10.5.Ứng dụng Điện toán đám mây trong thư viện số. Điện toán đám mây (cloud computing) chưa hẳn là một công nghệ mới, nhưng nó là một cuộc cách mạng đang làm thay đổi bản chất của công nghệ thông tin và tác động mạnh đến mọi lĩnh vực trong đó có hoạt động thư viện. Khái quát điện toán đám mây và phác thảo xu thế tất yếu của việc ứng dụng thư viện số trên nền tảng công nghệ điện toán đám mây là yêu cầu cấp bách hiện nay. 10.5.1. Khái quát: Điện toán đám mây là biểu tượng tượng trưng cho Internet và thường được sử dụng trong các mô hình, sơ đồ mạng máy tính. Do đó, điện toán đám mây được hiểu như cách thức áp dụng các kỹ thuật điện toán dựa trên Internet. Cụ thể hơn, đó là một mô hình mà mọi thông tin đều được lưu trữ, tính toán, xử lý trong các máy chủ đặt trên Internet. Người sử dụng có thể làm việc với các thông tin đó mà không cần phải hiểu biết về công nghệ, kỹ thuật và hạ tầng cơ sở của đám mây. Mô hình tổng quan về Cloud computing Với cách thức lưu trữ và xử lý thông tin như vậy, người sử dụng có thể dễ dàng truy cập vào đám mây chỉ với một ứng dụng có khả năng truy nhập Internet và từ bất kỳ thiết bị nào, bao gồm máy tính, thiết bị cầm tay, di động, thiết bị giải trí... Ví dụ rõ ràng nhất về ứng dụng thực tế đang được sử dụng rộng rãi, đại diện cho một ứng dụng trong mô hình điện toán đám mây, là dịch vụ thư điện tử trực tuyến được cung cấp bởi nhiều hãng lớn như Hotmail của Microsoft, Yahoo Mail của Yahoo, Gmail của Google... Với dịch vụ này, người sử dụng chỉ cần trình duyệt web cùng tài khoản cá nhân đã được đăng ký là có thể thực hiện trao đổi, giao dịch thư điện tử mà không cần quan tâm đến vấn đề kỹ thuật, phần mềm, hạ tầng do điều đó được đảm bảo bởi các nhà cung cấp dịch vụ, mà cụ thể ở đây là Microsoft, Yahoo, Google...
Trang 110.5.Ứng dụng Điện toán đám mây trong thư viện số
Điện toán đám mây (cloud computing) chưa hẳn là một công nghệ mới, nhưng nó là
một cuộc cách mạng đang làm thay đổi bản chất của công nghệ thông tin và tác động mạnh đến mọi lĩnh vực trong đó có hoạt động thư viện Khái quát điện toán đám mây và phác thảo xu thế tất yếu của việc ứng dụng thư viện số trên nền tảng công nghệ điện toán đám mây là yêu cầu cấp bách hiện nay
10.5.1 Khái quát:
Điện toán đám mây là biểu tượng tượng trưng cho Internet và thường được sử dụng trong các
mô hình, sơ đồ mạng máy tính Do đó, điện toán đám mây được hiểu như cách thức áp dụng các
kỹ thuật điện toán dựa trên Internet Cụ thể hơn, đó là một mô hình mà mọi thông tin đều được lưu trữ, tính toán, xử lý trong các máy chủ đặt trên Internet Người sử dụng có thể làm việc với các thông tin đó mà không cần phải hiểu biết về công nghệ, kỹ thuật và hạ tầng cơ sở của đám mây
Mô hình tổng quan về Cloud computing
Với cách thức lưu trữ và xử lý thông tin như vậy, người sử dụng có thể dễ dàng truy cập vào đám mây chỉ với một ứng dụng có khả năng truy nhập Internet và từ bất kỳ thiết bị nào, bao gồm máy tính, thiết bị cầm tay, di động, thiết bị giải trí Ví dụ rõ ràng nhất về ứng dụng thực tế đang được sử dụng rộng rãi, đại diện cho một ứng dụng trong mô hình điện toán đám mây, là dịch vụ thư điện tử trực tuyến được cung cấp bởi nhiều hãng lớn như Hotmail của Microsoft, Yahoo Mail của Yahoo, Gmail của Google Với dịch vụ này, người sử dụng chỉ cần trình duyệt web cùng tài khoản cá nhân đã được đăng ký là có thể thực hiện trao đổi, giao dịch thư điện tử
mà không cần quan tâm đến vấn đề kỹ thuật, phần mềm, hạ tầng do điều đó được đảm bảo bởi các nhà cung cấp dịch vụ, mà cụ thể ở đây là Microsoft, Yahoo, Google
Tóm lại: Điện toán đám mây là các phát triển dựa vào mạng Internet sử dụng các công nghệ máy tính Đây là một kiểu điện toán trong đó những tài nguyên tính toán và lưu trữ được cung cấp như những dịch vụ trên mạng Người dùng không cần biết hay có kinh nghiệm điều khiển và vận hành những công nghệ này
Điện toán đám mây bao gồm: Dịch vụ cơ sở hạ tầng (IaaS, Infrastructure as a Service) nền
tảng như một dịch vụ (Paas: Platform as a Service), phần mềm hoạt động như dịch vụ (SaaS: Software as a service) Dịch vụ Web và những xu hướng công nghệ mới Chúng đều dựa vào mạng Internet để đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dùng Những ví dụ tiêu biểu về điện toán
Trang 2đám mây là Salesforce.com và Google Apps Chúng cung cấp những ứng dụng thương mại trực tuyến, được truy cập thông qua trình duyệt web, trong khi dữ liệu và phần mềm được lưu trên đám mây
Đám mây là hình ảnh ẩn dụ cho mạng Internet và là sự trừu tượng cho những cơ sở hạ tầng phức tạp mà nó che giấu
Điện toán đám mây thường bị nhầm lẫn với điện toán lưới (grid computing) (một loại hình điện toán phân tán được tạo bởi các mạng máy tính nhỏ hoặc các cặp máy tính, hoạt động phối hợp với nhau để thực hiện các chức năng rất lớn), điện toán theo nhu cầu (utility computing) (khối những tài nguyên máy tính, như các bộ xử lý và bộ nhớ, trong vai trò một dịch vụ trắc lượng tương tự với các công trình hạ tầng kỹ thuật truyền thống) và điện toán tự trị (autonomic computing) (các hệ thống máy tính có khả năng tự quản lý)
Trên thực tế, việc triển khai các cơ sở hạ tầng cho điện toán đám mây dựa trên các đặc điểm của điện toán lưới, điện toán theo nhu cầu và điện toán tự trị Điện toán đám mây có thể được xem như là giai đoạn tự nhiên tiếp theo từ mô hình điện toán lưới
10.5.2 Kiến trúc
Điểm chủ yếu trong cơ sở hạ tầng của điện toán đám mây hiện nay bao gồm các dịch vụ tin
hóa khác nhau Các dịch vụ này có thể truy cập
phù hợp với yêu cầu của khách hàng về chất lượng dịch vụ và mức độ chấp nhận của dịch vụ
Các tiêu chuẩn mở và phần mềm nguồn mở cũng quyết định đến sự lớn mạnh của điện toán đám mây
Kiến trúc đám mây gồm: nền tảng đám mây (Cloud Platform), các dịch vụ đám mây (Cloud Service), cơ sở hạ tầng đám mây (Cloud Infrastructure), lưu trữ đám mây (Cloud Storage)
10.5.3 Đặc tính:
Nói chung khách hàng không cần sở hữu cơ sở hạ tầng, họ sẽ chỉ phải trả cho những gì họ
sử dụng Việc chia sẻ giữa nhiều người thuê giúp tận dụng nguồn tài nguyên máy tính và giảm phí tổn
Một số nhà cung cấp bao gồm Amazon, Google và Yahoo Gần đây, Microsoft cũng giới thiệu dịch vụ điện toán đám mây mới là Windows Azure Những dịch vụ này có thể được truy cập nhờ
Hình 2: Kiến trúc của điện toán đám mây
Trang 3Microsoft Visual Studio bằng cách cài đặt Windows Azure SDK và Windows Azure Tools cho Visual Studio
Điện toán đám mây có những đặc điểm chính bao gồm:tránh phí tổn cho khách hàng; độc lập thiết bị và vị trí; cho phép khách hàng truy cập hệ thống từ bất kỳ nơi nào hoặc bằng bất kỳ thiết bị gì; nhiều người sử dụng: giúp chia sẻ tài nguyên và giá thành, cho phép tập trung hóa cơ
sở hạ tầng, tận dụng hiệu quả các hệ thống; phân phối theo nhu cầu sử dụng; quản lý được hiệu suất; tin cậy; khả năng mở rộng; cải thiện tài nguyên; khả năng duy trì
10.5.4 Thành phần :
Về cơ bản, “điện toán đám mây” được chia ra thành 5 lớp riêng biệt, có tác động qua lại lẫn nhau:
10.5.4.1.Client (lớp khách hàng): Lớp Client của điện toán đám mây bao gồm phần cứng và phần mềm, để dựa vào đó, khách hàng có thể truy cập và sử dụng các ứng dụng/dịch vụ được cung cấp từ điện toán đám mây Chẳng hạn máy tính và đường dây kết nối Internet (thiết bị phần
cứng) và các trình duyệt web (phần mềm)… Hình 2: Thành phần của điện toán đám mây
10.5.4.2 Application (lớp ứng dụng): Lớp ứng dụng của điện toán đám mây làm nhiệm vụ phân
phối phần mềm như một dịch vụ thông quan Internet, người dùng không cần phải cài đặt và chạy các ứng dụng đó trên máy tính của mình, các ứng dụng dễ dàng được chỉnh sữa và người dùng dễ dàng nhận được sự hỗ trợ
- Các hoạt động được quản lý tại trung tâm của đám mây, chứ không nằm ở phía khách hàng (lớp Client), cho phép khách hàng truy cập các ứng dụng từ xa thông qua Website
- Người dùng không còn cần thực hiện các tính năng như cập nhật phiên bản, bản vá lỗi, download phiên bản mới… bởi chúng sẽ được thực hiện từ các “đám mây”
10.5.4.3 Platform (lớp nền tảng): Cung cấp nền tảng cho điện toán và các giải pháp của dịch vụ,
chi phối đến cấu trúc hạ tầng của “đám mây” và là điểm tựa cho lớp ứng dụng, cho phép các ứng dụng hoạt động trên nền tảng đó Nó giảm nhẹ sự tốn kém khi triển khai các ứng dụng khi người dùng không phải trang bị cơ sở hạ tầng (phần cứng và phần mềm) của riêng mình
10.5.4.4.Infrastructure (lớp cơ sở hạ tầng): Cung cấp hạ tầng máy tính, tiêu biểu là môi trường
nền ảo hóa Thay vì khách hàng phải bỏ tiền ra mua các server, phần mềm, trung tâm dữ liệu hoặc thiết bị kết nối… giờ đây, họ vẫn có thể có đầy đủ tài nguyên để sử dụng mà chi phí được giảm thiểu, hoặc thậm chí là miễn phí Đây là một bước tiến hóa của mô hình máy chủ ảo (Virtual Private Server)
10.5.4.5.Server (lớp server - máy chủ): Bao gồm các sản phẩm phần cứng và phần mềm máy tính,
được thiết kế và xây dựng đặc biệt để cung cấp các dịch vụ của đám mây Các server phải được xây dựng và có cấu hình đủ mạnh để đám ứng nhu cầu sử dụng của số lượng động đảo các người dùng và các nhu cầu ngày càng cao của họ
10.5.5 Cấu hình cơ bản của ứng dụng đám mây:
Các dịch vụ điện toán đám mây thông thường bao gồm 3 cấu hình: Dịch vụ phần mềm (SaaS), cho phép người dùng truy cập các ứng dụng được cung cấp bởi các nhà cung cấp dịch vụ đám mây ngoại và nội bộ; Dịch vụ nền tảng (PaaS), các phần mềm và dịch vụ thiết yếu chạy trên máy chủ hệ điều hành như các công cụ phát triển, cơ sở dữ liệu, trung gian, phần mềm bảo mật
Trang 4và xác thực; Dịch vụ Cơ sở hạ tầng (IaaS), cho phép các tổ chức tự cung cấp các hệ điều hành nền như Windows hay Linux bằng phương thức trả trước Sử dụng IaaS sẽ giúp giảm thiểu thời gian chờ đợi cho việc mua và lắp đặt máy chủ cũng như tạo ra một nền tảng kinh doanh mạnh
mẽ cho nhiều tổ chức Một đặc điểm thiết yếu của điện toán đám mây là “tính đàn hồi” Tính đàn hồi này giúp cung cấp hàng trăm dịch vụ cũng như đóng lại khi đã hoàn thành một cách dễ dàng và nhanh chóng Khi sử dụng IaaS, các tổ chức gần như không cần lo lắng về chi phí sau khi đã đóng dịch vụ, cũng giống như việc tiền điện sẽ không còn được tính sau khi bóng đèn đã tắt Tính đàn hồi đám mây này được cho là một yếu tố quan trọng giúp giảm chi phí, từ chuyên môn còn gọi là “bùng nổ đám mây”
Mô hình kết nối điện toán đám mây gồm 4 loại: nội bộ, công cộng, lai ghép, và cộng đồng Đám mây nội bộ như đã nói ở phần trước được lắp đặt trên mạng lưới nội bộ của công ty, sử dụng phương thức đa người dùng, và độc quyền cho tổ chức nội bộ Trong khi đó, dịch vụ đám mây công cộng có thể được truy cập từ các kết nối internet toàn cầu, qua đó cơ sở hạ tầng và các dịch
vụ cũng được chia sẻ bởi hàng nghìn người dùng trả trước Đám mây ghép lai là sự pha trộn có chọn lọc của đám mây cá nhân và công cộng, còn được gọi là “bùng nổ đám mây” Bùng nổ đám mây được tạo ra khi sức chứa của mạng nội bộ bị quá tải và phần công việc chưa thực hiện
sẽ được chuyển sang cho các nhà cung cấp ngoài Vỡ đám mấy giúp tránh suy thoái dịch vụ trong bối cảnh các nhu cầu IT dễ biến đổi, cũng như tại các thời điểm nhu cầu tăng cao Bùng nổ đám mây được cho là một giải pháp tiềm năng giúp giảm chi phí cho điện toán đám mây; vì suy cho cùng, không bao giờ nên chi trả cho những gì mà bạn không sử dụng Cuối cùng, khái niệm
ít phổ biến hơn đó là đám mây cộng đồng – tập hợp các đám mây của các tổ chức có sự tin cậy
và khả năng hợp tác với nhau Thông thường, các tổ chức chính phủ và cộng đồng khoa học sử dụng đám mây cộng đồng để chia sẻ nguồn dữ liệu, trong khi vẫn giữ được tính độc lập nhất định
10.5.6 Cách thức hoạt động của Điện toán đám mây:
Để hiểu cách thức hoạt động của “đám mây”, tưởng tượng rằng “đám mây” bao gồm 2
lớp Front-End
Lớp Front-end là lớp người dùng, cho phép người dùng sử dụng và thực hiện thông qua giao diện người dùng Khi người dùng truy cập các dịch vụ trực tuyến, họ sẽ phải sử dụng thông qua giao diện từ lớp Front-end, và các phần mềm sẽ được chạy trên lớp Back-end nằm ở “đám mây” Lớp Back-end bao gồm các cấu trức phần cứng và phần mềm để cung cấp giao diện cho lớp Front-end và được người dùng tác động thông qua giao diện đó
Bởi vì các máy tính trên “đám mây” được thiết lập để hoạt động cùng nhau, do vậy các ứng dụng có thể sử dụng toàn bộ sức mạnh của các máy tính để có thể đạt được hiệu suất cao nhất Điện toán đám mây cũng đám ứng đầy đủ tính linh hoạt cho người dùng Tuy thuộc vào nhu cầu, người dùng có thể tăng thêm tài nguyên mà các đám mây cần sử dụng để đáp ứng, mà không cần phải nâng cấp thêm tài nguyên phần cứng như sử dụng máy tính cá nhân Ngoài ra, với điện toán đám mây, vấn đề hạn chế của hệ điều hành khi sử dụng các ứng dụng không còn bị ràng buộc, như cách sử dụng máy tính thông thường
10.5.7 Sự khác biệt giữa điện toán đám mây và điện toán truyền thống
Trang 5Trong mô hình điện toán truyền thống, các cá nhân, doanh nghiệp sẽ xây dựng riêng cơ sở hạ tầng kỹ thuật để tự cung cấp các dịch vụ cho các hoạt động thông tin đặc thù của mình Với mô hình này, mọi thông tin sẽ được lưu trữ, xử lý nội bộ và họ sẽ trả tiền để triển khai, duy trì cơ sở
hạ tầng đó (mua thiết bị phần cứng, phần mềm chuyên dụng, trả lương cho bộ phận điều hành ).Khác với mô hình điện toán truyền thống, điện toán đám mây lưu trữ và xử lý toàn bộ thông tin trong đám mây Internet Mọi công nghệ, kỹ thuật, cơ sở hạ tầng cũng như chi phí triển khai trong đám mây sẽ do nhà cung cấp đảm bảo xây dựng và duy trì Do đó, thay vì phải đầu tư
từ đầu rất nhiều tiền cho chi phí xây dựng cơ sở hạ tầng riêng, các cá nhân, doanh nghiệp trong quá trình hoạt động sẽ chỉ phải trả số tiền vừa đủ theo nhu cầu sử dụng của mình (pay-for-what-you-use)
Như vậy, mô hình này có rất nhiều lợi ích như sử dụng hợp lý nguồn vốn, điều hòa chi tiêu tính toán theo thực tế sử dụng, luôn hưởng năng suất tính toán theo cam kết của nhà cung cấp dịch vụ, tận dụng được sức mạnh của Internet và các siêu máy tính, giảm cơ bản trách nhiệm quản lý hệ thống CNTT nội bộ
10.5.8.Mô hình cung cấp dịch vụ điện toán đám mây
Điện toán đám mây không phải là một công nghệ mà là mô hình cung cấp dịch vụ điện toán đám mây và tiếp thị dịch vụ CNTT đáp ứng các đặc trưng nào đó Dịch vụ CNTT được cung cấp
qua đám mây được nhóm lại thành 3 dạng :Các dịch vụ cơ sở hạ tầng (Infrastructure as a Service – IaaS) ; Các dịch vụ nền tảng (Platform as a Service – PaaS) và Các dịch vụ ứng dụng
(Software as a Service – SaaS)
10.5.9.Các mô hình hạ tầng đám
Trang 6Có ba kiểu hình thành đám mây ứng dụng trong đám mây thư viện: riêng tư, công cộng và lai.
Các đám mây công cộng có sẵn cho công chúng hoặc một nhóm ngành nghề lớn và do một tổ chức bán các dịch vụ đám mây sở hữu và cung cấp Một đám mây công cộng là cái mà người ta hình dung là đám mây theo nghĩa thông thường; đó là, các tài nguyên được cung cấp động trên Internet bằng cách sử dụng các ứng dụng web từ một nhà cung cấp bên thứ ba bên ngoài cung cấp các tài nguyên chia sẻ và gửi hóa đơn tính cước trên
cơ sở tính toán việc sử dụng
Các đám mây riêng tư tồn tại bên trong tường lửa của công ty bạn và do tổ chức của bạn quản lý Chúng là các dịch vụ đám mây do bạn tạo ra và kiểm soát trong doanh nghiệp của mình Các đám mây riêng tư cũng cung cấp nhiều lợi ích tương tự như các đám mây công cộng, sự khác biệt chủ yếu là tổ chức của bạn chịu trách nhiệm thiết lập và duy trì đám mây đó
Các đám mây lai là một sự kết hợp của đám mây công cộng và riêng tư khi sử dụng các dịch vụ có trong cả hai vùng công cộng và riêng tư Các trách nhiệm quản lý được phân chia giữa các nhà cung cấp dịch vụ đám mây công cộng và chính doanh nghiệp Khi sử dụng một đám mây lai, các tổ chức có thể xác định các mục tiêu và các yêu cầu của các dịch vụ được tạo ra và có được chúng dựa vào sự lựa chọn thích hợp nhất
10.5.9.1 Lợi ích của điện toán đám mây
Nói chung trong hầu hết các trường hợp, doanh nghiệp cần phải điều chỉnh lại chiến lược sử dụng hạ tầng công nghệ thông tin để giảm chi phí sản xuất, và một trong các xu hướng được tính đến là sử dụng mô hình điện toán đám mây với những lợi ích điển hình được liệt kê dưới đây:
Giảm chi phí
Mô hình điện toán đám mây có chi phí thấp hơn so với mô hình sử dụng hạ tầng công nghệ thông tin truyền thống vì phí sử dụng được trả theo dịch vụ và thời gian, mà khách hàng không phải đầu tư quá nhiều vào cơ sở hạ tầng và giảm được chi phí vận hành và bảo trì Còn trong trường hợp mô hình điện toán riêng thì chi phí ban đầu và chi phí định kỳ thấp hơn nhiều so với mô hình hạ tầng công nghệ thông tin truyền thống
Tăng khả năng lưu trữ
Với cơ sở hạ tầng quy mô lớn được do nhà cung cấp mang lại, việc lưu trữ và bảo trì khối lượng lớn dữ liệu có thể được tiến hành dễ dàng Việc tăng đột ngột khối lượng công việc cũng được
xử lý hiệu quả, vì các đám mây có thể được mở rộng một cách dễ dàng và linh hoạt Khách hàng cũng không phải quan tâm đến các thay đổi trong công nghệ lưu trữ, điều mà trước kia
có thể gây ra vấn đề khi có chuyển đổi lớn về công nghệ và phương tiện lưu trữ đặc biệt đối với những khối lượng dữ liệu lớn
Tăng tính linh hoạt
Tính linh hoạt cao là một yêu cầu vô cùng quan trọng trong kinh doanh Với các doanh
Trang 7nghiệp phải điều chỉnh nhanh khi điều kiện kinh doanh thay đổi, tốc độ cung cấp dịch vụ là rất quan trọng Điện toán đám mây nhấn mạnh vào việc đưa các ứng dụng và sản phẩm ra thị trường một cách nhanh chóng, bằng cách sử dụng các modul xây dựng sẵn thích hợp nhất cho việc triển khai
10.5.9.2 Thách thức của điện toán đám mây
Tại sao bạn muốn chạy mã của bạn trên một nền tảng điện toán đám mây thay vì trên các máy tính riêng của bạn? Có một số lý do thực tế, đơn giản Bạn không phải mua và cài đặt lên tất cả các máy tính đó Nếu đó là khía cạnh duy nhất của điện toán đám mây, thì nó sẽ không khác hơn
là một dịch vụ máy chủ lưu trữ Ưu điểm chính của điện toán đám mây là có thể nhanh chóng bật và tắt các ứng dụng ("spin up") và có thể phát triển linh hoạt năng lực tính toán của bạn khi cần thiết Ít nhất, bất kỳ nền tảng điện toán đám mây nào cũng có thể liên tục cung cấp tài nguyên điện toán càng ngày càng lớn theo yêu cầu Một số nền tảng cũng cung cấp các nền tảng phát triển dùng chung, phổ biến trên điện toán theo yêu cầu.Tóm lại, điện toán đám mây cho phép tổ chức của bạn nhanh chóng triển khai các ứng dụng và phát triển chúng để đáp ứng các nhu cầu của doanh nghiệp Điện toán đám mây có một số thách thức là :
Một trong những vấn đề rõ ràng nhất với điện toán đám mây là dữ liệu được cung cấp cho ứng dụng của bạn nằm ngay trong đám mây, cùng với ứng dụng của bạn Dữ liệu của bạn có thể rất nhạy cảm, chẳng hạn như thông tin nhận dạng cá nhân về khách hàng của bạn hoặc về các công
cụ tài chính và các hồ sơ giao dịch Bạn cũng có thể có dữ liệu không nhạy cảm nhưng lại rất có giá trị, chẳng hạn như thông tin tổng hợp về những người dùng của bạn và cách họ sử dụng ứng dụng của bạn Với thông tin quan trọng được lưu trữ trong đám mây, bạn phải hiểu nền tảng đó
có an toàn hay không
Ai truy cập dữ liệu của bạn trong đám mây không phải là điều duy nhất cần lo lắng Tính toàn vẹn của dữ liệu đó mới là quan trọng Hư hỏng của máy phải được dự kiến, vì vậy điều quan trọng là dữ liệu của bạn có thể được sao lưu và phục hồi trong trường hợp có hư hỏng Một nền tảng có cung cấp sao lưu và phục hồi dữ liệu hoặc ít nhất là làm cho nó có khả năng cho những khách hàng cần điều này không? Độ tin cậy của ứng dụng của bạn rõ ràng rất quan trọng Những loại thỏa thuận mức dịch vụ nào được một nền tảng cụ thể cung cấp?
10.5.9.3 Những ưu điểm chính của điện toán đám mây.
Điện toán đám mây đã tạo cơ sở hình thành phần mềm như là dịch vụ SaaS (Software-as-a-Service) và các server theo định chế “đám mây” Nhờ các server đám mây, những trung tâm dữ liệu truyền thống có thể được thu nhỏ trong một valy, nên giá thành trung tâm dữ liệu giờ đây giảm xuống đáng kể Giá thành các “Server đám mây” và thiết bị đầu cuối của người sử dụng
giảm
Nhờ điện toán đám mây, các công ty lớn giờ đây không cần phải mua máy chủ riêng, không cần duy trì hàng trăm máy tính để chứa các dữ liệu của công ty, không cần đội ngũ cán bộ quản trị mạng, không cần mua bản quyền các phần mềm, v v … Thay vào đó, công ty chỉ cần sử dụng dịch vụ cài đặt tại một trung tâm điện toán nào đó, đánh giá dịch vụ đó có đáp ứng nhu cầu của công ty mình hay không, và trả tiền dịch vụ đó Lúc đó công ty sẽ “toàn tâm” tập trung sản xuất còn các nhà cung cấp dịch vụ sẽ lo cơ sở hạ tầng và công nghệ thay thế để duy trì hoạt động mạng của công ty Đối với cá nhân người sử dụng không cần biết bằng công nghệ, bằng hình thức nào, và bằng phương thức quản lý như thế nào để tạo ra và duy trì các dịch vụ
đó, mà chỉ quan tâm làm sao có thể truy cập sử dụng dịch vụ với mức độ an toàn, tin cậy của dịch vụ được cung cấp có đáp ứng được như cầu của mình hay không
Trang 8Tóm lại, điện toán đám mây được nói gọn thành “4 không” : không cần máy chủ, không cần bảo trì, không sợ rủi ro, không có bản quyền, người sử dụng chỉ cần máy tính nối mạng là có thể sở hữu nguồn tài nguyên vô tận trên internet
10.5.9.3 Một số công ty làm dịch vụ (cung cấp) điện toán đám mây
Các công ty tiên phong như Amazon đã xây dựng “hệ sinh thái dựa vào đám mây” (cloud-based ecosystem) để làm cho các nội dung như sách điện tử có sẵn với mọi người Các công ty khác cũng phát triển “hệ sinh thái” riêng của mình Mới đây Google đã mua Motorola Mobility (công ty chuyên sản xuất máy tính bảng, smartphone và các công cụ khác) với giá 12,5 tỉ USD
mà mục tiêu là cho ra một loạt các công cụ di động mới tốt nhất sử dụng các dịch vụ đám mây Apple cũng có dịch vụ “iCloud”, trong đó cho phép người dùng tồn trữ dến 5GB nội dung không tính phí và nhiều hơn nếu đồng ý trả phí iPhone 4S vừa trình làng có một số cải tiến trên dịch vụ tồn trữ và đồng bộ (storage-and-sync) iCloud của Apple iCloud cải tiến (sẽ được đưa vào các sản phẩm Apple mới chạy trên hệ điều hành iOS 5) được xem là đối thủ của Amazon
Các công ty phần mềm nhỏ cũng tận dụng lợi ích của điện toán đám mây như Dropbox cho phép người dùng upload hình ảnh, văn kiện và các nội dung khác lên trang web có giao diện đơn giản của nó rồi load lại chúng từ các công cụ khác thông qua tài khoản đăng ký Đa số công
ty đều cung cấp miễn phí phần cơ bản của dịch vụ và chỉ tính phí ở phần nâng cao Dropbox miễn phí 2GB nội dung upload Các công cụ di động có khả năng đặc biệt và điện toán đám mây
là hai trong ba cột trụ cơ bản tạo ra cuộc cách mạng điện toán cá nhân Nhưng cột trụ thứ ba –
sự phổ biến của internet dải rộng - đã tăng tốc độ cho nó
10.6 Ứng dụng điện toán đám mây trong thư viện số
10.6.1 Lợi thế của điện toán đám mây trong thư viện số
Trong thư viện số thường xuyên phải sử dụng nhiều đến các cơ sở dữ liệu cùng với các phép tính toán thống kê Điện toán đám mây có thể cung cấp cho các cơ sở thư viện số một phương pháp nhằm giúp người dùng tin một công cụ tra cứu nhanh truy cập thông tin Thông qua điện toán đám mây, các cơ sở thư viện số giải quyết được bài toán về xây dựng cơ sở hạ tầng, phần mềm, và lưu trữ dữ liệu Nhờ điện toán đám mây có thể xây dựng dịch vụ sử dụng một lần và sau đó sử dụng nhiều lần bởi đông đảo người sử dụng theo nhu cầu của họ Điện toán đám mây
là một lựa chọn tốt cho các cơ sở thư viện số sử dụng hiệu quả Nó sẽ không chỉ làm lợi cho người sử dụng còn giúp các thư viện xây dựng cơ sở hạ tầng đa năng tính toán thường xuyên Dịch vụ điện toán đám mây thực hiện theo các mô hình dịch vụ khác nhau như nền tảng như một dịch vụ (PaaS), lưu trữ như một dịch vụ hoặc phần mềm như một dịch vụ (SaaS), cơ sở hạ tầng như một dịch vụ (IaaS) SaaS được sử dụng trong các đám mây riêng để cung cấp các phần mềm hỗ trợ cho người sử dụng khai thác các phần mềm đắt giá khó tìm trên mạng Điều này không chỉ cung cấp cho họ những phần mềm chất lượng mà còn giải phóng người sử dụng khỏi gánh nặng chi phí các phần mềm bản quyền IaaS và PaaS được sử dụng để đáp ứng các nhu cầu
cơ sở hạ tầng của sinh viên, giảng viên, học giả nghiên cứu với một số cấu hình phần cứng cụ thể cho các nhiệm vụ cụ thể
Sử dụng hệ thống đăng nhập đơn giản,người sử dụng dễ dàng đưa ra yêu cầu và có thể sử dụng cơ sở hạ tầng hầu như không giới hạn Vì thế mạnh nhất của điện toán đám mây là mô hình dịch vụ lưu trữ quy mô lớn thông tin Dữ liệu có liên quan với công việc nghiên cứu khác nhau, dự án hoặc thông tin có thể tái sử dụng, có thể được giao cho các đám mây lưu trữ quản
lý và có thể được truy cập theo yêu cầu Các cơ sở thư viện số hợp tác với nhau để xây dựng một kho lưu trữ thông tin theo mô hình lưu trữ tập trung ảo Đây là cơ chế hoạt động có hiệu quả nhằm giảm chi phí lưu trữ để duy trì kho dữ liệu thư viện số theo điện toám đám mây
Trang 9“Dịch vụ lưu trữ đám mây” là cách gọi gần gũi chỉ những dịch vụ trực tuyến cung cấp giải pháp giúp người dùng cất giữ các loại dữ liệu của họ lên “đám mây”, tức hệ thống máy chủ của nhà cung cấp dịch vụ.“Dịch vụ lưu trữ đám mây” không chỉ giúp người dùng có thể truy cập đến
dữ liệu của họ từ bất cứ đâu, thông qua nhiều thiết bị có khả năng kết nối Internet, mà còn giúp giảm thiểu rủi ro mất mát, hư hỏng dữ liệu đôi khi xảy ra, nếu sử dụng các biện pháp lưu trữ truyền thống, như ổ cứng, ổ cứng di động USB, hay đĩa DVD, CD…
10.6.2 Điện toán đám mây làm thay đổi bản chất quá trình biến thông tin thành tri thức
Từ trước đến nay, khái niệm thông tin được tiếp cận từ những giác độ, mỗi quan niệm có chính kiến khác nhau từ một góc nhìn khác nhau về nó Thông tin (Information, có nguồn gốc
từ thuật ngữ Latinh - Infomatio), có nghĩa là diễn giải, thông báo (Theo Nguyễn Hữu Hùng:
"Thông tin - Từ lý luận đến thực tiễn", Nxb Văn hoá Thông tin, 2005, tr.336) Khi hiểu theo nghĩa hẹp: "Thông tin là dữ liệu đã được chế biến tới mức độ nào đó ", hay thông tin là "Các
dữ liệu đã được tổ chức, xử lý, có mục đích (nhưng chưa được đồng hoá)" (Theo Đặng Mộng Lân: "Kinh tế tri thức - Những khái niệm và vấn đề cơ bản", Nxb Thanh niên, 2002, tr.28-30)
Cũng giống như thông tin, Tri thức được quan niệm rất khác nhau Ở đây, Tri thức (Knowledge) được hiểu là "Thông tin mang lại ý nghĩa và ích lợi cho người có thông tin đó" (Phan Dũng: "Phương pháp luận sáng tạo và đổi mới", Nxb Trẻ, 2010, tr.133) Theo cách quan niệm này thì tri thức là thông tin nhưng không phải thông tin nào cũng là tri thức Khi ta nói người nào đó có thông tin thì điều đó có nghĩa là thông tin phải nằm trong đầu của người đó Theo đó, nếu bạn cầm trong tay một cuốn sách chưa đọc, băng, đĩa CD chưa nghe, chưa xem thì bạn chưa thể nói với mọi người rằng bạn đã có thông tin Ngay cả trường hợp, thông tin nằm trong trí nhớ của bạn rồi mà bạn chẳng thấy nó liên quan gì đến, chẳng suy ra thêm được điều gì, chẳng thấy giúp ích gì cho mình hơn trước ngay lập tức, hay trong tương lai thì nó vẫn chỉ là thông tin Bởi vậy, chỉ khi thông tin mang lại ý nghĩa và ích lợi cho bạn mới là tri thức
Internet là mạng máy tính khổng lồ, kết nối hàng triệu máy tính, cung cấp nguồn tài nguyên khổng lồ và vô tận, tuy nhiên các thông tin này phân bố hỗn độn do nhiều nhà cung cấp
Do vậy để biến thông tin đó thành tri thức là bài toán hoàn toàn không đơn giản Quá trình biến thông tin thành tri thức là một quá trình xử lý thông tin phức tạp có điều khiển Cốt lõi của điện toán đám mây là làm cho toàn bộ môi trường tính toán và tri thức ngày càng rẻ hơn Tri thức có thể được tập trung xử lý và trong quá trình tập trung xử lý đem các dữ liệu biến đổi thành thông tin Quá trình này đã làm cho việc phổ cập tri thức và năng suất lao động được nâng cao rõ rệt
10.6.3 Tình hình ứng dụng dịch vụ điện toán đám mây trong thư viện điện tử
Một số nước trên toàn thế giới đã có sáng kiến sử dụng điện toán đám mây để phục vụ cho giảng viên, sinh viên và các nhà nghiên cứu Ở các nước, đặc biệt là Mỹ, các thư viện của trường học đã tranh thủ nhanh việc ứng dụng này để giúp giảm thiểu những chi phí liên quan đến việc đầu tư hệ thống, bản quyền phần mềm và nhân sự Điều này càng phù hợp hơn đối với các trường cao đẳng, đại học, nơi phải phục vụ cho một khối lượng người dùng lên đến hàng chục nghìn Tiêu biểu là Thư viện số toàn bộ duy nhất tại Italy, Thư viện Thông tin Văn hóa châu Âu (the European Library of Information and Culture - BEIC) chọn triển khai Primo tại site để làm giao diện chocác bộ sưu tập số của mình, hiện đang được quản lý bởi hệ thống quản
lý tài sản số Digitool của Ex Libris Pierfranco Minsenti, quản lý dự án hệ thống thư viện tại Đại
học Ca’ Foscari, nhận xét: “Tính linh hoạt của giao diện người dùng Primo sẽ cho phép chúng
tôi kết hợp một cách dễ dàng các tài nguyên trên Google với việc sử dụng công cụ lọc tiên tiến theo cả bộ sưu tập và dạng tài liệu Vì Primo Central bao gồm 97% tạp chí có phản biện mà Đại học Ca’Foscari đặt mua, bởi vậy người dùng sẽ truy cập ngay lập tức tới số lượng bài báo nghiên cứu khổng lồ Primo giúp người dùng phát hiện sự phong phú và đa dạng của các bộ sưu
Trang 10tập thư viện và quảng bá hệ thống thư viện này như là một giao diện cung cấp thông tin học tập
và nghiên cứu chính của trường.”
Đại học Iuav chọn triển khai Primo trong môi trường điện toán đám mây Pierre Piccotti,
quản lý thông tin và dự án tại Đại học Iuav, giải thích, “Vì chúng tôi có một thư viện nhỏ với
nguồn lực hạn chế, dịch vụ điện toán đám mây của Primo Direct là một giải pháp hoàn hảo cho chúng tôi Nó cho phép chúng tôi giảm chi phí bảo trì phần cứng và sử dụng thành thạo của các chuyên gia kỹ thuật từ Ex Libris hộ trợ kỹ thuật 24/24 giờ Đồng thời, thủ thư của chúng tôi vẫn duy trì được kiểm soát việc chuyển giao thông tin tới người dùng.”
10.6.4 Thực trạng thư viện các trường đại học Việt Nam
Việc khai thác hiệu quả thông tin đã trở thành một trong những nhân tố hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của bất kỳ một quốc gia nào Thư viện là cầu nối giữa thông tin
và người sử dụng Hiệu quả chất lượng đào tạo của trường đại học không thể tách rời với thư viện trường đại học. Thư viện đại học là nơi cung cấp nguồn thông tin tạo môi trường tự học và
tự nghiên cứu, kích thích sự chủ động của người học; kết nối thông tin của xã hội và nhu cầu thông tin của sinh viên; đồng thời hỗ trợ cải tiến nội dung chương trình giảng dạy và thay đổi phương pháp giảng dạy học tập ở trường đại học
Hiện nay, hệ thống thư viện đại học Việt Nam chưa đáp ứng được nhu cầu học tập nghiên cứu của sinh viên Hội nghị thư viện các trường đại học, cao đẳng lần thứ nhất do Bộ Văn hoá Thể thao và Du lich phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tại Thành phố Đà Nẵng (10/2008), đã nhận định: “Thư viện các trường đại học đang phải đối diện với nhiều cơ hội và thách thức trong quá trình hội nhập, những khó khăn tập trung vào: Nguồn lực thông tin còn nghèo nàn, cần được tăng cường; công nghệ phát hiện tài nguyên thông tin hiện đại, qui trình và nghiệp vụ quản lý chưa được thống nhất và chuẩn hóa; Bên cạnh đó sự phối hợp liên kết, liên thông giữa các thư viện còn yếu nên chưa tạo ra được một sức mạnh tập trung”
Việc đổi mới phương pháp dạy - học, chuyển đổi từ đào tạo theo niên chế sang đào tạo theo
hệ thống tín chỉ và mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội Đồng thời, đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ mới cho hoạt động thông tin - thư viện trong các trường đại học Thực hiện các giải pháp phát triển nguồn lực thông tin như: nguồn học liệu điện tử, cơ sở dữ liệu các môn học, số hoá các giáo trình, các bộ sưu tập số, thư viện số là hướng phát triển đúng nhằm phát huy hiệu quả hoạt động thông tin - thư viện, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu của trường đại học
Thực hiện chia sẻ nguồn lực thông tin trong hệ thống thư viện các trường đại học, Trường Đại học Luật TP.HCM triển khai Giải pháp iDragon Cloud do Viện Công nghiệp Phần mềm và Nội dung số thực hiện từ tháng 8/2011- 12/2011 trong giai đoạn 1 trường đã xây dựng được
580 tài liệu của Thư viện trường Đại học Luật TP.HCM đã lên “mây” kho tài liệu điện tử để
tra cứu tài liệu toàn văn phục vụ cho nhu cầu thông tin của cán bộ và giáo viên, và khuyến khích cán bộ, giảng viên trong toàn trường tra cứu, sử dụng kho tài liệu điện tử trên nền tảng iDragon Cloud có phân quyền truy cập, bằng giải pháp điện toán đám mây – kỹ thuật tối ưu
của thư viện điện tử đại học hiện nay, nhằm tăng cường nguồn lực thông tin cho thư viện các
trường đại học, đáp ứng tốt nhu cầu thông tin cho hoạt động nghiên cứu khoa học, giảng dạy và học tập, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp
hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế cần được nghiên cứu và triển khai.
10.6.5 Mô hình điện toán đám mây trong THƯ VIỆN SỐ VÀ THƯ VIỆN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC.
Thư viện sốcung cấp dịch vụ thông tin chất lượng nhưng đồng thời cũng liên tục lộ ra nhiều hạn chế Vì điều kiện kinh tế hạn hẹp vùng miền phát sinh hiện tượng phát triển thiếu cân đối, chia sẻ các nguồn tài nguyên của khu vực gặp khó khăn, hình thành những ốc đảo bị cô lập thông tin hay dư thừa tài nguyên, gây ra lãng phí, rất khó thỏa mãn được tổng cầu Trong bối cảnh đó, điện toán đám mây có khả năng cung cấp kế hoạch phù hợp từng ngày vượt qua những trở ngại của hiện tượng này.