Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

Xét về nguồn gốc lịch sử thì chế định bồi thường thiệt hại ra đời từ rất sớm. Qua các giai đoạn lịch sử khác nhau, mỗi quốc gia đều có quy định chung về bồi thường thiệt hại, bên cạnh đó còn có các quy định cụ thể về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong từng trường hợp cụ thể bởi sự đa dạng về chủ thể gây thiệt hại, đối tượng bị thiệt hại, hoàn cảnh gây ra thiệt hại…

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

KHOA LUẬT - -

CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI

DO NGUỒN NGUY HIỂM CAO ĐỘ

GÂY RA

Giáo viên hướng dẫn: Thạc sĩ Đỗ Việt Cường

Họ và tên sinh viên: Bùi Bảo Vinh

Lớp 33K13.1 – HCM

Mã số sinh viên: 33TC-0142

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2014

Để hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp và có được những kiến thức bổ ích như hôm nay em luôn ghi nhớ công ơn của quí thầy cô, những người đã dạy bảo chúng em trong suốt quá trình học tập.Trước hết em xin kính lời cảm ơn đến quí thầy cô ở khoa Luật trường Đại học Kinh Tế - Đại học

Đà Nẵng, quí thầy cô đã giảng dạy chúng em ở trường Đại học Ngoại ngữ và Tin học thành phố Hồ Chí Minh đã quan tâm giảng dạy chúng em trong suốt thời gian qua Đặc biệt em xin cảm ơn sâu sắc đến thầy hướng dẫn em làm đề tài thực tập Thạc sĩ Đỗ Việt Cường, người đã định hướng, giúp

đở, chỉ bảo cho em trong quá trình làm chuyên đề tốt nghiệp của mình

Qua đây em cũng xin cảm ơn lãnh đạo và nhân viên văn phòng luật sư Hồng Đức Phúc đã tạo điều kiện cho em có cơ hội tiếp cận với các tài liệu luật để hoàn thành chuyên đề của mình

Với sự hướng dẫn của thầy Thạc sĩ Đỗ Việt Cường và sự giúp đỡ của văn phòng luật sư Hồng Đức Phúc em đã hoàn thành chuyên đề nghiên cứu về “ Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra” Tuy nhiên đây là lần đầu tiếp cận với công trình nghiên cứu nên em rất mong được sự chỉ bảo của quí thầy cô và quí anh chị trong ngành

Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn quí thầy cô ở trường và tập thể các anh chị trong văn phòng nơi em thực tập

Em xin chân thành cảm ơn !

Sinh viên thực tập

Bùi Bảo Vinh

Em xin cam đoan đây là công trình của riêng em

Các số liệu, phân tích, lập luận và kết quả nêu trong luận văn là trung thực, các tài liệu tham khảo và trích dẫn được chú thích đầy đủ

Bất kỳ sự vi phạm nào của em sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật, quy chế của Đại học Đà Nẵng và quy chế của Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng

Sinh viên thực tập

Bùi Bảo Vinh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Dẫn nhập

2 Mục đích nghiên cứu

3 Phạm vi nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

6 Cấu trúc của đề tài

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ VÀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG

1.1 Khái niệm chung về trách nhiệm

1.1.1 Trách nhiệm dân sự

1.1.2 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại

1.1.3 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

CHƯƠNG 2: TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO NGUỒN NGUY HIỂM CAO ĐỘ GÂY RA

2.1 Khái niệm nguồn nguy hiểm cao độ

2.2 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

2.3 Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

2.4 Chủ thể trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG, KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG CÁC TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU

3.1 Thực trạng về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

3.2 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật dân sự về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN

1 Kết luận

2 Hướng phát triển của đề tài

PHẦN MỞ ĐẦU

-1 Dẫn nhập

Xét về nguồn gốc lịch sử thì chế định bồi thường thiệt hại ra đời từ rất sớm.Qua các giai đoạn lịch sử khác nhau, mỗi quốc gia đều có quy định chung về bồithường thiệt hại, bên cạnh đó còn có các quy định cụ thể về trách nhiệm bồi thườngthiệt hại trong từng trường hợp cụ thể bởi sự đa dạng về chủ thể gây thiệt hại, đốitượng bị thiệt hại, hoàn cảnh gây ra thiệt hại…

Dựa theo nguồn gốc, trách nhiệm bồi thường thiệt hại được phân thành tráchnhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng và bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được hiểu là một loại tráchnhiệm dân sự mà khi người nào đó có hành vi vi phạm nghĩa vụ ngoài hợp đồng dopháp luật quy định mà xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác thì phảibồi thường thiệt hại do mình gây ra

Ngoài hành vi gây thiệt hại do con người còn có thiệt hại do nguyên nhân khácnhư: thiên tai, tài sản, thú dữ… gây ra Nên có những thiệt hại khi xảy ra, người bịthiệt hại được bồi thường, nhưng có những thiệt hại lại không được bồi thường

Tuy nhiên để xác định được trách nhiệm bồi thường của người có hành vi gâythiệt hại trong quan hệ dân sự mà không có hợp đồng là rất khó khăn, vì liên quan đếncăn cứ phát sinh trách nhiệm, yếu tố lỗi, mức bồi thường, hơn nữa quy định của phápluật liên quan đến vấn đề này thường mang tình định tính hơn là định lượng nên gâykhông ít khó khăn cho công tác áp dụng pháp luật

Do đó nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân và đảm bảo tínhcông bằng xã hội, từ xưa đến nay những quy định bồi thường thiệt hại đã được đặt ratùy theo đối tượng, điều kiện hoàn cảnh cụ thể Trong đó có chế định bồi thường thiệthại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

Tự bản thân nguồn nguy hiểm cao độ luôn tạo ra mối quan hệ nguy hiểm chonhững người xung quanh, mặc dù chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguyhiểm cao độ đã áp dụng các biện pháp phòng ngừa nhưng không thể kiểm soát đượcmột cách tuyệt đối khả năng gây thiệt hại của nguồn nguy hiểm cao độ Như vậy,nguồn nguy hiểm cao độ là gì? Luật pháp đã có những quy định như thế nào về vấn đề

trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi nguồn nguy hiểm cao độ gây ra? và thực tiễn nóilên điều gì?

Xuất phát từ những lý do trên nên em chọn đề tài: “TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO NGUỒN NGUY HIỂM CAO ĐỘ GÂY RA” để làm chuyên đề tốt nghiệp của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây.Với mong muốn trang bị thêm kiến thức cho bản thân về các vấn đề liên quanđến bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và các trường hợp cụ thể như bồithường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra nhằm làm sáng tỏ, chỉ ra và giảiquyết các vướng mắc mà vấn đề này gặp phải

Để đạt được mục đích trên tôi đề xuất mục tiêu cụ thể như sau:

2.1 Thực trạng việc bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây

2.2 Đề xuất những giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện, nâng cao hiệu quảtrong việc áp dụng pháp luật hiện nay

3 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của đề tài này sẽ nghiên cứu về trách nhiệm bồi thường thiệthại ngoài hợp đồng do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra, các chế định, thực trạng

4 Phương pháp nghiên cứu

Để giải đạt được các mục tiêu trên, trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu đề tàidựa trên cơ sở lý luận nhận thức của chủ nghĩa Mác – Lê Nin và tư tưởng Hồ ChíMinh về Nhà nước và Pháp luật, tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp tổng hợp tài liệu

- Phương pháp phân tích và so sánh thông tin

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn:

Tìm hiểu và nghiên cứu các quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thườngthiệt hại ngoài hợp đồng nói chung, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do nguồnnguy hiểm cao độ gây ra nói riêng là một trong những vấn đề có ý nghĩa pháp lý vàthực tiễn sâu sắc hiện nay

Đề tài sẽ đề cập một cách có hệ thống, chi tiết các quy định của pháp luật vềtrách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra, chỉ ra những bấtcập trong việc áp dụng pháp luật, đưa ra các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện và

áp dụng pháp luật cho vấn đề này

6 Cấu trúc của đề tài.

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục, tài liệu tham khảo thì đề tài gồm 3chương:

• Chương 1: Các khái niệm về trách nhiệm dân sự và trách nhiệm bồithường thiệt hại ngoài hợp đồng

• Chương 2: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độgây

• Chương 3: Thực trạng, đề xuất giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện,nâng cao hiệu quả trong việc áp dụng pháp luật hiện nay

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ

VÀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI

- Áp dụng đối với bên vi phạm phải tương xứng với hậu quả của hành vi vi phạm

mà người thiệt hại phải gánh chịu

Trách nhiệm dân sự được phân chia thành trách nhiệm dân sự theo hợp đồng vàtrách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng, được phân biệt từ vi phạm hợp đồng hay vi phạmquy định của pháp luật

1.1.2 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

- Cơ sở pháp lý: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại là một loại trách nhiệm dân sự và

chịu sự điều chỉnh của pháp luật dân sự Theo Điều 604 Bộ luật Dân Sự 2005.

“ Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

1 Người nào do lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm,

uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của cá nhân, xâm phạm danh dự, uy tín, tài sản của pháp nhân hoặc chủ thể khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

2 Trong trường hợp pháp luật quy định người gây thiệt hại phải bồi thường cả trong trường hợp không có lỗi thì áp dụng quy định đó.”

- Điều kiện phát sinh: trách nhiệm bồi thường thiệt hại chỉ đặt ra khi thỏa mãncác điều kiện nhất định như:

• Có thiệt hại xảy ra

• Có hành vi gây thiệt hại

• Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gây thiệt hại và hậu quả xảy ra

• Có lỗi của người gây thiệt hại

- Chủ thể: Chủ thể bị áp dụng bồi thường thiệt hại là người gây thiệt hại trực tiếp

và các chủ thể khác do luật quy định

Căn cứ vào nguồn gốc phát sinh, trách nhiệm bồi thường thiệt hại được chia thànhtrách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng được xác định dựa trên cơ sở các nghĩa

vụ dân sự hình thành theo thoả thuận giữa các bên trong một hợp đồng Bên có nghĩa

vụ dân sự đã cam kết trong hợp đồng mà không thực hiện hoặc thực hiện khômg đúngnghĩa vụ đó sẽ phải bồi thường cho bên kia và trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoàihợp đồng

1.1.3 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm pháp

lý, là biện pháp cưỡng chế của Nhà nước Theo đó người gây thiệt hại phải bồi thườngthiệt hại do hành vi của mình gây ra khi hành vi đó có lỗi dù là lỗi vô ý hay cố ý màxâm hại đến tài sản, sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các quyềnnhân thân khác của cá nhân, tài sản, danh dự, uy tín của pháp nhân hay chủ thể khác.Điều 604 Bộ luật Dân sự quy định:

1 Người nào do lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của cá nhân, xâm phạm danh

dự, uy tín, tài sản của pháp nhân hoặc chủ thể khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

2 Trong trường hợp pháp luật có quy định người gây thiệt hại phải bồi thường cả trong trường hợp không có lỗi thì áp dụng quy định đó.

Và cũng theo khoản 5 Điều 281 Bộ luật dân sự 2005 thì một trong những căn cứ làm

phát sinh nghĩa vụ dân sự là “ Gây thiệt hại do hành vi trái pháp luật” Theo đó ta thấycác nhà làm luật đã đồng nghĩa giữa “trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợpđồng” với “nghĩa vụ bồi thường do hành vi trái pháp luật”

So sánh trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng và trách nhiệm bồi thườngthiệt hại ngoài hợp đồng thì ta thấy trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng cónhững điểm riêng biệt sau:

- Cơ sở phát sinh trách nhiệm: Do pháp luật quy định.

- Điều kiện phát sinh trách nhiệm: Chỉ phát sinh khi có đủ các điều kiện do phápluật quy định

- Mức bồi thường thiệt hại: Phải bồi thường toàn bộ thiệt hại

- Chủ thể: Ngoài việc áp dụng đối với người có hành vi trái pháp luật còn ápdụng với các chủ thể khác Vì trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồngcòn được chia thành bồi thường thiệt hại do tài sản, súc vật gây ra và bồithường thiệt hại do hành vi của con người gây ra Sự phân loại này có ý nghĩatrong việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường

Ý nghĩa của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng:

- Là chế định góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể

- Là chế định góp phần đảm bảo công bằng xã hội

- Là chế định góp phần răn đe, giáo dục, phòng ngừa các hành vi vi phạm phápluật nói chung, gây thiệt hại trái pháp luật nói riêng

CHƯƠNG 2 TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI

DO NGUỒN NGUY HIỂM CAO ĐỘ GÂY RA

2.1 Khái niệm nguồn nguy hiểm cao độ.

Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2005 quy định về Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy

hiểm cao độ gây ra như: “1 Nguồn nguy hiểm cao độ bao gồm phương tiện giao thông

vận tải cơ giới, hệ thống tải điện, nhà máy công nghiệp đang hoạt động, vũ khí, chất

nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, thú dữ và các nguồn nguy hiểm cao độ khác

do pháp luật quy định.” đồng thời dựa theo Nghị quyết của Hội đồng thẩm phán Tòa

án nhân dân tối cao số 03/2006/NQ – HĐTP ngày 08/07/2006 hướng dẫn áp dụng một

số quy định của Bộ luật Dân Sự năm 2005 về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, nhưvậy pháp luật pháp luật không đưa ra khái niệm tổng quát về nguồn nguy hiểm cao độ

mà chỉ định nghĩa dưới dạng liệt kê Trên cơ sở xem xét, đánh giá về các loại tài sảnđược coi là nguồn nguy hiểm cao độ trong các văn bản hướng dẫn, có thể hiểu:

“Nguồn nguy hiểm cao độ là những vật chất nhất định do pháp luật quy định luôn tiềm

ẩn nguy cơ gây thiệt hại cho con người, con người không thể kiểm soát được một cách tuyệt đối” 1

2.2 Đặc điểm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ

gây ra.

Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là một trong những trườnghợp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, do đó ngoài những đặc điểm chung thì bồithường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ cũng có những đặc điểm riêng

- Thứ nhất: Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là một trườnghợp bồi thường thiệt hại do tài sản gây ra Tức là thiệt hại xảy ra có nguyên nhânchính được xuất phát từ tài sản mà không phải là hành vi của con người

- Thứ hai: Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra phải là trườnghợp người bồi thường phải bồi thường cho người bị thiệt hại ngay cả khi mìnhkhông có lỗi Đây là điểm khác biệt rất cơ bản với bồi thường thiệt hại do hành vicủa con người gây ra

1Theo T.S Lê Đình Nghị ( chủ biên), Giáo trình Luật Dân sự tập 2, NXB Giáo dục, Hà Nội,

2010, Tr 208

2.3 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao

độ gây ra.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại được đề cập rất sớm trong hệ thống pháp luật củanhà nước ta Tuy nhiên, chỉ đến khi Bộ luật Dân Sự 1995 ra đời thì các quy định vềtrách nhiệm bồi thường thiệt hại mới được quy định một cách chi tiết Tiếp đó, Bộ luậtDân Sự 2005 hoàn thiện hơn nữa các quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hạingoài hợp đồng, cụ thể được quy định tại Điều 604 Bộ luật Dân Sự 2005 Trên cơ sở

tại khoản 2 Điều 604 Bộ luật Dân Sự năm 2005 quy định: “Trong trường hợp pháp

luật quy định người gây thiệt hại phải bồi thường cả trong trường hợp không có lỗi thì

áp dụng quy định đó’’, bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra chính là

một trong những trường hợp pháp luật quy định

Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra được hiểu là một loại tráchnhiệm dân sự về tài sản, là trách nhiệm của chủ sở hữu hoặc người chiếm hữu, sử dụnghợp pháp nguồn nguy hiểm cao độ và do sự hoạt động tự thân của nguồn nguy hiểmcao độ gây thiệt hại cho người khác, phải bồi thường thiệt hại kể cả trong trường hợpchủ sở hữu hoặc người chiếm hữu hợp pháp không có lỗi

Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2005 quy định về Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra như sau:

“1 Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải tuân thủ các quy định bảo quản, trông giữ, vận chuyển, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ theo đúng các quy định của pháp luật.

2 Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; nếu chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì những người này phải bồi thường, trừ trường hợp có thoả thuận khác.

3 Chủ sở hữu, người được chủ sở hữu giao chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, trừ các trường hợp sau đây:

a) Thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại;

b) Thiệt hại xảy ra trong trường hợp bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

4 Trong trường hợp nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì người đang chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ trái pháp luật phải bồi thường thiệt hại.

Khi chủ sở hữu, người được chủ sở hữu giao chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ cũng có lỗi trong việc để nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì phải liên đới bồi thường thiệt hại.”

Trong thực tế hiện nay, bên cạnh những thiệt hại do hành vi của con người gây

ra còn có nhiều thiệt hại do tài sản là các phương tiện giao thông, máy móc, công trìnhxây dựng, súc vật gây ra

Nếu muốn xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao

độ thì cần phải xác định nguồn gây thiệt hại có phải là nguồn nguy hiểm cao độ haykhông

Do pháp luật quy định không liệt kê đầy đủ và chi tiết nên khi xem xét sự vậtgây thiệt hại có phải là nguồn nguy hiểm cao độ hay không, cần căn cứ vào tính chấtcủa sự vật đó như: mức độ nguy hiểm; khả năng kiểm soát của con người đối với sựvật, quy định của pháp luật liên quan đến việc trông giữ, sử dụng…

Mặt khác, Bộ luật Dân sự đã có riêng điều luật quy định về trách nhiệm bồithường thiệt hại do súc vật gây ra (Điều 625) áp dụng đối với chủ sở hữu, người quản

lý súc vật nên không thể áp dụng quy định về bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểmcao độ gây ra được Trong khi đó, cá sấu, trăn, rắn độc mặc dù không phải là “thú dữ”(theo các định nghĩa trong từ điển) nhưng phải coi là nguồn nguy hiểm cao độ vì đây

là loại động vật còn mang tính hoang dã, chưa được thuần hóa và có tính chất nguyhiểm lớn

Việc xác định một vật có được coi là nguồn nguy hiểm cao độ hay không sẽphải căn cứ vào các quy định của pháp luật và tính chất của sự vật đó Nguồn nguyhiểm cao độ không chỉ bao gồm những sự vật được liệt kê tại Điều 623 Bộ luật dân sự

mà còn bao gồm những sự vật khác mà hoạt động của chúng luôn chứa đựng khả nănggây thiệt hại cho môi trường xung quanh, con người không thể hoàn toàn kiểm soátđược nguy cơ gây thiệt hại

Đối với nguồn nguy hiểm cao độ, pháp luật thường có những quy định nghiêmngặt trong việc trông giữ, vận hành, sử dụng, vận chuyển để tránh gây thiệt hại Vìvậy, xác định nguồn nguy hiểm cao độ không chỉ căn cứ vào khái niệm nguồn nguy

hiểm cao độ tại Điều 623 Bộ luật dân sự mà còn phải căn cứ vào các văn bản, các quyđịnh khác có liên quan.

2.3 Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy

hiểm cao độ gây ra.

Để xác định một người có phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra hay không cần phải căn cứ vào các điều kiện phát sinh trách nhiệm dân sự do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hoạt đông của nguồn nguy hiểm cao độ phải

do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra khi thỏa mãn các dấu hiệu sau:

- Thứ nhất: Thiệt hại xảy ra phải do bản thân nguồn nguy hiểm cao độ hoặc

do hoạt động nội tại của nguồn nguy hiểm gây ra Hoạt động của nguồnnguy hiểm cao độ nằm ngoài sự kiểm soát, chế ngự của con người và tự thânnguồn nguy hiểm cao độ gây thiệt hại như: xe ô tô đang chạy với tốc độ caothì mất phanh gây ra thiệt hại, chập cháy đường dây tải điện, cháy nổ nhàmáy do trục trặc kỹ thuật

- Thứ hai: Những sự vật được coi là nguồn nguy hiểm cao độ phải đang trongtình trạng hoạt động, vận hành Trường hợp thiệt hại xảy ra khi nguồn nguyhiểm cao độ đang ở trong trạng thái không hoạt động thì không thể coi làthiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

- Thứ ba: hoạt động gây thiệt hại của nguồn nguy hiểm cao độ có tính tráipháp luật Loại trừ những trường hợp hoạt động của nguồn nguy hiểm cao

độ không có tính trái pháp luật như hoạt động phá dỡ các công trình xâydựng trái phép của xe cần trục, xe ủi… khi đó có thiệt hại xảy ra nhưng sẽkhông đặt vấn đề bồi thường

Bên cạnh đó, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra cũng loại trừ các trường hợp thiệt hại xảy ra do lỗi cố ý của người bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng, tình thế cấp thiết (Theo Điều 623 Bộ luật dân

sự) Nói tóm lại, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra là trách nhiệm đối với sự kiện gây thiệt hại trái pháp luật của nguồn nguy hiểm cao độ chứ không phải thiệt hại do hành vi của con người.

2.3.2 Có thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung cũng như trách nhiệm bồi thườngthiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra nói riêng chỉ được đặt ra khi trên thực tế

đã xảy ra những thiệt hại về tài sản, sức khỏe, tính mạng của con người thiệt hại cóthể hiểu là thiệt hại đã xảy ra trong thực tế, thiệt hại tuy chưa xảy ra nhưng chắc chắn

sẽ xảy ra trong tương lai Nguồn nguy hiểm cao độ với tính chất tiềm ẩn của sự nguyhiểm nên bất cứ một lúc nào đó có thể sẵn sàng gây thiệt hại cho bất kì ai có liên quanđến nó bao gồm cả chủ sở hữu, người vận hành và những người xung quanh Vì vậytrách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra chỉ được đặt ra khinguồn nguy hiểm cao độ có tác động vào môi trường và con người trong quá trình vậnhành, sản xuất mà gây ra sự thiệt hại

Có những chủ thể do mối quan hệ sở hữu, lao động mà họ trực tiếp tiếp xúc vớinguồn nguy hiểm cao độ Đối với chủ sở hữu, họ phải tự chịu mọi rủi ro đối với thiệthại do tài sản của mình gây ra Đối với người bị thiệt hại trong khi sử dụng nguồnnguy hiểm cao độ theo nghĩa vụ lao động, họ sẽ được hưởng bồi thường theo chế độbảo hiểm tai nạn lao động Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao

độ chỉ được đặt ra khi nguồn nguy hiểm cao độ gây thiệt hại cho những “người xungquanh”- là những người khi xảy ra thiệt hại không có quan hệ lao động hoặc sở hữuliên quan đến nguồn nguy hiểm cao độ nhằm để bảo vệ quyền được bồi thường chonhững người này

Do tính chất nguy hiểm vốn có của nguồn nguy hiểm cao độ nên trong quá trìnhvận hành, hoạt động có thể gây thiệt hại Đó là những thiệt hại về tài sản, tính mạng,sức khỏe của người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ đối với những ngườihoặc chủ thể khác Các thiệt hại về danh dự, uy tín, nhân phẩm – là những thiệt hại chỉ

có thể phát sinh do hành vi của con người nên không thuộc phạm vi tác động củanguồn nguy hiểm cao độ

2.3.3 Có mối quan hệ nhân quả giữa hoạt động gây thiệt hại trái pháp luật của

nguồn nguy hiểm cao độ và thiệt hại xảy ra.

Điều kiện này đòi hỏi hoạt động của nguồn nguy hiểm cao độ là nguyên nhântất yếu, nguyên nhân có ý nghĩa quyết định dẫn đến thiệt hại và thiệt hại xảy ra là kếtquả của hoạt động của nguồn nguy hiểm cao độ

Theo quan điểm của triết học, nguyên nhân và kết quả luôn có mối liên hệ nối tiếp nhau, nguyên nhân là cái đi trước, là cái sinh ra kết quả; nhưng một kết quả có thể lại do nhiều nguyên nhân sinh ra hoặc ngươc lại Nếu không xác định được mối quan hệ nhân quả, là không xác định nguyên nhân gây ra thiệt hại sẽ

dễ dẫn đến các sai lầm khi áp dụng trách nhiệm dân sự

Khi xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại, điểm mấu chốt quan trọng là xácđịnh thiệt hại đó do nguyên nhân nào gây ra các nguyên nhân đó xuất phát từ đâu, …khi tìm được mối quan hệ mới có thể xác định trách nhiệm bồi thường

2.3.4 Yếu tố lỗi đối với trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao

độ gây ra.

Lỗi được xác định là lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý Lỗi là một trong bốn điều kiệnlàm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Cơ sở để người bịthiệt hại yêu cầu bồi thường là họ chứng minh lỗi của người gây thiệt hại Tuynhiên trong thực tế có nhiêu trường hợp khi thiệt hại xảy ra mà không do lỗi của ai

cả, do đó để đảm bảo hiệu quả quyền lợi cho người bị thiệt hại thì điều kiện lỗi có

thể không cần áp dụng “Chủ sở hữu , người được chủ sở hữu giao chiếm hữu, sử

dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi trừ trường hợp do pháp luật quy định” ( khoản 3 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2005).

Yếu tố lỗi chỉ là căn cứ để xác định chủ thể chịu trách nhiệm bồi thườngthiệt hại chủ thể nào có lỗi trong sự quản lý, vận chuyển, sử dụng nguồn nguyhiểm cao độ sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường chứ không phải xét lỗi đối vớihoạt động gây thiệt hại của nguồn nguy hiểm cao độ “Nếu như các trường hợp bồi thường thiệt hại thông thường dựa trên sự suy đoán lỗi thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra dựa trên sự suy đoán trách nhiệm đối với người có nghĩa vụ quản lý nguồn nguy hiểm cao độ” (3)

2.4 Chủ thể trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây