TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU RAU CỦ QUẢ TẠI CÁC TỈNH DĂK LĂK QUẢN NAM VÀ AN GIANG VIỆT NAM 2005

Pháp qua tình tr ng suy dinh d ng.

c th c hi n b i AXIS RESEARCH

9 / 2005

VI T T T

t Ôxtrâylia BNN & PTNN: B Nông nghi p & Phát tri n Nông thôn

tri n Nông Thôn

Kông

SNN & PTNT: S Nông Nghi p & Phát Tri n Nông Thôn

Vi t Nam

PH N I GI I THI U

1 Gi i thi u v D Án

Vi t Nam ph i h p ti n hành m t d án nghiên c u rau c qu t i 18 t nh thành trong c

xu t m t ho c vài lo i rau, c ho c qu có ti m n ng phát tri n nh t cho t ng t nh

Axis Research đ c y quy n nghiên c u t i ba t nh Qu ng Nam, c L k và An Giang

ây là ba t nh hi n nay rau c và qu ch a ph i là s n ph m nông nghi p m i nh n, đ c

đ c đ c p chi ti t trong báo cáo)

D án nghiên c u này r t quan tr ng, nó không nh ng giúp cho Metro- GTZ- MoT có m t

rau, c qu t i m i t nh

Sau đây là n i dung chi ti t

2 M c ích Nghiên C u

Qu ng Nam, c L k và An Giang bao g m s n ph m, di n tích tr ng tr t, phân

3 S l ng & giá tr c a các s n ph m đã qua ch bi n & ch a qua ch bi n:

4 Ph ng Pháp Nghiên C u

4.1.Nghiên C u T i Bàn (Desk Research)

ngu n có s n nh báo, t p chí, truy n hình, internet, các báo cáo khoa h c, các tham

lu n h i ngh v.v Nh ng thông tin này sau đó đ c t ng h p, phân tích và báo cáo chi

ti t (Xin xem danh sách ngu n thông tin, ph l c 1, 3, 5)

Trong d án này, nghiên c u t i bàn thích h p cho vi c cung c p m t s thông tin t ng

tin cho ph n th hai: Ph ng V n Chuyên Sâu

4.2 Ph ng V n Chuyên Sâu (in-depth interview)

danh sách ph ng v n chuyên sâu, ph l c 2, 4, 6)

4.3 Th ng kê d li u các huy n t i 3 t nh (Census)

sách ph ng v n chuyên sâu, ph l c 2, 4, 6)

C th cho hai ph n 4.2 và 4.3

X T nh Qu ng Nam: n= 16 ph ng v n chuyên sâu và th ng kê d li u (bao g m các

5 B ng câu h i

(semi-structure)

Cho ph n 3.3, b ng câu h i chi ti t (questionnaire) đ c Axis thi t k d a trên các yêu

PH N II K T QU NGHIÊN C U

I T NH C L K

1 Gi i thi u

c L k là m t t nh thu c Tây Nguyên có

đ t lâm nghi p và nông nghi p r ng l n,

đi u ki n thiên nhiên khá thu n l i cho nông

lâm nghi p phát tri n, đ c bi t nông th s n

nh cà phê, cao su, h tiêu

c L k hi n là nhà s n xu t cà phê ch

y u c a Vi t Nam và là nhà cung c p chính

trên th gi i

thu t tiên ti n trong tr ng cây n trái, và rau c g p nhi u khó kh n do s khác bi t ngôn

ng , v h c v n, v thói quen sinh ho t v.v

ch a th nói đ n vi c xu t kh u s n ph m rau qu ra th gi i m c dù đi u ki n khí h u và

đ t đai c ng nh v trí đ a lí khá thích h p cho m t s lo i cây phát tri n nh b , s u riêng, xòai, d a v.v hay các lo i rau n lá, h đ u và c

đánh giá và xác đ nh k h n m t s lo i rau c qu ti m n ng trong t ng lai c a T nh đ

gian s p t i

2 Thông tin chung v t nh c L k

là t nh có di n tích đ t t nhiên l n nh t c n c Phía b c c L k giáp Gia Lai, phía Nam

Khánh Hòa

1,000 – 1,200 chi m 35% di n tích c a t nh Vùng cao nguyên Buôn Ma Thu t cao 450m,

ngày, ch n nuôi gia súc và tr ng r ng

r ng l n v i nhi u dân t c thi u s nh Êđê, M’nông, Jarai và các dân t c khác T ng c ng

(nông, lâm nghi p) là 18,963 ng i

T c đ t ng tr ng GDP c a t nh khá cao, đ c bi t trong kho ng 5 n m tr l i đây, ch y u

Giai đo n 2001- 2003 2004 2005 ( c tính)

tri n nông nghi p, m t n m chia làm 2 mùa rõ r t: mùa khô b t đ u t tháng 11 kéo dài đ n

khá, di n tích lúa n c đ c m r ng, di n tích cà phê, cao su và các lo i cây công nghi p

Trong nông nghi p, cây tr ng ch y u là các cây công nghi p ng n ngày (cà phê, h tiêu,

h t đi u…) th d i đây cho ta th y, t 2002 đ n 2004, Nông nghi p t nh c L k có

5 l n so v i ch n nuôi và 19 l n so v i d ch v

th 1: Giá tr s n xu t ngành Nông nghi p t nh c L k qua các n m

(ngu n: Niên giám th ng kê c L k 2004)

2000 2001 2002 2003 2004

T ng Nông nghi p Ch n nuôi Tr ng tr t

n v tính :Tri u đ ng

N m

nghi p (cao su, cà phê, h tiêu, đi u ), ph n khác, do kinh nghi m và thói quen canh tác,

cây cà phê, cao su, h tiêu và m t s cây công nghi p khác Riêng v các lo i rau c qu

hi n nay tr ng không t p trung, ch a có s chuyên bi t rõ ràng, đ c bi t là rau đ u ch a

cây ng n ngày và lâu n m đ u t ng trong vòng 3 n m tr l i đây (xem b ng 2) C th là t

tích đ t tr ng tr t, đ c bi t là cây n qu v i t c đ t ng tr ng v di n tích đ t khá cao

r t nhi u t nh khác di n tích đ t dành cho nông nghi p đang b thu nh l i do vi c đô th hóa ngày m t tràn lan

B ng 2: Di n tích gieo tr ng các lo i cây

( n v tính: ha)

N m T ng s

T ng s

th c có h t và cây ch t b t

Cây công nghi p h ng

Cây công nghi p lâu

Ea Kar t ng g n g p đôi di n tích rau đ u t 7,530 ha lên 11,121 ha, và cây n qu t 485

ha lên 902 ha trong 2004 Ngoài ra, có 3 huy n gi m di n tích cây n qu , nh ng l i t ng

đ t ng di n tích canh tác cây l ng th c nh s n, ngô và khoai lang) và các cây công nghi p nh l c, đ t ng (ngu n 7, ph l c 1)

Sau đây là k t qu chi ti t phân b di n tích đ t cho cây n trái và rau c theo t ng huy n

n m 2004

B n đ phân b rau, c qu t nh c L k 2005

(ngu n: nghiên c u th ng kê Axis Research)

Ghi chú:

- Các huy n đ c miêu t thu c phân vùng m i nh t t i c L k

- Các s n ph m đ c th hi n màu s c t ng ng nh đen: xà lách, xanh da tr i: b p c i, xanh lá: d a leo v.v

- Các s n ph m g ch d i là rau

Th 2 Di n tích cây n trái và rau c n m 2004 các huy n t nh c L k

0 2000 4000 6000 8000 10000 12000

n v tính: ha

Huy n

Nhìn vào đ th trên, Ea kar v n là huy n có di n tích rau đ u l n nh t t nh, g n g p 3 l n

nh t t nh, nh ng c ng ch m i b ng 1/6 di n tích rau tr ng c a huy n Ea Kar B n đ phân

phân b t i các huy n (xem trang ti p theo)

3.2 Giá tr s n xu t

Theo báo cáo c a B NN và PTNN (ngu n:M c 6, Ph l c 1) k t qu s n xu t c a ngành

t ng ho t đ ng kinh doanh, trong đó cây n qu , cây rau đ u và gia v khác c ng có s gia

nông nghi p khác là th p nh t, ch chi m 1.1% t ng giá tr s n xu t trong n m 2004, trong

xu t c a cây n qu l i t ng cao nh t (chi m 223% so v i 2003) vu i xa các các lo i cây

n qu có kh n ng chi m m t v trí quan tr ng trong ngành nông nghi p c a t nh

c L k, không xa lúa ngô, và các cây l ng th c chính

không cao b ng, th m chí s t gi m trong nh ng n m 2001-2002 Ch t 2003-2004 giá tr

s n xu t c a rau đ u m i có s t ng tr ng tr l i (xin xem đ th 3)

đây là:

nghi p khác có giá tr kinh t cao h n

hóa (trong đó có trái cây) đi các t nh này đ c d dàng h n tr c

X Các lo i trái cây nh xòai, s u riêng hi n đang đ c giá t i các t nh mi n Trung và

X T nh cùng tr ng đ i h c Tây Nguyên trên đ a bàn t nh đang đ a các ti n b khoa

h c k thu t áp d ng vào tr ng tr t và s n xu t cùng các gi ng cây m i cho n ng

su t cao và ít sâu b nh, ch ng ch u t t v i đi u ki n th i ti t thay đ i, v i t ng ti u

X T nh c ng tri t đ s d ng qu đ t, khai thác ngu n tài nguyên đ t và n c s n có,

m r ng di n tích canh tác nông nghi p cho nông dân các huy n

Chính nh nh ng lí do trên nên t 2003, di n tích đ t tr ng cây n trái đã t ng m t cách

3.3 S n L ng

3.3.1 Cây n qu

Theo s li u cung c p c a S Nông nghi p t nh c L k, hi n t i t nh tr ng đ c nhi u lo i cây n qu do đ t cao nguyên màu m , thích h p v i nhi u lo i trái cây nhi t đ i và c c n

S n l ng (t n/n m)

Giá tr s n

l ng/n m (tri u đ ng)

Sàn l ng:T n

N m

0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500

2000 2001 2002 2003 2004

Cam, quýt, b i D a Nhãn v i Xoài Thanh long

t ng khá cao do vi c gia t ng di n tích cho cây trái (nh trên đã phân tích), đ c bi t là vi c

Hi n nay, nhi u h nông dân các huy n Krông Ana, Krông Buk, Krông n ng, Ea H'leo,

xa Krong Bông, t ng g p đôi s n l ng trong 2003 Huy n M Dr k đ ng đ u v s n l ng

d a (559 t n), thành ph Ban Mê Thu t đ t s n l ng nhãn, v i cao nh t (278 t n), trong

Riêng v s u riêng, đây là lo i cây hi n tr ng ch a t p trung và cho n ng su t ch a cao

nh chu i mít nh ng có l i th l n v giá tr xu t kh u Theo trong k ho ch phát tri n cây trái đ n n m 2010 c a BNN & PTNN, thì S u riêng s đ c t ng di n tích tr ng tr t và s n

_

Chính vì v y, hi n nay t nh c L k c ng đã b t đ u có nh ng ch ng trình tr ng S u riêng trên di n r ng nh d án VAC v i hai gi ng S u riêng Donateno; và MonThong (Thái

có k ho ch tr ng s u riêng trên 1,000 ha cà phê (ngu n s 26, Ph l c 1)

c L k có th t ng cao di n tích canh tác, áp d ng t t quy trình tr ng tr t và cây gi ng Trong vòng vài n m t i đây, cây n qu c a t nh s có giá tr xu t kh u cao không kém m t

đ l ng đ xu t kh u ra n c ngoài

đa d ng v ch ng lo i (gi ng), nh ng ch t l ng qu không đ ng b Ví d cùng là b

nhân b ng h t nên có đ bi n d l n và trong v n l n l n nhi u gi ng M t khác trong đi u

gi ng b thu c nhóm gi ng Antilles là t n t i đ c

Không ch b mà h u h t các lo i cây trái trong t nh nh s u riêng, mít, cam, b i v v

c a m i h nông dân, thi u h n thông tin v k th t tr ng tr t, canh tác ch m sóc gi ng,

ch m sóc đ t, t i tiêu, bón phân, phun thu c v.v

ch t l ng trái cây đây

3.3.2 Rau, c

Tình hình rau c t i c L k so v i trái cây còn ch a b ng v c t c đ t ng di n tích và

s n l ng Sau đây là thông tin m t s rau đ u chính c a t nh trong 2004

Lo i s n ph m Di n tích tr ng

(ha)

N ng su t (t /ha)

S n l ng (t n/n m)

Giá tr s n l ng /n m (tri u đ ng)

Cà chua 19%

Su hào, 10%

D a chu t 26%

Rau

mu ng, 28%

Hành t i 4%

Theo b ng 5, trong các lo i rau, rau mu ng v n chi m di n tích tr ng tr t và s n l ng cao

Tuy v y, lo i rau cho n ng su t cao nh t (trên di n tích tr ng tr t) v n là d a chu t, su hào

và c i b p Tuy nhiên, do su hào và c i b p là lo i rau tr ng theo mùa v (đông xuân), nên

Nhìn chung, t i k L c, vi c tr ng rau v n mang tính t phát, ch y u đ ph c v nhu c u gia đình và trong t nh Theo k t qu đi u tra th ng kê c a Axis t i m t s huy n c a t nh k L k , n ng su t, s n l ng c ng nh v l i nhu n c a rau c trong n m 2005 có th b gi m xu ng kho ng 10-15% do h n hán kéo dài (Huy n

C ’Mgar, huy n Krông Ana, huy n Buôn ôn, huy n Krông N ng ), s kéo theo

vi c s t gi m s n l ng chung c a c rau, c và c trái cây c a t nh trong 2005

vnreview.co.vn (ngu n s 13, Ph c l c 1), liên doanh này có k ho ch s n xu t 412 ha rau

l c 1)

sau thu ho ch (ngu n s 25, Ph l c 1)

5 Thông tin v h p đ ng

tác xã/ng i bán s /công ty ch bi n ) th ng tr c ti p, không có h p đ ng

N u có thì đó v n ch là h p đ ng mi ng d a trên uy tín và s tin t ng l n nhau

Lí do chính là:

ch đ cung c p trong t nh

• T p quán nông dân không quen mua bán v i nh ng h p đ ng b ng v n b n, thu n

ti ng Kinh, không bi t đ c ch

s n ph m

thu n gi a hai công ty (Vi t Nam và Hàn Qu c v vi c cung c p kho ng 1,000 t n rau c a

kh báo cáo này c ng không đ c đ c p chi ti t

6 Vi c tham gia c a các c quan ch c n ng t nh c L k đ i v i s n ph m rau c

qu

sinh thái trên đ a bàn (ngu n: s 18, Ph l c 1)

Ngoài ra, t nh đang kêu g i đ u t vào t nh cho m t s các d án, trong đó có d án xây

d ng nhà máy ch bi n trái cây t i khu công nghi p Tâm Th ng v i v n đ u t kho ng 15

t đ ng (ngu n: s 4, Ph l c 1)

mô hình trình di n v tr ng tr t và ch n nuôi đ u cho k t qu có tính thuy t ph c cao đ i

v i h i viên và nông dân các dân t c h c t p và áp d ng Trong đó, d án phát tri n kinh t

kinh phí 160 tri u đ ng đ c tri n khai 20 mô hình trình di n t i: h i làm v n xã Ea R k,

Na, huy n Krông Ana 10 mô hình tr ng s u riêng Monthon Thái Lan trên di n tích 5.5 ha

H i đã kí k t v i trung tâm khuy n nông t nh th c hi n chu ng trình khuy n nông 135 làm

10 mô hình nuôi bò , xây d ng mô hình buôn làng sinh thái cho đ ng bào dân t c t i ch buôn Ea mak, xã Krông Na, huy n Buôn ôn v i 5 h nuôi bò sinh s n, 10 h nuôi gà th

đ c h i viên và nông dân áp d ng nhân nhanh ra trên di n tích r ng, đi n hình nh mô hình tr ng s u riêng ch t l ng cao t i xã Ea na, huy n Krông Ana đã có 70 h tr ng 1,700

rau c qu t i t nh c L k Ph n ti p theo s s l c gi i thi u mô hình hi n t i c a chu i giá tr cung ng c a t nh

7 Phác th o chu i giá tr rau c qu t i c L k (thông tin thêm)

Do k t qu nghiên c u t i bàn s d ng ch y u thông tin có s n (secondary data) nên b

ng này m t cách h th ng và chi ti t

Ng i nông

Nhìn trên s đ trên ta th y, chu i giá tr rau qu t i k L k khá đ n gi n H u h t s n

ch a xu t hi n vi c tham gia c a các nhà bán s (nh Metro), và các siêu th (T i t nh c

L k hi n ch a có siêu th l n Các c s bán l c ng ch y u t i ch Ch có t i thành ph

mô v n còn nh )

t nhiên đ lâu, ph i khô v.v

đ tr ng tr t và thu ho ch c ng nh tiêu th rau, c qu hi n t i, đ ng th i đ a ra nh ng

nhau nên tính ch t khí h u khá khác nhau,

t o nên nh ng ‘ti u vùng’ nông nghi p khác

mùa khô mà ngu n n c cung c p cho

tr ng tr t còn thi u, ch a đ dùng cho sinh

t i tiêu c a t ng huy n c n đ c chú tr ng Nên k t h p v i s NN t nh, trung tâm khuy n nông và tr ng đ i h c Ban Mê Thu t nghiên

c u và h tr cây gi ng có kh n ng ch u h n cho nh ng vùng khô, hay h n hán

¬ nh h ng, quy ho ch vùng s n xu t t p trung các lo i rau, qu mà đ a ph ng có kh n ng phát tri n nh b , mít, thanh long, s u riêng, xòai phù h p v i yêu c u đ t tr ng và khí h u

t ng vùng

¬ Quy ho ch đ t tr ng t p trung s n xu t thành hình th c trang tr i l n, có h th ng cung c p

th y l i t i tiêu, xây d ng tr m b m, h ch a

n c ph c v cho t i tiêu và phòng khi h n hán

¬ H tr kinh phí xây d ng l i h th ng đ ng xá

r i nh a đ gi m thi u nh ng thi t h i cho s n

ph m trong quá trình v n chuy n (Huy n Ea kar)

v n ch t p trung tr ng cây công nghi p

ng n ngày

3 Công đ an sau thu ho ch

¬ Giai đ an sau thu ho ch cây trái và rau c

¬ Ngoài ra, do toàn t nh ch a có c s s

ch qui mô đ giúp đa d ng m t hàng rau

h c, không hi u ti ng Kinh nên g p r t

nhi u khó kh n trong vi c ti p xúc và trao

đ i thông tin

5 Giá và đ u ra

¬ C ng vì do thi u thông tin (th tr ng), nên

ng i nông dân ph i ph thu c nhi u vào

th ng lái, hay b h ép giá Nhi u tr ng

h p vì giá ép quá r nên nông dân không

bán, đ l i không tiêu th đ c nên h

h ng và m t mát nhi u*

6 V n

¬ V i thu nh p đ u ng i c a t nh th p, đ c

bi t nông dân (kho ng 100 USD/n m),

ng i dân tuy có đ t đai nhi u nh ng l i

thi u ngu n v n đ u t cho s n xu t, đ c

bi t cho nh ng ch ng trình có quy mô l n

c n s tr giúp c a nhà n c và các c

quan ch c n ng

7 H th ng t ch c và ki m tra

¬ i u này tuy không m i, nh ng h t s c

quan tr ng, không ph i ch riêng cho k

L k mà các t nh thành khác Riêng t i k

L k, tình hình ph c t p h n do đông ng i

dân t c sinh s ng, nên vi c t ch c cho đ n

nay còn ch a hi u qu , thi u s theo dõi và

đôn đ c th ng xuyên

c ng nh k thu t tr ng tr t an toàn t các khâu thu ho ch đ n tiêu th , trong đó b o qu n là m t khâu quan tr ng sau thu ho ch

¬ C p nh t, ph bi n nh ng thông tin th tr ng cho nông dân b ng nhi u hình th c khác nhau (t r i, t tin tháng, chi u phim tài li u kèm t

h ng d n v.v) Các vùng, thôn, xã nên có phòng thông tin nh cho bà con có th l i đ c tin

¬ H ng d n v cách làm h p đ ng đ b o v quy n l i cho nông dân (Huy n Buôn ôn) Trong h p đ ng ph i có qui đ nh v giá c s n

ph m rõ ràng và các quy đ nh, ràng bu c pháp lí***

¬ Tìm đ u ra và th tr ng tiêu th n đ nh cho rau

qu v i giá c phù h p trong và ngoài t nh, b ng cách liên k t v i các h th ng siêu th t i các th

tr ng l n t i tp HCMC, các khu công nghi p

qu và ng i tiêu dùng

¬ C n có s ph i h p đ ng b gi a nhà n c, công ty/xí nghi p và ng i nông dân đ đ a s n

ph m cung ng ra th tr ng tiêu th k p th i, tránh lãng phí và th t thoát trên các khâu thu

ho ch và v n chuy n

_

* C th nh t i huy n Krông Pak mít, b vào đúng mùa, th ng lái thu mua có 500đ ng/kg nên nông dân không mu n bán n khi giá lên 1000- 2000 đ ng/ kg thì đã trái đã r ng g n h t (theo in- depth interview t i huy n)

** Tuy nhiên qu y t đ nh này c n đ i k t qu nghiên c u Chu i Giá Tr s p t i, t p trung vào m t s n

ph m đ c tr ng và ti m n ng nh t cho t nh k L k

*** Quy đ nh pháp lí hai chi u ràng bu c, tránh tình tr ng ép giá nông dân, m t khác c ng cho h

th c hi n đúng y/c c a h p đ ng v s l ng, ch t l ng s n ph m c ng nh th i gian giao hàng

9 K t lu n và đ ngh v lo i rau, c , qu ti m n ng cho t nh c L k

Hi n tai, m t th c t rõ ràng r ng đã t lâu nay rau c qu ch a (th m chí là không) ph i là

cây hàng n m cho giá tr kinh t cao này

nói đ n xu t kh u

Ch g n đây (t 2004), t nh c L k m i t p trung vào vi c phát tri n m t s d án chuy n

đ i đ t cà phê c n c i sang tr ng tr t các lo i cây n qu , cùng v i vi c áp d ng tr ng tr t xen k trên đ t tr ng cà phê, khi n cho di n tích đ t tr ng tr t cây trái t ng nhanh, s n

có th gây d ng m t lo i cây trái ho c rau c nào làm đ c s n cho t nh, theo phân tích c a chúng d a trên k t qu c a báo cáo là này nên t p trung vào phát tri n tr ng cây trái h n là rau c t i t nh c L k vì m t s lí do sau đây:

nh xà lách, các lo i b p c i, rau đ u v.v thay vì s n xu t đ i tràn t i t nh

ng i Kinh Vi c tiêu th rau ch y u theo s thích (là các lo i rau r ng) nhi u h n

là các lo i rau ph bi n nh rau c i b p, c i xanh, bó xôi v v (nh ng lo i rau có

th nhanh (ngu n 14, Ph L c 2)

l i đ có th d dàng thu ho ch và tiêu th s n ph m rau trong ngày, trong khi trái cây thì vi c v n chuy n và b o qu n d dàng h n nhi u, t l hao h t vì th c ng

th p h n

xu t kh u cao nh b , s u riêng, mít, thanh long v.v ây là nh ng lo i cây d

t i t nh

Sau đây là m t s lo i cây trái có tri n v ng phát tri n t t t i t nh c L k s đ c chúng tôi phân tích sâu h n

1 S u riêng

Trong các lo i hoa qu Vi t Nam, đ t ti n nh t v n là trái s u

Ng i Vi t g i là s u riêng Tên s u riêng đúng ra là Djoerian là

Cây s u riêng là m t cây cao l n, có cây cao t i 20, 25 m Lá hình b u h i dài, hoa m c nhánh, trái to , v có gai nh n M i trái có nhi u múi, t hai đ n n m múi, m i múi có t 1

đ n 5 h t l n nh h t mít, h t có bao b c m t l p cùi hay là c m m m, m u tr ng vàng,

gi ng nh múi mít m t, ít ráo Trái s u riêng lúc chín có m t mùi r t đ c bi t, t trong c m

đ a qua v ra ngoài

đ c t n d ng hoàn toàn bên c nh kh n ng đã th y nh gi m h s c gây ch t c a r u,

c n k nh ng n c n sinh đ , đ c tính kích d c v.v (ngu n s 21, Ph l c 1)

khá d tr ng, vi c b o qu n và v n chuy n d dàng Ngoài ra, đây là lo i cây ít đòi h i công

(ngu n s 22, Ph l c 1)

riêng Chín Hóa không nh ng cho s n ph m ngon, th m h n lo i Monthong c a Thái Lan

mà còn d tr ng, d ch ng sâu b nh N u bi t ch m sóc, m t hecta v i kho ng 100 g c

s u riêng có th cho t i 350 tri u/v (ngu n s 14, Ph l c 2)

tr ng M , có l i th c nh tranh khá cao trong vòng 2 n m t i (ngu n: s 9, Ph c l c 1).

Bàn v các đ c tính c a s u riêng Vi t Nam, b ng t ng k t sau đây s cho bi t chi ti t m t

s lo i s u riêng Vi t Nam và các thu c tính so v i Mon Thong (Thái Lan)

S u riêng Sáu Ri

bình

nh n, trung bình

m m r t m m m m m m r t m m

Nh v y so v i gi ng Mon Thong c a Thái Lan, s u riêng c a Vi t nam có nhi u

đ c tính v t tr i (th m h n, cho n ng su t cao h n, trong l ng và s h t t ng

đ ng (tr lo i ng Nai) Duy ch có t l c m ch a b ng Gi ng Sáu Ri cho t

l c m khá cao, sát nút gi ng Thái lan

2 B

béo (10-25%) và các lo i vitamin A, B, C, D, E Pháp

qua tình tr ng suy dinh d ng (ngu n s 8, ph l c 1)

gi i trong các h i thi nh “H i thi trái cây ngon l n 2” (8/6/1999) và “H i thi trái cây ngon

Nghi p & Phát tri n Nông thôn c p b ng khen và c p gi y ch ng nh n cây gi ng t t cho phép khu v c hóa m t s vùng tr ng b phía Nam và Tây Nguyên

B c ng là s n ph m có giá tr xu t kh u cao trong các l i trái cây hi n đang tr ng t i

t nh c L k, v a là m t trong 9 lo i trái cây đ c u tiên phát tri n t i Vi t Nam đ c

l c 1) Do có th s d ng làm s n ph m ch bi n, d tiêu th và là m t trong nh ng lo i

phê không n đ nh

Tuy nhiên hi n t i giá b n i đ a so v i s u riêng còn kém xa, nên vi c tr ng b c n tính đ n th tr ng xu t kh u Hi n nay trên th gi i, nhu c u tiêu th v qu b r t l n,

có nhi u tri n v ng đ phát tri n s n xu t thành m t hàng xu t kh u có giá tr

và đi u ki n tr ng tr t, đ t đai khí h u c ng r t thích h p tr ng xòai Tuy nhiên xòai

Nên hai trái cây trên đ c chúng tôi chú tr ng gi i thi u nh t đ có th phát tri n trong

máy, dây chuy n s n xu t v v) đòi h i ngu n v n khá cao

Hi n t i, di n tích tr ng tr t và s n l ng c a hai lo i cây trái này cao nh t t nh, n ng su t khá t t, thu mua d dàng, giá

bi t cho hai lo i qu này) là r t kh thi, v a giúp t ng đ u ra

ng i dân trong t nh (n u có nhà máy ch bi n)

Ngoài ra, chu i c ng là m t trong danh sách 9 lo i cây hàng

đ u v chi n l c phát tri n đ n 2010 c a BNNPTNN v i ch

cách quy mô trên c n c (ngu n : s 11, Ph l c 1)

Nh m giúp đ nâng cao đ i s ng ng i dân k L c, vi c tìm tòi và đ u t phát tri n m t s lo i cây trái ti m n ng s góp m t ph n r t l n làm thay đ i cu c

s ng c a ng i dân t nh c L c, m t t nh còn g p nhi u khó kh n do t p trung

ph n l n các dân t c Tây Nguyên, dân trí th p, n i mà đ a hình, đ a lí , khí h u có nhi u h n ch … ã có khá nhi u các t ch c nghiên c u đ n c L c (trong đó

có GTZ), nh ng các đ n v này ch m i t p trung m t vài d án phát tri n lâm nghi p, ho c v c c u t ch c nông thôn, ch a chuyên sâu vào nghiên c u và phát tri n ngành rau, c q a cho t nh N u GTZ b t đ u cho d án nghiên c u chu i giá tr cho trái cây t i t nh (m t ho c hai lo i) s là b c kh i đ u tích c c góp ph n làm thay đ i cu c s ng c a ng i nông dân n i đây Tuy nhiên, c n có

s tham gia và h tr tích c c t phía UBND t nh, S PTNN, các trung tâm khuy n nông, tr ng i H c Ban Mê Thu t và các ngành các c p liên quan

kh c ph c các khó kh n trong vi c tr ng cây trái Vi t Nam nói chung và c L k nói riêng, ngoài vi c tìm đ u ra cho vi c xu t kh u các s n ph m ch bi n t các lo i qu

Vietrade, Amcharm, Eurocharm, Jetro v.v.) và các t ch c, các d án c a các chính

trong vi c đi u hành và th c thi d án trong th i gian s p t i

II T NH AN GIANG

1 Gi i thi u

kho ng 25 ngàn t n/n m (ngu n) ây chính

là hai ngành m i nh n, là th m nh c a t nh

nh l i th v đ a lí, khí h u c a đ ng b ng

sông Mekong và h th ng kênh r ch và sông

ngòi r ng l n t i An Giang

luân canh trên đ t lúa nh m c i thi n tình tr ng đ t tr ng, đ ng th i giúp ng i nông dân

t ng thu nh p, c i thi n đ i s ng gia đình

th v tình hình rau, c qu c a An Giang, m c dù thông tin v n còn nhi u h n ch Tuy

v y, m c tiêu c a chúng tôi là mu n giúp đánh giá th c tr ng tình hình phát tri n rau c qu

c a t nh, và tìm ra m t ho c vài lo i rau c ho c qu ti m n ng cho vi c phát tri n h th ng chu i giá tr trong t ng lai cho t nh An Giang

2 Thông tin chung v t nh An Giang

2.1 Di n tích, dân s , lao đ ng (n m 2004)

đ n Hà Tiên (xem b n đ trang tr c)

An Giang n m trong vùng khí h u nhi t đ i gió mùa, nhi t đ trung bình n m 27 ° C, cao

nh t t 35 - 36 ° C vào tháng 4 và tháng 5, th p nh t t 20 - 21 ° C vào tháng 12 và tháng

tr ng cho t nh *

Theo Niên Giám Th ng kê 2004 c a t nh An Giang, di n tích đ t t nhiên c a t nh An Giang

là 3.406,23 km2. Trong đó, di n tích đ t nông nghi p là 58,213.6 ha

đ dân s là 637 ng i/ km 2 S ng i lao đ ng (nông, lâm nghi p) là 716,980 ng i Bên c nh phát tri n tr ng lúa, t nh An Giang còn tr ng b p, đ u nành và nuôi tr ng th y s n

cá bè đ c tr ng c a vùng sông n c

2.2 Kinh T

đ t 10,19%, t ng 0,48% so v i cùng kì n m ngoái (9,71%), c th GDP c a các ngành nh sau:

*’Mùa n c n i’ là c m t ch n c dâng lên trong mùa m a Khi n c lên v a t 4,2-4,5m thì d

ki m s ng.Trong mùa n c n i, An Giang phát tri n kho ng 13 ngành ngh nh đánh b t tôm, cá,

tr ng m t s lo i rau trên l nh bông điên đi n, rau nhút, ngh vót đ a tre, đan lát th m l c bình v v

N c nh quá thì thu nh p kém, mà n c l n quá thì gây l l t nh n m 1961, 1966, 2000 l i khi n

ng i dân kh n kh (ngu n s 8, Ph l c 3)

V c c u kim ng ch xu t kh u trong 7 tháng đ u n m c a t nh An Giang (xin xem thêm đ

ch ch m 1,3% t ng giá tr xu t kh u c a t nh (ngu n s 15, ph l c 3)

th 5 Kim ng ch xu t kh u 7 tháng đ u n m 2005

G o, 53.3

May m c, 3.4 Rau qu đông l nh, 1 Rau qu khác, 8.5

Th y s n, 33.5

xu t và xu t kh u nông lâm th y s n*, mà ch y u là lúa và cá basa Rau qu còn chi m

m t v trí r t nh trong t ng s n l ng giá tr xu t kh u c a t nh

2.3 T tr ng nông nghi p

th sau đây cho bi t rõ h n giá tr s n xu t c a ngành nông nghi p An Giang và t c

đ t ng tr ng trong vòng 5 n m qua

th 6: Giá tr s n xu t ngành Nông nghi p t nh An Giang

(Ngu n: Niên Giám Thông Kê An Giang 2004)

2000 2001 2002 2003 2004

Tr ng tr t Ch n nuôi D ch v

Tri u đ ng

N m

* Trong 7 tháng đ u n m 2005, kim ng ch xu t kh u c a An Giang đ t 177 tri u USD, t ng 13,2%

so cùng k T đ u n m đ n nay, toàn t nh đã xu t kh u đ c trên 370 ngàn t n g o (đ t 74% k

Nh v y, so v i các m t hàng khác, rau c qu c a An Giang v n còn chi m m t th ph n

r t khi m t n t p trung ch y u vào m t s lo i rau đ u nh t đ nh và theo ngành ti u ng ch

đ ng đ u các t nh ng B ng Sông C u Long ( BSCL) Vì v y, trong các n m tr c đây

t nh không chú tr ng đ n v n đ tr ng tr t các lo i rau c qu nên vi c tr ng và phát tri n

nông nghi p m t cách rõ ràng và chính xác

nông nghi p, ngu n Indepth s 1, Ph c l c 4)

Th c t , An Giang là m t vùng đ t r t phù h p đ phát tri n các lo i rau màu vì đi u ki n

t nhiên thu n l i, đ t đai có phù sa sông ngòi b i đ p nên r t màu m , h th ng t i tiêu

d dàng do sông và kênh r ch bao b c M t s vùng có đê bao ng n l *nên có th tr ng

UBND t nh c ng có nhi u k ho ch khuy n khích nông dân tr ng tr t canh tác (xem thêm

ph n vai trò c a các t ch c chính quy n, trang ) Tuy nhiên, v n còn r t nhi u nh ng b t

3 Tình Hình Rau C Qu t nh An Giang (2004)

3 1 Di n tích tr ng tr t

Theo niên giám th ng kê c a t nh An Giang, di n tích rau màu 2000-2004 nh sau:

B ng 7: Di n tích gieo tr ng các lo i cây t nh An Giang 2002-2004

(ngu n: C c th ng kê An Giang, S 7, Ph L c 5)

Di n tích c rau c qu c a An Giang là 32,456 ha, chi m 5,6% t ng di n tích đ t gieo

tr ng n m 2004, trong đó cây n qu là th p nh t, ch đ t 1,2 t ng di n tích đ t gieo tr ng

c n m So v i trái cây, rau đ u có k t qu cao h n h n, c v di n tích gieo tr ng và t c

đ gia t ng (xem đ th sau)

th 7: Di n tích Rau C Qu t nh An Giang

(ngu n: Niên giám th ng kê An Giang 2004, s 8, Ph l c 3)

0 5,000 10,000 15,000 20,000 25,000

2000 2001 2002 2003 2004 2005

Rau d a

Cây n qu

n v tính: ha

N m

Nhìn vào đ th ta th y di n tích đ t tr ng cho rau đ u cao g n g p 3 l n cho cây n trái v i

t c đ t ng di n tích trung bình 15%, trong khi đó di n tích cho trái cây g n nh không t ng

đ t tr ng lúa quay vòng, trong khi cây n trái là cây tr ng lâu n m) i m đ c bi t là di n tích c a rau đ u có s gia t ng liên ti p trong 5 n m tr l i đây, ch ng t tình hình tr ng

s lo i rau d a, b p non v v) Còn theo k t qu th ng kê b sung c a Axis t i các huy n

c a An Giang tháng 7/2005 tính c các lo i rau, c và gia v khác, t ng di n tích rau đ u, rau c c a An Giang hi n nay đ t 22,569 ha

(13,531 ha), và c ng là huy n có n ng su t gieo tr ng cao nh t (280.3 t /ha) Còn l i, di n

có di n tích rau đ u ít nh t, ch chi m kho ng 0.6% t ng di n tích rau đ u c t nh, nh ng có

di n tích tr ng xoài l n nh t t nh (450ha) do đ a hình r ng núi thích h p tr ng cây n qu ,

đ c bi t là xoài T ng t , Tho i S n và Châu c c ng ch có kho ng 1.2%-1.5% di n tích cho rau đ u ây là các t nh ch m i chú tr ng t p trung vào tr ng lúa theo v , ch a có

ph l c 3)

Riêng v trái cây, chu i v n d n đ u v i di n tích cây tr ng đ t 2,840.4 ha, chi m 40.2%

th sau s cho bi t rõ h n tình hình t ng tr ng di n tích tr ng tr t c a trái cây trong

t nh

th 8: Di n tích cây n qu t nh An Giang

(ngu n: Niên giám th ng kê An Giang 2004, s 8, Ph l c 3)

0 1,000 2,000 3,000 4,000

2000 2001 2002 2003 2004 2005

Cam & Quýt Chu i Xoài Nhãn Khác

Di n tích: ha

N m

Có m t th c t r t rõ là tr xoài, di n tích và s n l ng trái cây đang có xu h ng b thu

h p l i Theo niên giám th ng kê c a t nh t 2000 đ n nay, các lo i cây có múi b gi m di n

th p, giá thành h (ngu n s 8, Ph L c 3)

Nhãn c ng b gi m s n l ng đi rõ r t c ng do tr ng tr t tràn lan, giá thu mua quá th p nên nhi u gia đình đ n nhãn đ tr ng các lo i cây khác ho c rau màu có giá tr kinh t cao h n

h y n trên đ a bàn c a t nh An giang (trang k ti p), h u h t cây trái đ c tr ng r i rác t i các huy n v i di n tích h u nh không đáng k Ch có T nh Biên (vùng núi) là n i có di n tích t p trung cho vi c tr ng xòai và chu i nhi u nh t Riêng rau đ u t p trung chính là huy n Ch M i chi m 65% t ng di n tích rau d a 2004 (ngu n s 7, Ph L c 3)

B n đ hi n tr ng phân b rau & c và qu c a t nh An Giang

(ngu n Axis Research 2005)

Theo ngu n phân tích th ng kê c a chúng tôi thì 2004, t ng giá tr s n l ng c a trái cây

An Giang 2004 đ t kho ng 35 t đ ng Chu i v n là trái cây không ch có di n tích tr ng l n

(xem đ th 9) Tuy nhiên, ch t l ng chu i ch a cao, tr ng t l i thi u h n các khâu ch

bi n, b o qu n, v n chuy n và đ u tiêu th t t, nên v n ch a có th xu t kh u

S n ph m trái cây cho l i nhu n cao nh t An Giang v n là xoài, kho ng 150-200

hi n m i ch t p trung tr ng th nghi m trên di n tích r ng t i T nh Biên (ngu n: s 12, Ph

L c 3) Xoài An Giang là gi ng riêng c a B y Núi, Thanh Ca, trái nh , kho ng 250g, ng t,

th m, v dày, thích h p cho xu t kh u vì d v n chuy n h n xoài Cát Hòa L c (v m ng,

d d p nát khi v n chuy n)

th d i đây cho bi t rõ h n th ph n s n l ng c a trái cây 2004

th 9 Th ph n các lo i trái cây An Giang 2004

Ngu n: t ng h p GSO, S NN, Axis

Nh v y, có th nói trái cây không ph i là th m nh c a t nh An Giang Ngay c xoài

m c dù đang đ c gia t ng di n tích thêm 48% t 2000 mà s n l ng đ n 2004 c ng

ch t ng kho ng 25%, đ t 4,640 t n, t ng đ ng g n 3% t ng s n l ng xoài c a

đ ng b ng Mekong (ngu n: niên giám th ng kê t nh An Giang, s 7, Ph l c 3) Do

v y mu n có s gia t ng v cây trái t nh c n có ch ng trình đ u t đúng và thích

h p trên di n tích l n và t p trung

3.2.2 Rau, c

su t tr ng rau đ u các lo i, t ng thu nh p cho ng i dân mùa l

1.144 ha so v i v 3/2002, bao g m các lo i cây tr ng ch y u nh : c i b p (236 ha), c i các lo i (916 ha), d a leo(751 ha), cà chua (185 ha), ki u (98 ha), hành t i (583 ha), b u,

bí, m p (506 ha) v.v thu đ c lãi cao t 18 - 21 tri u đ ng/ha T l lãi trên chi phí là 1,08

- 1,62 l n tùy lo i Riêng d a leo, cà chua lãi thu đ c t 11 - 13 tri u đ ng/ha, t l lãi trên chi phí là 0,7 l n Tr ng rau d a các lo i đem l i hi u qu kinh t cao, g p 2 - 4 l n so v i

s n xu t cây lúa (ngu n: s 8, ph c l c 3)

B ng 9: S n l ng & giá tr s n l ng rau t nh An Giang 2005-2006

N m

2003 (T n)

2004 (T n)

Giá tr s n l ng /n m*(tri u đ ng) 2005 c tính

(T n)

K ho ch

2006 (T n)

6 8 20

Khác

Ngu n: t ng h p GSO, S NN, Axis

v n là rau c i xanh v i 20% th ph n, sau đó là b u bí, m p và b p c i

T b ng 9 nh n th y tr rau c i xanh (các lo i), b p c i và b p non là ba lo i rau có xu

c nh tranh v i các t nh khác Th c ra, đi u này c ng là t nhiên do s chuy n d ch cây rau

đ u sang lo i có n ng su t và giá tr l i nhu n cao h n, phù h p h n v i đi u ki n c a

T nh.(ngu n Indepth – s 15, Ph L c 4)

nhu n khá cao kho ng 20-24 tri u/v (ngu n Indepth, s 3, ph l c 4) Tuy nhiên, do s n

ra, ng i dân l i t ng ng tr ng tr t, chuy n sang tr ng rau khác

ây là lí do vì sao s n l ng b p non trong 2004 gi m kho ng 84% so v i 2003 (ngu n Axis, phòng v n chuyên chuyên sâu)

Nh n th y ti m n ng xu t kh u c a b p non nên t nh và công ty xu t kh u c a t nh An Giang (Antesco) đã và đang có ch ng trình khuy n khích tr ng lo i rau này trên di n r ng

đ ng 3,6% t ng s n l ng rau đ u d tính c a 2005 (b ng 9)

Tóm l i, rau đ u t i An Giang khá đa d ng và phát tri n (m c dù di n tích đ t dành cho các

lo i rau c ch a nhi u) là nh nh ng l do sau đây:

tác t nhiên, bi t t tìm m i tiêu th , k c xu t kh u theo h n ti u ng ch

• T nh đã có nhà máy ch bi n rau qu , giúp cho vi c xu t kh u t ng đ i t t

ch ng trình phát tri n tr ng rau mùa l và t p trung

M c dù v y, hi u qu kinh t mang l i c a rau, c qu t i An Giang ch a cao nh ti m

ph l c 4, Ph ng v n chuyên sâu)

4 Tình hình ch bi n, xu t kh u rau c qu

4.1 Xu t kh u theo đ ng chính th ng

4.1.1 Antesco

(Antesco) là công ty ch bi n rau qu xu t kh u duy nh t tr c thu c t nh v i n ng l c ch

Giang

l ng xu t kh u hàng n m đ t t 4-5 ngàn t n rau qu các lo i, nhi u nh t là b p non (ngô bao t ) và khóm (d a chi m đ n 76% giá tr xu t kh u (xem b ng 10, đ th 11)

B ng 10 S n l ng xu t kh u rau qu c a Công ty Antesco 2004

S n l ng (t n) Giá tr (USD)

S n

l ng (t n)

Giá tr (USD)

chi m 36,4%, và các rau qu khác (26,1%) (xem đ th sau)

th 11 Th ph n xu t kh u rau qu 2004

(ngu n: Báo cáo Công ty Antesco 2004, s 26, ph l c 3)

Note:Tr d a/khóm là l y ngu n các t nh lân c n (Long An), b p non và rau qu khác đ u l y ngu n

chính trong t nh An Giang, đ c bi t Ch M i

B ng 11 Th tr ng và giá tr s n l ng xu t kh u (2004)

C ng d n t đ u n m đ n cu i tháng 12/04 Tên ch tiêu

B p non 37.5%

Rau qu khác 26.1%