QUẢN lý CÔNG tác PHÁT HÀNH và THANH TOÁN TRÁI PHIẾU KHO bạc NHÀ nước

BỘ TÀI CHÍNH TRƯỜNG BỒI DƯỠNG CÁN BỘ TÀI CHÍNH **** CHƯƠNG TRÌNH BỒI DƯỠNG NGẠCH KẾ TOÁN VIÊN CHÍNH Lớp: Kế toán viên chính, Tổ chức tại: Trường bồi dưỡng cán bộ tài chính Từ ngày 07 thá

BỘ TÀI CHÍNH TRƯỜNG BỒI DƯỠNG CÁN BỘ TÀI CHÍNH

****

CHƯƠNG TRÌNH BỒI DƯỠNG NGẠCH KẾ TOÁN VIÊN CHÍNH

Lớp: Kế toán viên chính, Tổ chức tại: Trường bồi dưỡng cán bộ tài chính

Từ ngày 07 tháng 07 năm 2015 đến ngày 21 tháng 08 năm 2015

TIỂU LUẬN TÌNH HUỐNG

QUẢN LÝ CÔNG TÁC PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN

TRÁI PHIẾU KHO BẠC NHÀ NƯỚC

Họ và tên : Vũ Hồng Anh Chức vụ : Kế toán

Đơn vị : Thư viện KHTH Thành phố

Hà nội, tháng 03 năm 2016

LỜI MỞ ĐẦU

Trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2011-2020, công tác huy động vốn cho đầu tư phát triển được đa dạng hóa dưới nhiều hình thức với phương châm coi nguồn vốn trong nước giữ vai trò quyết định và nguồn vốn ngoài nước

có vai trò quan trọng Trong đó, công tác huy động vốn cho ngân sách nhà nước

và đầu tư phát triển dưới hình thức phát hành trái phiếu Chính phủ được coi là một công cụ hữu hiệu để bù đắt thiếu hụt ngân sách và huy động vốn cho đầu tư phát triển Nó chiếm giữ một vị trí quan trọng trong việc huy động tổng lực các nguồn vốn trong xã hội để phát triển kinh tế, đồng thời góp phần điều hành thị trường tiền tệ và phát triển thị trường vốn

Nhiệm vụ quan trọng này được Chính phủ, Bộ Tài chính giao cho hệ thống kho bạc Nhà nước Việt Nam đảm nhận Trong 20 năm qua, hệ thống Kho bạc Nhà nước đã tổ chức thành công nhiều đợt phát hình tín phiếu, trái phiếu Kho bạc, công trái xây dựng Tổ quốc với các loại kỳ hạn, lãi suất khác nhau, huy động mỗi năm hàng chục ngàn tỷ đồng vốn nhàn rỗi trong xã hội, mà chủ yếu là nguồn vốn tiền tệ nhàn rỗi trong các tầng lớp dân cư, để bù đắp thiếu hụt ngân sách nhà nước, tăng cường nguồn vốn cho đầu tư phát triển, góp phần tích cực thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước

Trong quá trình triển khai thực hiện, cơ chế chính sách huy động vốn đã không ngừng sửa đổi, bổ sung hoàn thiện, tạo nên cơ sở pháp lý khá đồng bộ cho công tác huy động vốn Công tác tổ chức quản lý huy động vốn cũng được cải tiến, đưa công tác huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ đi vào nề nếp

Tuy nhiên, trước những yêu cầu của công cuộc đổi mới với những cơ hội

và thách thức của nền kinh tế trong thời kỳ chuyển đổi, cũng như yêu cầu đổi mới công tác quản lý tài chính, ngân sách và sự phát triển của thị trường tài chính, công tác huy động vốn qua KBNN cũng còn phải tồn tại nhất định, đòi hỏi phải được tiếp tục nghiên cứu và không ngừng hoàn thiện

Trong phạm vi bài tiểu luận này, học viên xin nêu một ví dụ thực tế về chấp hành quy trình phát hành, thanh toán trái phiếu chưa nghiêm đã gây ra hậu

quả khó giải quyết, mất nhiều thời gian công sức của công nhân và các cơ quan Nhà nước có liên quan, ảnh hưởng tới uy tín của cơ quan Nhà nước, để từ đó đưa ra những kiến nghị và giải pháp thực hiện tốt công tác phát hành và thanh toán trái phiếu trong hệ thống Kho bạc Nhà nước trong thời gian tới

Ngoài phần mở đầu và kết luận, tiểu luận được trình bày trong 4 phần

Phần 1: Mô tả tình huống

Phần 2: Phân tích tình huống

Phần 3: Xây dựng và lựa chọn phương án xử lý tình huống

Phần 4: Một số giải pháp và kiến nghị

I MÔ TẢ TÌNH HUỐNG

Thực hiện Quyết định số 182/2003/QĐ-TTg ngày 5/9/2003 (được bổ sung bằng Quyết định số 171/2007/QĐ-TTg ngày 24/7/2006 của Thủ tướng Chính phủ) về việc phát hành trái phiếu Chính phủ để đầu tư một số công trình giao thông, thủy lợi quan trọng của đất nước, từ năm 2003 đến năm 2010, hệ thống Kho bạc Nhà nước được giao nhiệm vụ phát hành 110.000 tỷ đồng trái phiếu, huy động vốn đề đầu tư một số công trình giao thông, thủy lợi quan trọng đã được chỉ định trong các quyết định phát triển kinh tế - xã hội miền núi phía Bắc, Miền Trung Tây Nguyên, đồng bằng Sông Cửu Long, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội, nâng cao đời sống văn hóa, bảo đảm an ninh quốc phòng

Trái phiếu Chính phủ huy động vốn cho các công trình giao thông - thủy lợi (trái phiếu giao thông - thủy lợi) được phát hành theo các phương thức: đấu thầu, bảo lãnh để thu hút vốn từ các đối tượng là nhà đầu tư có tổ chức; bán lẻ qua hệ thống Kho bạc Nhà nước để thu hút vốn từ các nhà đầu tư cá nhân, bao gồm cán bộ, công nhân viên và các tầng lớp dân cư Trái phiếu có kỳ hạn 5 năm, được phát hành bằng đồng Việt Nam và Đô la Mỹ; phát hành bằng đồng tiền nào thì thanh toán bằng đồng tiền đó Trái phiếu được phát hành dưới hai hình thức ghi tên, in sẵn mệnh giá và không ghi tên, in sẵn mệnh giá

Nhờ có sự chuẩn bị chu đáo của Bộ Tài chính, hệ thống Kho bạc Nhà nước và sự quan tâm chỉ đạo, phối hợp của các cấp các ngành ở Trung ương và địa phương nên các đợt phát hành trái phiếu giao thông thủy lợi từ đó đến nay đã thu được kết quả tốt đẹp Riêng đối với hình thức bán lẻ trái phiếu qua hệ thống KBNN đã thu hút được sự đồng tình hưởng ứng của đông đảo các tầng lớp dân

cư nên chỉ trong thời gian ngắn, đa số các đơn vị KBNN đều đạt trên 100% chỉ tiêu huy động vốn được giao

Tháng 3 năm 2013, Kho bạc Nhà nước nhận được đơn thư của bà B như sau:

- Tháng 8/2008, ba B nguyên là cán bộ Kho bạc Nhà nước tỉnh H có mua một tờ trái phiếu kho bạc loại ghi danh, kỳ hạn 5 năm, mệnh giá 50 triệu đồng

tại Kho bạc Nhà nước tỉnh H Tờ trái phiếu đứng tên anh S (là con riêng của chồng bà B), chữ ký mẫu của chủ sở hữu ký trên cuống tờ trái phiếu là chữ ký của bà B Bà giải thích về việc trái phiếu ghi tên chủ sở hữu là anh S là vì lý do riêng, bà ngại không muốn đứng tên Việc mua trái phiếu bà không cho anh S biết, việc ghi tên anh S chỉ là hình thức

- Khi đến hạn thanh toán tháng 8/2013 bà đến Kho bạc Nhà nước tỉnh H

để thanh toán tờ trái phiếu nhưng Kho bạc Nhà nước tỉnh H không chấp nhận thanh toán và giải thích cho B lý do không được thanh toán là:

+ Lý do thứ nhất: Tháng 10/2013 Kho bạc Nhà nước tỉnh H nhận được đơn của anh S trình bày số tiền đó là do bố đẻ anh (chồng bà B) trước khi chết

có dặn là cho riêng anh ta tờ trái phiếu và mẹ kế là bà B đang cất giữ

+ Lý do thứ hai: tờ trái phiếu bà mua ghi tên anh S nên Kho bạc Nhà nước chỉ thanh toán cho người đứng tên trong tờ trái phiếu

Vì vậy, Kho bạc Nhà nước tỉnh H đề nghị bà thương lượng với anh S để cùng giải quyết hoặc bà có thể làm đơn khởi kiện lên tòa án dân sự nhờ giải quyết

Do bà B không nhất trí cách giải quyết như vậy nên Kho bạc Nhà nước tỉnh H đã có văn bản báo cáo Kho bạc Nhà nước

Sau khi nghiên cứu đơn khiếu nại của bà B và công văn báo cáo của Kho bạc Nhà nước tỉnh H, Kho bạc Nhà nước đã có công văn trả lời bà B (tháng 11/2013) như sau:

- Tại điểm 2, mục 1, phần I, chương III, Phụ lục I của Chế độ kế toán Kho bạc Nhà nước ban hành kèm theo Quyết định số 1276/1998/QĐ/ BTC ngày 24/9/1998 của Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định: “Người đến thanh toán trái phiếu phải nộp cho kế toán Kho bạc tờ trái phiếu, phiếu thanh toán, chứng minh thư, giấy ủy quyền (nếu có) Nhận được các chứng từ này, kế toán kiểm tra tờ trái phiếu, phiếu thanh toán với các chứng từ liên quan đảm bảo hợp lệ, đối chiếu chữ ký mẫu ở phiếu thanh toán và ở cuống trái phiếu sau đó tính toán số tiền gốc, lãi phải trả” Trường hợp của bà, tên người mua ghi trên tờ trái phiếu không phù hợp với chữ ký và chứng minh thư của người trực tiếp mua trái

phiếu, do đó Kho bạc Nhà nước tỉnh H không thanh toán theo đề nghị của bà là đúng Tờ trái phiếu đó chỉ được thanh toán khi có sự thỏa thuận bằng văn bản của cả hai người là bà và anh S - người có tên trên tờ trái phiếu

Tuy nhiên, tháng 12/2013 bà B lại tiếp tục gửi đơn đến Ban lãnh đạo Kho bạc Nhà nước với nội dung:

Thứ nhất, công văn trả lời bà không thỏa đáng vì khi bà mua trái phiếu Kho bạc tại Kho bạc Nhà nước tỉnh H, Kho bạc Nhà nước không yêu cầu bà xuất trình chứng minh thư, do đó bà đã chủ quan khi mượn tên người khác để mua, cụ thể giấy nộp tiền, đơn xin mua trái phiếu đều là chữ ký của bà và hiện nay bà đang giữ tờ trái phiếu này Mặt khác, khi mua không đòi chứng minh thư, khi thanh toán lại đòi hỏi điều này là không nhất quán

Thứ hai, bà tố cáo Kho bạc Nhà nước tỉnh H đã để lộ thông tin về việc bà mua trái phiếu mang tên anh S để anh S lợi dụng viết đơn sai sự thật và gây khó khăn cho bà

Trong thư bà nói đã yêu cầu anh S cùng bà đến Kho bạc Nhà nước tỉnh H

để thanh toán trái phiếu và sẽ trả cho anh S 20 triệu nhưng anh S không chấp nhận

II PHÂN TÍCH XỬ LÝ TÌNH HUỐNG

1 Mục tiêu xử lý:

Trên cơ sở đối chiếu các quy định hiện hành về phát hành và thanh toán trái phiếu, việc phân tích xử lý tình huống nói trên nhằm đưa ra phương án giải quyết có tình, có lý nội dung vụ việc nhằm thực hiện mục tiêu:

- Tránh đơn thư khiếu nại kéo dài sẽ ảnh hưởng uy tín của Kho bạc Nhà nước tỉnh H nói riêng và ngành Kho bạc Nhà nước nói chung

- Bảo vệ lợi ích chính đáng của công dân tham gia mua trái phiếu, giải quyết có tình có lý

- Xem lại quy trình phát hành thanh toán trái phiếu đã phù hợp với thực tế chưa để sửa đổi, bổ sung kịp thời

- Cán bộ phát hành – thanh toán trái phiếu của Kho bạc Nhà nước tỉnh H khi thi hành công vụ đã chấp hành đúng quy trình nghiệp vụ chưa Nếu chưa chấp hành đúng quy trình thì do nguyên nhân gì: do cán bộ không nắm vững quy trình hay biết rõ mà thiếu tôn trọng quy trình nghiệp vụ

2.Cơ sở lý luận:

Hệ thống Kho bạc Nhà nước Việt Nam thuộc Bộ Tài chính được thành lập tháng 4/1990 với nhiệm vụ chủ yếu quản lý quỹ ngân sách nhà nước, huy động vốn cho ngân sách nhà nước và đầu tư phát triển Thực hiện nhiệm vụ trên, từ năm 1991, hệ thống Kho bạc Nhà nước đã tổ chức phát hành thành công nhiều đợt tín phiếu, trái phiếu, công trái với các loại kỳ hạn, lãi suất khác nhau, hàng năm huy động hàng chục ngàn tỷ đồng vốn nhàn rỗi của các tầng lớp dân cư và

tổ chức kinh tế bù đắp thiếu hụt ngân sách nhà nước, tăng cường nguồn vốn cho đầu tư phát triển , các dự án giáo dục, giao thông - thủy lợi quan trọng của đất nước

Trong quá trình triển khai thực hiện, cơ chế chính sách huy động vốn, phát hành trái phiếu Chính phủ đã không ngừng được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện, tạo nên cơ sở pháp lý khá đồng bộ cho công tác huy động vốn Tuy nhiên, trước những yêu cầu của công cuộc đổi mới với những cơ hội và thách thức của nền kinh tế trong thời kỳ chuyển đổi, cũng như yêu cầu đổi mới công tác quản lý

tài chính, ngân sách và sự phát triển của thị trường tài chính, đòi hỏi cơ chế, chính sách huy động vốn, đặc biệt quy trình phát hành, thanh toán trái phiếu qua

hệ thống Kho bạc Nhà nước phải được nghiên cứu và không ngừng hoàn thiện, phù hợp với điều kiện thực tế trong từng thời kỳ, đặc biệt bảo đảm hài hòa giữa lợi ích của Nhà nước và nhân dân, những người mua trái phiếu

3 Phân tích tình huống:

Để giải quyết vụ việc trên, trước hết phải xem khi phát hành tờ trái phiếu

đó có tuân thủ đúng quy trình hay không?

Quy trình phát hành, thanh toán đối với trái phiếu có ghi tên đã được quy định tại Công văn số 343 KB/HĐV ngày 14/3/1998 của KBNN về việc hướng dẫn chi tiết công tác quản lý, phát hành trái phiếu qua hệ thống Kho bạc Nhà nước như sau:

Khi mua trái phiếu có ghi tên:

(1) Người mua trái phiếu viết các yếu tố qui định trên phiếu mua trái phiếu: ngày mua, họ tên, địa chỉ, chứng minh nhân dân (CMND), số tiền mua bằng số và bằng chữ, ký tên sau đó chuyển mua cùng CMND cho kế toán

(2) Kế toán đối chiếu các yếu tố trên phiếu mua với CMND của người mua khớp đúng thì viết các yếu tố quy định trên tờ trái phiếu: kỳ hạn, lãi suất, họ tên, địa chỉ, CMND của người mua, ngày phát hành, ngày đến hạn; tên KB phát hành – thanh toán, yêu cầu người mua ký chữ ký mẫu vào cuống trái phiếu và phiếu mua trái phiếu

Khi thanh toán trái phiếu có ghi tên:

(1) Người sở hữu trái phiếu viết các yếu tố qui định trên phiếu thanh toán: ngày thanh toán, họ tên, địa chỉ, số CMND, số tiền được thanh toán… ký tên lên

tờ chỗ qui định rồi chuyển cho kế toán bàn tờ trái phiếu, phiếu thanh toán cùng CMND, giấy ủy quyền (trường hợp lĩnh hộ)

(2) Kế toán nhận tờ trái phiếu, phiếu thanh toán và các giấy tờ có liên quan thực hiện các công việc:

- Kiểm tra tờ trái phiếu bằng mắt thường, đối chiếu CMND và các giấy tờ liên quan

- Đối chiếu chữ ký mẫu với chữ ký trên phiếu thanh toán đảm bảo khớp đúng…

Như vậy, có thể nói qui trình về phát hành, thanh toán trái phiếu mà cán

bộ Kho bạc Nhà nước phải thực hiện đã được qui định rõ: Khi phát hành trái phiếu có ghi tên, cán bộ bàn bán trái phiếu phải yêu cầu người mua ghi đầy đủ, khớp đúng, chính xác tên, CMND và chữ ký mẫu lưu tại Kho bạc Nhà nước

Đói chiếu với các quy định trên đây, ta thấy rằng việc Kho bạc Nhà nước tỉnh H phát hành tờ trái phiếu mà tên chủ sở hữu ghi trên tờ trái phiếu không đúng với tên người mua; không ghi CMND là sai quy định Nguyên nhân chủ yếu của sai phạm trên là:

Thứ nhất, cán bộ nghiệp vụ tại bàn bán trái phiếu của Kho bạc Nhà nước

tỉnh H không nhận thức đầy đủ được ý nghĩa của việc tuân thủ quy trình chuyên môn, nghiệp vụ

Việc tuân thủ quy trình phát hành, thanh toán trái phiếu nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho chủ sở hữu, tránh mọi sự lợi dụng Tổng Giám đốc Kho bạc Nhà nước đã ban hành 10 điều kỷ luật trong hệ thống Kho bạc Nhà nước, trong đó, điều 4 qui định cán bộ phải “chấp hành kỷ luật, tôn trọng qui trình” Trong trường hợp cụ thể này, khi bà B mua trái phiếu nể nang, bán trái phiếu cho bà mà không yêu cầu xuất trình CMND là không tôn trọng quy trình, từ đó dẫn đến việc tranh chấp không đáng có khi thanh toán

Thứ hai, Công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ chưa tốt.

Trước tiên phải khẳng định, hệ thống kiểm soát nội bộ tại đơn vị chưa thường xuyên, sâu sát, do đó chưa phát hiện kịp thời các sai phạm Mặt khác, công tác kiểm tra trong hệ thống Kho bạc Nhà nước mặc dù đã được tăng cường, tuy nhiên với số lượng cán bộ hạn chế nên chưa thể kiểm tra, kiểm soát hết được các công việc tại các đơn vị cơ sở Việc xây dựng đề cương kiểm soát hết được các công việc tại các đơn vị cơ sở Việc xây dựng đề cương kiểm tra hàng năm chưa toàn diện, chưa thực sự chú trọng đến công tác kiểm tra mảng công việc phát hành, thanh toán trái phiếu Công tác kiểm tra, kiểm soát đột xuất

và định kỳ việc chấp hành quy trình của các cán bộ công chức khi thực hiện công vụ còn xem nhẹ, chưa thường xuyên

Thứ ba, việc xử lý những trường hợp do không tuân thủ qui trình nghiệp

vụ nói chung chưa nghiêm Chỉ khi có vụ việc thì căn cứ vào hậu quả của vụ việc để xử lý Còn đối với trường hợp không chấp hành quy trình, nhưng không gây hậu quả xấu thì chỉ dừng lại ở mức phê bình, nhắc nhở

Thứ tư, việc chưa chấp hành quy trình nghiệp vụ còn xuất phát tư sự chủ

quan, giản đơn trong công việc của cán bộ thi hành công vụ Thực tế khi thực hiện kiểm tra iểm soát ở nhiều nơi cho thấy, hiện tượng tương tự như trường hợp trên đây không phải là cá biệt, nhất là đối với người trong nội bộ ngành thì thường nể nang, không thực hiện đúng qui trình

Thứ năm, việc công khai hóa các quy định của Kho bạc Nhà nước cấp

trên về qui trình phát hành trái phiếu để khách hàng biết và giám sát đối với cán

bộ Kho bạc Nhà nước chưa thực hiện

Mặc dù cơ chế, chính sách đã được ban hành tương đối chặt chẽ, có cơ chế giám sát lẫn nhau trong một bàn bán trái phiếu cũng như giữa các bộ phận như việc tổ chức thực hiện chưa tốt nên đã làm hạn chế tác dụng của quy trình

4 Phương án giải quyết tình huống

Vấn đề giải quyết ở tình huống trên là thanh toán tờ trái phiếu cho ai là đúng về mặt pháp ý Việc xử lý gây nhiều tranh cãi và có thể có các phương án như sau:

Phương án I: Thanh toán tiền cho bà B

Tờ trái phiếu của bà B là do bà trực tiếp mua và ký tên lên cuống trái phiếu lưu tại Kho bạc Nhà nước Đây là “người thật, việc thật”, Nhà nước không

bị lợi dụng, vì vậy đến hạn Kho bạc Nhà nước tỉnh H phải thanh toán cho bà B

Việc tranh chấp giữa bà B và anh S nếu gia đình không tự giải quyết được thì sẽ có cơ quan pháp luật can thiệp Trường hợp cơ quan pháp luật có yêu cầu, Kho bạc Nhà nước mới được giữ lại tờ trái phiếu Và việc Kho bạc Nhà nước giữ lại tờ trái phiếu của bà B như hiện nay là không hợp pháp