Thăm dò khả năng kích thích sinh sản cá bống cát (glossogobius giuris) với kích thích tố khác nhau

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ KHOA SINH HỌC ỨNG DỤNG TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC CHUYÊN NGÀNH NUÔI TRỒNG THỦY SẢN MÃ MÔN HỌC: D620301 THĂM DÒ KHẢ NĂNG KÍCH THÍCH SINH SẢN CÁ BỐNG CÁT Glossogo

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ

KHOA SINH HỌC ỨNG DỤNG

TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC CHUYÊN NGÀNH NUÔI TRỒNG THỦY SẢN

MÃ MÔN HỌC: D620301

THĂM DÒ KHẢ NĂNG KÍCH THÍCH SINH

SẢN CÁ BỐNG CÁT (Glossogobius giuris) VỚI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ

KHOA SINH HỌC ỨNG DỤNG

TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC CHUYÊN NGÀNH NUÔI TRỒNG THỦY SẢN

MÃ MÔN HỌC: D620301

THĂM DÒ KHẢ NĂNG KÍCH THÍCH SINH

SẢN CÁ BỐNG CÁT (Glossogobius giuris) VỚI

KÍCH THÍCH TỐ KHÁC NHAU

Cần Thơ, 2015

LỜI CẢM TẠ

Sau 2 tháng thực tập từ tháng 5 năm 2015 đến tháng 7 năm 2015, tại phường Lê Bình – quận Cái Răng – Thành Phố Cần Thơ, áp dụng những kiến thức đã học kết hợp với kinh nghiệm thực tế, nay tiểu luận đã được chỉnh sửa và hoàn thành

Trước hết em xin chân thành cảm tạ Ban Giám Hiệu Trường Đại học Tây Đô đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho em trong suốt thời gian học tập tại trường

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến thầy Nguyễn Văn Kiểm đã tận tình chỉ dạy cho em trong quá trình học tập đã hướng dẫn chỉ bảo em trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Em xin chân thành cảm ơn đến tất cả quý Thầy Cô - Khoa Sinh Học Ứng Dụng – Trường Đại học Tây Đô đã tận tình dạy bảo, truyền đạt cho em những kiến thức quý báu trong suốt thời gian học và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tiểu luận được hoàn thành, tạo dựng hành trang để em bước vào cuộc sống sau này

Cuối cùng em xin cảm ơn đến gia đình, bạn bè, cùng tập thể lớp thuỷ sản K6 đã giúp đỡ, động viên em trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Em xin chân thành cảm ơn và ghi nhớ!

TÓM TẮT

Cá bống cát (Glossogobius giuris) là một trong những loài cá có kích thước nhỏ,

chất lượng thịt ngon, sống được trong nhiều thủy vực nước ngọt, lợ, mặn

Đề tài thăm dò khả năng kích thích sinh sản cá bống cát với kích thích tố khác nhau được thực hiện với 2 thí nghiệm, dùng 2 loại kích thích tố HCG và LHRH-a + DOM với các liều lượng khác nhau để thăm dò cá rụng trứng và đẻ trứng Kết quả

đã ghi nhận khi kích thích sinh sản cá bống cát với HCG liều dùng 2.000 – 4.000 UI/kg cá cái và LHRH-a + DOM liều dùng 50 – 150 µg + 10 mg/kg cá cái, chưa đủ

để gây quá trình chính và rụng trứng ở cá bống cát

Từ khóa: cá bống cát, Glossogobius giuris

CAM KẾT KẾT QUẢ

Tôi xin cam kết luận văn này được hoàn thành dựa trên các kết quả nghiên cứu của tôi và các kết quả của nghiên cứu này chưa được dùng cho bất cứ luận văn cùng cấp nào khác

Ngày… Tháng… Năm 2015

TRƯƠNG VÕ TÔN

MỤC LỤC

LỜI CẢM TẠ i

TÓM TẮT ii

CAM KẾT KẾT QUẢ iii

MỤC LỤC iv

DANH SÁCH HÌNH vi

DANH SÁCH BẢNG vii

CHƯƠNG 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.1 Giới thiệu 1

1.2 Mục tiêu của đề tài 1

CHƯƠNG 2 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2

2.1 Đặc điểm sinh học cá bống cát 2

2.1.1 Đặc điểm hình thái và phân loại 2

2.1.2 Phân bố 3

2.1.4 Đặc điểm sinh trưởng 4

2.1.5 Đặc điểm sinh sản 4

2.2 Các vấn đề về kích thích tố trong sinh sản nhân tạo 5

2.3 Các kích thích tố trong sinh sản nhân tạo 6

2.3.1 Não thùy thể (Hypophysis – tuyến yên) 6

2.3.2 HCG (Human Chorionic Gonadotropin) 7

2.3.3 LH-RHa (Luteinizing Hormone Releasing Hormone Analog) 7

2.4 Các nghiên cứu và sử dụng hormone kích thích cho cá sinh sản 8

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10

3.1 Thời gian và địa điểm 10

3.2 Vật liệu nghiên cứu 10

3.2.1 Dụng cụ và thiết bị 10

3.2.2 Hóa chất 10

3.2.3 Các loại hormone kích thích sinh sản nhân tạo 10

3.3 Phương pháp nghiên cứu 10

3.3.1 Chọn và chăm sóc cá bố mẹ 10

3.3.2 Bố trí thí nghiệm 11

3.4 Phương pháp thu và xử lý số liệu 11

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi 11

3.4.2 Xử lý số liệu 12

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ THẢO LUẬN 13

4.1 Kết quả nuôi vỗ cá bố mẹ 13

4.2 Sự thành thục sinh của cá bống cát 14

4.2.1 Hình thái tuyến sinh dục 14

4.2.2 Biến động sức sinh sản 16

4.2.3 Kích thước và màu sắc trứng cá 16

4.3 Kết quả thử nghiệm kích thích sinh sản cá bống cát 17

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 19

5.1 Kết luận 19

5.2 Đề xuất 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20 PHỤ LỤC A

DANH SÁCH HÌNH

Hình 2.1: Hình thái bên ngoài của cá bống cát 2

Hình 2.2: Các loại hormone thường sử dụng trong sinh sản nhân tạo 6

Hình 4.1: Ao nuôi vỗ cá bố mẹ 13

Hình 4.2: Noãn sào giai đoạn IV của cá cái 15

Hình 4.3: Tinh sào giai đoạn III của cá đực 15

DANH SÁCH BẢNG

Bảng 2.1: Tác dụng của một số loại hormone kích thích cá sinh sản 8

Bảng 3.1: Loại và liều kích thích tố sử dụng trong thí nghiệm 11

Bảng 4.1: Nhiệt độ và pH trong thời gian bố trí thí nghiệm 13

Bảng 4.2: Sức sinh sản của cá bống cát 16

Bảng 4.3: Đường kính trứng cá bống cát giai đoạn IV 17

Bảng 4.4: Nhiệt độ và pH trong thời gian kích thích cá sinh sản 17

Bảng 4.5: Một số chỉ tiêu sinh sản trong thí nghiệm 17

CHƯƠNG 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1 Giới thiệu

Với lợi thế điều kiên tự nhiên thuận lợi, đa dạng về sinh cảnh, có diện tích mặt nước lớn, hệ thống sông ngòi chằng chịt, khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, nhiệt độ trung bình năm cao nhưng biến động thấp, nguồn lợi thủy sản phong phú, những năm gần đây nghề nuôi trồng thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) phát triển rất nhanh chóng đã góp phần giải quyết việc làm, cải thiện thu nhập và nâng cao đời sống cho người dân Theo số liệu thống kê ĐBSCL là vùng trọng điểm sản xuất thủy sản, hàng năm cung cấp trên 52% sản lượng thủy sản cả nước Năm 2014, vùng ĐBSCL có diện tích nuôi thủy sản gần 800.000 ha, sản lượng đạt trên 2,4 triệu tấn, trong đó có 1,2 triệu tấn cá tra, 400.000 tấn tôm phục vụ cho nhu cầu chế biến, xuất khẩu đạt trên 5 tỷ USD (Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn)

Trong những năm gần đây sự đa dạng sinh học của vùng ĐBSCL ngày càng bị suy thoái và đã làm cho nguồn lợi thủy sản ngày càng suy yếu, cạn kiệt Vì thế cần phải

có những biện pháp thích hợp để khắc phục và bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nghiên cứu và nắm bắt được đặc điểm sinh học sinh sản và sản xuất giống các loài thủy sản thì mới có biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất

Cá bống cát (Glossogobius giuris) là một trong những loài cá có kích thước nhỏ,

chất lượng thịt ngon, sống được trong nhiều thủy vực nước ngọt, lợ, mặn (Trương Thủ Khoa và Trần Thị Thu Hương, 1993) Tuy nhiên, hiện nay có rất ít nghiên cứu

về đặc điểm sinh học, sinh sản, đặt biệt chưa có tác giả nào nghiên cứu sản xuất giống nên chưa xác định được loại và liều lượng kích thích tố gây rụng trứng ở cá

Vì vậy, việc tìm ra loại và liều kích thích tố có tác dụng lên sự sinh sản của cá rất

quan trọng Do đó đề tài “Thăm dò khả năng kích thích sinh sản cá bống cát

(Glossogobius giuris) với kích thích tố khác nhau” được thực hiện

1.2 Mục tiêu của đề tài

Thăm dò ảnh hưởng của kích thích tố tới gây rụng trứng và đẻ trứng cho cá bống cát

1.3 Nội dung của đề tài

So sánh một số chỉ tiêu sinh sản của cá, dưới tác dụng của một số loại kích thích tố khác nhau Các chỉ tiêu so sánh gồm: thời gian hiệu ứng thuốc, tỷ lệ cá rụng trứng,

tỷ lệ thụ tinh, tỷ lệ nở, sức sinh sản tương đối của cá

CHƯƠNG 2 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU

2.1 Đặc điểm sinh học cá bống cát

2.1.1 Đặc điểm hình thái và phân loại

Cá bống cát (Glossogobius giuris) có tên tiếng Anh: Sand goby thuộc họ Gobiidae

Theo Trương Thủ Khoa và Trần Thị Thu Hương (1993) thì cá bống cát có vị trí phân loại:

Bộ: Perciformes

Họ: Gobiidae

Giống: Glossogobius

Loài: Glossogobius giuris Hamilton, 1822

Hình 2.1: Hình thái bên ngoài của cá bống cát (ảnh tự chụp)

Theo Trương Thủ Khoa và Trần Thị Thu Hương (1993) mô tả hình thái cá bống cát như sau:

Đầu to, dẹp bằng Rộng đầu tương đương với cao thân Mõm dài nhọn, hướng lên Miệng trên, rộng miệng tương đương với cao vòng miệng Xương hàm cứng, mỗi hàm có hai hàm răng nhọn, có dạng răng chó, mọc thưa Lưỡi rất phát triển, phần tự

do của lưỡi dài và chia làm hai thùy Râu cụt Mắt to nằm lệch về phía lưng của đầu, đường kính mắt tương đương ½ chiều dài mõm Hai lỗ mũi nằm gần nhau

Phần trước thân cá có tiết diện tròn, phần sau dẹp bên, lưng rộng, phẳng, cuống đuôi thon dài

Vảy to, phần trước của thân phủ vảy tròn, phần sau phủ vảy lược, vảy phủ đến sau mắt Đầu trần, chỉ có một ít vảy trên xương nắp mang Có vảy phủ lên gốc vi ngực

và gốc vi đuôi

Khoảng cách giữa hai vi lưng nhỏ hơn chiều dài gốc vi lưng thứ nhất Khởi điểm vi lưng thứ nhất ngang với vảy đường dọc thứ 3 - 4 Khởi điểm vi hậu môn sau khởi điểm vi lưng thứ 2, nhưng điểm kết thúc lại ở phía trước điểm kết thúc của vi lưng thứ 2 Cơ gốc vi ngực phát triển Hai vi bụng dính nhau thành hình phễu, miệng phễu hình bầu dục, vi đuôi không chẻ hai

Mặt lưng màu xám, mặt bụng màu vàng nhạt Dọc theo sống lưng có 6 đốm màu xám đậm và đường kính lớn hơn khoảng cách giữa hai đốm Dọc trục giữa thân có

5 đốm đen xen kẽ với các đốm ở lưng Khoảng cách giữa các đốm này rộng hơn

bề rộng của các đốm Cạnh dưới mắt có 1 vệt đen chạy thẳng ra phía sau nắp mang

và 1 vệt đen khác chạy từ trước mắt đến miệng Ngoài ra, thân cá còn có 1 số sọc màu xám chạy theo chiều dọc Gốc vi ngực có 2 sọc đen

Vi lưng màu vàng, có 4 hàng chấm đen nằm vắt ngang các tia vi Vi ngực và vi hậu môn màu vàng xám Vi bụng màu trắng Vi đuôi màu vàng với nhiều màu trắng, đen

2.1.2 Phân bố

Cá bống cát là loài phân bố rộng trên Ấn Độ - Thái Bình Dương (bờ biển phía đông Châu Phi đến phía Bắc Nhật Bản và Trung Quốc) Phân bố phổ biến ở các vùng nước ven biển và cửa sông từ phương Nam Châu Phi, Madagascar đến Ấn Độ và phía nam của Trung Quốc Theo Trương Thủ Khoa và Trần Thị Thu Hương (1993)

cá bống cát phân bố ở nước ngọt, lợ, mặn Vùng phân bố rất rộng: Ấn Độ, Thái Lan,

Mã Lai, Úc Châu, Philipphine, Trung Quốc

Ở Việt Nam có rất ít nghiên cứu về cá bống cát Khu vực cửa sông, bãi triều là vùng phân bố tập trung của cá bống cả về thành phần loài và số lượng

2.1.3 Đặc điểm dinh dưỡng

Cá có miệng rộng, răng thưa, nhọn và bén phù hợp với đặc điểm của nhóm cá ăn động vật thường có miệng lớn, cá ăn thực vật thường có miệng nhỏ và theo Nguyễn

Bạch Loan (2004) cá ăn động vật kích thước lớn có răng to, bén và có răng chó

Cá bống cát ăn côn trùng nhỏ, động vật giáp xác và cá nhỏ, phát triển đến một kích thước lớn ở vùng nước lợ, cá ăn phiêu sinh động vật, sinh vật đơn bào, tảo, giun

Theo Lê Thị Ngọc Thanh (2010) đã xác định được cá bống cát có tính ăn thiên về động vật với thành phần thức ăn có tỷ lệ cao ở nhóm phiêu sinh động vật chiếm

37,88% (Cladocera, Copepoda) và giáp xác nhỏ 27,24% và cá con chiếm 28,58%,

ngoài ra còn có tảo khuê, tảo lam, tảo lục,…chiếm tỷ lệ không đáng kể Ăn thịt đồng loại là hiện tượng tương đối phổ biến ở các loài cá bống

2.1.4 Đặc điểm sinh trưởng

Môi trường sống của cá bống cát rất đa dạng phân bố chủ yếu ở các thủy vực (nước ngọt, lợ và mặn), cá có tập tính sống đáy Loài này sống chủ yếu ở nước ngọt nhưng

có thể tìm thấy ở vùng cửa sông và các thủy vực nước lợ có chất nền sỏi hoặc đá Kích thước cá tương đối nhỏ và có chiều dài phổ biến khoảng 11,3 cm Theo Lê Thị Ngọc Thanh (2010) thì một số loài cá bống có khả năng thích nghi với cả môi trường nước lợ, mặn và môi trường nước ngọt

2.1.5 Đặc điểm sinh sản

Theo Nguyễn Văn Kiểm và Phạm Minh Thành (2009) hệ số thành thục của cá khác nhau tùy theo loài và điều kiện sống, thông thường sống trong cùng một vùng địa lý thì những loài cá có kích thước nhỏ thường thành thục sớm hơn những loài cá kích thước lớn Cùng loài nhưng sống trong những vĩ độ khác nhau thì có độ thành thục khác nhau Ở ĐBSCL thì cá tập trung sinh sản chủ yếu vào mùa mưa (tháng 5) Các nghiên cứu về sinh sản cá bống cát trong thời gian gần đây còn hạn chế Nên chưa có nhiều thông tin về sinh sản, buồng trứng cá hình bầu dục, kích thước trứng nhỏ nhưng có thể quan sát bằng mắt thường khi đạt giai đoạn III, IV Trung bình đường kính trứng đo được dao động từ từ 0,62 mm ± 0,05 đến 0,72 mm ± 0,08 Sức sinh sản tuyệt đối cao dao động từ 16.985 trứng/cá cái đến 77.298 trứng/cá cái và sức sinh sản tương đối trung bình là 2.262 ± 329 trứng/g cá cái (Phạm Thị Mỹ Xuân, 2013)

Mùa vụ sinh sản của cá bống cát vào khoảng tháng 5 – 9 Là một trong số ít các loài

cá di cư ra biển cho mục đích sinh sản Ấu trùng cá bống cát có thể tìm thấy ở biển

và các thủy vực nước lợ nhưng cá vẫn có thể sinh sản ở nước ngọt: cá con có mặt ở thượng nguồn của các con sông và đầm phá đất liền

Tập tính sinh sản của nhiều loài cá bống con đực thành thục thường có tập tính ấp trứng trong hang Mùa vụ sinh sản của cá bống cát vào khoảng tháng 10 đến tháng

12 và sức sinh sản tương đối trung bình lần lượt là 1.577 trứng/g cá cái (879 - 2.110 trứng/g cá cái) và 1.544 trứng/g cá cái (1.233 – 1.957 trứng /g cá cái) (Lê Thị Ngọc Thanh, 2010)

2.2 Các vấn đề về kích thích tố trong sinh sản nhân tạo

Trong sản xuất giống thủy sản nói chung và sản xuất giống cá nói riêng, hormone kích thích sinh sản được sử dụng thường xuyên và cho hiệu quả khá cao Ngoài việc chủ động về thời điểm bố trí sinh sản, việc dùng hormone còn kích thích cá đẻ đồng loạt, cho tỷ lệ sinh sản, tỷ lệ trứng thụ tinh, tỷ lệ nở, sức sinh sản tuyệt đối cao và hiệu quả hơn nhiều so với việc không dùng hormone Tùy thuộc vào những loài cá khác nhau mà sử dụng loại hormone cho phù hợp tương ứng Có loài cá sử dụng HCG cho hiệu quả cao hơn so với dùng não thùy hay LHRH-a, nhưng có loài chịu tác động khi dùng LHRH-a (Đàm Bá Long, 2008)

Việc tính tổng liều lượng kích thích tố tiêm cho cá đóng vai trò rất quan trọng tới kết quả sinh sản Liều lượng kích thích tố sử dụng cho cá đẻ phụ thuộc vào mức độ thành thục của cá, kích cở cá (khối lượng hoặc chu vi vòng bụng của cá) Cá có thể trọng lượng càng lớn thì liều lượng kích thích tố càng cao (Nguyễn Tường Anh, 1999)

Theo Đàm Bá Long (2008), nguyên tắc cơ bản của kích thích cá sinh sản là phải sử dụng đúng loại hormone, đúng liều lượng và theo một trình tự hợp lý phù hợp với bản chất tác dụng của hormone Việc tiêm thuốc cũng khác nhau ở từng loại cá, Tùy vào loài cá, cấu trúc buồng trứng, buồng tinh,… một số loài chỉ tiêm một liều duy nhất gọi là liều quyết định, có loài phải tiêm hai hoặc hơn hai lần tùy theo tình trạng thành thục của cá Có loài sau khi tiêm thì tự sinh sản, có loài phải vuốt trứng, vuốt tinh, có loài phải mổ con đực lấy buồng tinh để tiến hành thụ tinh nhân tạo

Theo Nguyễn Tường Anh (1999) và Đàm Bá Long (2008), vị trí tiêm cũng rất khác nhau và có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ sống của cá bố mẹ sau khi tiêm, thời gian hiệu ứng thuốc, đến cường độ tác dụng Phương pháp tiêm ngay tại gốc vây ngực cho thời gian hiệu ứng nhanh hơn, cường độ tác động mạnh hơn, nhưng cũng dễ gây chết cá bố mẹ nếu kim tiêm đâm trúng tim Phương pháp tiêm cá tại gốc vây lưng,

sử dụng cho loại cá có kích thước lớn như cá tra, cá trê,… phương pháp này thuốc tác dụng chậm, thời gian hiệu ứng thuốc kèo dài, nhưng an toàn vì ít gây chết cho cá

bố mẹ sau khi tiêm Tác dụng ở những cường độ khác nhau của từng loại thuốc chịu nhiều ảnh hưởng liên quan từ nguồn gốc cá, chất lượng nuôi vỗ, chế độ dinh dưỡng, yếu tố mùa vụ, tuổi, trọng lượng cơ thể, kỹ thuật pha chế thuốc, kỹ thuật tiêm và các yếu tố môi trường liên quan

2.3 Các kích thích tố trong sinh sản nhân tạo

Hình 2.2: Các loại hormone thường sử dụng trong sinh sản nhân tạo 2.3.1 Não thùy thể (Hypophysis – tuyến yên)

Vào những năm đầu thập niên 30 của thế kỷ XX thì các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng việc tiêm dịch chiết từ tuyến yên cá có thể làm cho cá sinh sản (Nguyễn Tường Anh, 1999) Hiện nay não thùy cá được sử dụng dưới hai dạng là não tươi và não khô, có nguồn gốc từ nước ngoài Đây là loại kích thích tố được sử dụng rộng rãi nhất và bảo quản vận chuyển dể dàng, khi sữ dụng ít xãy ra phản ứng phụ (Nguyễn Văn Kiểm, 2005) Bất cứ loài cá nào khi tuyến sinh dục thành thục thì hoạt tính của não thùy cao nhất tức là khả năng gây chín và rụng trứng cao nhất vì hai loại kích thích tố trong não thùy là FSH (Follicle Stimmulating Hormone) và LH (Luteinizing Hormone) được sản sinh ra nhiều nhất khi tuyến sinh dục thành thục Tuy nhiên tác dụng của não thùy (kích thích tố chứa trong não thùy) tới sự rụng trứng và sinh trứng của cá có thể thay đổi tùy thuộc vào mức độ thành thục của cá cho não (cá lấy não) Ngoài ra tác dụng của não thùy còn mang tính đặc hiệu theo loài Hoạt tính của não thùy cao nhất khi cá cho não và cá nhận não (cá được tiêm) cùng loài, cùng giới tính và cùng mức độ thành thục

Não thùy thể tuyến yên được lấy từ những loài cá thuộc các loài cá chép, cá trắm, cá

mè, cá trê,… đã thành thục còn tươi sống Cá chết vài giờ thì hoạt tính kích dục chỉ còn khoảng 50% (Nguyễn Tường Anh, 1999) Não thùy thể cá chép được xem là kích thích tố mạnh cho nhiều loài cá kể cả đối tượng khác họ Tiêm não thùy cho cá

bố mẹ các loài tham gia sinh sản tùy thuộc vào nhiều yếu tố mà quyết định liều lượng khác nhau như chất lượng hoạt tính của não thùy, đặt tính nhạy cảm của loài,

tính trạng thành thục của cá bố mẹ (mức độ thành thục và hệ số thành thục), nhiệt

độ nước các điều kiện khác của môi trường chứa cá

2.3.2 HCG (Human Chorionic Gonadotropin)

HCG (kích thích tố màng đệm hoặc kích thích tố nhau thai) được Zondec và Aschheim phát hiện từ năm 1927 trong nước tiểu của phụ nữ có thai từ 2 -4 tháng là một polypeptide có khối lượng phân tử 36.000 kDa, được tiết ra từ màng đệm của nhau thai (Nguyễn Tường Anh, 1999) Vì phân tử lượng của HCG nhỏ nên dễ bị đào thải qua màng đệm nhau thai ra ngoài cùng với nước tiểu HCG chỉ chứa yếu tố gây rụng trứng là LH (Lutennezing Hormone) Vì vậy HCG thường được tiêm cho

cá sau khi đã xác định chính xác toàn bộ noãn bào của cá đã hoàn tất quá trình chín (cuối giai đoạn IV) Tuy nhiên, trong thực tế kích thích cá sinh sản vẫn có thể dùng HCG ở các liều sơ bộ với liều thấp

Ở Việt Nam, đã sản xuất được HCG phục vụ cho sinh sản nhân tạo cá nước ngọt và một số loài cá biển như cá giò, cá mú, cá nâu,… nhưng phải kết hợp với kích thích

tố khác như LHRH-a Theo Nguyễn Tường Anh (1999) thì HCG là loại kích thích

tố dị chủng được dùng có hiệu quả cho nhiều loài cá nhất

Liều lượng HCG sử dụng cho cá phụ thuộc rất nhiều vào mức độ tinh khiết của chế phẩm cũng như sự thành thục của cá Thậm chí có loài khi sử dụng đơn độc HCG hiệu quả rất kém hoặc không có tác dụng

2.3.3 LH-RHa (Luteinizing Hormone Releasing Hormone Analog)

Theo Nguyễn Tường Anh (1999), LHRH-a là những hormone phóng kích thích tố

từ tuyến yên Trong nuôi trồng thủy sản người ta còn gọi là mGnRH-a và một chất kháng dopamine (Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh ngăn cản sự kết kích thích

tố từ tuyến yên) Chất kháng dopamine thường dùng nhất là domperidon, pimoziod, metoclopramid

Năm 1973 thì các nhà khoa học Trung Quốc đã tổng hợp một peptid gồm 10 axitamin dưới tên thương mại LHRH-a Sản phẩm thương mại LHRH-a khi sử dụng cho cá thì liều lượng gấp 100 lần sử dụng cho động vật Nếu sử dụng LHRH-a kết hợp với não thùy nay HCG thì kích thích sự rụng trứng và nhân dịch chuyển về một cực của tế bào, tỉ lệ rụng trứng sẽ cao và ổn định

Ở Việt Nam LHRH-a và domperidone được sử dụng trong khoảng 20 năm gần đây

và hiên nay được dùng phổ biến trên nhiều loài cá Sử dụng LHRH-a và domperidone làm cá sử dụng cạn kiệt FSH và LH từ não thùy cho qua trình chín