NHẬN THỨC NGHỊ ĐỊNH CẤM HÚT THUỐC LÁ TẠI CÁC NƠI GIAO THÔNG CÔNG CỘNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – MỘT NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH Đặng Văn Chính*, Nguyễn Thị Bích Ngọc * , Bùi Thị Kiều Anh * , H
Trang 1NHẬN THỨC NGHỊ ĐỊNH CẤM HÚT THUỐC LÁ TẠI CÁC NƠI GIAO THÔNG CÔNG CỘNG
Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – MỘT NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH
Đặng Văn Chính*, Nguyễn Thị Bích Ngọc * , Bùi Thị Kiều Anh * , Hồ Hữu Tính * , Nguyễn Tuyết Ngọc *
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Việt Nam là quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc lá cao nhất trên thế giới, và khoảng 2/3 phụ
nữ, hơn một nửa trẻ em là đối tượng thường xuyên hút thuốc lá thụ động Hút thuốc lá thụ động thường xảy
ra ở nhà và nơi công cộng, đặc biệt trên các phương tiện giao thông công cộng.
Mục tiêu nghiên cứu: Mô tả nhận thức đối với nghị định cấm hút thuốc của người quản lý, nhân viên ở
những nơi được dự án tăng cường thực thi cấm hút thuốc lá tại các cơ sở giao thông công cộng thuốc lá bắt đầu triển khai bao gồm sân bay Tân Sơn Nhất (TSNA), ga Sài Gòn (SGRS), bến xe miền đông (ECS), bến xe miền tây (WCS), công ty taxi Mai Linh (MLTC) và công ty taxi Vinasun (VSTC).
Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng bản phỏng vấn bán cấu trúc để tìm hiểu nhận thức về sự nguy hiểm
của hút thuốc lá, sự cần thiết và giá trị của những quy định cấm hút thuốc lá.
Kết quả nghiên cứu: Tất cả nhân viên đã nhận thức được tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe và các lệnh
cấm hút thuốc nơi công cộng Hầu hết trong số họ cũng nhận thức được hút thuốc thụ động gây hại cho sức khỏe của họ.Tuy nhiên, các nhân viên không có sự hiểu biết đầy đủ về sự nguy hiểm của việc hút thuốc và làm thế nào để thực thi các quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng Không có công ty nào có bảng kiểm tra môi trường không khói thuốc Những người được phỏng vấn đã tán thành và hỗ trợ các nghị định cấm hút thuốc lá
và muốn thi hành nghị định Tuy nhiên, họ không có bất kỳ nguồn tài chính nào để có thể sử dụng cho việc thực hiện nghị định này.
Kết luận: Để dự án thành công cần có sự hợp tác chặt chẽ với Sở giao thông vận tải và Ủy ban nhân dân
thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực hiện các dự án môi trường không khói thuốc.
Từ khóa: Hút thuốc lá; hút thuốc lá thụ đông; nơi giao thông công cộng; nghị định cấm hút thuốc lá nơi
công cộng
ABSTRACT
PERCEPTION OF PUBLIC SMOKING BAN AT PUBLIC TRANSPORTATION SITES: A
QUALITATIVE STUDY
Dang Van Chinh*, Bui Thi Kieu Anh*, Nguyen Thi Bich Ngoc*, Ho Huu Tinh*, Nguyen Tuyet Ngoc*
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 16 - Supplement of No 3 - 2012: 503 - 507
Background: Vietnam is a country with the highest smoking rates for men in the world, and about two
thirds of women and more than half of children exposed to passive smoking Passive smoking often occurs at homes and public places, especially public transportation sites.
Objectives: To describe the perception of the smoking ban decree of managers, and staff at public
transportation sites, including Tan Son Nhat airport (TSNA), Sai Gon railway station (SGRS), East coach station (ECS), Western coach station (WCS), Mai Linh taxi company (MLTC) and Vina Sun taxi company (VSTC).
Viện Vệ sinh y tế công cộng thành phố Hồ Chí Minh
Trang 2Method: A semi-structured interview format was used to explore the awareness of dangers of smoking, and
necessity, and value of the smoking ban regulations
Results: All employees were aware of smoking harm to health and the public smoking ban regulations.
Most of them were also aware of the harm of passive smoking However, staffs did not have the full understanding of the danger of smoking and how to enforce the public smoking ban regulations In practice, no companies had a checklist for smoke free environment Interviewees approved and supported the smoking ban decree and wanted to enforce the public smoking ban decree However, they did not have any financial sources that could be used to implement this decree at public transportation sites
Conclusion: The close co-operation with the Department of Transportation and HCM People’s Committee
is necessary to implement the smoke free projects successfully
Key words: Smoking; passive smoking; public transportation sites; public smoking ban decree
Trang 3ĐẶT VẤN ĐỀ
Việt Nam là quốc gia có tỷ lệ hút thuốc lá ở
nam giới cao nhất trên thế giới, với 56,1% nam
giới và 1,8% nữ giới hút thuốc (3) Theo một số
nghiên cứu gần đây, khoảng 2/3 phụ nữ và hơn
một nửa trẻ em là đối tượng hút thuốc lá thụ
động không chỉ ở những nơi công cộng mà còn
ở tại gia đình Những người hút thuốc có thể
hút thuốc hầu như ở mọi nơi bao gồm cả các
phương tiện giao thông công cộng
Thành phố Hồ Chí Minh được xem như một
thành phố trẻ, năng động và đông dân nhất Việt
Nam với dân số trên 7 triệu người(2) Tỷ lệ hút
thuốc lá ở Thành phố Hồ Chí Minh cao, 53%
nam và 2% nữ Mức độ sử dụng phương tiện
giao thông công cộng đến Thành phố Hồ Chí
Minh cả đường bộ và đường thủy ước tính đạt
400 triệu lần/năm ( Ga Sài Gòn chuyên chở 1,1
triệu hành khách mỗi năm với 10 chuyến ra vào
mỗi ngày Số hành khách đến sân bay Tân Sơn
Nhất có thể đạt 15 triệu mỗi năm Lượng hành
khách đến bến xe miền Đồng và miền Tây có
thể lên đến 20 triệu mỗi năm với khoảng 2500 xe
cho mỗi bến(1)
Dự án tăng cường thực thi cấm hút thuốc lá
tại các cơ sở giao thông công cộng thuốc sẽ được
triển khai ở các địa điểm trên để nhằm thực thi
việc cấm hút thuốc lá ở các địa điểm giao thông
công cộng, bao gôm tăng cường bảng hiệu “cấm
hút thuốc lá Đội thực thu nhằm nhắc nhở
những hành khác hút thuốc và “tập huấn về tác
hại của thuốc lá”
Dự án hướng tới việc hỗ trợ nhằm củng cố
việc thi hành không khói thuốc ở các khu vực
giao thông vận tải, bao gồm tổ chức chính
quyền dưới sự kiểm soát của Sở Giao thông vận
tải, hai bến xe lớn chủ yếu, ga Sài Gòn, taxi, sân
bay Tân Sơn Nhất tại thành phố Hồ Chí Minh
Việc thực hiện hiệu quả dự án này sẽ có tác
động đáng kể đến triển khai nghi định không
hút thuốc lá noi công cộng ở thành phố nói
riêng và cả nước nói chung
Mục tiêu
Mô tả nhận thức cán bộ quản lý đối với nghị định cấm hút thuốc ở những nơi được giao thong công cộng mà triển khai dự án cấm hút thuốc lá nơi công công được triển khai bao gồm sân bay Tân Sơn Nhất (TSNA), ga Sài Gòn (SGRS), bến xe miền đông (ECS), bến xe miền tây (WCS), công ty taxi Mai Linh (MLTC) và công ty taxi Vinasun (VSTC)
PHƯƠNG PHÁP
Sử dụng bản phỏng vấn bán cấu trúc để tìm hiểu nhận thức về sự nguy hiểm của hút thuốc
lá, sự cần thiết và giá trị của những quy định cấm hút thuốc lá
Thiết kế nghiên cứu khảo sát được sử dụng bằng cách quan sát các địa điểm của dự án để đánh giá việc tuân thủ quy định cấm hút thuốc, quan sát việc treo dán các biển hiệu cấm hút thuốc lá và ghi nhận bằng chứng bất kỳ của việc hút thuốc tại khu vực cấm hút thuốc Bên cạnh
đó là phỏng vấn 5 nhà quản lý, 21 nhân viên tại địa điểm bằng cách sử dụng bảng câu hỏi Các cuộc thảo luận nhóm tập trung vào nhận thức
về sự nguy hiểm của việc hút thuốc, mức độ tuân thủ các quy định cấm hút thuốc lá, những khó khăn và kỳ vọng trong việc thực hiện dự án
Bảng kiểm môi trường không khói thuốc ở những nơi công cộng có mái che được sử dụng
để đánh giá chứng cứ của việc hút thuốc và mức độ tuân thủ các quy định cấm hút thuốc lá của mỗi địa điểm triển khai dự án
KẾT QUẢ
Mẫu nghiên cứu gồm 26 người, bao gồm cả nhân viên và nhà quản lý của sáu công ty Độ tuổi trung bình là 37 tuổi Nam giới chiếm tỷ lệ cao hơn nữ Tỷ lệ của các đối tượng nghiên cứu tốt nghiệp cấp 3 hoặc cao hơn là 17/26 5 trên 26 đối tượng nghiên cứu có hút thuốc, 9 trong số
26 đối tượng nghiên cứu trả lời đã từng hút thuốc lá
Trang 4Tất cả nhân viên (26/26) đã nhận thức được
tác hại của thuốc lá cho sức khỏe và các lệnh
cấm hút thuốc nơi công cộng Hầu hết trong số
họ cũng nhận thức được hút thuốc thụ động
gây hại cho sức khỏe của họ Tất cả các đối
tượng nghiên cứu phản đối việc hút thuốc lá
thụ động Tất cả đồng ý rằng mọi người nên
ngăn chặn việc hút thuốc lá thụ động Mặc dù
mọi người biết tác hại của việc hút thuốc cũng
như hút thuốc lá thụ động
Tuy nhiên, hầu hết các nhân viên không có
sự hiểu biết đầy đủ về sự nguy hiểm của việc
hút thuốc và làm thế nào để thực thi các quy
định cấm hút thuốc lá công cộng Đa số hiểu
rằng hút thuốc lá cũng như hút thuốc lá thụ
động có thể gây ra các bệnh đường hô hấp, ung
thư Tuy nhiên, họ không biết hút thuốc và hút
thuốc lá thụ động cũng có thể gây ra các vấn đề
sức khỏe khác chẳng hạn như các vấn đề sức
khỏe bà mẹ và trẻ em
Trong thực tế, không có công ty nào có bảng
kiểm tra môi trường không khói thuốc Hầu hết
người được phỏng vấn đã tán thành và hỗ trợ
các nghị định cấm hút thuốc lá và muốn thi
hành Nghị định cấm hút thuốc lá nơi công
cộng Tuy nhiên, họ không có bất kỳ nguồn tài
chính nào để có thể sử dụng cho việc thực hiện
Nghị định này tại nơi công cộng
Ban chỉ đạo môi trường không khói thuốc
Ban chỉ đạo môi trường không khói thuốc
đã được thành lập tại SGRS, MLTC, WCS và
ECS Tuy nhiên, hầu hết các nhà quản lý và
nhân viên báo cáo rằng họ không biết về các uỷ
ban và các hoạt động của họ, điều này cho thấy
rằng các hoạt động của họ vẫn còn hạn chế Hai
trong số sáu công ty thành lập các đội thực thi
qui định; đó là SGRS và MLTC Nhóm thực thi
qui định SGRS bao gồm sáu nhân viên an ninh
chịu trách nhiệm nhắc nhở hành khách không
được hút thuốc tại các trạm trong khi nhóm
thực thi qui định MLTC bao gồm các nhà quản
lý chịu trách nhiệm giám sát các tài xế để ngăn
ngừa họ hút thuốc trong khu vực cấm
Tuy nhiên kiến thức chung của họ về tác hại của hút thuốc lá và hút thuốc lá thụ động vẫn còn giới hạn Hơn nữa, họ không nhận được nhiều quyền lợi trong việc giám sát và tuân thủ nghị định cấm hút thuốc nơi công cộng Tất cả những người tham gia nghiên cứu cần phải được cung cấp thêm nhiều thông tin, kỹ năng
và những cơ chế pháp lý để có thể bắt buộc hành khách tuân thủ các quy định cấm hút thuốc
Các hoạt động vì môi trường không thuốc lá
Thông báo về môi trường không thuốc lá qua loa phóng thanh đã được thực hiện mỗi ngày một lần tại SGRS, đặc biệt là 4 lần một ngày tại ECS Vấn đề môi trường không khói thuốc thường được đề cập trong cuộc họp trực tuyến hàng tuần được tổ chức tại MLTC Hút thuốc lá bị cấm ở những nơi công cộng, nhưng việc thực thi còn yếu kém
Hoạt động chống hút thuốc lá
Phòng hút thuốc lá riêng biệt dành cho hành khác chỉ được xây dựng tại SGRS và TSNA Tuy nhiên, phòng hút thuốc lá tại SGRS rất nhỏ SGRS là nhà ga đường sắt duy nhất ở thành phố Hồ Chí Minh Nhiều người đến và
đi ở SGRS mỗi ngày Đó là lý do tại sao nhiều hành khách hút thuốc bên ngoài phòng hút thuốc lá chẳng hạn như trong căng-tin hoặc hành lang vì họ cảm thấy không thoải mái khi hút thuốc lá trong căn phòng nhỏ như vậy Tuy nhiên, họ hiếm khi được nhắc nhở phải hút thuốc trong phòng hút thuốc
Giám sát sự tuân thủ lệnh cấm hút thuốc công cộng được thực thi khá tốt tại MLTC MLTC đã có một đội giám sát cho việc tuân thủ quy định cấm hút thuốc lá của các tài xế taxi và một đường dây nóng để báo cáo khi tài xế taxi hút thuốc Tuy nhiên, không có các hoạt động như vậy đối với hành khách, bởi vì họ sợ mất lợi ích Nếu hành khách hút thuốc lá thì được nhắc nhở không hút thuốc trong khu vực công cộng, họ có thể phản ứng bằng cách đi một xe
Trang 5taxi khác của công ty khác, kết quả là lợi ích
giảm
Trong khi đó, SGRS đã có một đội giám sát
gồm sáu người giám sát việc tuân thủ lệnh cấm
hút thuốc tại nơi công cộng Họ thường nhắc
nhở hành khách không hút thuốc trong khu vực
công cộng Tuy nhiên, nhóm giám sát gồm sáu
người là không đủ Rõ ràng là quá ít để giám
sát một số lượng đáng kể hành khách ở SGRS
Người tham gia phỏng vấn bao gồm cả
nhân viên và người quản lý đều hy vọng rằng
kết quả của dự án này sẽ có nhiều hứa hẹn,
mang lại lợi ích về sức khỏe cho mọi người
Điều kiện làm việc sẽ tốt hơn, tránh được cảnh
các nhân viên tụ tập nói chuyện và ngăn chặn
cháy, nổ do hút thuốc lá Người tham gia phỏng
vấn cho rằng dự án sẽ mất nhiều thời gian để
thực hiện và duy trì Để bắt buộc hành khách
tuân thủ quy định cấm hút thuốc công cộng, các
đội thi hành nên lịch sự khi nhắc nhở hành
khách không hút thuốc lá ở nơi công cộng Tốt
hơn là nên chỉ cho hành khách thấy các tài liệu
về nghị định cấm hút thuốc nơi công cộng
trong khi họ nhắc nhở và sau đó áp dụng phạt
tiền trên người vi phạm
Đối tượng nghiên cứu nhân viên và nhà
quản lý thấy khó khăn trong việc đưa ra hình
phạt cho những người vi phạm lệnh cấm hút
thuốc ở nơi công cộng vì không có bất kỳ
hướng dẫn cụ thể của chính phủ về hình phạt
cho những người vi phạm Tài xế và lơ xe cũng
thấy khó khăn trong việc nhắc nhở hành khách
ngừng hút thuốc lá trên xe bởi vì các hành
khách có thể không thực hiện theo quy định và
bỏ chuyến xe, vì thế các tài xế bị mất lợi ích
Ngoài ra, pháp luật không chỉ định rõ ai là
người chịu trách nhiệm đưa ra hình phạt cho
hành khách vi phạm Bên cạnh đó, hành khách
quá nhiều trong khi số lượng các nhân viên tại
những nơi này thì rất ít Trường hợp các hành
khách vi phạm là những người nghèo họ sẽ từ
chối trả tiền phạt
Một số lượng lớn các tài xế và phụ xe là những người hút thuốc Điều này sẽ làm cho dự
án khó khăn hơn trong việc thực hiện môi trường không khói thuốc bởi vì họ cho rằng cần phải hút thuốc để tránh bị ngủ trên những chuyến đi dài Điều này có thể là do thiếu kiến thức về nguy cơ sức khỏe liên quan đến hút thuốc, dẫn đến kết quả ý định bỏ thuốc lá trong
số những người này là rất thấp
KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
Nhìn chung bằng chứng về sự kém tuân thủ
có ở tất cả các địa điểm của dự án Người được phỏng vấn không muốn để nhắc nhở hành khách hút thuốc lá không hút thuốc lá ở nơi công cộng bởi vì họ sợ sự gây hấn hoặc không tuân thủ của những người hút thuốc
Để dự án thành công cần có sự hợp tác chặt chẽ với Sở giao thông vận tải và Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực hiện các dự án môi trường không khói thuốc
Để đảm bảo thực hiện thành công quy định cấm hút thuốc nơi công cộng, những điều sau đây cần được thực hiện:
Thúc đẩy rộng rãi lệnh cấm hút thuốc lá công khai đối với nhân viên
Tăng cường lực lượng thực thi dự án
Phổ biến các thông điệp chống hút thuốc và cấm hút thuốc ở những nơi công cộng tại các địa điểm can thiệp
Nhân viên cần được đào tạo để phổ biến các thông điệp về sự nguy hiểm của hút thuốc lá cho hành khách Dự án cần cung cấp các biển báo, tài liệu giáo dục, video, và hình ảnh về sự nguy hiểm của việc hút thuốc nhằm làm tăng
sự hiểu biết của hành khách Việc bán thuốc lá
đã được đề nghị cần phải bị cấm tại nơi công cộng Điều này có thể là phương tiện mạnh mẽ
để giảm hút thuốc lá tại địa điểm dự án Nhân viên trong tất cả các công ty vi phạm quy định
về lệnh cấm hút thuốc nơi công cộng sẽ bị xếp hạng thấp trong vấn đề khen thưởng Hoạt động của lệnh cấm hút thuốc nơi công cộng
Trang 6được đánh giá theo bảng kiểm tra môi trường
không khói thuốc
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sở giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh (2008) Báo cáo
của Sở giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2008
2 Tổng cục dân số - kế hoạch hóa gia đình (2009), Báo cáo tổng điều
tra dân số và nhà ở 1/4/2009.
3 World Health Organization (2010), Global adult tobacco survey
(GATS) Viet Nam 2010, page 11.