Trong quá trình thực hiện đổi mới, bên cạnh việc đổi mới nộidung, phương pháp hình thức tổ chức dạy học thì việc đổi mới cáchình thức kiểm tra, đánh giá là một khâu không thể thiếu trong
Trang 1LỜI CẢM ƠN
Học tập nghiên cứu khoa học là một công việc rất bổ ích đốivới sinh viên, giúp cho người sinh viên có thể vận dụng những líthuyết đã học thành vấn đề thực tiễn “biến quá trình học thành quátrình tự học, quá trình nghiên cứu thành quá trình tự nghiên cứu”.Sau thời gian nghiên cứu đề tài : “Nghiên cứu phương phápkiểm tra, đánh giá trong dạy và học địa lí ở THCS theo hướng dạyhọc tích cực” thì đề tài của em cũng đã hoàn thành Do đây là lần đầutiên nghiên cứu những vấn đề mang tính khoa học nên cũng khôngtránh khỏi những thiếu sót, rất mong được sự góp ý của quí thầy cô
và các bạn
Cuối lời em xin chân thành cảm ơn cô Phạm Thị Đoan Trang,các thầy cô Ban Chủ Nhiệm Khoa, thư viện cùng tập thể quí thầy cô,lớp 8A2 Trường THCS Hùng Vương đã tạo mọi điều kiện cũng như
sự hỗ trợ, giúp đỡ em hoàn thành xong đề tài này Xin chân thànhbiết ơn
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU
I Mục tiêu của đề tài.
Trong quá trình thực hiện đổi mới, bên cạnh việc đổi mới nộidung, phương pháp hình thức tổ chức dạy học thì việc đổi mới cáchình thức kiểm tra, đánh giá là một khâu không thể thiếu trong quátrình dạy học nói chung và quá trình giáo dục, đào tạo nói riêng Đây
là cơ sở xác định mục tiêu giáo dục đề ra, giúp cho người giáo viênthu “thông tin ngược”từ phía học sinh, biết rõ trình độ nhận thức củahọc sinh từ đó có những biện pháp đề ra nhằm giúp cho các em cóđược những kiến thức, kỹ năng và thái độ để đều chỉnh quá trình họctập đúng đắn, giúp các em tự nhận thức trình độ của mình và tựkiểm tra, đánh giá trình độ nhận thức của chính bản thân học sinh,bên cạnh việc kiểm tra, đánh giá trình độ nhận thức của học sinh sẽgiúp cho người giáo viên điều chỉnh lại quá trình dạy học, góp phầnnâng cao hiệu quả giáo dục
Nhằm phát huy tính ưu việt của các hình thức kiểm tra, đánhgiá và vận dụng kết hợp giữa hình thức kiểm tra, đánh giá cũ và hìnhthức kiểm tra, đánh giá mới hiện nay
Việc áp dụng các hình thức kiểm tra, đánh giá đã đem lạinhững thuận lợi và khó khăn gì trong quá trình dạy học ở trường phổthông, phương pháp kiểm tra, đánh giá mới có thực sự góp phầnnâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục và đào tạo ở trường THCShay chưa
II Lí do chọn đề tài:
Việt Nam đang bước vào thời kỳ mới, thời kỳ mở cửa chuyển
từ phân công lao động nông nghiệp sang lao động công nghiệp, làthời kỳ bùng nổ thông tin, thời kỳ của các thành tựu công nghệ, kinh
Trang 3tế xã hội , văn hoá, phát triển Là con đẻ của thời đại đó, giáo dục vàđào tạo nhất thiết phải có những bước đi thích hợp Một trong nhữngbước tiến đáng kể nhất là sự đổi mới trong quá trình giáo dục Mụctiêu của giáo dục và đào tạo là góp phần nâng cao dân trí, đào tạonhân lực, bồi dưỡng nhân tài Thực hiện việc đổi mới giáo dục lànhằm nâng cao hiệu quả, phát huy tối đa tiềm lực con người.
Hiện nay bên cạnh việc đổi mới nội dung phương pháp và cáchình thức tổ chức dạy học thì việc đổi mới các hình thức kiểm tra,đánh giá theo phương pháp mới đang được áp dụng rộng rãi trongcác trường phổ thông, trong các kỳ thi học kỳ, tốt nghiệp, đại học….Việc đổi mới các hình thức kiểm tra, đánh giá trong dạy học địa lí ởtrường THCS còn góp phần chống lại “bệnh thành tích trong giáodục và việc học sinh ngồi nhầm lớp”
Là một sinh viên sắp ra trường bên cạnh việc trang bị chomình vốn tri thức và kinh nghiệm giảng dạy thì việc nghiên cứuphương pháp kiểm tra, đánh giá trong dạy và học địa lí ở THCS theohướng dạy học tích cực sẽ giúp ích trong quá trình công tác sau này
và cố gắng hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục, đảm bảo sự công bằngtrong giáo dục Vì vậy mà tôi quyết định chọn đề tài “Nghiên cứuphương pháp kiểm tra, đánh giá trong dạy và học địa lí ở THCS theohướng dạy học tích cực” cho bài khoá luận tốt nghiệp của mình
III Phạm vi, đối tượng nghiên cứu:
Các phương pháp kiểm tra, đánh giá trong việc học và dạy địa
lí ở THCS
IV Lịch sử nghiên cứu đề tài
Hiện nay ngành giáo dục và đào tạo đang tập trung việc đổimới phương pháp dạy học ở các bậc học, ngành học nhằm đáp ứngyêu cầu của xã hội và đạt được mục tiêu của giáo dục
Trang 4Vấn đề đổi mới trong dạy học ngoài nội dung, phương pháp…còn có các hình thức kiểm tra, đánh giá đã được quan tâm nghiêncứu và đề cập trong tài liệu giáo trình của PGS.TS Đặng Văn Đức về
“Lý luận dạy học địa lí” Phần đại cương (NXB Đại Học Sư Phạm).Đây là giáo trình đại cương được biên soạn với mục đích giúp chosinh viên, giáo viên ở các trường phổ thông học tập, nghiên cứunhững vấn đề đại cương, cơ bản nhưng cụ thể của lí luận dạy học địa
lí, nó phản ánh những thành tựu của các ngành giáo dục hiện đại trênthế giới
V Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Bằng cách thu thập vànghiên cứu tài liệu, phân tích tổng hợp tài liệu
- Phương pháp điều tra:
+ Điều tra bằng phiếu
III.Phạm vi, đối tượng nghiên cứu
IV Lịch sử nghiên cứu đề tài
V Phương pháp nghiên cứu
VI Cấu trúc của đề tài
VII Thời gian nghiên cứu
B Phần nội dung :
Chương 1: Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn của đề tàiChương 2: Các hình thức kiểm tra, đánh giá trong dạy họcđịa lí ở trường THCS hiện nay
Trang 5Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
C Phần kết luận :
1 Kết luận
2 Kiến nghị
VII Thời gian nghiên cứu:
- Thời gian nhận đề tài : ngày 19/11/2007
- Thời gian viết đề cương: ngày 29/11/2007
- Thời gian hoàn thành đề tài: từ ngày 30/11/2007 đến ngày
20/04/2008
Trang 6B PHẦN NỘI DUNG
Chương 1:
CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1.Cơ sở khoa học của đề tài
Đối với vấn đề về việc “ nghiên cứu phương pháp kiểm,tra đánh giá trong dạy và học Địa lí ở THCS theo hướng tích cực” thì
cơ sở khoa học của nó là dựa trên những vấn đề có liên quan đến cáchình thức kiểm tra, đánh giá trong dạy học địa lí và yêu cầu của việckiểm tra, đánh giá học sinh trong dạy học địa lí ở trường THCS
1.1.1 Mục đích, ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá học sinh
1.1.1.1 Mục đích của đánh giá
Định nghĩa: Đánh giá (Evaluation) là quá trình hình
thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào
sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu,tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cảithiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng, hiệu quả côngviệc
Trang 7* Đánh giá được xem là một khâu quan trọng không thể thiếu được trong quá trình dạy học nhằm các mục đích sau:
- Làm sáng tỏ mức độ đạt được và chưa và chưa đạt được vềmục tiêu dạy học, phát hiện nguyên nhân sai sót, giúp học sinh điềuchỉnh hoạt động học tập
- Công khai hóa các nhận định về năng lực và kết quả tập thểlớp, tạo cơ hội cho học sinh phát hiện kỹ năng tự đánh giá, giúp họcsinh nhận ra sự tiến bộ của mình, khuyến khích, động viên học sinhtrong việc học tập
- Giúp giáo viên có cơ sở thực tế nhận ra những điểm mạnh,điểm yếu Trên cơ sở đó tự điều chỉnh, tự hoàn thiện hoạt động dạy
Khái niệm kiểm tra : Kiểm tra là một quá trình mà các tiêu
chí đã được định ra từ trước, trong đó chúng ta kiểm tra sự phù hợpcủa sản phẩm với các tiêu chí đã định không quan tâm đến quyếtđịnh cần đề ra
Khái niệm đo lường : Đánh giá cũng như kiểm tra thường bao
gồm việc đo lường, mà chúng ta định ra bằng một công cụ thu thậpthông tin : một trắc nghiệm, một hệ thống câu hỏi… Trắc nghiệmhoặc hệ thống câu hỏi chỉ là những cách thức thu thập thông tin trong
số nhiều cách thức khác nhau
1.1.1.2 Ý nghĩa của việc đánh giá
+ Đối với học sinh : việc kiểm tra, đánh giá sẽ cung cấp cho
học sinh những thông tin “liên hệ ngược trong”, giúp học sinh điềuchỉnh hoạt động học của mình
+ Đối với Giáo viên.
Việc kiểm tra, đánh giá sẽ cung cấp cho giáo viên nhữngthông tin “liên hệ ngược ngoài” giúp giáo viên điều chỉnh hoạt độngdạy
Trang 8
Kết quả điều tra, đánh giá sẽ thúc đẩy giáo viên xem lạiphương pháp, hình thức tổ chức dạy học của mình, nhằm cải tiến cácphương pháp, hình thức tổ chức dạy học hiện tại
+ Đối với cán bộ quản lí giáo dục.
Giúp cho cán bộ quản lý giáo dục nắm được các thông tin
cơ bản về thực trạng dạy và học ở đơn vị để có sự chỉ đạo kịp thời,
đúng hướng.
1.1.2 Nội dung, yêu cầu đánh giá trong dạy học địa lí.
1.1.2.1 Nội dung đánh giá trong dạy học địa lí:
Về cơ bản bao gồm: kiến thức, kỹ năng, thái độ của học sinh
- Đánh giá kiến thức: để xem học sinh lĩnh hội được ở mức độ
nào, theo thang mức độ nhận thức của Bloom và BoleslawNiemierko
- Đánh giá kĩ năng: là mức độ hiểu và vận dụng được các kĩ
năng, biết cách khai thác kiến thức qua các nguồn tri thức địa lí.Song song với việc đánh giá kiến thức và kĩ năng cần xem xétmức độ vận dụng các thao tác tư duy (so sánh, phân tích, tổng hợp),xem xét thái độ (tôn trọng, cư xử đúng mực đối với môi trường… )quan tâm đến các vấn đề địa phương, đất nước
1.1.2.2 Yêu cầu của việc đánh giá học sinh trong dạy học địa lí ở trường THCS.
* Việc đánh giá học sinh phải đảm bảo các yêu cầu:
a) Khách quan, chính xác:
b) Toàn diện, hệ thống:
c) Công khai và kịp thời:
d) Vừa sức, bám sát yêu cầu của chương trình:
* Việc kiểm tra cung cấp dữ liệu thông tin cho đánh giá:
Trang 9Một bài kiểm tra địa lí cần đạt các yêu cầu sau:
1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài:
Hiện nay việc đổi mới các hình thức kiểm tra đánh giá ởtrường phổ thông đang được thực hiện rộng rãi và đã đạt được kếtquả khả quan góp phần phân loại được trình độ học sinh để có hướngđào tạo thích hợp nâng cao chất lượng giảng dạy ở trường phổ thông.Trong các hình thức kiểm tra, đánh giá thì hình thức kiểm tra trắcnhiệm khách quan trong kiểm tra viết có nhiều ưu điểm và cũng bởi
sự đa dạng của loại hình kiểm tra
* Ưu điểm thuộc về trắc nghiệm khách quan:
- Đề thi phủ kín nội dung môn học
- Ít may rủi do “trúng, sai tủ”
- Người giáo viên ít tốn công chấm bài
- Khách quan trong chấm thi
- Áp dụng được công nghệ thông tin mới trong tổ chức thi,chấm thi, phân tích kết quả thi
- Độ tin cậy cao
- Khả năng phân loại với độ chính xác cao
- Hình thức các bài trắc nghiệm phong phú và đa dạng
- Có thể dùng lại câu hỏi kiểm tra nhiều lần
- Hàm lượng thông tin cao
* Ưu điểm thuộc về trắc nghiệm tự luận
- Người giáo viên ít tốn công ra đề
Trang 10- Đánh giá được khả năng diễn đạt, đặc biệt là diễn đạt tư duytrừu tượng.
1.2.1 Thực trạng về sử dụng các hình thức kiểm tra, đánh giá trước khi được đổi mới ở trường THCS:
Hình thức kiểm tra, đánh giá trong dạy học địa lí ở trườngTHCS trước đây là hình thức kiểm tra trắc nghiệm tự luận hay trắcnghiệm chủ quan
1.2.2 Sự cần thiết phải đổi mới cách kiểm tra, đánh giá ở trường THCS theo hướng dạy học địa lí hiện nay.
1.2.2.1 Nhà trường trước yêu cầu của xã hội:
Trong quá trình phát triển lịch sử xã hội, giáo dục là mộtnhân tố rất quan trọng và nó đã trở thành vừa là động lực, vừa là mụctiêu của sự phát triển Vì vậy cần phải phát huy hơn nữa vai trò củagiáo dục trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ chức Việt namXHCN
Hiện nay việc đổi mới giáo dục đã được thực hiện một cáchđồng bộ và toàn diện, bên cạnh việc đổi mới nội dung,phương pháp,hình thức tổ chức dạy học thì việc đổi mới áp dụng các hình thứckiểm tra, đánh giá cũng góp phần vào mục tiêu đổi mới giáo dục bởiđánh giá trong trong dạy học nói chung và dạy học địa lí nói riêng làmột nhân tố rất quan trọng và không thể thiếu trong quá trình dạyhọc, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục
1.2.2.2 Trước sự đổi mới của ngành giáo dục
Để đáp ứng yêu cầu của xã hội và thực hiện mục tiêu giáodục Bộ giáo dục và Đào tạo đã tiến hành đổi mới toàn diện, hệ thốngtrên tất cả các mặt nhằm tạo điều kiện nâng cao chất lượng giáo dục,đưa giáo dục Việt Nam chuyển sang những bước tiến mới ngày cànghiện đại
Trang 111.2.2.3 Trước quan điểm mới về kiểm tra, đánh giá trong dạy học địa lí
* Đổi mới cách kiểm tra, đánh giá:
Trước khi được đổi mới Sau khi được đổi mới
- Về nội dung : chủ yếu là tái
hiện lại những tri thức, ít hình
thành cho học sinh những kĩ
năng
- Nội dung đánh giá trong môn địa lí về cơ
bản gồm kiến thức, kĩ năng, thái độ
- Nội dung kiểm tra đánh giá: cả hình thức lẫn
kĩ năng, chú trọng suy luận Nếu có tái hiệnthì yêu cầu ghi nhớ logic
- Chủ quan, chạy theo thành
tích
- Đảm bảo tính khách quan, công bằng
Trang 12Chương 2 CÁC HÌNH THỨC KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ (KTĐG) TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY
2.1 Quan sát:
Là phương pháp phổ biến có thể áp dụng cho các hoạt độngcủa học sinh cả trong lớp và ngoài lớp Phương pháp này có thể tiếnhành ở mỗi lúc mọi nơi đem lại hiệu quả cao nhưng lại phải đượctiến hành một cách thường xuyên liên tục mất nhiều thời gian.Phương pháp này giúp giáo viên xác định được thái độ, sự phản ứng
vô thức, kĩ năng thực hành và một số kĩ năng về nhận thức của họcsinh Phương pháp quan sát được tiến hành bằng các kỹ thuật sau:
°Ghi chép chuyện vặt (Anecdota / noter)
° Phiếu kiểm kê (Check List).
° Thang xếp hạng ( Rating Scale)
2.2 Trắc nghiệm vấn đáp (kiểm tra nói)
- Trắc nghiệm (test) là gì?
Trắc : đo lường
Nghiệm : là suy xét, kiểm chứng
Trong giáo dục: trắc nghiệm là phương pháp đo lường, kiểmchứng nhằm tập hợp những bằng chứng và phán đoán về:
+ Thành tích học tập
+ Đánh giá mức độ đạt được (so với mục tiêu đã đề ra)
- Kiểm tra bằng vấn đáp là hình thức kiểm tra cổ truyền ởtrường phổ thông Nó được sử dụng trong các bước kiểm tra bài cũ,dạy bài mới hoặc củng cố cuối tiết học
Đây là hình thức kiểm tra cơ bản, rất cần thiết so với trướcđây và hiện nay hình thức kiểm tra này vẫn còn được áp dụng bởi
Trang 13những ưu điểm của nó, kiểm tra khả năng ghi nhớ, diễn đạt bằng lờicủa học sinh Hình thức kiểm tra này rất thích hợp với học sinh tuổinhỏ, các câu hỏi được nêu ra một cách tự phát trong tình huống cầnkiểm tra, đánh giá
Tuy nhiên cần lưu ý: trong quá trình kiểm tra cần phải xác định
được mục đích cần kiểm tra, các câu hỏi nêu ra cho học sinh phảichính xác, rõ ràng và không làm cho học sinh hiểu sai, hiểunhầm ,dẫn tới trả lời lạc đề
2.3 Trắc nghiệm viết.
Hình thức này thường được sử dụng vì nó có những ưuđiểm sau:
+ Có thể kiểm tra cùng một lúc toàn bộ học sinh trong lớp,
do đó đánh giá được trình độ chung
+ Cho phép học sinh cân nhắc kĩ lưỡng hơn khi trả lời, do
đó có thể kiểm tra được năng lực trí tuệ của học sinh
+ Lưu được bản trả lời các học sinh để chấm điểm
Mục đích của các bài kiểm tra này là nhằm đánh giá kiếnthức, kĩ năng tư duy của học sinh cuối mỗi bài, cuối mỗi chương,cuối kì học, cuối năm học và trong các kì thi tốt nghiệp, cao đẳng,đại học… Thời gian kiểm tra thường kéo dài một tiết, kiểm tra 15phút, đầu giờ với lượng kiến thức ít hơn
Trắc nghiệm viết được chia làm 2 loại:
2.3.1 Trắc nghiệm tự luận hay trắc nghiệm chủ quan (Subjective test):
Là hình thức kiểm tra khả năng ghi nhớ, lập luận vấn đề,phát triển khả năng ghi nhớ diễn đạt tư duy trừu tượng của học sinh.Bài kiểm tra được trình bày có thể là một đoạn văn ngắn, một bàitóm tắt, một bài diễn giải hoặc một bài tiểu luận
Trang 14Hình thức kiểm tra trắc nghiệm tự luận là hình thức KTĐG
cũ gồm ít câu hỏi hơn một bài kiểm tra trắc nghiệm khách quan dophải cần nhiều thời gian để trả lời mỗi câu hỏi, hình thức kiểm tratrắc nghiệm tự luận vẫn còn phù hợp trong giai đoạn hiện nay bởinhững ưu điểm của chúng
Bài kiểm tra trắc nghiệm tự luận trong chừng mực nào đóđược chấm điểm một cách chủ quan và các điểm cho bởi nhữngngười chấm khác nhau có thể không thống nhất, yếu tố chủ quan cònphụ thuộc vào khâu xây dựng đề, đáp án, tâm trạng người chấm
Ưu điểm:
- Tốn ít thời gian
- Dễ thực hiện, có thể dựa vào kinh nghiệm của giáo viên
- Có thể đánh giá được kĩ năng diễn đạt, khả năng suy luận,lôgic của học sinh
- Có thể đánh giá được khả năng sáng tạo của học sinh ởmức độ cao
Nhược điểm:
- Kích thích thói quen học tủ của học sinh
- Kết quả chấm bài dễ bị ảnh hưởng bởi quan niệm và thái
độ chủ quan của người chấm
- Độ phủ của nội dung kiến thức cần kiểm tra khó có thểrộng (chỉ có thể kiểm tra được một phạm vi kiến thức nhất định)
2.3.2Trắc nghiệm khách quan (Objective test)
Trắc nghiệm được gọi là khách quan vì hệ thống cho điểm
là khách quan chứ không chủ quan như trắc nghiệm tư luận, thôngthường có nhiều câu trả lời được cung cấp cho mỗi câu hỏi của bàitrắc nghiệm nhưng chỉ có một câu trả lời tốt nhất