Ebook kỹ năng thực hành điều dưỡng (tập 1) phần 2

Ðo chiêu cao c th... Khi phân trong máu xu ng quá th p, nó có th gây ng ng th... Gi các ngón tay th ng và quay ng l i ra hai bên khu u tay... 9 Khi cân NB ng lên gi a bàn cân và bám vào

Ðo chiêu cao c th

thu t s d ng máy monitor

Khám th c th

1.2 M c tiêu toàn ch ng

các ch c n ng s ng, chi u cao, cân n ng

Li t kê các yêu c u khi s d ng các công c s d ng trong t ng k thu t

ánh giá k t qu , phân tích giá tr các k t qu b t th ng xu t

ng can thi p th a áng

2 Yêu c u

2.1 Gi i thi u t ng quan

3 Tình tr ng quá n ng c n s ánh giá và theo dõi liên t c

5 ch tr s sinh trung bình 120 l n / phút

6 Thông th ng các ch t kích thích này làm t ng nh p m ch

7 Thân nhi t th ng th p h n ng i già

8 Thân nhi t th ng cao nh t vào bu i sáng và th p nh t vào bu i chi u

9 gi i nh p th có xu h ng cao h n nam gi i

10 Khi ho t ng th l c t ng nh p th t ng

11 Huy t áp k t: Khi hi u s gi a huy t áp t i a và huy t áp t i thi u nh h n

20

12 Huy t áp t ng khi s c do b t kì nguyên nhân nào

13 Huy t áp gi m khi ch y máu, gi m kh i l ng tu n hoàn, suy tim, suy tuy n

THU T L Y D U HI U SINH T N

1 Gi i thi u các k n ng

u c a b n thân h Tuy v y, trong khi m au, ng i ta c n có s h tr ( các m c

th Vi c o DHST s cung c p các d li u c b n nh t liên quan n tình tr ng hi n

ng viên nh n th y tình tr ng c a ng i b nh bi n i thì c n o DHST l i, không c n tuân theo qui nh c a c s y t

Tu theo qui nh mà th t l y các d u hi u sinh t n có th khác nhau, m t s n i

Ch ng này s gi i thi u v các k thu t o d u hi u sinh t n, c th là các k thu t sau:

nh khác nhau

nghiên c u

i s ng: Vi c s d ng các ch t kích thích nh r u, bia, thu c lá, cà phê, chè

so v i lúc bình th ng

rõ ràng Ch ng h n, các thu c kích thích giao c m làm t n s m ch t ng, các thu c an

th n, gi m au làm t n s m ch gi m

i trong vài giây r i chuy n sang tr ng thái p r t nhanh và m nh

3.1.2 V trí m m ch

ph i m t chút khó kh n trong l n u tiên ng i b nh vào vi n, do ó c n r t c n th n khi

a ra các k t lu n

n th n

lây nhi m chéo

ng m nh

Ghi theo qui nh c a c s y t

4 o nhi t c th

4.1 Lý thuy t liên quan n k n ng

nh t vào bu i sáng s m (lúc ang ng : 3-6 gi sáng) Ta có th lý gi i cho u này b ng

ng ph n nào

Tu i V trí o Thang o Celsius Thang o Fahrenheit

Gi i: Thân nhi t thay i ít h n trên nam gi i Tuy v y, n gi i thân nhi t

tr c khi tr ng r ng

nhi u h n

4.1.2 T ng thân nhi t (S t )

ngo i lai nh là vi khu n, v t th l

c dù t ng thân nhi t là m t ph n ng tích c c ch ng l i s xâm nh p c a vi

kinh và n u s t trên 420C và không u tr k p th i thì ng i b nh có th b t vong sau

Protein n i sinh: Xu t huy t mô, ho i t t ch c…

Các ch t kích thích trung tâm u nhi t ho c h n ch vi c th i nhi t: Cafein, phenamin…

Thân nhi t còn có th c o t i các v trí khác trên c th nh mi ng, tr c tràng, tai,

vào các v trí khác nhau:

5 m nh p th

5.1 Gi i thi u t m quan tr ng c a k n ng

a h hô h p V i bác s , t n s th c a ng i b nh giúp cho vi c ch n oán b nh, v i

mi ng

Các y u t nh h ng n nh p th

Phân áp CO2: khi n ng CO2 trong máu t ng, ph n x hô h p t ng Khi phân

trong máu xu ng quá th p, nó có th gây ng ng th

não (khi c i, khóc, th dài hô h p u có thay i rõ r t)

th t ng, khi s d ng các ch t kích thích nh bia r u, thu c lá nh p th th ng t ng…

t s ki u th c bi t:

Cheyne-Stokes: khó th và t m ng ng th luân chuy n n i ti p nhau

Kusmaull: 4 giai n: hít vào sâu, ng ng th ng n, th ra nhanh, ng ng th kéo dài

ng thông khí: t ng c v t n s và biên : g p trong nh i máu ph i giai n

u, t c m ch ph i, g ng s c, lo l ng, s t cao…

5.4 m nh p th

m nh p th là m t th thu t quan tr ng giúp cho vi c theo dõi và phát hi n các b t

6 Chu n b m t ng h v trí thu n l i có th v a nhìn ng h và

a nhìn v trí m nh p th

m nh p th th ng hàng

Nói cho NB bi t k t qu và

nh ng nh n xét s b v tình hình c a NB, không nên cho

9 Ghi k t qu vào

s và báo BS (n u c n)

Ghi theo qui nh c a c s y t

t i

u tr và theo dõi di n bi n thân nhi t c a NB t khi vào vi n

6 o huy t áp

6.1 Gi i thi u t m quan tr ng c a k n ng

Huy t áp là áp l c (áp su t) mà dòng máu ép lên thành m ch ây chính là m t

6.3 Lý thuy t liên quan n o huy t áp

(huy t áp t i a) và huy t áp tâm tr ng (huy t áp t i thi u) Huy t áp t i a là áp l c cao

Khuy n cáo v vi c theo dõi

Nên nh kì theo dõi 1-2 n m/l n

Theo dõi t i thi u hai tháng/l n,

Cao huy t áp

2

160 - 179 mmHg

ho c

100 - 109 mmHg

luôn chu n b m t a ch ch m sóc y t khi c n

Cao huy t áp

3

Trên 180 mmHg ho c

Trên 110 mmHg

xuyên h n tu tình tr ng S n sàng cho can thi p y t khi c n

Thay i sinh lý:

u t th n kinh: trong các tr ng thái c m xúc m nh, au n, lo l ng huy t áp

trí c th : có s khác bi t nh khi o huy t áp c a hai tay (kho ng 5mmHg),

gi a tay và chân, huy t áp chênh nhau kho ng 20-40mmHg (huy t áp chân cao h n)

Gi m huy t áp: Khi huy t áp t i a nh h n 90 mmHg ho c huy t áp t i thi u

c các b nh làm suy ki t nh : lao, x gan

Huy t áp k t: khi hi u s gi a huy t áp t i a và huy t áp t i thi u (huy t áp

trong các b nh nh tràn d ch màng tim, shock

n

6.4 o huy t áp

Ch s huy t áp là m t ch s quan tr ng liên quan tr c ti p t i ho t ng c a h

t th ng ng i o c n ph i có k thu t o t t

ng h áp l c

m/ng i t th thích h p

- Yêu c u ngh 15 phút sau khi

7 Hu n luy n và t ánh giá

7.1 Hu n luy n có giáo viên t i phòng th c hành

ng chi ti t c a m i tình hu ng th c t do ó c n chú ý cách mà giáo viên h ng d n s

linh ho t khi th c hành trong các tình hu ng c th

nh trong t ng k thu t

viên có tr i nghi m v toàn b quy trình Trong lúc ó, các sinh viên còn l i trong nhóm s quan sát và có nh ng nh n xét v nh ng thu n l i, khó kh n, nh ng l i th ng g p trong

nhau

c c p trên nh ng ch gi l i c t tên b c C t ti p sau s dành ghi chép l i

ng ki m quy trình o huy t áp ng m ch cánh tay

8.1 Th c hành t i labo (không có giáo viên)

ch th c t p phù h p

p, b ng ki m t ánh giá, và các tài li u liên quan khác có th tham kh o khi c n

i tình hu ng t h c thông qua vi c gi i qui t tình hu ng

u có th ti n hành thu hình l i quá trình t th c hành có th xem l i và t

nh n xét và rút kinh nghi m

8.2 Th c hành v i nhóm ho c m t mình b t c khi nào có u ki n

t c các sinh viên c g ng t th c t p m t mình ho c t o l p thành các nhóm cùng t

n nhiên vi c mua các trang thi t b có th không d dàng v i m t s b n, vi c

8.3 Th c hành t i b nh vi n theo k ho ch

Ngoài vi c th c hành t i phòng th c t p, các sinh viên s ph i tham gia th c t p

i b nh vi n theo l ch c a tr ng Trong quá trình th c t p t i b nh vi n sinh viên s có

sinh viên s có c h i tr i nghi m nh ng k thu t này trong u ki n th c nh t

Lúc này, sinh viên lúc này s không ph i c g ng di n k ch, do v y vi c b t ra các hành ng, l i nói phù h p s tr nên t nhiên và d dàng h n V i s giám sát và giúp

c a các giáo viên th c hành, sinh viên s t tin h n khi i m t v i nh ng tình hu ng khó kh n có th g p ph i khi giao ti p v i ng i b nh

8.4 T ánh giá quá trình rèn luy n

ng ki m quy trình Bên c nh ó các kênh ánh giá t giáo viên, các h c viên khác,

ho c t ánh giá thông qua b ng hình s r t có ích cho t t c sinh viên

Quay camera

c li u d y h c Ngoài ra, vi c quay phim quá trình sinh viên th c t p có s giám sát c a giáo viên ho c không có s giám sát s có ý ngh a l n v i ng i h c Trong nhi u tr ng

p sinh viên có th c m nh n th y r ng mình làm t t tuy th không ph i khi nào h c ng

ng ki m

N NG O CHI U CAO

1 Gi i thi u k n ng

ti n hành nh m ánh giá, theo dõi s t ng tr ng và phát tri n v th ch t, nh t là tr

nhìn t ng quát s thay i v chi u cao, cân n ng

2 M c tiêu k n ng o chi u cao

Sau khi n m v ng bài h c này, sinh viên có th :

Trình bày khái ni m v chi u cao

Th c hi n cách o chi u cao

ánh giá k t qu chi u cao

Th o lu n s thay i v chi u cao, liên quan n tình tr ng s c kh e

3 Lý thuy t liên quan k n ng o chi u cao

vi c r t c n thi t, c bi t l a tu i c n ánh giá s t ng tr ng và phát tri n; i v i tr

và ng i l n

nh ng s li u c b n khi ng i b nh nh p vi n và trong quá trình u tr

cánh tay và c cánh tay, ch s kh i c th (BMI: body mass index) v i k thu t chu n

a h n t ti t c a m t cá th

Vòng u c o nh sau: phía tr c ngang lông mày, 2 bên phía trên vành

ng liên vú, tránh si t ch t gây lõm da o xác nh k t qu gi a thì hít vào và thì th

p da vùng c tam u (ng i l n)

16,5

11,3 14,9

10,0 13,2

8,8 11,6

7,5 9,9 Chu vi cánh tay (ng i l n)

28,5

26,3 25,7

23,4 22,8

20,5 20,0

17,6 17,1 Chu vi c (ng i l n)

23,2

22,8 20,9

20,2 18,6

17,7 16,2

15,2 13,9 Cách tính x p x t m vóc

Du i cánh tay và g p c ng tay lên trên v i góc 90o Gi các ngón tay th ng và quay

ng l i ra hai bên khu u tay N u không có compa, t ngón cái và ngón tr c a bàn

trung bình Các s o th p h n các s ghi trong b ng ch ng t r ng ng i o có t m vóc

1,46 – 1,49 1,50 – 1,52 1,60 – 1,52 1,72 – 1,8 1,82

5,08 – 5,09 5,08 – 5,09 5,089 – 5,095 5,089 – 5,095 5,092 – 5,10

4 Quy trình k thu t o chi u cao

Nguyên nhân làm thay i chi u cao, cân n ng Tìm hi u v n liên quan

Th c o ng b ng g ho c b ng th c dây g n váo t ng n i thu n ti n

Dùng cho tr l n ho c ng i l n

Phi u theo dõi

o

th bé n m du i th ng xác

nh tr s chính xác

i u d ng: tay trái gi chân, tay ph i di chuy n

5 T ánh giá và hu n luy n

5.1 ánh giá tr c hu n luy n

1 i u d ng c n khai thác ti n s chi u cao, cân n ng c a l n o tr c

2 C n xác nh nguyên nhân làm thay i chi u cao, cân n ng khi có k t

qu

3 Thay gi y lót khác m i khi cân cho NB khác

4 Ng i b nh c n c i b t qu n áo, giày dép khi cân, o

5 i v i cân i n t , n nút “Start” màn hình hi n th 0:000 khi b t u

cân

6 C n chân co lên khi xác nh tr s chi u cao

7 Khi o, nh u ti p xúc v i i m t a ph n trên c a th c o

8 Lo i cân n m: Giúp NB n m l ch bên bàn cân

9 Khi cân NB ng lên gi a bàn cân và bám vào các v t xung quanh

tránh té ngã

10 Nên có ch b o hành cân va th c o

11 i u ch nh cân khi cân xong

12 o chi u cao ánh giá tình tr ng dinh d ng

13 t gi y lót lên bàn cân làm gi m cân chính xác

14 Tr 6 tu i cao trung bình: 50cm

15 Các s o cao h n ch ng t ng i o có t m vóc l n

5.2 Hu n luy n có giáo viên h ng d n và làm m u

Sinh viên ph i ch c ch n hi u rõ các v n liên quan n k thu t

luy n

kh n và a ra gi i pháp

Giáo viên gi i thích và làm m u:

Giáo viên gi i thích tòan b quy trình k thu t, trình di n các b c theo quy trình, sinh viên quan sát có th v a làm theo

Sinh viên t nh n xét và t câu h i

Giáo viên gi i thích l i các v n theo yêu c u sinh viên

Ki m tra s ti p thu c a sinh viên

Giáo viên s m i m t sinh viên th c hi n l i k thu t

Th c hành theo nhóm

Yêu c u t t c sinh viên u ph i th c hành theo quy trình k thu t Giáo viên u

ch nh thao tác giúp sinh viên quen d n v i các k n ng Giáo viên chú ý nh ng sai

sót khi sinh viên th c hành, h ng d n l i giúp sinh viên th c hi n cho d dàng và

1 Khai thác ti n s chi u cao, cân n ng c a l n o

+ Hai chân khép sát vào nhau

+ Hai cánh tay khép sát thân tr

th c, hai gót chân ch m nhau, mông và phía

sau u ch m vào th c, m t nhìn th ng v phía

5.4.1.Th c hành t i phòng lab không có giáo viên

5.4.2 Th c hành m t mình ho c v i nhóm : b t k n i nào, không có giáo viên 5.4.3 Th c hành t i b nh vi n theo k h ach

5.4.4 T ch c giám sát b ng nhi u cách

Sinh viên t giám sát l n nhau

Sinh viên l p tr c giám sát sinh viên l p sau

Nhân viên

Giáo viên

O CÂN N NG

1 Gi i thi u k n ng

th S t ng cân liên t c trong su t quá trình mang thai S s t cân ng i cao tu i

ánh giá tình hình dinh d ng c a m t t p th

Vì v y:

n ph i cân vào kho ng th i gian nh t nh

Khi cân, nên m c qu n áo m ng Vào t ng mùa trong n m, cân n ng c ng có s thay i nên c n ph i ghi vào s s c kh e theo dõi

Th o lu n s thay i v cân n ng liên quan n tình tr ng s c kh e

3 Lý thuy t liên quan

cánh tay và c cánh tay, ch s kh i c th (BMI: body mass index) v i k thu t chu n

Cân n ng c ki m tra th ng qui khi ng i b nh nh p vi n và c tính b ng

t ng tr ng và phát tri n v th ch t, nh t là tr em i v i ng i l n, o cân n ng

i v i tr em, vi c o cân n ng nên k t h p o chi u cao, vòng u, vòng ng c,

kh i t bào c th i v i các o c nhân tr c h c v suy dinh d ng protein calo, các

ch s t t nh t hi n có là dày n p da vùng c tam u cho bi t d tr m , và chu vi c cho bi t tình tr ng c a protein c

3.1 M t s công th c tính th tr ng tiêu chu n ng i l n

toán khác nhau, sau ây là m t s công th c tính toán thông d ng hi n nay:

Trong ó: T là chi u cao (cm), N = 4 v i Nam và N = 2 v i N

ng 1 S cân n ng lý t ng t ng ng v i chi u cao

145.0 147.5 150.0 152.5 155.0 157.6 160.0 162.5 165.0 167.5 170.0 172.5 175.0 178.0 180.5

52.2 53.1 54.0 55.3 56.7 58.1 59.4 60.8 62.1 63.5 64.7 66.2 67.6 68.9 70.3

ng to thì c ng thêm 3-6 kg, v i ng i có c x ng nh thì gi m i 3-6 kg

Công th c do c quan b o hi m M a ra:

Cân n ng lý t ng (kg) = 50 + 0,75 (chi u cao (cm) - 150)

Công th c Broca:

Ch s Quetelet hay ch s kh i l ng c th :

Index) tr c ây g i là ch s Quetelet nh n nh v tình tr ng dinh d ng c th

BMI (kg/m2) = Cân n ng (kg) : (chi u cao (m) x chi u cao (m))

ng 3: Phân lo i tr ng thái dinh d ng ng i tr ng thành (20 - 69 tu i) d a vào

Phân lo i WHO, 1998 – BMI IDI & WPRO, 2000 - BMI

25

25 – 29.9 30,0 – 34,9 35,0 – 39,9

40

< 18,5 18,5 – 22,9

23 23,0 – 24,9 25,0 – 29,9

30

70 tu i tr lên n u BMI > 30 mà không có bi u hi n c a các b nh m n tính ang ti n tri n

béo (%) = (Cân n ng th c t - Cân n ng tiêu chu n): Cân n ng tiêu chu n x 100

+ Th a cân: Cân n ng tiêu chu n > 10% - 20% béo

+ Béo phì I: Cân n ng tiêu chu n > 20% - 30% béo

+ Béo phì II: Cân n ng tiêu chu n > 30% - 50% béo

+ Béo phì III: Cân n ng tiêu chu n > 50% béo

Cách tính th a cân – béo phì tr em theo BMI

2SD) c a các ch s Cân n ng/tu i (W/A), Chi u cao/tu i (H/A) và Cân n ng/chi u cao (W/H) so v i qu n th tham chi u NCHS (National Ceter Health Stastic) coi là suy dinh

ng (nh cân) và chia ra các m c sau:

+ T - 2SD n > - 3SD là suy dinh d ng I (v a)

+ T - 3SD n > - 4SD là suy dinh d ng II (n ng)

+ T < - 4 SD là suy dinh d ng III (r t n ng)

4 Quy trình k thu t cân

ti n hành cân

Phi u theo dõi

Tùy tình tr ng ng i b nh An toàn cho ng i b nh

chuy n

chành khi NB lên cân

TRONG

ti p bàn cân

Thay gi y lót sau m i l n o ng a lây nhi m chéo

Giúp ng i b nh c i b t qu n áo, giày dép Ch ng i b nh m c

qu n áo m ng tránh nhi m

nh

Tr s ghi nh n không b sai s

các v t xung quanh

u ch nh qu cân và ghi k t qu o c vào phi u theo dõi ho c bi u t ng

Giúp NB b c xu ng cân, m c qu n áo, i giày dép

nh n n i cân

Tùy tình tr ng ng i b nh An toàn cho ng i b nh

chuy n

chành khi NB lên cân

ti p bàn cân

Thay gi y lót sau m i l n o ng a lây nhi m chéo

Giúp ng i b nh c i b t qu n áo, giày dép Ch ng i b nh m c

qu n áo m ng tránh nhi m

nh

Tr s ghi nh n không b sai s

các v t xung quanh

c và ghi k t qu o c vào phi u theo dõi ho c bi u t ng tr ng

Theo dõi vá ánh giá tr s cân n ng

Ghi k t qu theo kim ng h n u dùng lo i cân ng h

i v i cân n t , n nút “Start” màn hình hi n th 0:000

Giúp NB b c xu ng cân, m c qu n áo, i giày dép

5 T ánh giá và hu n luy n

5.1 ánh giá tr c hu n luy n

Bài ki m tra sau g m 15 câu h i úng/ Sai ánh d u vào c t úng ho c sai

1 Cân n ng là tr s ít dao ng và ít thay i

không b n chân

5.2 Hu n luy n có giáo viên t i phòng th c hành

Sau khi h c lý thuy t v k thu t o cân n ng, sinh viên ã t l ng giá và bây gi

Tr c khi sinh viên th c hành, giáo viên h ng d n thao di n toàn b quy trình

n và r i giáo viên s m i m t sinh viên thao di n l i

Giáo viên thao di n: Giáo viên s trình di n toàn b quy trình k thu t, vì v y sinh viên có th quan sát các ng tác Sau ó sinh viên có th h i và bình lu n sinh viên c ng

có th yêu c u giáo vi n trình di n l i n u th y c n thi t

t sinh viên c yêu c u th c hi n l i k thu t: Giáo viên s m i m t sinh viên

n thi t cho b c th c hành ti p