ĐẶC ĐIỂM VỀ LỐI SỐNG BỆNH LÍ KÈM THEO TRÊN BỆNH NHÂN NHỒI MÁU CƠ TIM ĐANG ĐIỀU TRỊ NỘI TRÚ TẠI VIỆN TIM MẠCH BỆNH VIỆN BẠCH MAI HÀ NỘI

T V N

Nh i máu c tim (NMCT) là hi n t ng ho i t m t vùng c tim do t c đ t ng t

m t ho c nhi u nhánh đ ng m ch vành c p máu cho vùng c tim đó ây là m t c p

c u n i khoa th ng g p, có nhi u bi n ch ng nguy hi m, t l t vong cao n u không đ c phát hi n và x trí k p th i, đ ng th i NMCT c ng đ l i nhi u h u qu

v kinh t - xã h i [2]

Ngày nay, NMCT không ch là b nh ph bi n các n c phát tri n mà đang có

xu h ng gia t ng các n c đang phát tri n Theo T ch c Y T Th Gi i (WHO)

n m 2002 kho ng 12,6% t l t vong chung trên toàn c u là do b nh tim thi u máu

c c b và NMCT [5]

Trên th gi i, m i n m có kho ng 2,5 tri u ng i ch t do NMCT [5] M và các n c châu Âu, NMCT v n là m t trong nh ng nguyên nhân hàng đ u gây t vong, m c dù đã có nhi u ti n b trong ch n đoán và đi u tr H ng n m M có kho ng 1,5 tri u ng i b NMCT, t l t vong trong giai đo n c p kho ng 30%, trong đó m t n a là ch t trong nh ng gi đ u tiên [5] Pháp, t l t vong do NMCT c ng chi m kho ng 30% các tr ng h p t vong nói chung [13]

Vi t Nam, tr c đây NMCT khá hi m g p, song trong nh ng n m g n đây

b nh có xu h ng t ng lên rõ r t và tr thành v n đ th i s Theo th ng kê c a Vi n Tim m ch Qu c gia Vi t Nam, trong vòng 10 n m (1980 - 1990) có 108 tr ng h p NMCT nh p vi n [12] Nh ng ch trong 5 n m (1/1991 – 10/1995) đã có 82 ca vào

vi n vì NMCT Và riêng 10 tháng đ u n m 1995 có 31 b nh nhân NMCT vào c p

c u t i Vi n Tim m ch [15] T l b nh t ng cao không ch các b nh vi n chuyên khoa đ u ngành mà c các b nh vi n đa khoa đ a ph ng Theo th ng kê c a t ng

h i y h c n m 2001 t l t vong do nguyên nhân tim m ch nói chung là 7,7%, trong

v l i s ng và b nh lý kèm theo trên nh ng b nh nhân NMCT đang đi u tr n i trú t i Vi n Tim m ch – b nh viên B ch Mai – Hà N i ” Nghiên c u đ c ti n

hành t i Vi n Tim m ch b nh vi n B ch Mai _ là m t c s đi u tr b nh tim m ch

l n trong c n c ,n i s có s l ng b nh nhân l n và phong phú, chúng tôi hy v ng

s đ t đ c k t qu chính xác cao

Nghiên c u c a chúng tôi nh m 2 m c tiêu sau

1 Mô t các m t s đ c đi m v l i s ng và b nh lý kèm theo c a các b nh nhân NMCT đang đi u tr n i trú Vi n Tim m ch b nh vi n B ch Mai – Hà N i

2 Mô t m t s y u t liên quan đ n b nh NMCT

CH NG 1 : T NG QUAN

Cùng v i s phát tri n c a khoa h c – k thu t, kinh t - xã h i thì mô hình b nh

t t trên th gi i đã có nhi u thay đ i rõ r t, trong đó b nh tim m ch là m t v n đ s c

kh e đ c c ng đ ng xã h i quan tâm nhi u nh t, đ c bi t là các n c phát tri n N u

nh t l t vong do nguyên nhân tim m ch đ u th k XX ch chi m 20% t l t vong chung thì đ u th k XXI con s đó là kho ng 50% các n c phát tri n và 25% các n c đang phát tri n [5]

1.1_ D ch t h c b nh NMCT trên th gi i

Trên th gi i m i n m có kho ng 2,5 tri u ng i ch t do NMCT [5]

H ng n m t i M có kho ng h n 1 tri u ng i ph i nh p vi n vì NMCT c p Theo th ng kê n m 2000 cho th y M , kho ng 13 tri u ng i b b nh tim thì m t

n a trong s đó b NMCT [9] n nay, NMCT v n là nguyên nhân hàng đ u gây t vong M , chi m 1/5 tr ng h p t vong c tính, c kho ng 1 phút l i có m t

ng i t vong vì bi n c m ch vành Có kho ng 500.000 – 700.000 tr ng h p t vong do b nh m ch vành (trong đó 1/3 t vong trong 24 gi sau khi xu t hi n tri u

ch ng, 10% t vong b nh vi n, 10% t vong trong n m đ u tiên) và chi phí cho

m i b nh nhân khá t n kém [9]

Hai nhóm nghiên c u Baltimore và Framingham c a M đã m t thi trên 1.000

tr ng h p đ t t , 20 – 51% nam gi i đ tu i 35 – 54 đ t t do NMCT, 6 – 10%

ph n đ tu i này đ t t vì NMCT [9]

Hung – ga- ri là n c đ c x p th 10 trên th gi i v b nh NMCT N c này

ch có 10 tri u dân mà m i n m có 25.000 ng i b NMCT m i, t vong do các b nh tim m ch chi m 47% t ng s t vong chung, trong đó 60% t vong do các b nh đ ng

m ch vành mà hàng đ u là NM CT [9]

Pháp, m i n m có 100.000 tr ng h p NMCT chi m 30% t l t vong chung [9]

T i Brazil, trong s t t c nh ng b nh m n tính, b nh tim m ch có s l ng l n

nh t trong s b nh nhân đi u tr n i trú và b nh tim m ch chính là nguyên nhân c a

g n m t n a s các tr ng h p t vong đ c ghi nh n nh ng thành ph th ph c a các vùng mi n Nam và ông Nam c a Brazil [9]

Theo báo cáo c a WHO, 1999 t l t vong do b nh thi u máu c tim c c b 1

s n c châu Á là: Trung Qu c : 8,6% ; n : 12,5% ; các n c châu Á khác : 8,3% [9]

Khuynh h ng trong t ng lai t l t vong do b nh m ch vành nh ng n c đang phát tri n t ng lên đáng k T 1990 – 2000, d đoán t l t vong do b nh

m ch vành các n c đang phát tri n s t ng lên 120% đ i v i n , 137% đ i v i nam [9]

Nhìn chung, NMCT có th x y ra b t k l a tu i nào, song t l m c b nh c ng

nh t l t vong có liên quan đ n tu i và gi i Các t l này t ng lên rõ r t theo tu i

T 2/1999 – 4/2000 t i Vi n Tim m ch 49 b nh nhân đ c ch n đoán NMCT c p

và đi u tr n i trú t i Vi n Tim m ch T l t vong t i vi n 12/49 (24,5%), t l t vong trong vòng 30 ngày sau khi vào vi n 14/49 (28,6%) [7]

Theo th ng kê c a s Y t thành ph H Chí Minh thì ch riêng n m 2000 có

1.3_ i c ng v NMCT

1 3.1 nh ngh a

Theo WHO NMCT là hi n t ng ho i t m t vùng c tim do nguyên nhân

gi m hay ng ng cung c p máu đ t ng t c a m t hay nhi u nhánh đ ng m ch vành gây ra [7]

1.3.2 Nguyên nhân và c ch b nh sinh trong NMCT

- Nguyên nhân

Huy t kh i làm t c t i 1 vùng c a đ ng m ch vành đã b h p l i do x v a đ ng

m ch

M t s tr ng h p có th th y tách n i m c đ ng m ch vành

Có tr ng h p NMCT không có t c ngh n đ ng m ch vành rõ r t trên phim ch p

c n quang Ng i ta gi i thích b ng hi n t ng co th t kéo dài c a đ ng m ch vành

ho c 1 c c huy t kh i đã đ c thông dòng nhanh ho c 1 b nh c a vi tu n hoàn vành Nguyên nhân ít g p : đau th t ng c do c c ngh n t xa đ a t i (nh trong viêm

n i tâm m c, h p van 2 lá), h p l vào đ ng m ch vành do t n th ng đ ng m ch

ch (nguyên nhân do giang mai ho c x v a) Viêm m ch trong các b nh t mi n, d

NMCT x y ra là do t c đ t ng t đ ng m ch vành do huy t kh i Trên n n m t

đ ng m ch vành b x v a, t n th ng kh i đ u là n t m ng x v a, t n th ng này

t o đi u ki n cho ti u c u ti p xúc v i các thành ph n c a m ng x v a gây dính,

ho t hóa và k t t ti u c u N t m ng x v a và ho t hóa ti u c u làm ho t hóa dây chuy n đông máu n i t i và ngo i lai hình thành fibrin Fibrin là y u t làm phát tri n, hoàn thi n và b n v ng c c huy t kh i C c huy t kh i đ c hình thành trên

m ng x v a ph i h p v i tình tr ng co th t c a đ ng m ch vành làm t c ngh n hoàn toàn ho c g n hoàn toàn đ ng m ch vành N t m ng x v a th ng x y ra vùng v

m ng c a các m ng x v a không n đ nh do t ng tác c a nhi u y u t t i ch và toàn thân bao g m hình thái c u trúc m ng x v a, s xâm nh p c a t bào viêm,

t ng áp l c thành m ch, t ng n ng đ catecholamine, thrombin trong máu [3]

gi m cung l ng tim M c đ t n th ng ch c n ng tâm thu t ng ng

v i kh i l ng c tim b ho i t N u ho i t >40% c tim s có tình tr ng

s c tim mà th ng là không th h i ph c đ c + T n th ng tái t i máu khi đ ng m ch vành đ c tái thông : làm t bào

c tim choáng váng, t n th ng n i m c, vi m ch và t n th ng t bào không h i ph c ho c ho i t Tái t i máu, c tim b thi u máu m t cách

tr m trong c ng có th làm ho i t và ch t t bào c tim Hi n t ng này

th ng xu t hi n các t bào c tim b t n th ng tr m tr ng do thi u máu nh ng c ng có th xu t hi n các t bào c tim b t n th ng có th

ph c h i

+ Hi n t ng tái c u trúc th t trái : hi n t ng này di n ra vài ngày sau NMCT, làm thay đ i kích th c, hình d ng c ng nh b dày các thành tim (đó là s giãn ra c a th t trái c vùng c tim b NMCT và vùng không b NMCT), làm x u d n ch c n ng th t trái và t ng t l t vong các b nh nhân s ng sót sau NMCT

1.3.3.Các y u t nguy c (YTNC) c a NMCT

YTNC c a m t b nh là các y u t đóng vai trò quan tr ng trong vi c xu t hi n và phát tri n b nh đó Càng có nhi u YTNC thì kh n ng phát b nh càng l n Ngoài ra,

m c đ c a m i YTNC càng l n thì tác đ ng c a YTNC đó càng l n đ i v i nguy c

t ng th c a chúng ta Các YTNC này bao g m :

- Các YTNC không thay đ i đ c

- Các YTNC có th thay đ i đ c

Các nghiên c u đã ch ng minh r ng gi m các YTNC này thì s gi m đ c nguy

c b NMCT Có th gi m b ng cách thay đ i l i s ng, dùng thu c, ho c c hai

- Các YTNC không thay đ i đ c :

Tu i và gi i tính

+ Ph n tr c tu i mãn kinh (50-55 tu i) đ c b o v b i các hóc-mon n nên t l b nh th p h n h n sau khi mãn kinh

+ Nam gi i có nguy c b NMCT cao h n ph n và b s m h n Ngay c sau giai đo n mãn kinh, khi t l t vong ph n do b nh tim t ng lên thì c ng không b ng nam gi i

HA t ng cao làm tim ho t đ ng g ng s c h n, vách tim dày lên và tr nên c ng

h n d n đ n t ng nguy c b đ t qu , NMCT, suy th n và suy tim

Khi HA >140/90 mmHg g i là cao HA và c n đ c đi u tr N u HA cao kèm theo các b nh suy th n, béo phì, đái tháo đ ng, m c HA t t nh t c n đ t là <130/80mmHg

THA làm t ng nguy c b nh đ ng m ch vành lên 3 l n, khi ph i h p v i các YTNC khác làm t ng v t (theo c p s nhân) nguy c b nh đ ng m ch vành

Trên th gi i, s ng i b THA nhi u h n s ng i b b nh tim thi u máu c c b

t i 8 l n và th ng x y ra tr c b nh tim thi u máu c c b [8]

Theo m t nghiên c u g n đây c a M , nh ng ng i có huy t áp tâm tr ng trung bình 105 mmHg thì nguy c b b nh đ ng m ch vành cao h n 5 – 6 so v i

ng i có huy t áp tâm tr ng trung bình là 76 mmHg i u tr t ng HA làm gi m nguy c NMCT và đ t qu Các nghiên c u cho th y khi gi m 20mmHg HA tâm thu

và 11mmHg HA tâm tr ng thì gi m đ c 60% đ t qu và 46% b nh NMCT

+ Hút thu c lá

Hút thu c lá là nguyên nhân đ ng th 2 gây t vong trên th gi i M i n m có kho ng 5 tri u tr ng h p t vong có liên quan đ n thu c lá

Khi hút thu c lá, ngay l p t c làm t ng n ng đ cathecholamine trong máu (đây

là ch t n i ti t có vai trò kích thích h th ng th n kinh giao c m c a c th ) và t ng

n ng đ carbon monoxid Các ch t này có th làm kh i phát nh ng c n đau ng c

ho c làm n ng thêm b nh tim khác M t khác, n ng đ nicotine t ng trong máu c ng gây co m ch, t ng huy t áp, t ng nh p tim làm tim ph i làm vi c nhi u h n ho c c ng

có th gây ra nh ng r i lo n nh p tim Các nghiên c u c ng cho th y, m c đ nh

h ng đ n tim m ch c ng t ng theo m c đ hút thu c lá, t c là càng hút nhi u, hút lâu, nguy c m c b nh tim m ch càng cao

Hút thu c lá làm t ng nhanh quá trình v a x đ ng m ch t đó gây ra các b nh lý tim m ch nh : t ng huy t áp, b nh đ ng m ch vành, tai bi n m ch não, b nh đ ng

m ch ngo i vi

Nhi u nghiên c u cho th y, khi d ng hút thu c lá làm gi m lipoprotein t trong

th p (LDL-C), t ng lipoprotein t tr ng cao (HDL-C), và làm gi m t c đ hình thành

x v a đ ng m ch

Hi n nay trên th gi i có kho ng 1,3 t ng i hút thu c lá, 84% s ng các n c đang phát tri n (Esson, 2004) V i khuynh h ng hút thu c lá nh hi n nay thì s có kho ng 10 tri u ng i t vong vào 2020 (WHO, 2005) Hút thu c lá làm t ng nguy

c m c b nh đ ng m ch vành lên 30 – 50 %

M , nghiên c u trên 4120 nam gi i hút thu c lá, ng i ta th y nguy c b b nh

đ ng m ch vành t ng lên g p 3 l n và t l t vong c ng cao h n nhi u l n so v i

ng i không hút thu c lá [3]

Hút thu c lá không ch gây NMCT mà còn gây các b nh m ch máu chân, tay, não, ung th ph i, d dày, t y… Nicotine và các ch t khác trong thu c lá nh carbon monoxide gây t n th ng thành m ch, co m ch vành, đông máu, gây viêm…

 Hút > 20 đi u/ngày s t ng 2-3 l n nguy c NMCT so v i ng i không hút

Th m chí nh ng ng i không hút thu c lá nh ng ti p xúc v i khói thu c lá do

ng i khác hút c ng làm t ng b nh

 N u ng ng thu c lá, s gi m nguy c t vong do b nh m ch vành và các b nh khác Th i gian ng ng thu c lá > 3-5 n m thì gi m nguy c b nh m ch vành N u ch gi m hút thu c lá thì hi u qu ch a rõ ràng Vì v y, không hút thu c lá là r t quan tr ng

+ Béo phì

Ng i có l ng m trong c th quá m c (đ c bi t vùng b ng) d b b nh tim

và đ t qu ngay c khi không có b t k YTNC nào khác Cân n ng quá m c làm t ng

ho t đ ng tim, t ng HA, r i lo n m trong máu và d d n đ n b nh đái tháo đ ng

 ánh giá tình tr ng béo phì b ng ch s BMI (body mass index)

o BMI = cân n ng (kg) / chi u cao2 (m)

o Khi BMI = 25 - 29,9 : quá cân; BMI > 30 : béo phì

 i u tr béo phì c n k t h p ch đ n kiêng, t p th d c, dùng thu c theo

h ng d n c a bác s

+ R i lo n lipid máu

R i lo n lipid máu là 1 trong nh ng YTNC chính c a b nh đ ng m ch vành

Gi m n ng đ ch t HDL-cholesterol và t ng ch t LDL-cholesterol, t ng triglyceride

là nh ng YTNC đ c l p c a bênh đ ng m ch vành

Theo nghiên c u c a Tr ng Thanh H ng và Tr ng Quang Bình, t l r i lo n lipid máu b nh nhân b b nh đ ng m ch vành chi m kho ng 67% Vì v y, r i lo n lipid máu là v n đ th ng g p và tr m tr ng [10]

+ ái tháo đ ng ( T )

B nh T gây t n th ng m ch máu nh và l n thông qua x v a m ch máu, gây tác h i đ n r t nhi u c quan nh : th n, m t, não, chi, đ c bi t là m ch vành tim

 Ng i T có nguy c b b nh tim m ch g p 2-8 l n nh ng ng i không

đ ng huy t b ng ch đ t p luy n, n kiêng và dùng thu c theo h ng

d n c a bác s là đi u c n thi t và quan tr ng

m ch máu, tác d ng t t cho thành m ch và ch c n ng đông máu

Các nghiên c u đã ch ng minh r ng : đi b 30 phút/ngày giúp gi m 30% các tai

bi n tim m ch trong th i gian theo dõi 3,5 n m

+ Stress ( C ng th ng)

Khi b stress, c th ti t quá m c nh ng ch t làm t ng nhu c u oxy c tim (th ng g p nh t là adrenaline), làm co m ch vành, gây r i lo n ch c n ng đông máu, thành m ch…

Nh ng ng i tr m c m th ng b t ng HA, kém v n đ ng, hút thu c lá, t ng ti u

c u

Có m i liên h gi a nguy c b nh m ch vành tim và c ng th ng trong cu c s ng, hành vi v s c kh e và tr ng thái kinh t xã h i c a con ng i C ng th ng có th có

tác đ ng t o nên các y u t nguy c Ví d , ng i b c ng th ng có th n quá nhi u,

b t đ u hút thu c và hút nhi u

+ U ng r u

U ng r u quá nhi u có th làm t ng HA gây ra suy tim, lo n nh p tim, đ t qu ,

r i lo n m trong máu, ung th … R u góp ph n gây ra ch ng béo phì, nghi n r u,

t t và các tai n n

Tuy nhiên, nguy c b nh tim ng i u ng m t l ng r u v a ph i (trung bình

1 ly nh đ i v i ph n và 2 ly nh đ i v i nam gi i m i ngày) th p h n ng i không

u ng r u Nh ng đ phòng tránh b nh tim m ch thì không nên khuy n cáo nh ng

ng i không u ng r u b t đ u s d ng r u c n ho c nh ng ng i nghi n r u gia

- Có thay đ i đ c tr ng trên đi n tâm đ

- Men tim t ng cao ít nh t g p 2 l n gi i h n cao c a bình th ng

- Tiêu chu n l a ch n đ a vào nghiên c u

+ B nh nhân b NMCT đang đi u tr n i trú t i Vi n Tim m ch_b nh vi n B ch Mai trong th i gian t 1/1/2011 – 31/3/2011

+ ng ý tham gia nghiên c u

) 9 0 1 ( 9 0 96

- Ch n b nh nhân vào nghiên c u

- Lo i tr nh ng b nh nhân không đ tiêu chu n

B c 3: ti n hành nghiên c u: ph ng v n theo b câu h i

B c 4: Ghi k t qu vào b ng thu th p s li u

B c 5: tham kh o h s b nh án, ghi nh n b nh lý tim m ch

s ch p thu n tham gia

- Các s li u đ c thu th p nh m ph c v cho nghiên c u, không công b

Bi u đ 3.2: Phân b t l % v gi i tính c a nhóm b nh nhân NMCT

Nh n xét: trong 140 b nh nhân NMCT có 34 n chi m 24.3%, 106 nam chi m

75.6%, t l nam/n là 3.1/1

Nh n xét: b nh nhân NMCT trong nghiên c u c a chúng tôi là công nhân viên

chi m t l cao nh t 51.4%, nh ng ng i làm nh ng công vi c khác nh n i tr , t

Hút thu c lá

Có Không

Bi u đ 3.3: Phân b t l % v các YTNC c a nhóm b nh nhân NMCT

Nh n xét: trong các YTNC c a b nh NMCT thì t ng huy t áp chi m t l cao

nh t 68.6%, ti u đ ng là YTNC có t l th p nh t 15%

Bi u đ 3.4: Phân b t l % các môn th d c c a nhóm b nh nhân NMCT

Nh n xét : - 55.7% b nh nhân NMCT không tham gia m t ho t đ ng th d c th

thao nào 38.6% b nh nhân tham gia các vân đ ng nh : đi b 30.7%, tay không 7.9%

- Th i gian v n đ ng <1/2 gi /ngày chi m 51.6%,v n đ ng <5 ngày/tu n chi m 80

97.2

1.4

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

đ c thân có v ch ng ly hôn

đ c thân

có v ch ng

ly hôn

Bi u đ 3.5: phân b t l % tình tr ng hôn nhân c a b nh nhân NMCT

Nh n xét: đ i đa s b nh nhân NMCT đ u có gia đình 97.1%