ĐẠO ĐỨC KINH DOANH VÀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

Tâm lý này... C nh tranh là thi đua, ganh đua... Tuy nhiên, hai khái ni m này có ý ngh a hoàn toàn khác nhau.

o đ c kinh doanh và v n hoá doanh nghi p đã và đang tr thành m t nhân t có tác

đ ng t i m i khía c nh ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p t t ch c qu n lý ho t đ ng kinh doanh, các quan h trong và ngoài doanh nghi p cho đ n phong thái, phong cách c a ng i lãnh

đ o và cách ng x gi a các thành viên trong doanh nghi p Gi ng d y và h c t p đ o đ c và v n hoá doanh nghi p là m t bi n pháp đ nâng cao nh n th c v vai trò c a đ o đ c và v n hoá trong

ho t đ ng kinh doanh, t o d ng nh ng k n ng c n thi t đ v n d ng các nhân t đ o đ c và v n hoá vào ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

o đ c kinh doanh và v n hoá doanh nghi p là m t môn h c không th thi u trong

ch ng trình đào t o ngành Qu n tr kinh doanh đáp ng yêu c u nghiên c u, gi ng d y và

h c t p c a giáo viên và sinh viên, chúng tôi t ch c biên so n cu n sách “ o đ c kinh doanh và

v n hoá doanh nghi p” phù h p v i đi u ki n kinh doanh trong giai đo n h i nh p V i kinh nghi m gi ng d y đ c tích lu qua nhi u n m, c ng v i s n l c nghiên c u t các ngu n tài

li u khác nhau, cu n sách có nhi u thay đ i và b sung đ đáp ng yêu c u do th c ti n đ t ra Sách “ o đ c kinh doanh và v n hoá doanh nghi p” là tài li u chính th c s d ng gi ng d y và

h c t p cho sinh viên h đào t o đ i h c t xa ngành Qu n tr kinh doanh; đ ng th i c ng là tài

li u tham kh o cho nh ng ai quan tâm đ n l nh v c này N i dung cu n sách g m 5 ch ng đ

c p đ n toàn b nh ng ki n th c v đ o đ c kinh doanh và v n hoá doanh nghi p Trong đó có 2

ch ng v đ o đ c kinh doanh và 3 ch ng v v n hoá doanh nghi p

Biên so n cu n sách là m t công vi c h t s c khó kh n, đòi h i s n l c cao Tác gi

đã giành nhi u th i gian và công s c v i c g ng cao nh t đ hoàn thành Tuy nhiên, do biên so n

l n đ u, do s h n ch v th i gian và trình đ nên không th tránh kh i nh ng thi u sót Tác gi

r t mong s ch giáo, đóng góp, xây d ng c a các đ ng nghi p, anh ch em sinh viên và b n đ c

đ ti p t c b sung, hoàn thi n nh m nâng cao h n n a ch t l ng cu n sách

Xin trân tr ng cám n!

Tác gi

- M c đích: Trang b cho ng i h c m t s v n đ chung v đ o đ c kinh doanh nh đ o

đ c, đ o đ c kinh doanh; s c n thi t c a đ o đ c kinh doanh; chu n m c và vai trò c a đ o đ c kinh doanh trong qu n tr doanh nghi p

- Yêu c u: Ng i h c n m đ c nh ng khái ni m và ki n th c c b n đ v n d ng trong các ch ng ti p theo

N i dung chính

- Khái ni m v đ o đ c và đ o đ c kinh doanh

- S c n thi t c a đ o đ c kinh doanh

- Các chu n m c đ o đ c kinh doanh

- Vai trò c a đ o đ c kinh doanh trong qu n tr doanh nghi p

T giác đ khoa h c, “đ o đ c là m t b môn khoa h c nghiên c u v b n ch t t nhiên

c a cái đúng – cái sai và phân bi t khi l a ch n gi a cái đúng – cái sai, tri t lý v cái đúng – cái sai, quy t c hay chu n m c chi ph i hành vi c a các thành viên cùng m t ngh nghi p” (t đi n

i n t American Heritage Dictionary)

V i t cách là m t hình thái ý th c xã h i, đ o đ c có đ c đi m:

- o đ c có tính giai c p, tính khu v c, tính đ a ph ng

- N i dung các chu n m c đ o đ c thay đ i theo đi u ki n l ch s c th

Ch c n ng c b n c a đ o đ c là đ o đ c đi u ch nh hành vi c a con ng i theo các chu n m c và quy t c đ o đ c đã đ c xã h i th a nh n b ng s c m nh c a s thôi thúc l ng tâm cá nhân, c a d lu n xã h i, c a t p quán truy n th ng và c a giáo d c

o đ c quy đ nh thái đ , ngh a v , trách nhi m c a m i ng i đ i v i b n thân c ng nh

đ i v i ng i khác và xã h i Vì th đ o đ c là khuôn m u, tiêu chu n đ xây d ng l i s ng, lý

t ng m i ng i

Nh ng chu n m c và quy t c đ o đ c g m: l ng, khoan dung, chính tr c khiêm t n,

d ng c m, trung th c, thí, thi n, tàn b o, tham lam, kiêu ng o, hèn nhát, ph n b i, b t tín, ác

o đ c khác v i pháp lu t ch :

+ S đi u ch nh hành vi c a đ o đ c không có tính c ng b c, c ng ch mà mang tính

t nguy n, các chu n m c đ o đ c không đ c ghi thành v n b n pháp quy

+ Ph m vi đi u ch nh và nh h ng c a đ o đ c r ng h n pháp lu t, pháp lu t ch đi u

ch nh nh ng hành vi liên quan đ n ch đ xã h i, ch đ nhà n c còn đ o đ c bao quát m i l nh

v c c a th gi i tinh th n Pháp lu t ch làm rõ nh ng m u s chung nh nh t c a các hành vi h p

l ph i, hành vi đ o lý đúng đ n t n t i bên trên lu t

1.1.2 Khái ni m đ o đ c kinh doanh

o đ c kinh doanh là m t t p h p các nguyên t c, chu n m c có tác d ng đi u ch nh,

đánh giá, h ng d n và ki m soát hành vi c a các ch th kinh doanh o đ c kinh doanh chính

là đ o đ c đ c v n d ng vào trong ho t đ ng kinh doanh

o đ c kinh doanh là m t d ng đ o đ c ngh nghi p: o đ c kinh doanh có tính đ c

thù c a ho t đ ng kinh doanh – do kinh doanh là ho t đ ng g n li n v i các l i ích kinh t , do v y

khía c nh th hi n trong ng x v đ o đ c không hoàn toàn gi ng các ho t đ ng khác: Tính th c

d ng, s coi tr ng hi u qu kinh t là nh ng đ c tính t t c a gi i kinh doanh nh ng n u áp d ng

sang các l nh v c khác nh giáo d c, y t ho c sang các quan h xã h i khác nh v ch ng, cha

m , con cái thì đó l i là nh ng thói x u b xã h i phê phán Song c n l u ý r ng đ o đ c, kinh

doanh v n luôn ph i ch u s chi ph i b i m t h giá tr và chu n m c đ o đ c xã h i chung

1 Các nguyên t c và chu n m c c a đ o đ c kinh doanh

- Tính trung th c: Không dùng các th đo n gian d i, x o trá đ ki m l i Gi l i h a, gi

ch tín trong kinh doanh, nh t quán trong nói và làm, trung th c trong ch p hành lu t pháp c a

nhà n c, không làm n phi pháp nh tr n thu , l u thu , không s n xu t và buôn bán nh ng m t

hàng qu c c m, th c hi n nh ng d ch v có h i cho thu n phong m t c, trung th c trong giao

ti p v i b n hàng (giao d ch, đàm phán, ký k t), và ng i tiêu dùng không làm hàng gi , khuy n

m i gi , qu ng cáo sai s th t, s d ng trái phép nh ng nhãn hi u n i ti ng, vi ph m b n quy n,

phá giá theo l i n c p, trung th c ngay v i b n thân, không h i l , tham ô, th t két, “chi m

công vi t ”

- Tôn tr ng con ng i: i v i nh ng ng i c ng s và d i quy n, tôn tr ng ph m giá,

quy n l i chính đáng, tôn tr ng h nh phúc, tôn tr ng ti m n ng phát tri n c a nhân viên, quan tâm

đúng m c, tôn tr ng quy n t do và các quy n h n h p pháp khác i v i khách hàng: tôn tr ng

nhu c u, s thích và tâm lý khách hàng i v i đ i th c nh tranh, tôn tr ng l i ích c a đ i th

- G n l i ích c a doanh nghi p v i l i ích c a khách hàng và xã h i, coi tr ng hi u qu

g n v i trách nhi m xã h i

- Bí m t và trung thành v i các trách nhi m đ c bi t

2 i t ng đi u ch nh c a đ o đ c kinh doanh

ó là ch th ho t đ ng kinh doanh Theo ngh a r ng, ch th ho t đ ng kinh doanh g m

t t c nh ng ai là ch th c a các quan h và hành vi kinh doanh

- T ng l p doanh nhân làm ngh kinh doanh: o đ c kinh doanh đi u ch nh hành vi đ o

đ c c a t t c các thành viên trong các t ch c kinh doanh (h gia đình, công ty, doanh nghi p,

t p đoàn) nh ban giám đ c, các thành viên h i đ ng qu n tr , công nhân viên ch c S đi u ch nh

này ch y u thông qua công tác lãnh đ o, qu n lý trong m i t ch c đó o đ c kinh doanh đ c

g i là đ o đ c ngh nghi p c a h

- Khách hàng c a doanh nhân: Khi là ng i mua hàng thì hành đ ng c a h đ u xu t phát

t l i ích kinh t c a b n thân, đ u có tâm lý mu n mua r và đ c ph c v chu đáo Tâm lý này

không khác tâm lý thích “mua r , bán đ t” c a gi i doanh nhân, do v y c ng c n ph i có s đ nh

h ng c a đ o đ c kinh doanh, tránh tình tr ng khách hàng l i d ng v th “Th ng đ ” đ xâm

ph m danh d , nhân ph m c a doanh nhân, làm xói mòn các chu n m c đ o đ c Kh u hi u “bán cái th tr ng c n ch không ph i bán cái mình có” ch a h n đúng !

3 Ph m vi áp d ng c a đ o đ c kinh doanh

ó là t t c nh ng th ch xã h i, nh ng t ch c, nh ng ng i liên quan, tác đ ng đ n

ho t đ ng kinh doanh: Th ch chính tr , chính ph , công đoàn, nhà cung ng, khách hàng, c đông, ch doanh nghi p, ng i làm công

1.2 S C N THI T C A O C KINH DOANH

1.2.1 V n đ đ o đ c trong kinh doanh

M t v n đ ch a đ ng khía c nh đ o đ c, hay v n đ mang tính đ o đ c, v n đ đ c ti p

ph i h p nh p nhàng đ ng b và n ng su t”, hay “l i nhu n t i đa” thì nh ng v n đ này s mang tính ch t kinh t , nhân l c, k thu t hay tài chính

Nh ng v n đ đ o đ c th ng b t ngu n t nh ng mâu thu n Mâu thu n có th xu t hi n trong m i cá nhân (t – mâu thu n) c ng nh có th xu t hi n gi a nh ng ng i h u quan do s

b t đ ng trong cách quan ni m v giá tr đ o đ c, trong m i quan h h p tác và ph i h p, v quy n l c và công ngh c bi t ph bi n, mâu thu n th ng xu t hi n trong nh ng v n đ liên quan đ n l i ích Mâu thu n c ng xu t hi n các l nh v c chuyên môn khác nhau, nh t là trong các ho t đ ng ph i h p ch c n ng

Khi đã xác đ nh đ c v n đ có ch a y u t đ o đ c, ng i ta luôn tìm cách gi i quy t chúng Trong nhi u tr ng h p, vi c gi i quy t các v n đ này th ng k t thúc tòa án, khi v n

đ tr nên nghiêm tr ng và ph c t p đ n m c không th gi i quy t thông qua đ i tho i tr c ti p

gi a các bên liên quan Khi đó, h u qu th ng r t n ng n và tuy có ng i th ng k thua nh ng không có bên nào đ c l i Phát hi n và gi i quy t các v n đ đ o đ c trong quá trình ra quy t

đ nh và thông qua các bi n pháp qu n lý có th mang l i h qu tích c c cho t t c các bên

1.2.2 Ngu n g c c a v n đ đ o đ c kinh doanh

Nh đã trình bày trên, b n ch t c a v n đ đ o đ c là s mâu thu n hay t – mâu thu n

V c b n, mâu thu n có th xu t hi n trên các khía c nh khác nhau nh tri t lý hành đ ng, m i quan h quy n l c trong c c u t ch c, s ph i h p trong các ho t đ ng tác nghi p hay phân

ph i l i ích, các l nh v c nh marketing, đi u ki n lao đ ng, nhân l c, tài chính hay qu n lý Mâu thu n có th xu t hi n trong m i con ng i (t mâu thu n), gi a nh ng ng i h u quan bên trong nh ch s h u, ng i qu n lý, ng i lao đ ng, hay v i nh ng ng i h u quan bên ngoài

nh v i khách hàng, đ i tác - đ i th hay c ng đ ng, xã h i Trong nhi u tr ng h p, chính ph

tr thành m t đ i t ng h u quan bên ngoài đ y quy n l c

1 Các khía c nh c a mâu thu n

a) Mâu thu n v tri t lý

Khi ra quy t đ nh hành đ ng, m i ng i đ u d a trên nh ng tri t lý đ o đ c đ c th hi n

thành quan đi m, nguyên t c hành đ ng, chu n m c đ o đ c và nh ng đ ng c nh t đ nh Tri t lý

đ o đ c c a m i ng i đ c hình thành t kinh nghi m s ng, nh n th c và quan ni m v giá tr ,

ni m tin c a riêng h , th hi n nh ng giá tr tinh th n con ng i luôn tôn tr ng và mu n v n t i

Vì v y, chúng có nh h ng chi ph i đ n hành vi M c dù r t khó xác đ nh tri t lý đ o đ c c a

m t ng i, v n có th xác minh chúng thông qua nh n th c và ý th c tôn tr ng s trung th c và

công b ng c a ng i đó ; trong đó, trung th c là khái ni m ph n ánh s thành th t, thi n chí và

đáng tin c y ; công b ng là khái ni m ph n ánh s bình đ ng, công minh và không thiên v

Trung th c và công b ng là nh ng v n đ liên quan đ n quan đi m đ o đ c chung c a

ng i ra quy t đ nh Trong th c ti n kinh doanh, ph i th a nh n m t th c t r ng các doanh

nghi p luôn hành đ ng vì l i ích kinh t riêng c a mình Tuy nhiên, các m i quan h kinh doanh

liên quan đ n đ o đ c c n ph i đ c xây d ng và phát tri n trên c s tính trung th c, công b ng

và tin c y l n nhau Thi u đi nh ng c s quan tr ng này, m i quan h kinh doanh s r t khó thi t

l p và duy trì, công vi c kinh doanh càng b p bênh, chi phí càng t ng, hi u qu th p, giá thành

t ng lên, c nh tranh khó kh n, đi u ki n kinh doanh càng không thu n l i, l i ích riêng càng khó

th a mãn T i thi u, các doanh nghi p c n ph i tuân th m i quy đ nh c a pháp lu t hi n hành

Ngoài ra, h không đ c ti n hành b t k hành đ ng nào có th gây h i cho ng i tiêu dùng,

khách hàng, ng i lao đ ng nh l a g t, x o ngôn, gây s c ép, c ng nh gây thi t h i cho đ i th

c nh tranh Các hi n t ng bán phá giá d i m c giá thành (costdumping) đ lo i tr các doanh

nghi p nh , ti m l c kinh t y u h n nh m giành v th đ c quy n là nh ng hành vi c nh tranh

không trung th c

Quan ni m v s công b ng trong nhi u tr ng h p b chi ph i b i nh ng l i ích c th

M t s ng i có th coi vi c không đ t đ c m t k t qu mong mu n là không công b ng, th m

chí vô đ o đ c

b) Mâu thu n v quy n l c

Trong m t doanh nghi p, m i quan h gi a con ng i v i con ng i th ng đ c th

hi n thông qua m i quan h quy n l c Quy n l c đ c phân ph i cho các v trí khác nhau thành

m t h th ng quy n h n và là m t đi u ki n c n thi t đ th c thi các trách nhi m t ng ng Vì

v y, m i quan h quy n l c đ c ch p nh n chính th c và t giác b i các thành viên c a m t

doanh nghi p, cho dù v m t xã h i, h đ u bình đ ng nh nhau Quy n l c đ c th hi n thông

qua hình th c thông tin, nh m nh l nh, v n b n h ng d n, quy ch v báo cáo, ph i h p và liên

h ngang đ i v i các đ i t ng h u quan bên trong, hay các hình th c thông tin, qu ng cáo v t

ch c, s n ph m, ho t đ ng c a đ n v đ i v i các đ i t ng h u quan bên ngoài

i v i các đ i t ng h u quan bên trong, quy n l c đ c thi t k thành c c u t ch c

chính th c, trong đó quy n h n c a các v trí công tác đ c quy đ nh rõ cho vi c th c hi n và

hoàn thành nh ng ngh a v /trách nhi m nh t đ nh Mâu thu n ch y u n y sinh t tình tr ng

không t ng ng gi a quy n h n và trách nhi m, l m d ng quy n h n, đùn đ y trách nhi m, ho c

thi n c n, c c b trong các ho t đ ng ph i h p và san s trách nhi m

Ch s h u m c dù có quy n l c ki m soát l n đ i v i doanh nghi p nh ng th ng l i có

r t ít quy n l c tác nghi p (ra quy t đ nh hàng ngày) Quy n l c ki m soát c a h c ng đ c s

d ng d a trên nh ng thông tin đ c cung c p v quá trình ho t đ ng tác nghi p V n đ đ o đ c

có th n y sinh t vi c nh ng ng i qu n lý – ng i đ c ch s h u y thác quy n đ i di n –

cung c p thông tin sai hay che gi u thông tin vì m c đích riêng

i v i nh ng đ i t ng h u quan bên ngoài, các v n đ đ o đ c liên quan đ n thông tin

th ng th hi n nh ng thông đi p qu ng cáo và nh ng thông tin v an toàn s n ph m, ô nhi m,

và đi u ki n lao đ ng Ng i qu n lý, t ch c hay m t doanh nghi p có th s d ng quy n l c trong vi c ra quy t đ nh v n i dung đ cung c p nh ng thông tin không chính xác ho c sai l ch

có ch ý có l i cho h

Qu ng cáo l a g t và qu ng cáo không trung th c là nh ng bi u hi n c th c a các v n

đ đ o đ c trong qu ng cáo S l a g t không ph i lúc nào c ng d dàng nh n ra đ c mà th ng

tr nên vô ngh a trong vi c cung c p thông tin cho khách hàng khi đ c trình bày d i hình th c

nh ng thông s k thu t ho c nghi p v ch có th hi u đ c đ i v i nh ng cá nhân hay t ch c chuyên nghi p, ho c nh ng thông tin chung chung nh “không dùng cho nh ng ng i m n c m

v i thành ph n c a thu c” ho c “đ c ký h ng d n s d ng tr c khi dùng”

B n khuy n m i và b n tr c ti p c ng có th d n đ n nh ng v n đ đ o đ c do ng i tiêu dùng không d nh n ra đ c nh ng thông tin đ c che đ y d i nh ng hình th c qu ng cáo nh

v y ó có th là nh ng hình th c bán kèm, bán tháo hàng t n kho, ch t l ng th p, khêu g i nhu

c u

Thông tin không chính xác có th làm m t đi s tin c y c a ng i tiêu dùng đ i v i doanh nghi p Nói d i là m t trong nh ng v n đ đ o đ c ch y u trong thông tin Nó d n đ n nh ng tình tr ng khó x v m t đ o đ c trong các ho t đ ng thông tin v i bên trong và bên ngoài vì đã làm m t đi ni m tin

c) Mâu thu n trong s ph i h p

S ph i h p là m t khía c nh khác trong m i quan h con ng i trong m t doanh nghi p, trong đó m i quan h đ c th hi n thông qua các ph ng ti n k thu t và v t ch t Nh v y, s

ph i h p là m t y u t quy t đ nh tính hi u qu và t o nên s c m nh v t ch t (k thu t) và tác nghi p cho m t doanh nghi p M i quan h gián ti p này th ng đ th hi n thông qua các công ngh và ph ng ti n s d ng trong s n xu t (đ i v i nh ng ng i bên trong m t doanh nghi p),

và trong qu ng cáo và bán hàng (gi a doanh nghi p v i khách hàng, đ i tác)

Công ngh hi n đ i đ c phát tri n v i t c đ nhanh và đ c ng d ng ngày càng r ng rãi trong m i l nh v c M t trong nh ng ti n b khoa h c th k XX là công ngh tin h c Vi c s

d ng công ngh tiên ti n trong các ho t đ ng kinh doanh và công tác qu n lý không ch là yêu c u

b c thi t mà đã đ c ch ng minh là có nhi u u th h n h n so v i c a các bi n pháp s n xu t kinh doanh truy n th ng Công ngh m i đã tr thành m t y u t quan tr ng đ t o ra l i th c nh tranh cho m t doanh nghi p Công ngh m i c ng t o nhi u thu n l i cho vi c c i thi n công tác

qu n lý trong doanh nghi p Tuy nhiên, s d ng công ngh m i trong s n xu t, kinh doanh và trong qu n lý c ng có th gây ra nh ng v n đ v đ o đ c

V n đ đ o đ c th nh t liên quan đ n vi c b o v quy n tác gi và quy n đ i v i các tài

s n trí tu Công ngh tin h c phát tri n làm cho vi c sao chép, in n, nhân b n các tài li u, hình

nh tr nên vô cùng đ n gi n và d dàng Vi c ph bi n chúng c ng tr nên vô cùng thu n l i và

nhanh chóng

V n đ đ o đ c th hai liên quan đ n vi c qu ng cáo và bán hàng trên m ng Qu ng cáo

và bán hàng trên m ng là m t ph ng pháp kinh doanh m i đang tr nên r t ph bi n V i s tr

giúp đ c l c c a công ngh thông tin, vi c ti p xúc tr c ti p gi a ng i mua và ng i bán không

còn c n thi t, thông tin v doanh nghi p và s n ph m đ c g i đ n khách hàng th ng xuyên ;

ng c l i, ng i tiêu dùng c ng cung c p nh ng thông tin cá nhân cho nhà s n xu t Tuy nhiên,

vi c qu ng cáo trên m ng có th gây ra nh ng v n đ đ o đ c liên quan đ n qu ng cáo không

trung th c, l a g t, hay gây “ô nhi m” đ i v i khách hàng Thông qua h th ng máy tính,

marketing trên m ng tr nên d dàng, thu n l i và t ra có hi u qu h n do vi c nh m tr c ti p

vào đ i t ng m c tiêu Vi c “vi ng th m” th ng xuyên, t c a các hãng kinh doanh, th ng

m i vào đ a ch c a m i khách hàng ngoài ý mu n và mong đ i c a khách hàng gây nhi u tr ng i

cho khách hàng trong ho t đ ng chuyên môn, l a ch n tiêu dùng và đ i s ng riêng Vi c s d ng

các ph ng ti n và k thu t hi n đ i đ truy c p và khai thác các h p th hay thông tin cá nhân

không ch b coi là ph m pháp mà còn vô đ o đ c

V n đ đ o đ c th ba liên quan đ n bí m t thông tin cá nhân c a khách hàng Các bi n

pháp marketing truy n th ng r t chú tr ng đ n vi c thu th p thông tin v khách hàng công ngh

hi n đ i giúp ích r t nhi u cho vi c thu th p, l u gi và x lý các thông tin cá nhân V n đ đ o

đ c có th n y sinh t vi c ng i tiêu dùng không th ki m soát đ c nh ng thông tin cá nhân mà

doanh nghi p đã thu th p và vì th , các doanh nghi p có th l m d ng chúng vào các m c đích

khác nhau, ngoài mong mu n c a ng i tiêu dùng Các doanh nghi p tin h c vi n thông th ng

yêu c u các khách hàng đ ng ký s d ng internet khai nh ng thông tin cá nhân c b n Nh ng

thông tin này có th đ c cung c p cho các doanh nghi p th ng m i hay qu ng cáo khác đ truy

nh p vào h p th riêng đ qu ng cáo, g i ho c l y thông tin Tình tr ng truy c p b t h p pháp c a

nh ng đ i t ng khác nhau vào đ a ch cá nhân có th x y ra t s ti t l các thông tin bí m t v

cá nhân

V n đ đ o đ c th t liên quan đ n quy n riêng t và bí m t thông tin cá nhân c a ng i

lao đ ng Công ngh hi n đ i đ c s d ng r ng rãi trong vi c ki m soát và giám sát trong quá

trình s n xu t Nó không ch gi m nh gánh n ng cho ng i qu n lý mà còn t ng đ chính xác

trong vi c ph i h p, đi u hành ki m so t và t ng tính hi u qu c a ho t đ ng s n xu t nói chung

u đi m n i b t c a vi c ki m soát b ng công ngh cao th hi n r t rõ trong công ngh t đ ng

hóa, c khí hóa Ki m soát b ng công ngh hi n đ i đ i v i con ng i có th gây ra nh ng v n đ

đ o đ c Giám sát t xa b ng thi t b hi n đ i có th gây áp l c tâm lý đ i v i ng i lao đ ng do

c m th y quy n riêng t t i n i làm vi c b vi ph m Quy n này c a ng i lao đ ng còn ch a

đ c chú tr ng và th ch hóa nhi u n c, nh ng l i r t đ c coi tr ng và đ c lu t pháp b o

v nhi u n c khác Nó đ c xây d ng trên c s quy n t do cá nhân và b ng ch ng th c t v

t l tai n n cao do c ch tâm lý

d) Mâu thu n v l i ích

Mâu thu n v l i ích n y sinh khi m t ng i r i vào tình th bu c ph i l a ch n ho c l i

ích b n thân, ho c l i ích c a nh ng ng i khác hay l i ích doanh nghi p Tình tr ng mâu thu n

v l i ích có th xu t hi n trong các quy t đ nh c a m t cá nhân, khi ph i cân nh c gi a các l i

ích khác nhau, ho c trong các quy t đ nh c a doanh nghi p khi ph i cân đ i gi a l i ích c a các

cá nhân, nhóm ng i h u quan kkhác nhau trong doanh nghi p ho c gi a l i ích doanh nghi p và

l i ích c a các cá nhân, t ch c khác bên ngoài doanh nghi p

L i ích t n t i d i hình th c khác nhau Chúng có th là nh ng đ i l ng c th và xác minh đ c nh n ng su t, ti n l ng, ti n th ng, vi c làm, v trí quy n l c, th ph n, doanh thu,

l i nhu n, k t qu hoàn thành công vi c, t ng tr ng nh ng c ng có th là nh ng bi u hi n v

tr ng thái r t m h khó đo l ng nh uy tín, danh ti ng, v th th tr ng, ch t l ng, s tin c y,

n ng l c th c hi n công vi c Tuy nhiên, có hai đ c đi m r t đáng l u ý

Th nh t, không ph i t t c m i đ i t ng h u quan đ u “s n lùng” nh ng l i ích gi ng nhau, m i đ i t ng h u quan đ u có m i quan h đ c bi t đ n m t s l i ích

Th hai, gi a nh ng l i ích th ng có m i liên h nh t đ nh mang tính nhân qu Mâu thu n v l i ích ph n ánh tình tr ng xung đ t gi a nh ng l i ích mong mu n đ t đ c gi a các

đ i t ng khác nhau ho c trong chính m t đ i t ng (t mâu thu n), gi a l i ích tr c m t và lâu dài

Các hình th c và hi n t ng h i l , tham nh ng, “l i qu ” c ng là nh ng bi u hi n c a tình tr ng mâu thu n v l i ích Mâu thu n v l i ích là tình tr ng r t ph bi n gây nhi u khó kh n

đ i v i chính ng i ra quy t đ nh và ng i qu n lý trong vi c th c hi n đ o đ c kinh doanh Chúng có th d n đ n vi c l i ích cá nhân l n át l i ích c a t ch c, l i ích c c b l n át l i ích

t ng th , l i ích tr c m t l n át l i ích lâu dài Chúng có th gây tr ng i cho vi c c nh tranh trung th c Các doanh nghi p c n tìm cách lo i tr mâu thu n v l i ích khi ti n hành các ho t

đ ng s n xu t, cung ng hàng hóa d ch v

2 Các l nh v c có mâu thu n

a) Marketing

Quan h gi a ng i tiêu dùng và ng i s n xu t đ c b t đ u t ho t đ ng marketing ó

là đi m kh i đ u cho vi c nh n di n, cân nh c và l a ch n hàng hóa c a ng i tiêu dùng và c ng

là đi m kh i đ u cho vi c thi t k , tính toán và l a ch n ph ng pháp, cách th c cung ng c a

ng i s n xu t L i ích c a m i bên đ u d a vào nh ng thông tin ban đ u này Qu ng cáo đ i v i

ng i tiêu dùng và ng i s n xu t là r t c n thi t nghiên c u th tr ng c ng là vì l i ích c a c hai bên Tuy nhiên, các v n đ đ o đ c c ng có th n y sinh t nh ng ho t đ ng marketing

Qu ng cáo có th b coi là vô đ o đ c khi chúng đ c các nhà s n xu t s d ng v i chú ý lôi kéo, ràng bu c ng i mua v i nh ng s n ph m đã có s n Chúng có th t o nên m t trào l u, hay th m chí ch ngh a tiêu dùng Các doanh nghi p khi qu ng cáo th ng là nh m vào nh ng

đ i t ng khách hàng hay th tr ng m c tiêu có ch đích Tuy nhiên, trong th c t r t ít doanh nghi p làm đ c đi u này m t cách có k t qu H qu ng cáo theo cách “b n đ n chùm” nên gây tác đ ng c v i nh ng đ i t ng không n m trong “vòng ng m” M c đích c a qu ng cáo th ng

n d i nh ng hình th c r t tinh vi, khó ch ng đ và có th làm cho ng i tiêu dùng tr nên l thu c vào hàng hóa ho c s n xu t Qu ng cáo đôi khi tr nên r t thô thi n, thi u t nh , vô v n hóa, nó không nh ng làm m t khi u th m m tinh t mà còn có th gây ra nh ng ph n c m

ng i tiêu dùng ti m n ng

Marketing đ c các doanh nghi p s d ng đ thu th p thông tin v ng i tiêu dùng và khách hàng m c tiêu ph c v vi c thi t k s n ph m nh m th a mãn nhu c u tiêu dùng c a h Marketing c ng có th d n đ n nh ng v n đ đ o đ c liên quan đ n vi c thu th p và s d ng thông tin cá nhân v khách hàng, an toàn s n ph m và b o v ng i tiêu dùng V n đ đ o đ c trong marketing có th liên quan đ n vi c ràng bu c khách hàng v i s n ph m hay v i doanh nghi p, doanh nghi p làm cho nhu c u tiêu dùng b l thu c vào s n ph m và ho t đ ng s n xu t

kinh doanh c a doanh nghi p m t cách có ch ý Nghiên c u marketing c ng có th b l i d ng

đ thu th p thông tin bí m t, hay bí m t th ng m i, ph c v cho các m c đích khác nh giá và

s d ng kênh tiêu th c ng có th ch a đ ng nh ng v n đ đ o đ c ti m n liên quan đ n tiêu

dùng và c nh tranh C đ nh giá, bán phá giá hay đ nh giá đ c quy n không ch gây thi t h i cho

ng i tiêu dùng hay c nh tranh tr c m t mà còn v lâu dài

b) Ph ng ti n k thu t

Nh trình bày trên, trong s n xu t và kinh doanh, m i quan h con ng i đ c xây d ng

m t ph n trên c s công ngh , trong đó ph ng ti n k thu t là nhân t có vai trò quan tr ng

Ph ng ti n k thu t đ c s d ng trong các ho t đ ng s n xu t làm công c tri n khai

các ho t đ ng và giám sát các quá trình Ph ng ti n k thu t là thành qu c a nh ng ti n b khoa

h c k thu t và nghiên c u – tri n khai (R&D) ng d ng trong các l nh v c ho t đ ng s n xu t và

qu n lý i v i ng i lao đ ng, chúng là công c và ph ng ti n đ nâng cao n ng su t, đ m b o

ch t l ng và nâng cao hi u qu c a ho t đ ng cung c p hàng hóa và d ch v i v i ng i qu n

lý, chúng đ c s d ng làm công c và ph ng ti n đ nâng cao hi u l c, đ m b o ch t l ng và

nâng cao hi u su t c a ho t đ ng qu n lý (l p k ho ch, t ch c, đ nh biên, đi u hành, ki m soát)

V n đ đ o đ c có th n y sinh trong vi c s d ng ph ng ti n k thu t và công ngh

hi n đ i trong quan h v i khách hàng Mâu thu n có th xu t hi n trong vi c áp d ng k thu t

m i trong vi c thi t k , ch t o s n ph m nh m gi m chi phí, giá thành, nh ng có th nh h ng

đ n môi tr ng và đ an toàn do xu th gia t ng v t c đ đ i m i s n ph m V n đ đ o đ c có

th xu t hi n trong các k thu t và công ngh qu ng cáo, bán hàng Các k thu t hi n đ i đ c s

d ng trong qu ng cáo có th làm cho các bi n pháp qu ng cáo phi - đ o đ c tr nên tinh vi h n,

khó nh n bi t h n Bán hàng qua m ng hay th ng m i đi n t (e-commerce) có th tr thành

m t c h i cho các hành vi l a g t

Trong quan h v i ng i lao đ ng, các bi n pháp qu n lý dùng ph ng ti n k thu t hi n

đ i có th giúp c i thi n đi u ki n làm vi c và s ph i h p gi a các v trí công tác, đ m b o s an

toàn c a quá trình v n hành và s c kh e cho ng i lao đ ng Tuy nhiên, chúng c ng có th d n

đ n nh ng áp l c tâm sinh lý b t l i cho ng i lao đ ng nh c m th y b giám sát th ng xuyên,

áp l c công vi c, lo s m h , s riêng t b xâm ph m, c ng đ lao đ ng gia t ng, m t t do và

t tin Nh ng tác đ ng tiêu c c này có th không ch làm gi m n ng su t, làm t ng t l tai n n,

gi m ch t l ng mà còn có th d n đ n nh ng v vi c liên quan đ n pháp lu t và b u không khí

t ch c b t l i

c) Nhân l c

V n đ nhân l c không ch liên quan đ n ng i lao đ ng D i giác đ qu n lý và doanh

nghi p, chúng liên quan đ n vi c đ nh biên, ph i h p (quan h liên nhân cách) và b u không khí

doanh nghi p

nh biên là m t ch c n ng c a qu n lý quan tâm đ n nh ng v n đ nh xác đ nh công

vi c, tuy n d ng, b nhi m, ki m tra và đánh giá ng i lao đ ng V n đ đ o đ c n y sinh liên

quan đ n vi c tuy n d ng và b nhi m là tình tr ng phân bi t đ i x Tuy n ch n nhân l c có

n ng l c chuyên môn và th ch t phù h p v i đ c đi m công vi c là yêu c u chính đáng và c n

thi t t phía ng i s d ng lao đ ng Tuy nhiên, đây c ng là c h i cho vi c phân bi t đ i x v

s c t c, gi i, đ tu i ; th m chí có th b l m d ng vì m c đích cá nhân Do đ c đi m tâm sinh lý

c a ng i lao đ ng có th r t khác nhau, m t công vi c có th hoàn thành d dàng đ c đ i v i

m t s ng i, nh ng l i không an toàn đ i v i m t s ng i khác Vi c b o v ng i lao đ ng và

giúp h lo i tr nh ng r i ro có th tránh đ c là yêu c u không ch có l i cho ng i lao đ ng mà

c ng i s d ng lao đ ng Tuy nhiên, vi c b o v ng i lao đ ng đôi khi r t t n kém v ngu n

l c và th i gian ánh giá ng i lao đ ng c ng là m t công vi c qu n lý liên quan đ n ng i lao

đ ng có th xu t hi n các v n đ đ o đ c C ng gi ng nh vi c b o v ng i lao đ ng, vi c đánh giá ng i lao đ ng c n đ n các ph ng ti n k thu t cho vi c đánh giá và giám sát, vi c s d ng các ph ng ti n có th gây ra nh ng áp l c tâm lý b t l i nh c ng th ng, thi u t tin, không tin

t ng

T o b u không khí doanh nghi p thu n l i không ch là m t m c tiêu qu n lý mà còn là mong mu n c a ng i lao đ ng B u không khí doanh nghi p thu n l i t o đi u ki n cho vi c

ph i h p, nâng cao hi u su t công tác gi a nh ng ng i lao đ ng và c a toàn b doanh nghi p

B u không khí t ch c là k t qu c a các chính sách qu n lý đ c th hi n thông qua ng i lao

đ ng Mâu thu n có th n y sinh khi các bi n pháp qu n lý quá chú tr ng đ n m t m c tiêu qu n

lý nào đó mà xem nh nh ng v n đ liên quan đ n ng i lao đ ng d n đ n vi c gây áp l c ho c tâm lý tiêu c c, b t l i cho ng i lao đ ng

đ o đ c c ng có th n y sinh t m i quan h v i bên ngoài và bên trong

Trong m i quan h v i bên ngoài, công vi c k toán có nhi m v chu n b và cung c p

nh ng thông tin, s li u v tình tr ng tài chính và ho t đ ng tài chính c a doanh nghi p Nh ng s

li u này có th đ c s d ng cho vi c tính thu , ph c v cho vi c ra quy t đ nh và l a ch n đ u

t , đánh giá k t qu ho t đ ng c a doanh nghi p, xác minh giá tr tài s n c a doanh nghi p

Nh ng s li u đ c làm sai l ch có ch ý có th d n đ n nh ng quy t đ nh sai l m tai h i h n

ch nh ng sai l m, nhi u quy đ nh và v n b n pháp lý đã đ c đ nh ra làm c s cho vi c ki m soát ch t ch các ho t đ ng tài chính Tuy nhiên, nh ng ng i làm k toán thi u ý th c ho c vô

đ o đ c v n có th l i d ng nh ng khe h trong h th ng lu t pháp đ lu n lách V n đ đ o đ c

c ng có th xu t hi n ngay c khi hành vi c a nh ng ng i làm k toán đ c coi là đi u ch nh s

li u v i thi n chí Nh tình tr ng s li u tài chính, k toán lên xu ng hàng n m là đi u bình

th ng do tình tr ng th tr ng, c nh tranh và chu k kinh doanh c a t ng ngành, t ng doanh nghi p Nh ng đ i v i c đông, đi u đó có th là d u hi u không n đ nh Vi c c đông không yên tâm và rút v n có th s làm cho doanh nghi p r i vào tình th khó kh n i u ch nh s li u

đ t m th i làm yên lòng c đông là do thi n chí ; nh ng vi c làm đó có th làm m t ni m tin

h , n u b phát hi n

Trong m i quan h bên trong đ n v , công vi c k toán bao g m c công vi c chu n b và cung c p ngu n tài chính c n thi t, k p th i cho các ho t đ ng tác nghi p nhi u doanh nghi p, nhi m v này không đ c nh n th c và quán tri t m t cách đúng đ n B ph n tài chính c a m t

đ n v có th l m quy n và đóng vai trò ra quy t đ nh tác nghi p, ch không ph i là m t đ n v

ch c n ng V ch c n ng, vi c phê duy t c a b ph n ch u trách nhi m v tài chính ch nh m

kh ng đ nh tính h p th c c a các đ án tài chính và xác minh ngu n chi ch không ph i phê duy t

m t quy t đ nh c a m t ng i hay đ n v c a m t c p ch c n ng khác S l m quy n hay “l n sân” có th làm đ o l n m i quan h quy n h n – trách nhi m trong c c u t ch c và làm cho h

th ng t ch c và qu n lý tr nên kém hi u l c, do vi ph m nguyên t c “cân đ i gi a quy n h n và

ch c n ng” trong qu n lý M t v n đ đ o đ c khác liên quan tr c ti p đ n t cách đ o đ c c a

quy đ nh v qu n lý tài chính, đ ng th i là ng i có kh n ng ti p c n d dàng nh t v i các ngu n

tài s n c a doanh nghi p, vi c l i d ng và l m d ng chúng vì m c đích riêng c ng d x y ra

Nh đã trình bày trên, ch s h u là ng i cung c p ngu n tài chính cho doanh nghi p

Ngu n tài l c này có th là do khai thác t nh ng th tr ng tài chính hay ngu n tài chính khác

ho c do s y thác c a nh ng cá nhân, t ch c khác Dù chúng đ c khai thác t ngu n nào và

theo cách nào, nh ng ng i qu n lý – v i t cách là ng i đ i di n và đ c y thác b i các ch

s h u – ph i có trách nhi m th c hi n nh ng ngh a v kinh t , pháp lý, đ o lý nh t đ nh Không

nh n th c rõ nh ng ngh a v này, vi c khai thác và s d ng các ngu n l c tài chính có th gây ra

nh ng v n đ v đ o đ c

Cung c p s li u báo cáo sai M t v n đ đ o đ c liên quan đ n vi c thông báo tình tr ng

tài chính hàng n m cho c đông, các nhà đ u t , c quan giám sát c a chính ph , ho c đ i tác S

li u tài chính cung c p nh ng thông tin quan tr ng đ i v i h , đ ra nh ng quy t đ nh có th liên

quan đ n vi c đ u t , phát tri n hay đi u ch nh nh ng ngu n tài chính r t l n Vi c cung c p

thông tin không chính xác, vô tình hay h u ý, có th đ c coi là l a g t

C đ nh giá nh giá là m t trong nh ng v n đ tài chính then ch t mà ng i qu n lý

chung và qu n lý tài chính m t doanh nghi p ph i ra quy t đ nh M t s doanh nghi p đã quy

đ nh giá bán cho các s n ph m c a mình H n n a, h yêu c u các đ i lý và ng i tiêu th đ c l p

ph i bán theo giá ch đ o và ch đ c gi m giá đ i v i nh ng hàng hóa và vào nh ng th i đi m

do h quy đ nh Nh ng đ i lý và ng i tiêu th không tuân th s r t khó kh n trong vi c h p tác

v i h Hành đ ng “đ c tài” v giá bán c a các doanh nghi p s n xu t là m t bi n pháp gây s c

ép và gây tr ng i cho các đ i lý và ng i tiêu th trong vi c ra các quy t đ nh đ c l p trong kinh

doanh c ng nh gây thi t h i cho ng i tiêu dùng S v n hành c a c ch th tr ng b c n tr

b i nhân t đ c quy n Các đ i tác và ng i tiêu dùng c m th y b “o ép” m t cách b t công

Nh n th c đ c t m quan tr ng c a m i quan h gi a ho t đ ng s n xu t kinh doanh và

môi tr ng s ng, các doanh nghi p và cá nhân ngày càng quan tâm h n đ n vi c hoàn thành trách

nhi m xã h i c a các doanh nghi p Xu th đ u t v i ý th c xã h i cao h n đang ngày càng đ c

coi tr ng Nhi u nhà đ u t cho r ng đ u t vào nh ng doanh nghi p làm n có lãi và t ng tr ng

không còn làm cho h hài lòng, mà h mu n đ t các kho n đ u t c a mình vào tay nh ng doanh

nghi p có “t cách” đ c xã h i đánh giá cao do không d ng l i vi c th c hi n đ y đ các

ngh a v kinh t , pháp lý, đ o đ c t i thi u mà còn có ý th c và quan tâm nhi u h n đ n các v n

đ xã h i m t cách t nguy n – doanh nghi p ho t đ ng xã h i tích c c Ngày nay, các nhà đ u t

không ch hài lòng v i ph n l i t c đ c chia t m t ho t đ ng kinh doanh, đ c bi t là nh ng nhà

đ u t l n r t coi tr ng danh ti ng c a m t doanh nghi p H coi đó c ng là nh ng “h ng m c

đ u t ” đáng giá vì nó không ch làm t ng thêm giá tr xã h i c a h mà còn làm gi m b t r i ro

cho nh ng kho n đ u t kinh doanh c a h nh thi n c m xã h i dành cho doanh nghi p và s

trung thành c a khách hàng đ i v i doanh nghi p

e) Qu n lý

Ng i qu n lý là nh ng ng i đ i di n cho ch s h u trong vi c th c hi n nh ng ngh a

v và trách nhi m đ i v i xã h i H đ c ch s h u y thác quy n ra quy t đ nh và hành đ ng

vì l i ích c a ch s h u Quy n l i c a ng i qu n lý đ c đ m b o qua vi c làm, m c l ng

cao và quy n l c ra quy t đ nh đ i v i các ho t đ ng tác nghi p c a doanh nghi p Ch s h u tin

r ng, y thác quy n l c và ngu n l c c n thi t c ng nh đ m b o quy n l i cho ng i qu n lý –

ng i đ i di n - đ ng ngh a v i vi c giúp b o v và duy trì l i ích c a chính b n thân h Tuy

Mâu thu n có th xu t hi n gi a l i ích c a ng i qu n lý và c a ch s h u Phát tri n t

ch c và hoàn thi n c c u t ch c là vi c làm t t y u c a doanh nghi p Nó c ng là đi u đ ng nhiên trong nh n th c c a m i ng i, ch s h u, nhân viên và ng i qu n lý Phát tri n và hoàn thi n t ch c có th d n đ n vi c đi u ch nh c c u, sáp nh p đ n v , b ph n đ nâng cao hi u

l c và hi u qu c a công tác t ch c L i ích này th ng đ c nh n th c rõ b i ch s h u và nhân viên, nh ng nhi u khi l i b c n tr b i nh ng ng i qu n lý đ b o v l i ích cá nhân v

vi c làm, thu nh p và quy n l c Khi đó, quy n l c và ngu n l c đ c y thác càng nhi u, s c n

tr càng l n và thi t h i v l i ích c a ch , c a ng i lao đ ng và c a xã h i càng l n C c u t

ch c không còn là “c xe” chuyên ch s m nh c a t ch c, các ý t ng kinh doanh, mong mu n

c a ng i ch , mà tr thành ph ng ti n ph c v ý đ c a ng i “lái xe”

Mâu thu n c ng có th n y sinh do b t đ ng l i ích gi a ng i qu n lý và ng i lao đ ng

Ng i lao đ ng đ c tuy n d ng đ th c hi n nh ng công vi c do ng i qu n lý giao phó i

l i, h nh n đ c nh ng l i ích v vi c làm, thu nh p, ph n th ng, c h i phát tri n chuyên môn, ngh nghi p và nhân cách M t khác, ng i qu n lý đ c ch s h u giao phó vi c th c hi n các trách nhi m và đ c y thác đ quy n l c và ngu n l c c n thi t cho vi c th c thi Nh ng nh ng trách nhi m này c a ng i qu n lý s đ c th c hi n thông qua ng i lao đ ng giúp h hoàn thành t t công vi c, ng i qu n lý có ngh a v t o đi u ki n và môi tr ng thu n l i cho ng i lao đ ng V n đ đ o đ c có th n y sinh khi ng i qu n lý không th c hi n t t ngh a v này c a mình

Mâu thu n c ng có th n y sinh gi a ng i qu n lý và khách hàng i v i khách hàng,

ng i qu n lý là đ i di n cho doanh nghi p, t ch c cung c p hàng hóa và d ch v cho h đáp

ng t t nhu c u, khách hàng ch p thu n và t nguy n cung c p nh ng thông tin cá nhân ph c v cho vi c cung c p hàng hóa và d ch v c a doanh nghi p Vi c nh ng ng i qu n lý hay nh ng

ng i có đ c quy n ti p xúc v i các ngu n thông tin cá nhân s d ng chúng vào nh ng m c đích khác nhau luôn ti m n nh ng v n đ đ o đ c V n đ đ o đ c còn có th n y sinh t vi c

ki m soát kh n ng ti p c n c a nh ng cá nhân, t ch c không có trách nhi m đ i v i ngu n thông tin s d ng cá nhân Nh ng v n đ này đ u liên quan đ n công tác qu n lý và trách nhi m

c a ng i qu n lý

Trong nh ng v n đ nan gi i khác mà ng i qu n lý th ng ph i x lý là mâu thu n v

l i ích gi a nh ng ng i h u quan Trách nhi m c a ng i qu n lý là hài hòa, cân đ i đ c l i ích c a các bên Do l i ích c a m i bên đ u đ c pháp lu t b o v , nên m t khi l i ích c a m t bên không đ c đ m b o m t cách th a đáng, ng i qu n lý s là ng i đ u tiên gánh l y trách nhiêm V n đ s ph c t p n u không đ c phát hi n s m, vi c x lý không h u hi u ho c tri t

đ , hay có s can thi p c a nhi u đ i t ng h u quan khác

H u h t các t ch c đ u kh i nghi p b ng các hoài bão và m c tiêu c th , nh đó h có

th thu hút đ c các ngu n l c xã h i đ th c hi n mong c c a mình Nh ng ng i th hi n s quan tâm nhi u nh t và có nh ng đóng góp quan tr ng nh t v ngu n l c g m ch s h u, ng i lao đ ng và khách hàng M t b ph n khác là nh ng đ i tác trong và ngoài ngành nh các doanh nghi p c nh tranh và cung ng Do n ng l c can thi p vào quá trình ra quy t đ nh x lý các v n

đ và mâu thu n c a ban qu n lý b h n ch , c ng đ ng và xã h i - đ i t ng h u quan không th

s d ng các ph ng ti n can thi p tác nghi p – ph i dùng đ n công c pháp lý hi n h u ; khi đó chính ph tr thành đ i t ng h u quan trung gian đ y quy n l c

Ch s h u đ i v i các doanh nghi p là nh ng cá nhân, nhóm cá nhân hay t ch c đóng

góp m t ph n hay toàn b ngu n l c v t ch t hay tài chính c n thi t cho các ho t đ ng c a m t t

ch c và có quy n ki m soát nh t đ nh đ i v i tài s n hay ho t đ ng c a t ch c thông qua giá tr

đóng góp Ch s h u có th là các c đông c a m t công ty TNHH, công ty c ph n, là nhà n c

đ i v i t ch c c a nhà n c và doanh nghi p Nhà n c là các ngân hàng hay ch đ u t

Nh ng ng i ch s h u các ngu n l c s n sàng đóng góp hay c ng hi n cho m t doanh

nghi p là vì b thuy t ph c ho c h p d n b i nh ng hoài bão và m c tiêu cao c m t doanh nghi p

đã đ ra Vi c y thác ngu n l c và tài s n c a h th hi n s đ ng c m v i hoài bão và m c tiêu

c a t ch c, mong mu n th c hi n đ c nh ng ngh a v nh t đ nh đ i v i xã h i Thông qua các

ho t đ ng kinh doanh c a m t doanh nghi p, h c ng hy v ng l i ích c a h đ c b o toàn và

H có th là nh ng ng i tr c ti p tham gia đi u hành công vi c s n xu t, đ th c thi

quy n l c ki m soát c a mình và đ m b o quy n l i g n v i giá tr tài s n đóng góp Nh ng h

c ng có th giao quy n đi u hành tr c ti p cho nh ng ng i qu n lý chuyên nghi p đ c h tuy n

và tin c y trao quy n đ i di n, và ch gi l i quy n l c ki m soát

L i ích c a ch s h u v c b n là b o toàn và phát tri n giá tr tài s n M c dù v y,

nhi u ch s h u, đ c bi t nh ng ng i có ph n tài s n đóng góp l n và đ u tiên, dù là cá nhân

hay t p th , còn nhìn th y l i ích c a h n trong hoài bão và m c tiêu mà doanh nghi p đã nêu

ra Nh ng l i ích này th ng là nh ng giá tr tinh th n mang tính xã h i v t ra ngoài khuôn kh

l i ích c th c a m t cá nhân Ngu n l c đ c h đóng góp v a đ phát tri n v a đ b o v

nh ng giá tr này Ngày nay, ngay c nh ng c đông nh , ph thông c ng th ng c n c vào

nh ng hoài bão và m c tiêu nêu trong tuyên b v s m nh c a m t doanh nghi p khi l a ch n

n i đ đ u t

V i t cách ng i ch m t doanh nghi p, ch s h u c ng ph i gánh ch u nh ng trách

nhi m v m t kinh t , pháp lý, đ o đ c và nhân v n đ i v i xã h i

h) Ng i lao đ ng

Ng i lao đ ng là nh ng ng i th c hi n các nhi m v tác nghi p c a m t công vi c kinh

doanh H ph i ra các quy t đ nh liên quan đ n các nhi m v đ c giao Vì v y, h là ng i có

quy t đ nh cu i cùng trong vi c thi hành m t quy t đ nh liên quan đ n đ o đ c c a ng i qu n lý

Nh n th c và n ng l c c a ng i lao đ ng, quan đi m đ o đ c c a h đóng vai trò quan tr ng

M t quy t đ nh có th không đ c thi hành n u b coi là phi đ o đ c Ng c l i, m t quy t đ nh

đúng đ n có th không đ c th c hi n nh mong mu n do ý th c đ o đ c sai l m c a ng i th c

hi n S khác bi t v nh n th c và quan đi m đ o đ c gi a ng i qu n lý và ng i lao đ ng c ng

có th là nguyên nhân c a nh ng h u qu sai l m v đ o đ c Nh ng v n đ đ o đ c liên quan

đ n ng i lao đ ng bao g m nh ng tr ng h p đi n hình nh cáo giác, quy n s h u trí tu và bí

m t th ng m i, đi u ki n và môi tr ng lao đ ng, l m d ng c a công

R t nhi u ng i lãnh đ o không mu n c p d i c a mình ti t l nh ng thông tin n i b

c a doanh nghi p Nh ng thông tin đó có th là nh ng ch ng c v nh ng hành vi hay quy t đ nh

phi - đ o đ c ho c không đ c xã h i mong mu n, và khi nhân viên cáo giác có th làm t n h i

đ n uy tín và quy n l c qu n lý c a h và c a doanh nghi p

Vi c ti t l thông tin hay bí m t th ng m i có th d n đ n h u qu làm m t l i th c nh tranh trong kinh doanh c a doanh nghi p Tuy nhiên, vi c ng n c n nhân viên s d ng ki n th c, kinh nghi m tích l y và s n ph m do h sáng t o vào công vi c m i có th là vi ph m quy n t do

và quy n s h u trí tu

C t gi m chi phí là m t trong nh ng m c tiêu tác nghi p c a doanh nghi p Nó mang l i

l i ích không ch cho doanh nghi p, cho ng i lao đ ng do tính hi u qu cao mà còn cho ng i tiêu dùng nh giá thành th p Tuy nhiên, chi phí gi m có th là do c t gi m các chi tiêu cho

ph ng ti n b o h lao đ ng và các kho n b o hi m đ i v i ng i lao đ ng Vi c tr ng ph t,

th m chí sa th i ng i lao đ ng t ch i nh ng công vi c nguy hi m vì lý do b nh lý đ c coi là phi đ o đ c Ng c l i, ng i lao đ ng l i d ng lý do này đ t ch i th c hi n nh ng công vi c không mu n làm c ng b coi là vi ph m quy t c đ o đ c kinh doanh

khuy n khích và t o đi u ki n cho nhân viên phát tri n n ng l c chuyên môn và sáng

t o, nhi u doanh nghi p cho phép nhân viên có th ti p c n các ngu n l c và s d ng nh ng

ph ng ti n, thi t b , nguyên li u, c a doanh nghi p vào các công vi c nghiên c u riêng, nh ng đóng góp c a nhân viên t nh ng phát minh, sáng ch đ i v i doanh nghi p là r t l n Tuy nhiên, nhân viên c ng có th l m d ng s tr giúp này ho c th m chí ngay c khi không đ c phép đ

m u l i cá nhân i n tho i và các ph ng ti n thông tin đi n t là nh ng ngu n l c hay b l i

d ng nh t t ng c ng vi c giám sát đ i v i nhân viên, nhi u doanh nghi p đã thi t k n i làm

vi c theo cách ng i qu n lý có th theo dõi m i hành vi c a ng i lao đ ng n i làm vi c V i

s h tr c a các ph ng ti n và thi t b đi n t hi n đ i, vi c giám sát càng tr nên d dàng Vi c giám sát đ c coi là chính đáng do các tác d ng h tr vi c ph i h p đ nâng cao hi u qu s n

xu t và ng n ch n r i ro Tuy nhiên, chúng l i b coi là vô đ o đ c vì vi ph m quy n riêng t c a con ng i, d n đ n nh ng áp l c tâm lý có th làm gi m n ng su t và gây tai n n nhi u h n

t , an ninh, qu c phòng, vi n thông ) nh xã h i, chính ph , t ch c, doanh nghi p khác Vi c tiêu dùng s n ph m và d ch v c a m t t ch c hay doanh nghi p là nh m th a mãn nhu c u tâm sinh lý c a h , nh m c i thi n cu c s ng cá nhân và xã h i c a h

M t v n đ đ o đ c, đi n hình liên quan đ n ng i tiêu dùng là an toàn s n ph m An toàn s n ph m liên quan đ n v sinh th c ph m Th c ph m đ c làm ra là đ tái t o, duy trì và làm t ng thêm s c kh e cho con ng i Các nhà s n xu t thu đ c l i nhu n t vi c cung c p

th c ph m cho ng i tiêu dùng là do đã th a mãn nhu c u th ng th c c a h Theo quan ni m trong qu n lý hi n đ i, “l i nhu n chính là ph n th ng ng i tiêu dùng trao cho doanh nghi p đ

tr n vì thành tích ph c v xu t s c” Ng i tiêu dùng s không th c m n nh ng ng òi s n

xu t đã cung c p th th c ph m gây h i cho s c kh e, th m chí có th gi t ch t h L i nhu n thu

đ c là vô đ o đ c, th m chí phi pháp, và mang tính ch t l a g t An toàn s n ph m còn liên quan

đ n nh ng r i ro ti m n do nh ng khi m khuy t c a s n ph m Khi m khuy t có th là do thi t

k sai, công ngh s n xu t không hoàn thi n, ng i lao đ ng c u th , ng i qu n lý vô trách

nhi m, th m chí ch vì ti t ki m nguyên li u hay chi phí s n ph m Nh ng s n ph m khi m

khuy t ti m n nh ng tai n n, r i ro b t ng không th đ phòng và ch ng đ đ i v i ng i s

d ng Tính ch t vô đ o đ c th hi n vi c ng i s n xu t đã không có nh ng hành đ ng c n thi t

ngay c khi có kh n ng và n ng l c chuyên môn đ ng n ch n ho c giúp ng i tiêu dùng đ

phòng, h n ch , lo i tr tai n n, r i ro H thu l i nhu n trong khi gây ra tai n n hay thi t h i cho

ng i tiêu dùng Vi c kinh doanh nh ng s n ph m nh v y không ch gây ra nh ng thi t h i v

doanh thu tr c m t mà còn gây khó kh n v lâu dài, do làm m t đi s tin c y và lòng trung thành

c a khách hàng đ i v i s n ph m và doanh nghi p, t o nên n t ng và hình nh b t l i cho

doanh nghi p

Trách nhi m c a các doanh nghi p đ i v i khách hàng c a mình là phát hi n nhu c u, làm

ra nh ng s n ph m, d ch v có th th a mãn nhu c u c a h Vi c cung c p hàng hóa, d ch v

không ph i ch đ th a mãn nhu c u tiêu dùng t c th i, mà còn c n tính đ n c mu n lâu dài c a

khách hàng V n đ đ o đ c c ng có th n y sinh t vi c không cân đ i gi a nhu c u tr c m t

và nhu c u lâu dài Ng i tiêu dùng mong mu n có ngu n n ng l c r và d i dào cho vi c th p

sáng, v n hành ph ng ti n giao thông và s n xu t Nh ng h không mu n các nhà máy đi n th i

ra các ch t gây ô nhi m phá h y c nh quan, môi tr ng sinh thái quanh n i h s ng ho c gây ra

b nh t t đ i v i h và dân chúng quanh vùng H c ng mu n có ngu n th c ph m phong phú,

ngon và r , nh ng không mu n nhìn th y đ ng v t hoang dã b gi t h i hay vi c khai thác ngu n

th y s n đ i trà, t, b a bãi đ n c n ki t nh hi n nay H c ng không mu n b m c nh ng

ch ng b nh nan y trong t ng lai ch vì ham mu n tiêu dùng ngu n th c ph m d i d o và r do

nh ng thành công trong vi c áp d ng công ngh bi n đ i “gien” Nhi u t ch c c a qu n chúng,

phi chính ph và c a chính ph đã đ c thành l p đ đ u tranh v i nh ng hành vi tiêu dùng và

s n xu t phi đ o đ c, vì l i ích tr c m t và có th gay thi t h i cho l i ích xã h i lâu dài

k) Ngành

Ho t đ ng c a doanh nghi p còn liên quan đ n các công ty khác trong và ngoài ngành ó

là nh ng doanh nghi p ho t đ ng trong cùng m t thì tr ng, m t l nh v c, vì v y ho t đ ng c a

doanh nghi p có th gây nh h ng đ n k t qu ho t đ ng c a h H là các đ i th c nh tranh

tr c ti p

Không ch v y, do ng i tiêu dùng có th s d ng các hàng hóa khác nhau đ th a mãn

cùng m t nhu c u Hàng hóa, d ch v do các doanh nghi p ho t đ ng trên các l nh v c khác, th

tr ng khác có th thay th hay “b ” thay th b i các hàng hóa, d ch v c a doanh nghi p Vì v y,

k t qu ho t đ ng c a h c ng có th b nh h ng do quy t đ nh và ho t đ ng c a doanh nghi p

H c ng là các đ i th c nh tranh v i các hàng hóa thay th

N u s phát tri n c a doanh nghi p có th gây b t l i cho các đ i th c nh tranh thì ng c

l i, đi u đó l i có th t o thu n l i cho nh ng doanh nghi p cùng tham gia vào “chu i giá tr ” c a

doanh nghi p H là nh ng đ i tác chi n l c nh các doanh nghi p cung ng đ u vào và ph ng

ti n k thu t, đ i lý bán hàng ho c “kênh” tiêu th hàng hóa d ch v c a doanh nghi p

Nói chung, ngành càng phát tri n, m i doanh nghi p trong ngành đ u có l i V th c a

ngành càng t t, t m quan tr ng c a ngành càng l n, các doanh nghi p trong ngành càng có nhi u

thu n l i trong vi c tri n khai các ho t đ ng kinh doanh do h có “s c m nh th tr ng”

(bargaining power) l n S phát tri n c a ngành là nh s đóng góp c a các thành viên và s liên

k t ch t ch gi a h M t nhân t quan tr ng t o nên s liên k t này là s c h p d n c a l i nhu n

cao, thông tin th tr ng t t h n, c h i “liên minh phi chính th c” Tuy nhiên, s liên k t và t p

C nh tranh đ c coi là nhân t th tr ng tích c c C nh tranh thúc đ y các doanh nghi p

ph i c v t lên trên đ i th và lên chính b n thân mình C nh tranh là thi đua, ganh đua i v i nhi u doanh nghi p k t qu c a c nh tranh thành công đ c th hi n b ng l i nhu n, th ph n L i nhu n cao, th ph n l n là mong mu n c a h Tuy nhiên, l i nhu n và th ph n có th đ t đ c

b ng nhi u cách trong đó có c các bi n pháp c nh tranh không lành m nh, không đ c các doanh nghi p trong ngành và xã h i ch p nh n Khi đó, k t qu đ t đ c v l i nhu n và th ph n không còn mang ý ngh a tích c c c a c nh tranh mà ch th hi n nh ng tính toán ích k , thiên c n trong các quy n đ nh kinh doanh c a doanh nghi p Thành công c a doanh nghi p không ph i ch th

hi n b ng l i nhu n và th ph n ng n h n, mà còn hình nh doanh nghi p t o nên trong m t c a

nh ng ng i h u quan và xã h i Bi n pháp c nh tranh chính là “hành vi” c a doanh nghi p trong

vi c hình thành hình nh và “nhân cách” cho mình Do tính tích c c c a c nh tranh th hi n qua

s trung th c trong c nh tranh đ c pháp lu t b o v , các bi n pháp c nh tranh không lành m nh luôn có nguy c ph i đ ng đ u v i s phán xét c a h th ng giá tr xã h i và pháp lý

Nh v y, gi a các đ i th c nh tranh luôn t n t i nh ng mâu thu n Mâu thu n gi a h và mâu thu n n i t i trong chính b n thân h (t mâu thu n) gi a l i ích c a vi c liên k t và c nh trnah, gi a l i nhu n, th ph n và s phát tri n lâu dài

l) C ng đ ng

C ng đ ng là m t đ i t ng h u quan đ c bi t i v i doanh nghi p, h không ph i là

ng i mua hàng, không ph i là nhân viên, không ph i là c đông, không ho t đ ng trong các l nh

v c liên quan và c nh tranh v i doanh nghi p Nh ng ho t đ ng c a doanh nghi p và vi c tri n khai các ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p có th gây nh h ng đ n môi tr ng t nhiên –

v n hóa – xã h i xung quanh n i doanh nghi p ho t đ ng và đ n môi tr ng s ng c a h

Khi cu c s ng và l i ích c a c ng đ ng vì th b nh h ng, h luôn quan tâm và đòi h i doanh nghi p ph i có ý th c và có trách nhi m v s b n v ng và lành m nh c a môi tr ng t nhiên – kinh t – v n hóa – xã h i t i c ng đ ng th c hi n đi u đó, doanh nghi p đòi h i ph i

th c hi n đ y đ và t nguy n các trách nhi m xã h i g m các ngh a v kinh t , pháp lý, đ o lý và nhân đ o

M i quan h c a c ng đ ng th ng r t c th nh khai thác và s d ng tài nguyên, nh ng thay đ i v môi tr ng đ a lý, t nhiên ô nhi m môi tr ng (khí th i, ch t th i r n, n c th i,

ti ng n) Ngoài vi c có th làm thay đ i c nh quan và môi tr ng t nhiên, s t n t i và phát tri n c a doanh nghi p t i đ a ph ng có th làm thay đ i n p s ng, n p ngh và thói quen, t p t c

đ a ph ng

Nh ng giá tr truy n th ng có th bi n m t, thay vào đó là nh ng giá tr và thói quan m i Không ph i đ i v i ai và lúc nào nh ng thay đ i đó c ng làm hài lòng và đ c ch p nh n b i

nh ng ng i dân đ a ph ng Vì v y, các quy t đ nh kinh doanh không ch đ c xem xét v khía

c nh kinh t , pháp lý mà còn c n cân nh c đ n l i ích c a nh ng ng i dân đ a ph ng Xét cho cùng, c ng đ ng chính là “m nh đ t” n i doanh nghi p mu n “b t r ” lâu dài; do đó b o v l i ích c a c ng đ ng c ng là b o v l i ích lâu dài c a chính doanh nghi p

m) Chính ph

Khác v i các đ i t ng h u quan khác, chính ph là m t đ i t ng trung gian và không

có l i ích c th , tr c ti p trong các quy t đ nh và ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p Chính

vì v y, các c quan có th m quy n c a chính quy n ch can thi p khi c n thi t và đ đ m b o

quy n l i h p pháp cho m t s ho c t t c các đ i t ng h u quan Do là m t c quan quy n l c

đ i di n cho h th ng pháp lu t và l i ích c a t t c các đ i t ng khác nhau trong xã h i, “l i

ích” c a chính ph không th đo b ng l i ích thông th ng c a m t doanh nghi p hay m t đ i

t ng xã h i c th , mà là s bình đ ng, trung th c, công b ng, công lý, và s phát tri n b n v ng

c a môi tr ng kinh t – v n hóa – xã h i – t nhiên

S can thi p c a chính ph đ n các ho t đ ng kinh doanh th ng gián ti p ho c “mu n

màng” Vi c chính ph không ph i là m t “ch th kinh t v mô” nói trên là nguyên nhân chính

S can thi p c a chính ph là x y ra tr ng h p có n y sinh mâu thu n không t gi i quy t đ c

gi a các “ch th kinh t vi mô” nh ng i tiêu dùng v i doanh nghi p, gi a doanh nghi p v i

nhau, hay gi a ng i tiêu dùng v i nhau, gi a ng n h n và dài h n, gi a c c b và t ng th áng

l u ý, quy n l c can thi p c a chính ph là r t l n vì v y, hi u l c can thi p đ i v i doanh nghi p

c ng r t l n

òi h i t phía chính ph đ i v i các doanh nghi p là s tôn tr ng pháp lu t và vi c th c

hi n các ngh a v và trách nhi m xã h i c a doanh nghi p H n th n a, chính ph luôn k v ng

các doanh nghi p, v i t cách là m t l c l ng tiên ti n c a n n kinh t , th c hi n vai trò tiên

phong và đóng góp tích c c t nguy n cho s phát tri n kinh t – xã h i lâu dài và b n v ng c a

n n kinh t Các chính ph luôn coi các doanh nghi p là l c l ng ch l c và là ch d a đ phát

tri n n n kinh t ; các chính ph không mu n coi các doanh nghi p là đ i t ng ph i giám sát và

x lý v nh ng vi ph m Khi bu c ph i làm v y, quy n l c s đ c th c thi, l i ích doanh nghi p

s b nh h ng nghiêm tr ng

1.2.3 Nh n di n các v n đ đ o đ c kinh doanh

V n đ đ o đ c ti m n trong m i khía c nh, l nh v c c a ho t đ ng qu n lý và kinh

doanh Chúng là ngu n g c d n đ n nh ng h u qu nghiêm tr ng đ i v i uy tín, s t n t i và phát

tri n c a m t doanh nghi p Vì v y, nh n ra đ c nh ng v n đ đ o đ c ti m n có ý ngh a r t

quan tr ng đ ra quy t đ nh đúng đ n, h p đ o lý trong qu n lý và kinh doanh Các doanh nghi p

càng ngày càng nh n rõ vai trò và coi tr ng vi c xây d ng hình nh trong con m t xã h i xây

d ng “nhân cách” doanh nghi p, các quy t đ nh có ý th c đ o đ c đóng vai trò quy t đ nh

Vi c nh n đ nh v n đ đ o đ c ph thu c r t nhi u vào m c đ hi u bi t sâu s c v m i

quan h gi a các tác nhân (ph ng di n, l nh v c, nhân t , đ i t ng h u quan) liên quan đ n các

v n đ đ o đ c trong m t tình hu ng, ho t đ ng kinh doanh th c ti n Ki n th c và kinh nghi m

th c t có tác d ng giúp ng i phân tích d dàng nh n ra b n ch t c a nh ng m i quan h c b n

và nh ng mâu thu n ti m n trong s nh ng nh t c a các m i quan h ph c t p

Vi c nh n di n v n đ đ o đ c có t m quan tr ng đ c bi t cho vi c x lý chúng Nó là

b c kh i đ u c a quá trình “tr b nh” “Ch n đúng b nh, ch a s d dàng vi c nh n di n các

v n đ đ o đ c đ c thu n l i, có th ti n hành theo m t trình t các b c sau đây

ho c bên ngoài, tham gia tr c ti p hay gián ti p, l di n trong các tình ti t liên quan hay ti m n

Do h có nh h ng m c đ khác nhau nên ch nh ng đ i t ng có kh n ng gây nh h ng

quan tr ng m i đ c xét đ n C n kh o sát các đ i t ng này v quan đi m, tri t lý b i chúng

quy t đ nh cách th c hành đ ng, ph n ng c a h Quan đi m và tri t lý c a m t đ i t ng h u

quan đ c th hi n qua nh ng đánh giá c a h v vi c m t hành đ ng ti m n mâu thu n hay

ch a đ ng nh ng nhân t phi đ o đ c

thông qua m t s vi c, tình hu ng c th Ngoài qu n lý có nh ng mong mu n nh t đ nh v hành

và k thu t (công ngh ) đ h u thu n cho ng i lao đ ng trong vi c th c hi n nh ng mong mu n

c a h trong m t công vi c, ho t đ ng, ch ng trình c th Ng c l i, ng i lao đ ng c ng có

nh ng k v ng nh t đ nh ng i qu n lý Nh ng k v ng này có th là đ nh hình nh ng quy t c hành đ ng, chu n m c hành vi cho vi c ra quy t đ nh tác nghi p, l i ích riêng đ c th a mãn (hoài bão, c h i ngh nghi p, s tôn tr ng, vi c làm, thu nh p) T ng t , ng i ch s h u c ng

đ t nh ng k v ng nh t đ nh ng i qu n lý (th ng là các v n đ v chi n l c, hoài bão, lâu dài), trong khi ng i qu n lý c ng có nh ng mong mu n c n th a mãn khi nh n trách nhi m đ c

y thác (danh ti ng, quy n l c, c h i th hi n, thu nh p) Nh v y, m i đ i t ng có th có

nh ng m i quan tâm và mong mu n hay k v ng nh t đ nh nh ng đ i t ng liên quan khác trong cùng m t s vi c Khi m i quan tâm và mong mu n c a các đ i t ng đ i v i nhau không mâu thu n ho c xung đ t, c h i đ n y sinh v n đ đ o đ c là h u nh không có Ng c l i, n u

m i quan tâm và mong mu n nhau không th hài hòa, v n đ đ o đ c s n y sinh C n l u ý, các đ i t ng c ng có th t – mâu thu n n u các m i quan tâm và mong mu n là không th ng

nh t hay không th dung hòa đ c v i nhau

Th ba là xác đ nh b n ch t v n đ đ o đ c Vi c xác đ nh b n ch t v n đ đ o đ c có th

th c hi n thông qua vi c ch ra b n ch t mâu thu n Do mâu thu n có th th hi n trên nhi u

ph ng di n khác nhau nh quan đi m, tri t lý, m c tiêu, l i ích, vi c ch ra b n ch t mâu thu n

ch có th th c hi n đ c sâu khi xác minh m i quan h gi a nh ng bi u hi n này

1.3.1 Chu n m c trong kinh t - xã h i

1 Ngh a v v kinh t

Ngh a v v kinh t trong trách nhi m xã h i c a m t doanh nghi p quan tâm đ n cách

th c phân b trong h th ng xã h i, các ngu n l c đ c s d ng đ làm ra s n ph m d ch v Trong các ngu n l c xã h i dùng cho ho t đ ng kinh doanh, tài chính là m t trong nh ng ngu n

l c quan tr ng nh t, các nhà đ u t th ng là nh ng ng i có nh h ng quy t đ nh đ i v i

nh ng ng i qu n lý S n xu t hàng hóa d ch v c ng là nh m th a mãn ng i tiêu dùng và phúc

l i c a nó c ng đ c s d ng đ tr thù lao cho ng i lao đ ng

i v i ng i tiêu dùng và ng i lao đ ng, ngh a v kinh t c a m t doanh nghi p là cung c p hàng hóa và d ch v , t o công n vi c làm v i m c thù lao t ng x ng Ngh a v kinh t

c a t ch c bao g m c vi c tìm ki m ngu n l c m i, thúc đ y ti n b công ngh , phát tri n s n

ph m Trong khi th c hi n ngh a v này, các doanh nghi p th c s góp ph n t ng thêm phúc l i cho xã h i, đ ng th i đ m b o s t n t i và phát tri n c a b n thân doanh nghi p i v i ng i tiêu dùng ngh a v kinh t còn liên quan đ n nh ng v n đ v ch t l ng, an toàn s n ph m, đ nh giá, thông tin v s n ph m (qu ng cáo), phân ph i và bán hàng, c nh tranh L i ích c a ng i tiêu dùng khi đó là quy n chính đáng và kh n ng h p lý khi l a ch n và s d ng hàng hóa và d ch v

đ th a mãn nhu c u b n thân v i m c giá h p lý i v i ng i lao đ ng, đó là c h i vi c làm ngang nhau, c h i phát tri n ngh và chuyên môn, đ c h ng m c thù lao t ng x ng, đ c

h ng môi tr ng lao đ ng an toàn và v sinh, và đ c đ m b o quy n riêng t , cá nhân n i làm vi c

i v i nh ng ch tài s n, ngh a v kinh t c a m t doanh nghi p là b o t n và phát tri n các giá tr và tài s n đ c y thác Nh ng giá tr và tài s n này có th là c a xã h i ho c cá nhân

đ c h t nguy n giao phó cho doanh nghi p – mà đ i di n là nh ng ng i qu n lý, lãnh đ o –

v i nh ng đi u ki n ràng bu c chính th c, nh t đ nh i v i các ch s h u tài s n, nh ng cam

k t, ràng bu c này là khác nhau đ i v i t ng đ i t ng, nh ng v c b n đ u liên quan đ n nh ng

v n đ v quy n và ph m vi s d ng nh ng tài s n giá tr đ c y thác, phân ph i và s d ng

phúc l i thu đ c t tài s n và vi c s d ng tài s n, báo cáo/ thông tin v ho t đ ng và giám sát

V i m i đ i t ng liên quan, ngh a v kinh t c a doanh nghi p là mang l i l i ích t i đa

và công b ng cho h Chúng có th đ c th c hi n b ng cách cung c p tr c ti p nh ng l i ích này

nh hàng hóa, vi c làm, giá c , ch t l ng, l i t c đ u t cho các đ i t ng h u quan t ng

ng

Ngh a v kinh t còn có th đ c th c hi n m t cách gián ti p thông qua c nh tranh C nh

tranh trong kinh doanh ph n ánh nh ng khía c nh liên quan đ n l i ích c a ng i tiêu dùng và l i

nhu n c a doanh nghi p, doanh nghi p có th s d ng đ phân ph i cho ng i lao đ ng và ch s

h u Các bi n pháp c nh tranh gi a các doanh nghi p có th làm thay đ i kh n ng ti p c n và l a

ch n hàng hóa c a ng i tiêu dùng ; l i nhu n và t ng tr ng trong kinh doanh so v i các hãng

khác có th tác đ ng đ n quy t đ nh l a ch n đ u t c a các ch đ u t Chính vì v y, nhi u

doanh nghi p đã r t ý th c trong vi c l a ch n bi n pháp c nh tranh; và tri t lý đ o đ c c a doanh

nghi p có th có ý ngh a quy t đ nh đ i v i vi c nh n th c và l a ch n nh ng bi n pháp có th

ch p nh n đ c v m t xã h i Nh ng bi n pháp c nh tranh nh chi n tranh giá c , phá giá, phân

bi t giá, có đ nh giá, câu k t có th làm gi m tính c nh tranh, t ng quy n l c đ c quy n và gây

thi t h i cho ng i tiêu dùng L m d ng các tài s n trí tu ho c bí m t th ng m i m t cách b t

h p pháp c ng là bi n pháp th ng th y trong c nh tranh i u này không ch liên quan đ n v n

đ s h u và l i ích mà còn liên quan đ n quy n c a con ng i

Ph n l n các ngh a v kinh t c a các doanh nghi p th ng đ c th ch hóa thành các

ngh a v pháp lý

2 Ngh a v v pháp lý

Các ngh a v pháp lý trong trách nhi m xã h i đòi h i doanh nghi p tuân th đ y đ các

quy đ nh c a lu t pháp nh m t yêu c u t i thi u trong hành vi xã h i c a m t doanh nghi p hay

cá nhân Nh ng ngh a v này đ c xã h i đ t ra b i vì nh ng đ i t ng h u quan nh ng i tiêu

dùng, đ i th c nh tranh, nh ng nhóm đ i t ng h ng l i khác nhau, các c p qu n lý v mô n n

kinh t tin r ng các công vi c kinh doanh không th th c hi n đ c m t cách t t đ p n u không

đ c đ m b o b ng s trung th c ây c ng chính là tâm đi m c a các ngh a v v pháp lý

Các ngh a v pháp lý đ c th hi n trong các b lu t dân s và hình s Trong đó, lu t dân

s quy đ nh quy n và ngh a v c a m i cá nhân và t ch c, và lu t hình s không ch quy đ nh

nh ng hành đ ng không đ c phép th c hi n mà còn đ nh ra hình ph t đ i v i các tr ng h p vi

ph m S khác bi t quan tr ng gi a hai b lu t này là vi c th c thi ; trong khi lu t dân s đ c

th c hi n b i các cá nhân và t ch c, lu t hình s do c quan hành pháp c a chính ph th c thi

nh ng v n đ đ o đ c n y sinh t mâu thu n v l i ích gi a nh ng ng i h u quan c n đ c gi i

quy t v m t pháp lý trên tinh th n c a b lu t dân s và hình s Nh ng v n đ hay mâu thu n

không t gi i quy t đ c và ph i d n đ n ki n t ng th ng tr nên r t t n kém và thi t h i cho t t

c các bên, v v t ch t và tinh th n C n l u ý r ng, lu t pháp không th là c n c đ phán xét m t

hành đ ng là có đ o đ c hay vô đ o đ c trong nh ng tr ng h p c th mà nó ch thi t l p nh ng

quy t c c b n cho nh ng hành đ ng đ c coi là có trách nhi m trong kinh doanh Nói cách khác,

vi c th c hi n đ y đ các ngh a v pháp lý quy đ nh trong các b lu t ch a ph i là c n c đ y đ

đ đánh giá tính cách đ o đ c c a m t con ng i hay t p th Tuy nhiên, đó c ng là nh ng yêu

c u t i thi u m i cá nhân, t ch c c n th c hi n trong m i quan h xã h i

V c b n, nh ng ngh a v pháp lý đ c quy đ nh trong lu t pháp liên quan đ n n m khía

c nh (i) đi u ti t c nh tranh, (ii) b o v ng i tiêu dùng, (iii) b o v môi tr ng, (iv) an toàn và bình đ ng, và (v) khuy n khích phát hi n và ng n ch n hành vi sai trái

a) i u ti t c nh tranh

Do quy n l c đ c quy n có th d n đ n nh ng thi t h i cho xã h i và các đ i t ng h u quan, nh n n kinh t kém hi u qu do “m t không” v phúc l i xã h i, phân ph i phúc l i xã h i không công b ng do m t ph n “th ng d ” c a ng i tiêu dùng hay ng i cung ng b t c đo t,

nh đã đ c ch ng minh trong lý thuy t Kinh t h c th tr ng Khuy n khích c nh tranh và đ m

b o môi tr ng c nh tranh lành m nh là cách th c c b n và quan tr ng đ đi u ti t quy n l c đ c quy n Vì v y, nhi u n c đã thông qua nhi u s c lu t nh m ki m soát tình tr ng đ c quy n, ng n

ch n các bi n pháp đ nh giá không công b ng (giá đ c quy n) và đ c g i chung là các lu t pháp

h tr c nh tranh

b) B o v ng i tiêu dùng

b o v ng i tiêu dùng, lu t pháp đòi h i các t ch c kinh doanh ph i cung c p các thông tin chính xác v s n ph m và d ch v c ng nh ph i tuân th các tiêu chu n v s an toàn

c a s n ph m i n hình v các lu t b o v ng i tiêu dùng là nh ng quy đ nh giám sát ch t ch

v qu ng cáo và an toàn s n ph m M c dù công nh n trách nhi m t b o v và “t thông tin” c a

m i đ i t ng và ng i tiêu dùng, lu t pháp v n c g ng b o v ng i tiêu dùng qua vi c nh n

m nh tính ch t khác nhau v trình đ nh n th c và kh n ng tham gia khi ra quy t đ nh tiêu dùng

c a các đ i t ng khác nhau, trong đó ng i s n xu t và ng i qu ng cáo có trình đ cao h n h n

và n ng l c g n nh tuy t đ i so v i nh ng đ i t ng khác

Lu t pháp c ng b o v nh ng ng i không ph i đ i t ng tiêu dùng tr c ti p Do các bi n pháp kinh doanh và marketing ch y u đ c tri n khai thông qua các ph ng ti n đ i chúng, chúng có th gây tác đ ng khác nhau đ ng th i đ n nhi u đ i t ng Ngay c nh ng tác đ ng b t

l i n m ngoài mong đ i đ i v i các nhóm ng i không ph i là “đ i t ng m c tiêu” v n b coi là phi đ o đ c và không th ch p nh n đ c, vì có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n

nh ng đ i t ng này

Trong nh ng n m g n đây, m i quan tâm c a ng i tiêu dùng và xã h i không ch d ng

l i s an toàn đ i v i s c kh e và l i ích c a nh ng ng i tiêu dùng trong quá trình s d ng các

s n ph m d ch v c th , mà đ c dành cho nh ng v n đ mang tính xã h i, lâu dài h n liên quan

đ nh các đ i t ng h u quan và vi c đo l ng nh ng thi t h i v t ch t và tinh th n đ i v i h

i u tr nên đ c bi t khó khi đánh giá h qu lâu dài gây ra đ i v i s c kh e con ng i, hi u qu

s n xu t và ngu n l c chung c a xã h i do nh ng quy t đ nh và ho t đ ng s n xu t, kinh doanh

và tiêu dùng hi n nay gây ra

Nh ng v n đ ph bi n đ c quan tâm hi n nay là vi c th i ch t th i đ c h i trong s n

xu t vào môi tr ng không khí, n c, đ t đai, và ti ng n Bao bì đ c coi là m t nhân t quan

tr ng c a các bi n pháp marketing, nh ng chúng ch có giá tr đ i v i g i tiêu dùng trong quá

trình l a ch n và b o qu n hàng hóa Ch t th i lo i này ngày càng tr nên nghiêm tr ng, nh t là

các đô th , khi các hãng s n xu t ngày càng coi tr ng y u t marketing này

Bên c nh nh ng v n đ ô nhi m môi tr ng t nhiên, v t ch t, v n đ b o v môi tr ng

v n hóa – xã h i, phi v t th c ng đ c chú tr ng nhi u qu c gia Tác đ ng c a các bi n pháp

và hình th c qu ng cáo tinh vi, đ c bi t là thông qua phim nh, có th d n đ n nh ng trào l u tiêu

dùng, làm xói mòn giá tr v n hóa và đ o đ c truy n th ng, làm thay đ i giá tr tinh th n và tri t

lý đ o đ c xã h i, làm mât đi s trong sáng và tinh t c a ngôn ng Nh ng v n đ này c ng đ c

nhi u đ i t ng và qu c gia quan tâm

d) An toàn và bình đ ng

Lu t pháp c ng quan tâm đ n vi c đ m b o quy n bình đ ng c a m i đ i t ng khác nhau

v i t cách là ng i lao đ ng Lu t pháp b o v ng i lao đ ng tr c tình tr ng phân bi t đ i x

S phân bi t có th là vì tu i tác, gi i tính, dân t c, th ch t Lu t pháp th a nh n quy n c a các

doanh nghi p trong vi c tuy n d ng nh ng ng i có n ng l c nh t vào các v trí công tác khác

nhau theo yêu c u trong b máy t ch c Tuy nhiên, lu t pháp c ng ng n ch n vi c sa th i ng i

lao đ ng tùy ti n và b t h p lý Nh ng quy n c b n c a ng i lao đ ng c n đ c b o v là

quy n đ c s ng và làm vi c, quy n có c h i lao đ ng nh nhau Vi c sa th i ng i lao đ ng mà

không có nh ng b ng ch ng c th v vi c ng i lao đ ng không đ n ng l c hoàn thành các yêu

c u h p lý c a công vi c b coi là vi ph m các quy n nêu trên

Lu t pháp c ng b o v quy n c a ng i lao đ ng đ c h ng m t môi tr ng làm vi c an

toàn S khác nhau v đ c tr ng c u trúc c th và th l c có th d n đ n vi c nh n th c và kh

n ng đ ng đ u v i nh ng r i ro trong công vi c khác nhau Lu t pháp b o v ng i lao đ ng

không ch b ng cách ng n ch n tình tr ng ng i lao đ ng ph i làm vi c trong các đi u ki n nguy

hi m, đ c h i, mà còn b o v quy n c a h trong vi c “đ c bi t và đ c t ch i các công vi c

nguy hi m h p lý” Trong tr ng h p các công vi c nguy hi m đ c nh n th c đ y đ và đ c

ng i lao đ ng t nguy n ch p nh n, lu t pháp c ng bu c các doanh nghi p ph i đ m b o tr

m c l ng t ng x ng v i m c đ nguy hi m và r i ro c a công vi c đ i v i ng i lao đ ng

e) khuy n khích phát hi n và ng n ch n hành vi sai trái

H u h t các tr ng h p vi ph m v đ o đ c đ u là do các doanh nghi p v t kh i gi i

h n c a các chu n m c đ o đ c do doanh nghi p hay ngành quy đ nh Nh ng chu n m c này m t

khi đã đ c th ch hóa thành lu t đ áp d ng r ng rãi đ i v i m i đ i t ng, các tr ng h p vi

ph m đ o đ c s tr thành vi ph m pháp lu t Tuy nhiên, ranh gi i gi a chu n m c đ o đ c và

pháp lý th ng r t khó xác đ nh, nh t là đ i v i nh ng ng i qu n lý ít đ c đào t o k v lu t

Khó kh n là nh ng ng i qu n ý ch y u đ c đào t o đ ra các quy t đ nh tác nghi p kinh

doanh nh ng đ ng th i l i ph i ch u trách nhi m v c nh ng v n đ đ o đ c và pháp lý H u nh

không th tách r i các khía c nh này trong m t quy t đ nh kinh doanh, và nh ng b t c n v m t

đ o đ c trong hành vi kinh doanh r t d d n đ n nh ng khi u n i dân s H qu v m t tinh th n,

đ o đ c và kinh t th ng r t l n Hành vi sai trái b phát hi n càng ch m, trách nhi m hay v trí

c a nh ng ng i có hành vi sai trái càng cao, h u qu càng n ng n X lý càng thi u nghiêm

minh, hành vi sai trái càng lan r ng, h u qu càng nghiêm tr ng và càng khó kh c ph c

Phát hi n s m nh ng hành vi sai trái hay d u hi u sai trái ti m tàng có th giúp kh c ph c

có hi u qu và gi m thi u h u qu x u Tuy nhiên, nh ng ng i phát hi n sai trái th ng xuyên

ph i ch u nh ng r i ro và b t h nh khi doanh nghi p không có bi n pháp h u hi u phát hi n, x lý

sai trái hay b o v ng i cáo giác Xây d ng các ch ng trình giao c đ o đ c trong đó thi t l p

ng i phát giác là m t trong nh ng bi n pháp h u hi u đ c r t nhi u doanh nghi p quan tâm

Nh ng ng i qu n lý quan ni m r ng “đ o đ c là tuân th nghiêm ng t các yêu c u v pháp lý” không th mang l i cho doanh nghi p m t s c thái riêng mà ch là m t hình nh m nh t

Ngh a v v đ o đ c trong trách nhi m xã h i liên quan đ n nh ng hành vi hay hành đ ng

đ c các thành viên t ch c, c ng đ ng và xã h i mong đ i hay không mong đ i nh ng không

đ c th ch hóa thành lu t Ngh a v đ o đ c trong trách nhi m xã h i c a doanh nghi p đ c

th hi n thông qua các tiêu chu n, chu n m c, hay k v ng ph n ánh m i quan tâm c a các đ i

t ng h u quan ch y u nh ng i tiêu dùng, ng i lao đ ng, đ i tác, ch s h u, c ng đ ng Nói cách khác, nh ng chu n m c này ph n ánh quan ni m c a các đ i t ng h u quan v đúng – sai, công b ng, quy n l i c n đ c b o v c a h

Vai trò c a vi c th c hi n ngh a v đ o đ c là ch đ r t đ c quan tâm trong nh ng n m

g n đây Quan ni m c đi n cho r ng, v i t cách là m t ch th kinh t , vi c m t doanh nghi p

th c hi n đ y đ các ngh a v pháp lý và t o ra l i nhu n đã là hoàn thành trách nhi m đ o lý đ i

v i xã h i Quan ni m này đ c các nhà kinh t nh Milton Friedman ng h , “s m nh c b n

c a doanh nghi p là làm ra hàng hóa, d ch v và nhi u l i nhu n, b ng cách đó doanh nghi p có

th đóng góp nhi u nh t cho xã h i, c ng nh đã ch ng t có trách nhi m đ i v i xã h i” Tuy nhiên, th c t kinh doanh hi n đ i l i ch ng t r ng l i nhu n c a m t doanh nghi p đ c t o ra

nh s trung thành c a nh ng ng i h u quan quan tr ng, và đi u đó l i đ c quy t đ nh b i giá

tr , hình nh c a doanh nghi p hay “nhân cách” c a doanh nghi p

Ngh a v đ o đ c c a m t doanh nghi p đ c th hi n rõ thông qua nh ng nguyên t c và giá tr đ o đ c đ c tôn tr ng trình bày trong b n s m nh và chi n l c c a m t doanh nghi p Thông qua nh ng tuyên b trong các tài li u này v quan đi m c a doanh nghi p trong vi c s

d ng các ngu n l c và con ng i đ đ t đ n m c tiêu/s m nh, nh ng nguyên t c và giá tr đ o

đ c tr thành kim ch nam cho s ph i h p hành đ ng c a m i thành viên và nh ng ng i h u quan

Nh ng ng i qu n lý có kinh nghi m th ng ch n cách th c hi n m c tiêu t ch c thông qua vi c tác đ ng vào hành vi c a ng i lao đ ng Kinh nghi m qu n lý cho th y, nh n th c c a

m t ng i lao đ ng th ng b nh h ng b i quan đi m và hành vi đ o đ c c a nh ng ng i xung quanh, c ng s Tác đ ng này nhi u khi còn l n h n s chi ph i b i quan ni m và ni m tin

c a chính ng i đó v s đúng – sai, và đôi khi làm thay đ i quan ni m và ni m tin c a h Vì

v y, vi c t o l p m t b u không khí đ o đ c đúng đ n trong t ch c có ý ngh a r t quan tr ng trong vi c đi u ch nh hành vi đ o đ c c a m i nhân viên Nh ng nhân cách đ o đ c đ c ch n làm đi n hình có tác d ng nh nh ng t m g ng giúp nh ng ng i khác soi r i b n thân và đi u

ch nh hành vi

4 Ngh a v v nhân v n (philanthropy)

Ngh a v v nhân v n trong trách nhi m xã h i c a doanh nghi p liên quan đ n nh ng đóng góp cho c ng đ ng và xã h i Nh ng đóng góp c a doanh nghi p có th trên b n ph ng

di n nâng cao ch t l ng cu c s ng, san s b t gánh n ng cho chính ph , nâng cao n ng l c lãnh

đ o cho nhân viên, và phát tri n nhân cách đ o đ c cho ng i lao đ ng

Con ng i c n th c ph m không ch đ duy trì cu c s ng, h c ng không ch mu n ngu n

th c ph m luôn d i dào và s n có Con ng i còn mu n th c ph m c a h ph i an toàn, không

ch a nh ng ch t đ c h i cho con ng i và s c kh e con ng i H n n a, h c ng không mu n

th y các đ ng v t hoang dã b gi t h i m t cách không c n thi t ch đ b sung vào ngu n th c

ph m cho con ng i H c ng tìm th y nh ng l i ích đáng k t vi c s d ng h th ng thông tin

hi n đ i và các thi t b tin h c công ngh cao Th nh ng h c ng không mu n nh ng bí m t

riêng t c a h b ph i bày và phát tán kh p n i

Giúp đ nh ng ng i b t h nh hay y u th c ng là m t l nh v c nhân đ o đ c các doanh

nghi p quan tâm Nh ng ng i b b nh luôn mong mu n đ c ch a tr , nh ng đôi khi h không

có kh n ng ti p c n v i các ngu n d c li u c n thi t hay tránh kh i b nh t t ch vì h nghèo

Giáo d c luôn đóng vai trò quan tr ng không ch đ i v i qu c gia hay cá nhân m i ng i dân mà

còn đ i v i doanh nghi p trong t ng lai óng góp cho vi c nâng cao ch t l ng giáo d c không

ch là ngh a v nhân đ o đ i v i các doanh nghi p mà còn đ c coi là các “kho n đ u t khôn

ngoan cho t ng lai” c a các doanh nghi p Nhân đ o chi n l c đã tr thành m t khái ni m

đ c các doanh nghi p v n d ng c ng c và phát tri n l i ích lâu dài đa ph ng c a nh ng đ i

t ng h u quan chính, trong đó có b n thân doanh nghi p M c dù v y, nhân đ o chi n l c c ng

b phê phán là m t công c chi n l c d i v b c c a các ho t đ ng nhân đ o

1.3.2 Quan đi m và cách ti p c n đ i v i th c hi n trách nhi m xã h i c a doanh nghi p

1 Các quan đi m

a) Quan đi m c đi n

Quan đi m c đi n th nh hành đ u th k XIX, nh ng đ n nay v n còn có nh ng nh

h ng đáng k Quan đi m c đi n v doanh nghi p có th đ c khái quát b i ba đ c tr ng sau:

• Hành vi kinh t là m t hành vi đ c l p khác h n v i nh ng hành vi khác; m t t ch c kinh

t đ c hình thành v i nh ng m c đích kinh t và đ c t ch c đ th c hi n các ho t

đ ng hành vi kinh t ;

• Tiêu th c đ đánh giá m t ho t đ ng, t ch c kinh doanh là k t qu hoàn thành các m c

tiêu kinh t chính đáng và hi u qu trong vi c t ch c và th c hi n các ho t đ ng kinh t ;

• M c tiêu và đ ng l c kinh t c a t ch c kinh t đã đ c đ ng ký chính th c v pháp lý

ph i đ c coi là chính đáng và đ c pháp lu t b o v

Trách nhi m xã h i c a doanh nghi p theo quan ni m c đi n là r t h n ch Các doanh

nghi p ch nên t p trung vào vi c th c hi n các m c tiêu kinh t chính th c; các ngh a v khác

nên đ cho các t ch c chuyên môn, ch c n ng th c hi n Nh ng ng i theo quan đi m này cho

r ng chính ph nên gánh l y trách nhi m th c hi n các ngh a v xã h i vì nh ng lý do sau:

+ Tính m c đích Các t ch c đ c thành l p đ u có nh ng ch c n ng, nhi m v nh t

đ nh đ th c hi n nh ng m c đích nh t đ nh, đ c xã h i chính th c th a nh n M c đích ch y u

c a các t ch c kinh t đ c xã h i và h th ng pháp lý chính th c th a nh n là các m c đích

kinh t Không ch v y, vi c giám sát và qu n lý c a xã h i và c quan pháp lu t đ i v i các t

ch c kinh t c ng bu c h th c hi n các m c tiêu này Các t ch c kinh t có ngh a v và đ c

phép t p h p, khai thác và s d ng các ngu n l c xã h i ch đ th c hi n các m c đích chính th c

này Các ho t đ ng n m ngoài ph m vi m c đích và ch c n ng nhi m v chính th c không đ c

phép ho c khuy n khích th c hi n

c g ng th c hi n t t các ngh a v xã h i liên quan đ n nh ng đ i t ng bên trong ph m vi t

ch c và th c hi n t t các ngh a v kinh t đ i v i xã h i (ngh a v thu ) đã t o ngu n cho các t

c a c ch th tr ng t do, v i s can thi p c a chính ph ch ng m c nh t đ nh và coi đó là cach t t nh t đ đ t đ c tính hi u qu v xã h i

Quan đi m c đi n có m t s h n ch quan tr ng Nh ng ng i theo quan đi m phi t p trung hóa cho r ng, n u doanh nghi p ch t p trung vào vi c th c hi n các m c tiêu kinh t , các

m c tiêu v l i nhu n, doanh thu và chi phí s là ch y u Khi đó, doanh nghi p có th s tìm m i cách đ t đ c nh ng ch tiêu này mà không h quan tâm đ n vi c các cách th c đó có trung th c hay đ c xã h i mong đ i hay không M t khác, vi c đi u ti t c a chính ph đ x lý nh ng h u

qu do doanh nghi p gây ra v m t xã h i c ng t n kém h n nhi u so v i vi c kh ng ch không

đ chúng xuât hi n t doanh nghi p bên ngoài trách nhi m xã h i có th gây ra nh ng h u qu

b t l i c v kinh t và xã h i đ i v i xã h i, nh t là khi doanh nghi p có quy mô l n hay nh ng

v th có quy n l c và nh h ng l n đ n n n kinh t và xã h i

b) Quan đi m “đánh thu ”

Quan đi m đánh thu cho r ng doanh nghi p không ph i ch có các ngh a v v kinh t là quan tr ng nh t, mà con ph i th c hi n nh ng ngh a v đ i v i ng i ch s h u tài s n Do các doanh nghi p ph i s d ng các ngu n l c xã h i cho các ho t đ ng kinh t , h ch đ c coi là đúng đ n khi s d ng chúng vào công vi c, m c đích đ c nh ng ng i y thác ch p thu n

Nh ng ng i qu n lý đ c coi là đang th c hi n ngh a v gi ng nh m t “công ch c dân c ” đ i

v i các “c tri – c đông” c a mình Các c đông th ng c n c vào các ch c n ng nhi m v , k t

qu ho t đ ng kinh doanh, ch tiêu phát tri n tài chính đ quy t đ nh góp v n cho doanh nghi p

Vi c nh ng ng i qu n lý s d ng ngu n l c vào các m c đích không phù h p v i m c đích,

ch c n ng nhi m v chính th c mà không đ c s đ ng ý c a ng i y thác s b coi là đ ng ngh a v i vi c “ng i qu n lý - đ i bi u dânc ” đang “đánh thu ” vào chính các “đ i c tri – c đông” c a mình

Quan đi m đánh thu t ng đ ng v i quan đi m c đi n vi c th a nh n trách nhi m xã

h i c a doanh nghi p là h n ch Tuy nhiên, cách ti p c n l i xu t phát t khía c nh pháp lý

H n ch c a quan đi m này th hi n m t s đi m

V m c đích, khi quy t đ nh đ u t , các c đông không ch quan tâm đ n các thông s tài chính mà h còn quan tâm đ n hình nh, giá tr , uy tín c a doanh nghi p Nh ng ng i h u quan không ch đ u t c a c i và s c l c cho doanh nghi p mà còn c ni m tin và hoài bão Chính vì

v y, trong qu n lý hi n đ i, m c tiêu t ng quát (tuyên b s m nh) c a doanh nghi p ngày càng

đ c nh ng ng i qu n lý và c đông quan tâm và coi tr ng

V cách th c, t ng t nh đ i v i quan đi m c đi n, không ch l i ích c a c đông ph i

đ c đ m b o, mà cách th c các doanh nghi p th c hi n các ngh a v đ i v i c đông c a mình

c ng r t quan tr ng Các ch s h u tài s n không h n đã vui m ng khi th y tài s n c a mình t ng

lên trong khi nh ng ng i khác ph i ch u thi t h i, đau đ n ho c đ r i ph i tr giá cao h n cho

cu c s ng t ng lai c a chính mình

V l i ích, l i ích có th thu đ c c trong ng n h n và lâu dài Quan tâm đ n l i ích tr c

m t th ng b coi là thi n c n ; quan tâm đ n lâu dài có th đ c coi là có t m nhìn chi n l c

Xét cho cùng, khi doanh nghi p th c hi n các ngh a v xã h i đ dành đ c s tôn tr ng và danh

ti ng t phía xã h i, có th h đang thay m t c đông đ “đ u t vào t ng lai”

V quy n c a ch s h u, có quan đi m cho r ng tài s n không thu c v ai v nh vi n,

chúng đ c tích l y d n trong quá kh đ c chuy n giao t m th i và l i đ c b sung và tích l y

đ truy n l i cho ng i khác ho c th h sau “Ch t không ai mang theo đ c c a c i” C ng

gi ng nh ng i qu n lý, các c đông ch là ch t m th i và là “ng i đ c y thác qu n lý và s

d ng” tài s n c a xã h i H c ng có trách nhi m làm t ng giá tr và c a c i xã h i, ch không vì

l i ích “v k ” c a h

c) Quan đi m “qu n lý”

Quan đi m qu n lý cho r ng, quy n s h u tài s n ch là t ng đ i và th c ch t đó ch là

quy n s d ng t m th i đ i v i tài s n Tài s n th ng đ c th hi n b ng giá tr , nh ng đó ch là

hình nh ph n ánh t m th i c a c i v t ch t t nhiên m t th i đi m trong m t xã h i C a c i

v t ch t không do con ng i t o nên, chúng đ c chuy n hóa v hình th c t n t i, đ c tích l y

trong t nhiên và xã h i mà thành Doanh nghi p ch là ng i có quy n s d ng t m th i, trách

nhi m c a h là b o toàn và góp ph n phát tri n c a c i xã h i H là ng i đ c y thác quy n

“qu n lý” các tài s n xã h i Nh v y, quy n s h u c a c đông ch là hình th c, h c ng là

nh ng ng i đ c y thác t m th i quy n ki m soát và s d ng m t ph n tài s n xã h i Do n ng

l c ra quy t đ nh và hành đ ng h n ch , h ph i th c hi n ho c y thác ngh a v “qu n lý” c a h

cho doanh nghi p Quy n s h u th c s thu c v toàn th xã h i

Theo quan đi m qu n lý, hành vi c a doanh nghi p không còn b ràng bu c b i các ngh a

v tr c ti p đ i v i c đông mà r ng h n đ i v i xã h i Hành đ ng c a h không ch ch u s

ki m soát b i mong mu n c a c đông mà quan tr ng h n b i k v ng c a xã h i Nh v y,

ngoài vi c th a mãn nh ng ngh a v tr c ti p cho các c đông, các đ ng nghi p còn có trách

nhi m th c hi n các ngh a v đ i v i xã h i Do xã h i bao hàm ý ngh a r t r ng, khó c th hóa ;

vi c th c hi n các ngh a v c a doanh nghi p ph i mang tính t giác v i tinh th n trách nhi m

th c s C ng theo quan đi m này, tính t giác b t ngu n t “lòng nhân ái” và tinh th n trách

nhi m xu t phát t “ý th c v ngh a v đ c y thác”

Quan đi m qu n lý ti n b h n so v i quan đi m c đi n vì đã ch ra r ng ngh a v c a

doanh nghi p và các t ch c kinh t không gi i h n nh ng ngh a v chính th c, th đ ng, mà

quan tr ng h n là ý th c đ i v i các ngh a v xã h i, t nguy n H n ch c b n c a quan đi m

này th hi n vi c tính t giác và tinh th n trách nhi m không đ đ giúp nh ng ng i qu n lý

các doanh nghi p ra quy t đ nh v các ngh a v xã h i ph i th c hi n ho c khi ph i đ ng đ u v i

nh ng mâu thu n v đ o đ c Vì v y, quan đi m này r t ít giá tr th c ti n

d) Quan đi m “nh ng ng i h u quan”

Quan đi m nh ng ng i h u quan (stakeholders) cho r ng ho t đ ng c a m t doanh

nghi p không ch liên quan đ n m t s đ i t ng khác nhau nh khách hàng, đ i tác, đ i th , hi p

h i, c ng đ ng, chính ph trong xã h i quan tâm vì nh ng lý do và m c đích khác nhau Thay

vì ch t p trung ph c v l i ích c a m t s ít các đ i t ng h u quan tr c ti p, doanh nghi p c n

quan tâm th a mãn đ ng th i l i ích và m c đích c a t t c các đ i t ng h u quan

Quan đi m nh ng ng i h u quan cho r ng “xã h i” là m t khái ni m tr u t ng, không

c th i u đó làm cho “trách nhi m xã h i” c ng tr nên m h , thi u th c t Ch c ch n r ng không ai có th làm hài lòng t t c m i đ i t ng trong xã h i; c ng không nh t thi t ph i tìm

hi u và th a mãn h t mong mu n c a m i đ i t ng xã h i khác nhau, k c nh ng ng i không

h có b t k ràng bu c hay c m th y có ràng bu c v i ho t đ ng c a doanh nghi p Ch nh ng

“ng i h u quan” là nh ng đ i t ng có l i ích b ràng bu c v i ho t đ ng c a doanh nghi p và

th c s quan tâm đ n vi c b o v l i ích c a h , h chính là đ i di n cho toàn th xã h i trong

ho t đ ng c a doanh nghi p Do khái ni m “xã h i” đã đ c c th hóa b ng nh ng con ng i c

th , quan đi m này là m t l i thoát đ y tri n v ng cho quan đi m qu n lý Nó đ c v n d ng r t

2 Các cách ti p c n

H u h t m i ng i đ u th a nh n b n nhóm ngh a v trên và nh t trí r ng các doanh nghi p ph i th c hi n đ y đ S khác nhau v quan đi m lý lu n trình bày ph n trên đ c th

hi n c th trong các cách ti p c n khi th c hành Có ba cách ti p c n đi n hình ; ((i) ti p c n theo

th t u tiên, (ii) ti p c n theo t m quan tr ng, (iii) ti p c n theo tình hu ng

a) Cách ti p c n theo th t u tiên

Cách ti p c n theo th t u tiên quan ni m r ng các ngh a v không gi ng nhau và chúng

c n đ c xác đ nh theo th t nh t đ nh đ u tiên th c hi n Các t ch c có nh ng ch c n ng nhi m v nh t đ nh, đ c t ch c t t đ th c hi n chúng, luôn c g ng ph n đ u (c nh tranh) đ

có đ c nh ng ngu n l c t t nh t và c ng luôn tìm cách chuyên môn hóa sâu đ có n ng l c t t

nh t trong vi c hoàn thành nh ng ch c n ng, nhi m v chính th c i v i doanh nghi p và các

t ch c kinh t , ch c n ng nhi m v ch y u c a chúng là th c hi n các ho t đ ng kinh t , s

d ng các ngu n l c kinh t – xã h i và mang l i c a c i v t ch t, giá tr (kinh t ) và s th a mãn (tinh th n) cho xã h i Nh v y, các ngh a v theo th t ch c n ng nhi m v c a doanh nghi p

s là (1) kinh t , (2) pháp lý, (3) đ o lý và (4) nhân đ o

M t khi không th th c hi n đ c đ ng th i nh ng ngh a v có ch c n ng nhi m v th c

hi n, các doanh nghi p s l a ch n nh ng ngh a v có kh n ng th c hi n t t nh t đ u tiên th c

hi n tr c Theo tr t t trên, các ngh a v c n đ c hoàn thành tr c s là kinh t và cu i cùng s

là nhân đ o Ví d , các doanh nghi p có trách nhi m làm ra càng nhi u hàng hóa, c a c i càng t t cho xã h i ; vi c x lý ô nhi m môi tr ng do các ho t đ ng s n xu t c a các doanh nghi p gây ra

là trách nhi m c a các c quan qu n lý môi tr ng c a chính ph và phi chính ph Ngu n thu

do các doanh nghi p đóng góp t k t qu th c hi n các ho t đ ng kinh t giúp các t ch c này

th c hi n các ngh a v c a mình chính là m t cách th c th c hi n gián ti p các ngh a v xã h i

T ng t , đ i v i các t ch c phi – kinh t hay c quan chính ph , ch c n ng đi u ti t l i ích xã

h i là nh ng ngh a v c n đ c u tiên th c hi n, ngh a v kinh t ch là th y u

M c dù b phê phán nhi u trong qu n lý hi n đ i, cách ti p c n này v n có m t s đóng

góp quan tr ng nh đòi h i ph i g n vi c đánh giá v m t t ch c, m t hành vi v i ch c n ng

nhi m v chính th c c a nó nh quan đi m hình – danh c a Pháp Gia H n ch ch y u c a các

ti p c n này là “khi nào các doanh nghi p hay t ch c c m th y/ cho r ng mình đã th c hi n xong

ngh a v th nh t và b t đ u th c hi n các ngh a v ti p theo ?

b) Cách ti p c n theo t m quan tr ng

Cách ti p c n theo t m quan tr ng cho r ng th t khó có th tách riêng các ngh a v do m i

liên h gi a chúng và c ng h u nh không th th c hi n đ c đ ng th i đ y đ các ngh a v , vì

v y doanh nghi p c n th c hi n tr c nh ng ngh a v đ c coi là quan tr ng h n Theo cách ti p

c n này, các ngh a v đ c chia thành ba nhóm theo t m quan tr ng (i) các ngh a v c b n, g m

nh ng ngh a v kinh t và pháp lý c b n t i thi u ; (ii) các ngh a v c n thi t, g m các ngh a v

kinh t , pháp lý và đ o lý chính th c và c n thi t, (iii) các ngh a v tiên phong, bao g m các ngh a

v phát tri n, tiên phong, t nguy n

Th c ch t, đây c ng là m t cách ti p c n theo th t u tiên, nh ng th c ti n h n do đ i

di n cho c hai quan đi m c đi n và quan đi m đánh thu

B ng cách ch rõ nh ng tính ch t và t m quan tr ng c a các ngh a v và trách nhi m th c

hi n c a các doanh nghi p, vi c xác minh và ra quy t đ nh th c thi và ki m soát tr nên d dàng

h n H n ch c b n c a cách ti p c n này c ng th hi n chính vi c đ t ra th t u tiên v

ngh a v đ th c hi n M t khác, ph m vi các ngh a v càng v sau càng l n làm cho vi c ra quy t

đ nh tr nên khó kh n, vì v y không có tác d ng khuy n khích doanh nghi p quan tâm th c hi n

T ng t nh cách ti p c n th nh t, v n đ khó gi i đáp là “các ngh a v đ c th c hi n đ n

m c nào thì coi là đ ?”

c) Cách ti p c n theo hoàn c nh

Cách ti p c n theo hoàn c nh (tình hu ng) nh n m nh m t th c t r ng các tình hu ng ra

quy t đ nh là không gi ng nhau, đ i t ng, m i quan tâm và các ngh a v ph i th c hi n trong

các hoàn c nh đó là không gi ng nhau, vì v y c n có cách ti p c n linh ho t và phù h p v i hoàn

c nh th c ti n Phê phán cách ti p c n theo ngh a v là hình th c và th đ ng, cách ti p c n theo

tình hu ng nh n m nh y u t n ng l c ra quy t đ nh c a ng i qu n lý và đánh giá các quy t đ nh

d a vào tình chính đáng c a các hành đ ng – ngh a là, kh n ng và m c đ hành đ ng đáp ng

đ c s mong đ i c a xã h i Khi đó, vi c th c hi n đ y đ nh ng ngh a v kinh t (nh có lãi,

vi c làm, t ng tr ng), không vi ph m pháp lu t và xây d ng đ c m i quan h con ng i trong

t ch c t t đ p ch a th coi là đ b i chúng ch th a mãn m t s đ i t ng ; m t s b ph n xã

h i hay đ i t ng khác có th không đ c th a mãn Nh ng ng i ng h quan đi m này cho

r ng cách ti p c n theo tình hu ng bu c doanh nghi p ph i cân nh c k l ng m i khía c nh khi

ra quy t đ nh và hành đ ng Vì v y, không ch các quy t đ nh tr nên th c ti n và toàn di n h n,

mà ý th c và s ch đ ng c a ng i ra quy t đ nh c ng đ c phát huy

H n ch quan tr ng c a cách ti p c n theo hoàn c nh là các ngh a v và vi c th c hi n

chúng tr nên m h , không rõ ràng áp d ng thành công cách tíêp c n này, n ng l c (nh n

th c, ph ng pháp, k n ng) ra quy t đ nh và ý th c đ o đ c (đ ng c , m c đích, trình đ phát

tri n v ý th c đ o đ c) c a ng i ra quy t đ nh, ng i th c hi n đóng vai trò quy t đ nh

1.3.3 o đ c kinh doanh và tránh nhi m xã h i

Khái ni m “đ o đ c kinh doanh” và “trách nhi m xã h i” th ng hay b s d ng l n l n

Trên th c t , khái ni m trách nhi m xã h i đ c nhi u ng i s d ng nh là m t bi u hi n c a

đ o đ c kinh doanh Tuy nhiên, hai khái ni m này có ý ngh a hoàn toàn khác nhau

đ o hành vi trong gi i kinh doanh Trách nhi m xã h i đ c xem nh m t cam k t v i xã h i, trong khi đ o đ c kinh doanh l i bao g m các quy đ nh rõ ràng v các ph m ch t đ o đ c c a t

ch c kinh doanh, mà chính nh ng ph m ch t này s ch đ o quá trình đ a ra quy t đ nh c a

nh ng t ch c y

N u đ o đ c kinh doanh liên quan đ n các nguyên t c và quy đ nh ch đ o nh ng quy t

đ nh c a cá nhân và t ch c thì trách nhi m xã h i quan tâm t i h u qu c a nh ng quy t đ nh c a

t ch c t i xã h i N u đ o đ c kinh doanh th hi n nh ng mong mu n, k v ng xu t phát t bên trong thì trách nhi m xã h i th hi n nh ng mong mu n, k v ng xu t phát t bên ngoài

Tuy khác nhau nh ng đ o đ c kinh doanh và trách nhi m xã h i có quan h ch t ch v i nhau o đ c kinh doanh là s c m nh trong trách nhi m xã h i vì tính liêm chính và s tuân th

đ o đ c c a các t ch c ph i v t xa c s tuân th các lu t l và quy đ nh Có nhi u b ng ch ng cho th y trách nhi m xã h i bao g m đ o đ c kinh doanh liên quan t i vi c t ng l i nhu n o

đ c c a doanh nghi p c ng đ c coi là lí do quan tr ng gi i thích t i sao khách hàng tránh không mua s n ph m c a doanh nghi p đó M t nghiên c u nh n th y r ng trách nhi m xã h i góp ph n vào s t n t y c a nhân viên và s trung thành c a khách hàng – nh ng m i quan tâm ch y u c a

b t c m t doanh nghi p nào đ có th t ng l i nhu n Ch khi các doanh nghi p có nh ng m i quan tâm v đ o đ c trong c s và các chi n l c kinh doanh c a mình thì trách nhi m xã h i

m i nh m t quan ni m m i có th có m t trong quá trình đ a ra quy t đ nh hàng ngày đ c

M t khác, các v tranh cãi v các v n đ đ o đ c ho c trách nhi m đ o đ c th ng đ c dàn x p thông qua nh ng hành đ ng pháp lí dân s V i t cách là m t nhân t không th tách r i

c a h th ng kinh t – xã h i, doanh nghi p luôn ph i tìm cách hài hòa l i ích c a các bên liên đ i

và đòi h i, mong mu n c a xã h i Khó kh n trong các quy t đ nh qu n lý không ch vi c xác

đ nh các giá tr , l i ích c n đ c tôn tr ng, mà còn cân đ i, hài hòa và ch p nh n hy sinh m t

ph n l i ích riêng ho c l i nhu n Chính vì v y, khi v n d ng đ o đ c vào kinh doanh, c n có

nh ng quy t c riêng, ph ng pháp riêng và đ o đ c kinh doanh và các trách nhi m ph m vi và

ng i làm vi c thi n, tác đ ng vào l ng tâm c a doanh nhân B i vì ph m vi nh h ng c a đ o

đ c r ng h n pháp lu t, nó bao quát m i l nh v c c a th gi i tinh th n, trong khi pháp lu t ch

đi u ch nh nh ng hành vi liên quan đ n ch đ nhà n c, ch đ xã h i M t khác, pháp lu t càng đ y đ , ch t ch và đ c thi hành nghiêm ch nh thì đ o đ c càng đ c đ cao, càng h n ch

đ c s ki m l i phi pháp Tham nh ng, buôn l u, tr n thu , gian l n th ng m i khi b phát

hi n s b pháp lu t đi u ch nh, lúc này “hi n t ng ki n t ng bu c ng i ta ph i c x có đ o

đ c”

Các m c đ b sung “dung hòa” đ o đ c và pháp lu t đ c khái quát qua các “góc vuông xác đ nh tính ch t đ o đ c và pháp lý c a hành vi”

S t n vong c a doanh nghi p không ch do ch t l ng c a b n thân các s n ph m d ch

v cung ng mà còn ch y u do phong cách kinh doanh c a doanh nghi p Hành vi kinh doanh

th hi n t cách c a doanh nghi p, và chính t cách y tác đ ng tr c ti p đ n s thành b i c a t

ch c o đ c kinh doanh, trong chi u h ng y, tr thành m t nhân t chi n l c trong vi c phát

tri n doanh nghi p Ch ng ph i vô c mà kho ng 15 n m nay m t ng n ng n đ c l u

truy n trong gi i doanh nghi p các n c phát tri n: “gieo t t ng g t hành vi, gieo hành vi g t

thói quen, gieo thói quen g t t cách, gieo t cách g t s ph n”

1.4.2 o đ c kinh doanh góp ph n vào ch t l ng c a doanh nghi p

Ph n th ng cho m t doanh nghi p có quan tâm đ n đ o đ c là đ c các nhân viên,

khách hàng và công lu n công nh n là có đ o đ c Ph n th ng cho trách nhi m đ o đ c và trách

nhi m xã h i trong các quy t đ nh kinh doanh bao g m hi u qu trong các ho t đ ng hàng ngày

t ng cao, s t n tâm c a các nhân viên, ch t l ng s n ph m đ c c i thi n, đ a ra quy t đ nh

đúng đ n h n, s trung thành c a khách hàng và l i ích v kinh t l n h n Các t ch c phát tri n

đ c m t môi tr ng trung th c và công b ng s gây d ng đ c ngu n l c đáng quý có th m

r ng cánh c a d n đ n thành công

Các t ch c đ c xem là có đ o đ c th ng có n n t ng là các khách hàng trung thành

c ng nh đ i ng nhân viên v ng m nh, b i s tin t ng và ph thu c l n nhau trong m i quan

h N u các nhân viên hài lòng thì khách hàng s hài lòng; và n u khách hàng hài lòng thì các nhà

đ u t s hài lòng Các khách hàng có xu h ng thích mua hàng c a các doanh nghi p liêm chính

h n, đ c bi t là khi giá c c a doanh nghi p đó c ng b ng v i giá c a các doanh nghi p đ i th

Khi các nhân viên cho r ng t ch c c a mình có m t môi tr ng đ o đ c, h s t n tâm h n và

hài lòng v i công vi c c a mình h n Các doanh nghi p cung ng th ng mu n làm n lâu dài v i

các doanh nghi p mà h tin t ng đ qua h p tác h có th xóa b đ c s không hi u qu , các

chi phí và nh ng nguy c đ có th làm hài lòng khách hàng Các nhà đ u t c ng r t quan tâm

đ n v n đ đ o đ c, trách nhi m xã h i và uy tín c a các doanh nghi p mà h đ u t , và các

doanh nghi p qu n lý tài s n có th giúp các nhà đ u t mua c phi u c a các doanh nghi p có

đ o đ c Các nhà đ u t nh n ra r ng, m t môi tr ng đ o đ c là n n t ng cho s hi u qu , n ng

su t, và l i nhu n M t khác, các nhà đ u t c ng bi t r ng các hình ph t hay công lu n tiêu c c

c ng có th làm gi m giá c phi u, gi m s trung thành c a khách hàng và đe d a hình nh lâu

dài c a doanh nghi p Các v n đ v pháp lí và công lu n tiêu c c có nh ng tác đ ng r t x u t i

s thành công c a b t c m t doanh nghi p nào

S lãnh đ o c ng có th mang l i các giá tr t ch c và m ng l i xã h i ng h các hành

vi đ o đ c Các nhà lãnh đ o nh n th c đ c b n ch t c a m i quan h trong kinh doanh, nh ng

v n đ và mâu thu n ti m n, tìm ra bi n pháp qu n lý kh c ph c nh ng tr ng i có th d n đ n

b t đ ng, t o d ng b u không khí làm vi c thu n l i cho m i ng i hòa đ ng, tìm ra đ c m t

h ng chung t o ra s c m nh t ng h p c a s đ ng thu n, đóng góp cho s phát tri n c a t

ch c S lãnh đ o chú tr ng vào vi c xây d ng các giá tr đ o đ c t ch c v ng m nh cho các

nhân viên s t o ra s đ ng thu n v chu n t c đ o đ c và đ c đi m c a nh ng m i quan h

chung Các lãnh đ o đ a v cao trong t ch c đóng m t vai trò ch ch t trong vi c truy n bá các

tiêu chu n đ o đ c, các chu n t c và quy đ nh đ o đ c ngh nghi p S c n thi t có s lãnh đ o

có đ o đ c đ cung c p c c u cho các giá tr c a t ch c và nh ng ng n c n đ i v i các hành vi

vô đ o đ c đã đ c làm rõ trong nghiên c u tr c Các nhà lãnh đ o có th cung c p c c u này

b ng cách thi t l p các ch ng trình đào t o đ o đ c chính th c và không chính th c, c ng nh

các h ng d n khác, giúp các nhân viên ph i l u tâm đ n khía c nh đ o đ c trong quá trình đ a

ra quy t đ nh c a mình

s tôn tr ng và quan tâm sâu s c Các m i quan h có lòng tin trong m t t ch c gi a các giám

đ c và c p d i c a h và ban qu n lý c p cao góp ph n vào hi u qu c a quá trình đ a quy t

đ nh

H u h t các doanh nghi p đáng ng ng m nh t trên th gi i đ u chú tr ng vào ph ng pháp làm vi c theo nhóm, quan tâm nhi u đ n khách hàng, đ cao vi c đ i x công b ng v i nhân viên, và th ng cho các thành tích t t

1.4.3 o đ c kinh doanh góp ph n vào s cam k t và t n tâm c a nhân viên

S t n tâm c a nhân viên xu t phát t vi c các nhân viên tin r ng t ng lai c a h g n li n

v i t ng lai c a doanh nghi p và chính vì th h s n sàng hy sinh cá nhân vì t ch c c a mình Doanh nghi p càng quan tâm đ n nhân viên bao nhiêu thì các nhân viên càng t n tâm v i doanh nghi p b y nhiêu Các v n đ có nh h ng đ n s phát tri n c a m t môi tr ng đ o đ c cho nhân viên bao g m m t môi tr ng lao đ ng an toàn, thù lao thích đáng, và th c hi n đ y đ các trách nhi m đ c ghi trong h p đ ng v i t t c các nhân viên Các ch ng trình c i thi n môi

tr ng đ o đ c có th là ch ng trình “gia đình và công vi c” ho c chia/bán c ph n cho nhân viên Các ho t đ ng t thi n ho c tr giúp c ng đ ng không ch t o ra suy ngh tích c c c a chính nhân viên v b n thân h và doanh nghi p mà còn t o ra s trung thành c a nhân viên đ i v i doanh nghi p

S cam k t làm các đi u thi n và tôn tr ng nhân viên th ng t ng s trung thành c a nhân viên đ i v i t ch c và s ng h c a h v i các m c tiêu c a t ch c Các nhân viên s dành h u

h t th i gian c a h t i n i làm vi c ch không chây ì, “ch làm cho xong công vi c mà không có nhi t huy t” ho c làm vi c “qua ngày đo n tháng”, không t n tâm đ i v i nh ng m c tiêu đ ra

c a t ch c b i vì h c m th y mình không đ c đ i x công b ng

Môi tr ng đ o đ c c a doanh nghi p r t quan tr ng đ i v i các nhân viên a s nhân viên tin r ng, hình nh c a m t doanh nghi p đ i v i c ng đ ng là vô cùng quan tr ng, các nhân viên th y doanh nghi p c a mình tham gia tích c c vào các công tác c ng đ ng s c m th y trung thành h n v i c p trên và c m th y tích c c v b n thân h Khi các nhân viên c m th y môi

tr ng đ o đ c trong doanh nghi p có ti n b , h s t n tâm h n đ đ t đ c các tiêu chu n đ o

đ c cao trong các ho t đ ng hàng ngày Các nhân viên s n lòng th o lu n các v n đ đ o đ c và

ng h các ý ki n nâng cao ch t l ng trong doanh nghi p n u doanh nghi p đó cam k t s th c

hi n các quy đ nh đ o đ c Th c ch t, nh ng ng i đ c làm vi c trong m t môi tr ng đ o đ c tin r ng h s ph i tôn tr ng t t c các đ i tác kinh doanh c a mình, không k nh ng đ i tác y bên trong hay bên ngoài doanh nghi p H c n ph i cung c p nh ng giá tr t t nh t có th cho t t

c các khách hàng và các c đông

Cam k t c a nhân viên đ i v i ch t l ng c a doanh nghi p có tác đ ng tích c c đ n v

th c nh tranh c a doanh nghi p nên m t môi tr ng làm vi c có đ o đ c có tác d ng tích c c

đ n s hài lòng c a khách hàng, nên nh ng c i thi n trong các d ch v ph c v khách c ng s có

tác đ ng tr c ti p lên hình nh c a doanh nghi p, c ng nh kh n ng thu hút, các khách hàng m i

c a doanh nghi p

1.4.4 o đ c kinh doanh góp ph n làm hài lòng khách hàng

Các nghiên c u và kinh nghi m hi n th i c a nhi u qu c gia cho th y m i quan h ch t

ch gi a hành vi có đ o đ c và s hài lòng c a khách hàng Các hành vi vô đ o đ c có th làm

gi m lòng trung thành c a khách hàng và khách hàng s chuy n sang mua hàng c a các doanh

nghi p Các khách hàng thích mua s n ph m c a các doanh nghi p có danh ti ng t t, quan tâm

đ n khách hàng và xã h i Khách hàng nói r ng h u tiên nh ng th ng hi u nào làm đi u thi n

n u giá c và ch t l ng các th ng hi u nh nhau Các doanh nghi p có đ o đ c luôn đ i x v i

khách hàng công b ng và liên t c c i ti n ch t l ng s n ph m, c ng nh cung c p cho khách

hàng các thông tin d ti p c n và d hi u, s có l i th c nh tranh t t h n và dành đ c nhi u l i

nhu n h n i m m u ch t đây là chi phí đ phát tri n m t môi tr ng đ o đ c có th có m t

ph n th ng là s trung thành c a khách hàng ngày càng t ng

i v i các doanh nghi p thành công nh t, thu đ c nh ng l i nhu n lâu dài thì vi c phát

tri n m i quan h tôn tr ng l n nhau và h p tác cùng nhau v i khách hàng là chìa khóa m cánh

c a thành công B ng vi c chú tr ng vào s hài lòng c a khách hàng, doanh nghi p đó ti p t c

làm cho s ph thu c c a khách hàng vào doanh nghi p ngày càng sâu s c h n, và khi ni m tin

c a khách hàng t ng lên thì doanh nghi p y s có t m hi u bi t sâu h n v vi c làm th nào ph c

v khách hàng đ phát tri n m i quan h đó Các doanh nghi p thành công mang l i cho khách

hàng các c h i góp ý ki n ph n h i, cho phép khách hàng đ c tham gia vào quá trình gi i quy t

các r c r i M t khách hàng c m th y v a lòng s quay l i, nh ng m t khách hàng không v a ý s

nói cho 10 ng i khác v vi c h không hài lòng v i m t doanh nghi p nào đó và b o b n bè h

t y chay doanh nghi p đó

Các khách hàng là đ i t ng d b t n th ng nh t vì vi c khai thác và ho t đ ng c a các

doanh nghi p không tôn tr ng các quy n c a con ng i S công b ng trong d ch v là quan đi m

c a khách hàng v m c đ công b ng trong hành vi c a m t doanh nghi p B i v y, khi nghe

đ c thông tin t ng giá s n ph m d ch v thêm và không b o hành thì các khách hàng s ph n ng

tiêu c c đ i v i s b t công này Ph n ng c a khách hàng đ i v i s b t công – ví d nh phàn

nàn ho c t ch i không mua bán v i doanh nghi p đó n a – có th đ c thúc đ y b i nhu c u

tr ng ph t và mong mu n h n ch s b t công trong t ng lai N u khách hàng ph i mua m t m t

hàng đ t h n h n thì c m giác không công b ng s t ng lên và có th bùng n thành m t s gi n

d

M t môi tr ng đ o đ c v ng m nh th ng chú tr ng vào các giá tr c t lõi đ t các l i ích

c a khách hàng lên trên h t t l i ích c a khách hàng lên trên h t không có ngh a là ph t l l i

ích c a nhân viên, các nhà đ u t Tuy nhiên, m t môi tr ng đ o đ c chú tr ng đ n khách hàng

s k t h p đ c nh ng l i ích c a t t c các c đông trong các quy t đ nh và ho t đ ng Nh ng

nhân viên đ c làm vi c trong môi tr ng đ o đ c s ng h và đóng góp vào s hi u bi t v các

yêu c u và m i quan tâm c a khách hàng Các hành đ ng đ o đ c h ng t i khách hàng xây d ng

đ c v th c nh tranh v ng m nh có tác d ng tích c c đ n thành tích c a doanh nghi p và công

tác đ i m i s n ph m d ch v

1.4.5 o đ c kinh doanh góp ph n t o ra l i nhu n cho doanh nghi p

Nh ng doanh nghi p cam k t th c hi n các hành vi đ o đ c và chú tr ng đ n vi c tuân

th các quy đ nh đ o đ c ngh nghi p th ng đ t đ c thành công l n v m t tài chính S quan tâm đ n đ o đ c đang tr thành m t b ph n trong các k ho ch chi n l c c a các doanh nghi p, đây không còn là m t ch ng trình do các chính ph yêu c u mà đ o đ c đang d n tr thành m t

v n đ qu n lý trong n l c đ dành l i th c nh tranh

Trách nhi m công dân c a m t doanh nghi p g n đây c ng đ c đ c p nhi u có liên h tích c c đ n lãi đ u t , tài s n và m c t ng doanh thu Trách nhi m công dân c a doanh nghi p là đóng góp c a m t doanh nghi p cho xã h i b ng ho t đ ng kinh doanh chính c a mình, đ u t xã

h i, các ch ng trình mang tính nhân v n và s cam k t c a doanh nghi p vào chính sách công, là cách mà doanh nghi p đó qu n lý các m i quan h kinh t , xã h i, môi tr ng và là cách mà doanh nghi p cam k t v i các bên liên đ i có tác đ ng đ n thành công dài h n c a doanh nghi p

đó

M t doanh nghi p không th tr thành m t công dân t t, không th nuôi d ng và phát tri n m t môi tr ng t ch c có đ o đ c n u kinh doanh không có l i nhu n Các doanh nghi p

có ngu n l c l n h n, th ng có ph ng ti n đ th c thi trách nhi m công dân c a mình cùng v i

vi c ph c v khách hàng, t ng giá tr nhân viên, thi t l p lòng tin v i c ng đ ng Nhi u nghiên

c u đã tìm ra m i quan h tích c c gi a trách nhi m công dân v i thành tích công dân Các doanh nghi p tham gia các ho t đ ng sai trái th ng ph i ch u s gi m lãi trên tài s n h n là các doanh nghi p không ph m l i Các nghiên c u c ng ch ra r ng tác đ ng tiêu c c lên doanh thu không

xu t hi n tr c n m th ba t sau khi doanh nghi p vi ph m l i

Nh v y, đ u t vào c s h t ng đ o đ c trong t ch c s mang l i c s cho t t c các

ho t đ ng kinh doanh quan tr ng c a t ch c c n thi t đ thành công có nhi u minh ch ng cho

th y, vi c phát tri n các ch ng trình đ o đ c có hi u qu trong kinh doanh không ch giúp ng n

ch n các hành vi sai trái mà còn mang l i nh ng l i th kinh t M c dù các hành vi đ o đ c trong

m t doanh nghi p là r t quan tr ng xét theo quan đi m xã h i và quan đi m cá nhân, nh ng khía

c nh kinh t c ng là m t nhân t quan tr ng không kém M t trong nh ng khó kh n trong vi c dành đ c s ng h cho các ý t ng đ o đ c trong t ch c là chi phí cho các ch ng trình đ o

đ c không ch t n kém mà còn ch ng mang l i l i l c gì cho t ch c Ch mình đ o đ c không thôi s không th mang l i nh ng thành công v tài chính, nh ng đ o đ c s giúp hình thành và phát tri n b n v ng v n hóa t ch c ph c v cho t t c các c đông

1.4.6 o đ c kinh doanh góp ph n vào s v ng m nh c a n n kinh t qu c gia

M t câu h i quan tr ng và th ng đ c nêu ra là li u hành đ ng đ o đ c trong kinh doanh có tác đ ng đ n kinh t c a m t qu c gia hay không Các nhà kinh t h c th ng đ t câu

h i t i sao m t s n n kinh t th tr ng mang l i n ng su t cao, công dân có m c s ng cao, trong khi đó các n n kinh t khác l i không nh th

Các th ch xã h i, đ c bi t là các th ch thúc đ y tính trung th c, là y u t vô cùng quan

tr ng đ phát tri n s ph n vinh v kinh t c a m t xã h i Các n c phát tri n ngày càng tr nên giàu có h n vì có m t h th ng các th ch , bao g m đ o đ c kinh doanh, đ khuy n khích n ng

su t Trong khi đó, t i các n c đang phát tri n, c h i phát tri n kinh t và xã h i b h n ch b i

đ c quy n, tham nh ng, h n ch ti n b cá nhân c ng nh phúc l i xã h i

Ni m tin là cái mà các cá nhân xác đ nh, có c m giác chia s v i nh ng ng i khác trong

xã h i m c đ h p nh t c a ni m tin trong xã h i là lòng tin vào chính mình, r ng h n n a là thành viên trong gia đình và h hàng Các Qu c gia có các th ch d a vào ni m tin s phát tri n môi tr ng n ng su t cao vì có m t h th ng đ o đ c giúp gi m thi u các chi phí giao d ch, làm

c nh tranh tr nên hi u qu h n Trong h th ng d a vào th tr ng có ni m tin l n, các doanh

nghi p có th thành công và phát tri n nh có m t tinh th n h p tác và ni m tin

Chúng ta ti n hành so sánh t l tham nh ng trong các th ch xã h i khác nhau, Nigêria

và Nga có t l tham nh ng cao trong khi đó Canada và c có t l tham nh ng th p Ta có th

th y đ c đi m khác bi t chính gi a các c p đ v s v ng m nh và n đ nh kinh t c a các n c

này chính là v n đ đ o đ c i m khác bi t gi a s v ng m nh và n đ nh v kinh t c a các

n c này cho ta m t minh ch ng là đ o đ c đóng m t vai trò ch ch t trong công cu c phát tri n

kinh t Ti n hành kinh doanh có đ o đ c và có trách nhi m s t o ra ni m tin và d n t i các m i

quan h giúp t ng c ng n ng su t và đ i m i

Tóm l i, chúng ta có th th y vai trò quan tr ng c a đ o đ c kinh doanh đ i v i các cá

nhân, đ i v i doanh nghi p và đ i v i xã h i và s v ng m nh c a n n kinh t qu c dân nói

chung Các c đông mu n đ u t vào các doanh nghi p có ch ng trình đ o đ c hi u qu , quan

tâm đ n xã h i và có danh ti ng t t Các nhân viên thích làm vi c trong m t doanh nghi p mà h

có th tin t ng đ c và khách hàng đánh giá cao v tính liêm chính trong các m i quan h kinh

doanh Môi tr ng đ o đ c c a t ch c v ng m nh s đem l i ni m tin cho khách hàng và nhân

viên, s t n tâm c a nhân viên và s hài lòng c a khách hàng, mang l i l i nhu n cho doanh

nghi p T cách công dân c a doanh nghi p c ng có m i quan h tích c c v i l i nhu n mang l i

c a các kho n đ u t , tài s n và t ng doanh thu c a doanh nghi p o đ c còn đ c bi t quan

tr ng đ i v i s phát tri n và th nh v ng c a m t qu c gia o đ c kinh doanh nên đ c t p th

quan tâm trong khi l p k ho ch chi n l c nh các l nh v c kinh doanh khác, nh s n xu t tài

chính, đào t o nhân viên, và các m i quan h v i khách hàng

TÓM T T N I DUNG

1 o đ c là t p h p các nguyên t c, quy t c, chu n m c xã h i nh m đi u ch nh, đánh giá hành

vi c a con ng i đ i v i b n thân và trong quan h v i ng i khác, v i xã h i T giác đ khoa

h c, “đ o đ c là m t b môn khoa h c nghiên c u v b n ch t t nhiên c a cái đúng – cái sai và

phân bi t khi l a ch n gi a cái đúng – cái sai, tri t lý v cái đúng – cái sai, quy t c hay chu n m c

chi ph i hành vi c a các thành viên cùng m t ngh nghi p”

Ch c n ng c b n c a đ o đ c là đ o đ c đi u ch nh hành vi c a con ng i theo các chu n

m c và quy t c đ o đ c đã đ c xã h i th a nh n b ng s c m nh c a s thôi thúc l ng tâm cá

nhân, c a d lu n xã h i, c a t p quán truy n th ng và c a giáo d c o đ c quy đ nh thái đ ,

ngh a v , trách nhi m c a m i ng i đ i v i b n thân c ng nh đ i v i ng i khác và xã h i Vì

th đ o đ c là khuôn m u, tiêu chu n đ xây d ng l i s ng, lý t ng m i ng i

o đ c khác v i pháp lu t ch :

+ S đi u ch nh hành vi c a đ o đ c không có tính c ng b c, c ng ch mà mang tính t

nguy n, các chu n m c đ o đ c không đ c ghi thành v n b n pháp quy

+ Ph m vi đi u ch nh và nh h ng c a đ o đ c r ng h n pháp lu t, pháp lu t ch đi u

ch nh nh ng hành vi liên quan đ n ch đ xã h i, ch đ nhà n c còn đ o đ c bao quát m i l nh

v c c a th gi i tinh th n Pháp lu t ch làm rõ nh ng m u s chung nh nh t c a các hành vi h p

l ph i, hành vi đ o lý đúng đ n t n t i bên trên lu t

2 o đ c kinh doanh là m t t p h p các nguyên t c, chu n m c có tác d ng đi u ch nh, đánh

giá, h ng d n và ki m soát hành vi c a các ch th kinh doanh o đ c kinh doanh chính là đ o

đ c đ c v n d ng vào trong ho t đ ng kinh doanh o đ c kinh doanh là m t d ng đ o đ c

ngh nghi p: o đ c kinh doanh có tính đ c thù c a ho t đ ng kinh doanh – do kinh doanh là

ho t đ ng g n li n v i các l i ích kinh t , do v y khía c nh th hi n trong ng x v đ o đ c

không hoàn toàn gi ng các ho t đ ng khác: Tính th c d ng, s coi tr ng hi u qu kinh t là

nh ng đ c tính t t c a gi i kinh doanh nh ng n u áp d ng sang các l nh v c khác nh giáo d c, y

t ho c sang các quan h xã h i khác nh v ch ng, cha m , con cái thì đó l i là nh ng thói x u

4 B n ch t c a v n đ đ o đ c là s mâu thu n hay t – mâu thu n V c b n, mâu thu n có th

xu t hi n trên các khía c nh khác nhau nh tri t lý hành đ ng, m i quan h quy n l c trong c

c u t ch c, s ph i h p trong các ho t đ ng tác nghi p hay phân ph i l i ích, các l nh v c nh marketing, đi u ki n lao đ ng, nhân l c, tài chính hay qu n lý Mâu thu n có th xu t hi n trong

m i con ng i (t mâu thu n), gi a nh ng ng i h u quan bên trong nh ch s h u, ng i qu n

lý, ng i lao đ ng, hay v i nh ng ng i h u quan bên ngoài nh v i khách hàng, đ i tác - đ i th hay c ng đ ng, xã h i

5 Vi c nh n di n v n đ đ o đ c có t m quan tr ng đ c bi t cho vi c x lý chúng Nó là b c

kh i đ u c a quá trình “tr b nh” “Ch n đúng b nh, ch a s d dàng vi c nh n di n các v n

đ đ o đ c đ c thu n l i, có th ti n hành theo m t trình t xác minh nh ng ng i h u quan.; xác minh m i quan tâm, mong mu n c a các đ i t ng h u quan th hi n thông qua m t s vi c, tình hu ng c th Xác đ nh b n ch t v n đ đ o đ c

6 Ngh a v v kinh t trong trách nhi m xã h i c a m t doanh nghi p quan tâm đ n cách th c phân b trong h th ng xã h i, các ngu n l c đ c s d ng đ làm ra s n ph m d ch v Trong các ngu n l c xã h i dùng cho ho t đ ng kinh doanh, tài chính là m t trong nh ng ngu n l c quan tr ng nh t, các nhà đ u t th ng là nh ng ng i có nh h ng quy t đ nh đ i v i nh ng

ng i qu n lý S n xu t hàng hóa d ch v c ng là nh m th a mãn ng i tiêu dùng và phúc l i c a

nó c ng đ c s d ng đ tr thù lao cho ng i lao đ ng

7 Các ngh a v pháp lý trong trách nhi m xã h i đòi h i doanh nghi p tuân th đ y đ các quy

đ nh c a lu t pháp nh m t yêu c u t i thi u trong hành vi xã h i c a m t doanh nghi p hay cá nhân Nh ng ngh a v này đ c xã h i đ t ra b i vì nh ng đ i t ng h u quan nh ng i tiêu dùng, đ i th c nh tranh, nh ng nhóm đ i t ng h ng l i khác nhau, các c p qu n lý v mô n n kinh t tin r ng các công vi c kinh doanh không th th c hi n đ c m t cách t t đ p n u không

đ c đ m b o b ng s trung th c ây c ng chính là tâm đi m c a các ngh a v v pháp lý Các ngh a v pháp lý đ c th hi n trong các b lu t dân s và hình s

8 Ngh a v v đ o đ c trong trách nhi m xã h i liên quan đ n nh ng hành vi hay hành đ ng

đ c các thành viên t ch c, c ng đ ng và xã h i mong đ i hay không mong đ i nh ng không

đ c th ch hóa thành lu t Ngh a v đ o đ c trong trách nhi m xã h i c a doanh nghi p đ c

th hi n thông qua các tiêu chu n, chu n m c, hay k v ng ph n ánh m i quan tâm c a các đ i

t ng h u quan ch y u nh ng i tiêu dùng, ng i lao đ ng, đ i tác, ch s h u, c ng đ ng Nói cách khác, nh ng chu n m c này ph n ánh quan ni m c a các đ i t ng h u quan v đúng – sai, công b ng, quy n l i c n đ c b o v c a h

9 Ngh a v v nhân v n trong trách nhi m xã h i c a doanh nghi p liên quan đ n nh ng đóng góp cho c ng đ ng và xã h i Nh ng đóng góp c a doanh nghi p có th trên b n ph ng di n

nâng cao ch t l ng cu c s ng, san s b t gánh n ng cho chính ph , nâng cao n ng l c lãnh đ o

cho nhân viên, và phát tri n nhân cách đ o đ c cho ng i lao đ ng

10 Có nhi u quan đi m và cách ti p c n đ i v i th c hi n trách nhi m xã h i c a doanh nghi p

V quan đi m có quan đi m c đi n, quan đi m đánh thu , quan đi m “qu n lý”, quan đi m

“nh ng ng i h u quan” V cách ti p c n có có cách ti p c n theo th t u tiên, cách ti p c n

theo t m quan tr ng và cách ti p c n theo hoàn c nh M i cách ti p c n đ u có u đi m và nh ng

h n ch nh t đ nh, do v y đ áp d ng thành công còn tu theo ng i th c hi n

11 o đ c kinh doanh có vai trò h t s c quan tr ng trong qu n tr doanh nghi p Nó góp ph n

đi u ch nh hành vi c a các ch th kinh doanh, góp ph n vào ch t l ng c a doanh nghi p, góp

ph n vào s cam k t và t n tâm c a nhân viên, góp ph n làm hài lòng khách hàng, góp ph n t o ra

l i nhu n cho doanh nghi p o đ c kinh doanh còn góp ph n vào s v ng m nh c a n n kinh t

qu c gia

CÂU H I VÀ BÀI T P

1 Th nào là đ o đ c và đ o đ c kinh doanh? Hãy cho bi t đ i t ng đi u ch nh và ph m vi áp

d ng c a đ o đ c kinh doanh?

2 V n đ đ o đ c trong kinh doanh là gì? Hãy nêu m t vài minh ho v các v n đ đ o đ c kinh

doanh đi n hình c a các doanh nghi p n c ta?

3 Mâu thu n trong m i quan h kinh doanh có th xu t hi n nh th nào? Các mâu thu n có th

b t ngu n t đâu? Hãy trình bày ng n g n v ngu n g c c a mâu thu n?

4 Hãy trình bày các l nh v c có mâu thu n? Theo anh (ch ) l nh v c nào c n quan tâm gi i quy t

các m u thu n? Vì sao?

5 nh n di n các v n đ v đ o đ c kinh doanh c n ti n hành theo trình t nh th nào?

6 Hãy trình bày ngh a v kinh t trong trách nhi m xã h i c a doanh nghi p?

7 Hãy trình bày ngh a v pháp lý trong trách nhi m xã h i c a doanh nghi p?

8 Hãy trình bày ngh a v v đ o đ c trong trách nhi m xã h i c a doanh nghi p?

9 Hãy trình bày ngh a v nhân v n trong trách nhi m xã h i c a doanh nghi p?

10 Hãy trình bày các quan đi m đ i v i th c hi n trách nhi m xã h i c a doanh nghi p?

11 Hãy trình bày các cách ti p c n đ i v i th c hi n trách nhi m xã h i c a doanh nghi p?

12 o đ c kinh doanh có vai trò nh th nào trong qu n tr doanh nghi p?

- M c đích: Trang b cho ng i h c nh ng ki n th c v xây d ng đ o đ c kinh doanh

- Yêu c u: Ng i h c n m đ c các khía c nh th hi n đ o đ c kinh doanh; các hành vi và

xây d ng đ o đ c kinh doanh; đ o đ c kinh doanh trong n n kinh t toàn c u

N i dung chính

- Các khía c nh th hi n đ o đ c kinh doanh

- Xây d ng đ o đ c kinh doanh

- o đ c kinh doanh trong n n kinh t toàn c u

N I DUNG

2.1 CÁC KHÍA C NH TH HI N O C KINH DOANH

2.1.1 Xem xét trong các ch c n ng c a doanh nghi p

1 o đ c trong qu n tr ngu n nhân l c

V n đ đ o đ c trong qu n lý ngu n nhân l c liên quan đ n các v n đ c b n sau:

- o đ c trong tuy n d ng, b nhi m, s d ng lao đ ng

Trong ho t đ ng tuy n d ng và b nhi m nhân s s xu t hi n m t v n đ đào t o khá nan

gi i, đó là tình tr ng phân bi t đ i x Phân bi t đ i x là vi c không cho phép m t ng i nào đó

đ c h ng nh ng l i ích nh t đ nh xu t phát t đ nh ki n v phân bi t Bi u hi n phân bi t

ch ng t c, gi i tính, tôn giáo, đ a ph ng, vùng v n hóa, tu i tác

Có nh ng tr ng h p c th , s phân bi t đ i x l i là c n thi t và không hoàn toàn sai

Ch ng h n nh m t ng i qu n lý không bao gi đ tôn giáo tr thành m t c s đ phân bi t đ i

x khi tuy n ch n nhân s Tuy nhiên trong tr ng h p ph i ch n nhân s cho Nhà th đ o Tin

lành thì vi c đ tôn giáo là m t c s l a ch n là hoàn toàn h p lý T ng t v y, m t nhà qu n lý

kiên quy t ch ph ng v n ph n đ tuy n ng i cho v trí giám đ c ch ng trình giáo d c ph n

Tuy nhiên c ng có nh ng tr ng h p ng i qu n lý d a trên c s phân bi t đ i x đ

tuy n d ng và b nhi m nhân s Quy t đ nh c a h d a trên c s ng i lao đ ng thu c m t

nhóm ng i nào đó, đ c đi m c a nhóm ng i đó s đ c gán cho ng i lao đ ng đó b t k h có

nh ng đ c đi m đó hay không và d a trên gi đ nh là nhóm ng i này kém c i h n nhóm ng i

khác Nh v y quy t đ nh c a ng i qu n lý d a trên c s phân bi t đ i x ch không ph i d a

trên kh n ng th c hi n công vi c Quy t đ nh nh v y nh h ng đ n quy n l i c a ng i lao

đ ng nh v trí, thu nh p

M t v n đ đ o đ c khác mà các nhà qu n lý c n l u ý trong tuy n d ng, b nhi m và s

d ng ng i lao đ ng đó là ph i tôn tr ng quy n riêng t cá nhân c a h tuy n d ng có ch t

l ng, ng i qu n lý ph i thu th p thông tin v quá kh c a ng i lao đ ng xem có ti n án ti n s

không, v tình hình s c kh e xem có thích h p v i công vi c không, v lý l ch tài chính xem có

minh b ch không ó là tính chính đáng c a công tác qu n lý Song, s là phi đ o đ c n u ng i

qu n lý t thông tin thu th p đ c can thi p quá sâu vào đ i t c a ng i lao đ ng, ti t l b nh án

Trong công tác tuy n d ng và s d ng ng i lao đ ng, trong m t s tr ng h p c th ,

v i nh ng công vi c c th ng i qu n lý ph i xác minh ng i lao đ ng có d ng tính v i ma túy

không, ho t đ ng này hoàn toàn h p đ o lý Tuy nhiên, n u vi c xác minh này ph c v cho ý đ

cá nhân c a ng i qu n lý (đ trù d p, đ tr thù cá nhân, đ thay th các quan h khác ) thì l i là

vi ph m quy n riêng t cá nhân và đáng b lên án v m t đ o đ c

M t v n đ đ o đ c mà các nhà qu n lý không th xem nh trong tuy n d ng, b nhi m

và s d ng lao đ ng đó là s d ng lao đ ng, s d ng ch t xám c a các chuyên gia nh ng không

đãi ng x ng đáng v i công s c đóng góp c a h ây là m t hình th c bóc l t lao đ ng đ gia

t ng l i nhu n tiêu c c L i nhu n c a m t doanh nghi p luôn có t ng quan v i s đóng góp c a

ng i lao đ ng Doanh nghi p kinh doanh mu n gia t ng l i nhu n thì nh t đ nh ph i quan tâm

đ n l i ích c a ng i lao đ ng tr c ti p làm ra c a c i v t ch t Quan h ch th s t t đ p n u

ch nhân quan tâm t i l i ích công nhân, ng c l i công nhân luôn lao đ ng tích c c và tìm cách

gia t ng l i nhu n cho doanh nghi p ó là hai v t ng h c a m t bài toán kinh t , c n đ c x

lý m t cách lành m nh, phù h p v i l i ích c a đôi bên

- o đ c trong đánh giá ng i lao đ ng

Hành vi h p đ o đ c c a ng i qu n lý trong đánh giá ng i lao đ ng là ng i qu n lý

không đ c đánh giá ng i lao đ ng trên c s đ nh ki n Ngh a là đánh giá ng i lao đ ng trên

c s h thu c m t nhóm ng i nào đó h n là đ c đi m c a cá nhân đó, ng i qu n lý dùng n

t ng c a mình v đ c đi m c a nhóm ng i đó đ x s và đánh giá ng i lao đ ng thu c v

nhóm đó Các nhân t nh quy n l c, ganh ghét, th t v ng, t i l i và s hãi là nh ng đi u ki n

duy trì và phát tri n s đ nh ki n

đánh giá ng i lao đ ng làm vi c có hi u qu không, có l m d ng c a công không,

ng i qu n lý ph i s d ng các ph ng ti n k thu t đ giám sát và đánh giá, nh quan sát các

cu c đi n tho i ho c s d ng máy ghi âm ghi l i nh ng cu c đàm tho i riêng t , ki m soát các

thông tin s d ng t i máy tính cá nhân công s , đ c th đi n t và tin nh n trên đi n tho i

N u vi c giám sát này nh m đánh giá đúng khách quan, công b ng v hi u su t và n ng l c làm

vi c c a ng i lao đ ng, nh m đ m b o bí m t thông tin c a doanh nghi p, nh m phòng ng a hay

s a ch a nh ng hành đ ng do ng i lao đ ng đi ng c l i l i ích c a doanh nghi p thì nó hoàn

toàn h p đ o lý Tuy nhiên nh ng thông tin l y đ c t giám sát ph i là nh ng thông tin ph c v

cho công vi c c a doanh nghi p, n u s giám sát nh m vào nh ng thông tin h t s c riêng t , ho c

nh ng thông tin ph c v m c đích thanh tr ng, trù d p thì không th ch p nh n đ c v m t

đ o đ c Thêm n a, s giám sát n u th c hi n không c n tr ng và t nh có th gây áp l c tâm lý

b t l i nh c ng th ng, thi u t tin và không tin t ng ng i lao đ ng

- o đ c trong b o v ng i lao đ ng

m b o đi u ki n lao đ ng an toàn là ho t đ ng có đ o đ c nh t trong v n đ b o v

ng i lao đ ng Ng i lao đ ng có quy n làm vi c trong m t môi tr ng an toàn M t khác xét t

l i ích, khi ng i làm công b tai n n r i ro thì không ch nh h ng x u đ n b n thân h mà còn

tác đ ng đ n v th c nh tranh c a doanh nghi p Tuy nhiên, vi c cung c p nh ng trang thi t b an

toàn cho ng i lao đ ng, chi phí cho t p hu n và ph bi n v an toàn lao đ ng đôi khi c ng t n

kém ngu n l c và th i gian nên m t s doanh nghi p không gi i quy t th u đáo, d n đ n ng i

lao đ ng g p r i ro, đi u này đáng lên án v m t đ o đ c

Ng i qu n lý s b quy trách nhi m vô đ o đ c trong các tr ng h p d i đây:

- Marketing và phong trào b o h ng i tiêu dùng

Marketing là ho t đ ng h ng dòng l u chuy n hàng hóa d ch v ch y t ng i s n xu t

đ n ng i tiêu dùng Tri t lý c a marketing là th a mãn t i đa nhu c u c a khách hàng nh đó t i

đa hóa l i nhu n c a doanh nghi p, t i đa hóa l i ích cho toàn xã h i Nguyên t c ch đ o c a marketing là t t c các ho t đ ng marketing đ u ph i đ nh h ng vào ng i tiêu dùng vì h là

ng i phán xét cu i cùng vi c doanh nghi p s th t b i hay thành công Nh ng trên th c t v n

t n t i s b t bình đ ng gi a ng i s n xu t và ng i tiêu dùng Ng i s n xu t có “v khí” trong tay, đó là ki n th c, kinh nghi m, hi u bi t v s n ph m đ quy t đ nh có đ a s n ph m c a mình

ra bán hay không, còn ng i tiêu dùng luôn th b đ ng, h ch đ c v trang b ng quy n ph quy t v i v n ki n th c h n h p v s n ph m Thêm n a, h th ng xuyên b t n công b i nh ng

ng i bán hàng có trong tay s c m nh ghê g m c a các công c marketing hi n đ i H u qu là

ng i tiêu dùng ph i ch u nh ng thi t thòi l n, s n ph m không đ m b o ch t l ng

D i đây là tám quy n c a ng i tiêu dùng đã đ c c ng đ ng qu c t công nh n và

đ c th hi n qua “B n h ng d n v b o v ng i tiêu dùng” c a Liên Hi p Qu c (LHQ) g i các chính ph thành viên ó là nh ng quy n:

a Quy n đ c th a mãn nh ng nhu c u c b n: là quy n đ c có nh nghàng hóa và d ch

v c b n, thi t y u bao g m n, m c, , ch m sóc s c kh e giáo d c và v sinh

b Quy n đ c an toàn : Là quy n đ c b o v đ ch ng các s n ph m, d ch v , các qui trình có h i cho s c kh e và cu c s ng

c Quy n đ c thông tin: là quy n đ c cung c p nh ng thông tin c n thi t đ có s l a

ch n và đ c b o v tr c nh ng qu ng cáo ho c ghi nh n không trung th c

d Quy n đ c l a ch n là quy n đ c l a ch n trong s các s n ph m, d ch v đ c cung c p v i giá c ph i ch ng và ch t l ng đúng yêu c u

e Quy n đ c l ng nghe (hay đ c đ i di n): là quy n đ c đ đ t nh ng m i quan tâm

c a ng i tiêu dùng đ n vi c ho ch đ nh ho c th c hi n các ch tr ng chính sách c a chính ph

c ng nh vi c phát tri n các s n ph m và d ch v

g Quy n đ c b i th ng: là quy n đ c gi i quy t th a đáng nh ng khi u n i đúng, bao

g m quy n đ c b i th ng trong tr ng h p s n ph m không đúng nh gi i thi u, tr ng h p hàng gi m o ho c d ch v không th a mãn yêu c u

i Quy n đ c có m t môi tr ng lành m nh và b n v ng: là quy n đ c s ng trong m t

môi tr ng không hai đ n s c kh e hi n t i và t ng lai

Các quy n c a ng i tiêu dùng quy đ nh ngh a v c a nhà s n xu t Nhà s n xu t có trách

nhi m cung c p nh ng thông tin t ng ng mà ng i tiêu dùng không th t mình thu nh p đ c

nh ng thông tin ghi trên bao bì và nhãn hi u (v kh i l ng, th i gian, th i gian đ c ch t o, h n

s d ng, công d ng, cách dùng ), cung c p cho ng i tiêu dùng nh ng ch d n c th đ tránh

tiêu dùng sai m c đích, nh ng thông tin v giá c cho phép ng i tiêu dùng so sánh các s n ph m

khác nhau, phát hi n nh ng ng i bán l không bán đúng giá Ngay c nh ng chi phí n nh chi

phí đóng gói, k toán, b o hành thêm n u đ c thông báo s giúp ng i tiêu dùng so sánh 2

lo i s n ph m t t h n

B t k bi n pháp marketing nào cung c p nh ng thông tin mà d n đ n quy t đ nh sai l m

c a ng i tiêu dùng thì đ u b coi là nh ng h p lý, không h p l v m t đ o đ c

- Các bi n pháp marketing phi đ o đ c

+ Qu ng cáo phi đ o đ c: L m d ng qu ng cáo có th x p t nói phóng đ i v s n ph m

và che d u s th t t i l a g t hoàn toàn Qu ng cáo b coi là vô đ o đ c khi:

Lôi kéo, nài ép d d ng i tiêu dùng ràng bu c v i s n ph m c a nhà s n xu t b ng

nh ng th thu t qu ng cáo r t tinh vi, không cho ng i tiêu dùng c h i đ chu n b , đ ch ng đ ,

không cho ng i tiêu dùng c h i l a ch n hay t duy b ng lý trí

Qu ng cáo t o ra hay khai thác, l i d ng ni m tin sai l m v s n ph m, gây tr ng i cho

ng i tiêu dùng trong vi c ra quy t đ nh l a ch n tiêu dùng t i u, d n d t ng i tiêu dùng đ n

nh ng quy t đ nh l a ch n l ra h không th c hi n n u không có qu ng cáo

Qu ng cáo phóng đ i, th i ph ng s n ph m v t quá m c h p lý có th t o nên trào l u

hay c ch ngh a tiêu dùng s n ph m đó, không đ a ra đ c nh ng lý do chính đáng đ i v i vi c

mua s n ph m, u th c a nó v i s n ph m khác

Qu ng cáo và bán hàng tr c ti p c ng có th l a d i khách hàng b ng cách che d u s th t

trong m t thông đi p

M t d ng l m d ng qu ng cáo khác là đ a ra nh ng l i gi i thi u m h v i nh ng t ng

không rõ ràng khi n khách hàng ph i t hi u nh ng thông đi p y Nh ng l i nói khôn ngoan này

th ng r t m h và giúp nhà s n xu t tránh mang ti ng l a đ o ng t “giúp” là m t ví d đi n

hình nh trong “giúp b o v ”, “giúp ch ng l i”, “giúp b n c m th y” Ng i tiêu th s nhìn nh n

nh ng qu ng cáo này là vô đ o đ c b i vì đã không cung c p đ c nh ng thông tin c n thi t đ

khách hàng đ a ra quy t đ nh khi mua s n ph m ; hay b i nh ng qu ng cáo này đã hoàn toàn l a

d i khách hàng

Qu ng cáo có hình th c khó coi, phi th hi u, sao chép l b ch, làm m t đi v đ p c a

ngôn ng , làm bi n d ng nh ng c nh quan thiên nhiên

Nh ng qu ng cáo nh m vào nh ng đ i t ng nh y c m nh ng i nghèo, tr em, tr v

thành niên làm nh h ng đ n s ki m soát hành vi c a h và nh ng qu ng cáo nh i nhét vào

ng i tiêu dùng nh ng t t ng, b o l c và quy n th ó là nh ng qu ng cáo mang theo s xói

mòn n n v n hóa