chất
lượng không
khí
Suy giảm ozon tầng bình lưu đa dạng sinh Suy giảm sự
học
Suy giảm trật
tự xã hội
Suy giảm tài
nguyên đất
Suy giảm tài
nguyên rừng
Suy giảm phát triển kinh tế BIẾN ĐỔI
KHÍ HẬU
Trang 7hơn là việc suy nghĩ, tìm kiếm kĩ thuật thay thế các chất thải làm tăng nhiệt độ bề mặt Trái đất…
Các TTGDTX có thể thành lập các câu lạc bộ về sự biến đổi khí hậu, về phát triển bền vững Xây dựng các website để tuyên truyền, để chia sẻ thông tin về biến đổi khí hậu… Nếu như việc tuyên truyền và thực hiện giáo dục vì sự phát triển bền vững được triển khai rộng rãi ở TTGDTX, thì trong tương lai gần sẽ có những công trình khoa học, những sản phẩm sáng tạo được ra đời do những học viên, giáo viên Việt Nam nghiên cứu thực hiện
Sự biến đổi khí hậu có qui mô toàn cầu nhưng hành động để ngăn cản sự biến đổi khí hậu ấy đòi hỏi mọi người, mọi quốc gia, mọi vùng và toàn thế giới Khẩu hiệu “Suy nghĩ toàn cầu, hành động địa phương” xem ra phù hợp trong hoàn cảnh hiện nay, khi mà cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu không còn là của riêng ai
Hiện nay, đã có rất nhiều ngành khoa học cùng góp sức chống lại sự biến đổi khí hậu trong đó các TTGDTX là nơi có thể tuyên truyền một cách tốt nhất những tác động của biến đổi khí hậu
Với vai trò là một bộ môn khoa học, các giáo viên phổ thông, qua môn học của mình sẽ giúp cho học viên hiểu được nguyên nhân của sự biến đổi khí hậu toàn cầu Làm cho mỗi công dân tương lai nhận thức được vai trò của chính họ trong cuộc chiến biến đổi khí hậu toàn cầu Nhiều bài học Địa lí có những nội dung liên quan đến biến đổi khí hậu toàn cầu Vì vậy, các thầy cô giảng dạy Địa lí ở TTGDTX sẽ làm cho mỗi học viên hiểu rằng chính họ chứ không phải ai khác có thể làm chậm đi sự biến đổi khí hậu toàn cầu, giữ vững cuộc sống của nhân loại – chi phí cho cuộc chiến chống biến đổi khí hậu trong lĩnh vực giáo dục là chi phí hiệu quả nhất, kinh tế nhất
- Xác định rõ trách nhiệm của mình với vai trò là người giảng dạy và người thực hiện trực tiếp các hoạt động giáo dục học viên, cần phải có các hành động tích cực nhằm làm giảm các nguy cơ có thể gây ảnh hưởng xấu đến môi trường
- Việc bảo vệ môi trường là trách nhiệm của mỗi cá nhân, ngoài việc bản thân phải thực hiện tốt, còn có trách nhiệm vận động cộng đồng cùng thực hiện tốt, đồng thời nhắc nhở, ngăn cản khi thấy những biểu hiện vi phạm
Trang 8- Hiểu và thấm nhuần phương châm trước khi hành động là: “ Vì sự sống của Trái đất” và “ cuộc sống của nhân loại” trong đó có bản thân mình
- Chuẩn bị cho bản thân, gia đình cùng với cộng đồng tâm thế thích ứng để sống chung với biến đổi khí hậu
- Việc thực hiện nghiêm túc nhất và có hiệu quả nhất vấn đề giáo dục BĐKH là
lồng ghép, tích hợp nội dung BĐKH vào môn Địa lí trong TTGDTX, các học viên ở lứa tuổi này đã nhận biết đầy đủ về hiện tượng, nguyên nhân gây biến đổi khí hậu,
tự chủ động về hành vi bảo vệ môi trường làm giảm thiểu biến đổi khí hậu và có khả năng tuyên truyền vận động thuyết phục các thành phần khác trong xã hội cùng thực hiện Thông qua môn học này học viên có thể :
+Hiểu biết và nhận thức về các biểu hiện gây ô nhiễm, tác hại của ô nhiễm đến cuộc sống hàng ngày
+ Tổ chức phong trào thi đua về bảo vệ môi trường góp phầm làm giảm thiểu biến đổi khí hậu ( làm sạch lớp học, trường học, tiết kiệm điện, tiết kiệm nước, gom rác thải, trồng và chăm sóc cây xanh )
+Thực hiện tuyên truyền ở địa phương vào dịp nghỉ hè, đợt công tác xã hội, ngoài giờ học đồng thời tham gia vào việc gom rác thải, vệ sinh môi trường
+ Vận động mọi người, mọi tổ chức xã hội thực hiện phong trào trồng cây nơi cư trú; tiết kiệm năng lượng, hạn chế sử dụng nguyên liệu hóa thạch ( than, dầu mỏ, khi đốt )…
IV.Kết quả đạt được
Trong quá trình thực hiện, tôi xác định rằng việc giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu cho học viên bao gồm những nội dung hết sức đơn giản, rất gần gũi với các
em, đây là những kiến thức tối thiểu để các em có thể tự tìm hiểu trong học tập, vui chơi giải trí và sinh hoạt thường ngày Hầu hết các em đều giải thích được các hiện tượng tự nhiên, những nguyên nhân, hậu quả do biến đổi khí hậu gây ra, từ đó các
em có thể tự học cách thích nghi, giảm nhẹ, cũng như ứng phó với biến đổi khí hậu Thực tế có thể khẳng định, giáo dục biến đổi khí hậu qua môn Địa lý đặc biệt có
ưu thế, bởi vì hầu hết các bài học trong chương trình các cấp học đều có liên quan đến các yếu tố trên Trái đất (Địa lý tự nhiên, Địa lý kinh tế xã hội và môi trường…).Tôi đã lồng ghép giáo dục biến đổi khí hậu cho học viên khối 12 qua những bài học sau:
Trang 9Tên bài học Nội dung tích hợp Mục đích giáo dục
Bài 6: Đất nước
nhiều đồi núi
Bài 8: Thiên
nhiên chịu ảnh
hưởng sâu sắc
của biển
Bài 9, 10: Thiên
nhiên nhiệt đới
ẩm gió mùa
Bài 11,12: Thiên
nhiên phân hóa
đa dạng
Bài 14: Sử dụng
và bảo vệ tài
nguyên thiên
Địa hình chịu tác động mạnh mẽ của con người
Ảnh hưởng của Biển Đông đến thiên nhiên Việt Nam
Tính chất nhiệt đới ẩm, gió mùa của khí hậu Việt Nam
Ảnh hưởng của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió đến hoạt động sản xuất và đời sống
Các miền địa lí tự nhiên
Vấn đề sử dụng hợp lí và bảo vệ tài nguyên sinh vật, tài nguyên đất, tài
Với những tác động tích cực và tiêu cực của con người sẽ làm cho bề mặt địa hình thay đổi=> Khí hậu thay đổi=> Sinh vật thay đổi
Nội dung cần chú ý vận dụng là ảnh hưởng của biển đến thiên nhiên Việt Nam biểu hiện qua các yếu tố thời tiết khí hậu ( lượng mưa, nhiệt
độ trung bình, độ ẩm, chế độ gió…)
Với những biểu hiện đa dạng, bất thường của một số yếu tố khí hậu ( thời tiết, chế độ thủy văn ) đó là những tác nhân quan trọng với đời sống
Phân tích những biểu hiện của các yếu tố khí hậu: nền nhiệt độ cao, lượng mưa nhiều, độ ẩm lớn và các hoạt động của gió mùa đã ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt và sản xuất của con người
Tìm ra được các nguyên nhân dẫn đến sự thất thường của nhịp điệu mùa khí hậu, của dòng chảy sông ngòi và tính không ổn định của thời tiết là những trở ngại lớn trong quá trình sử dụng tự nhiên của mỗi miền=> Nêu ra các giải pháp khắc phục
Hiểu được các nguyên nhân làm suy giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên=> đưa ra các biện pháp bảo
Trang 10Tên bài học Nội dung tích hợp Mục đích giáo dục
nhiên
Bài 15: Bảo vệ
môi trường và
phòng chống
thiên tai
Bài 32-Bài 41
Bài 42: Vấn đề
phát triển kinh
tế, an ninh quốc
phòng ở Biển
Đông và các
đảo, quần đảo
Bài 44,45: Địa lí
địa phương
nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên du lịch…
Vấn đề bảo vệ môi trường Một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống
Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên ở từng vùng đến sự phát triển kinh tế xã hội từ trung du miền núi phía Bắc- Bắc Trung Bộ- Tây Nguyên Đông Nam Bộ -Vùng đồng bằng Sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng
Khai thác tổng hợp các tài nguyên vùng biển và hải đảo
Ngoài các chủ đề theo quy định thì có thể đưa thêm nôi dung Biến đổi khí hậu ở địa phương vào
vệ và sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên Liên hệ thực tế ở địa phương
Tìm hiểu các nguyên nhân, đưa ra các giải pháp ứng phó và thích nghi, các nội dung cần thực hiện nhằm hạn chế tối đa những tác động xấu từ thiên tai, bảo vệ cuộc sống và hoạt động sản xuất của con người
Thấy rõ các khó khăn cơ bản của từng vùng trong điều kiện khí hậu
có nhiều thay đổi đã tác động không nhỏ đến cuộc sống, sinh hoạt
và sản xuât của người dân địa phương với nhiều mức độ khác nhau=> Nêu các giải pháp thích hợp nhất trong chiến lược ứng phó của từng vùng
Cần xác định rõ các thế mạnh trong khai thác tổng hợp nguồn tài nguyên biển đảo đi đôi với việc bảo
vệ, khai thác hợp lí nguôn tài nguyên, chống ô nhiễm môi trường biển Liên hệ thực tế ở địa phương trong vấn đề khai thác tổng hợp kinh tế biển
Yêu cầu học sinh phân tích rõ nguyên nhân, tác động và các giải pháp ứng phó và thích nghi với Biến đổi khí hậu ở địa phương
