Tìm hiểu về gian lận thương mại qua thuế xuất nhập khẩu ở việt nam

Được quy định cho từng mặt hàng, bao gồm: + Thuế suất ưu đãi: chỉ được áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu có xuất xứ từ nước hoặc khối nước, hoặc vùng lãnh thổ có thỏa thuận về thực hiện đối

LỜI CẢM ƠN

Được sự phân công của khoa kinh tế trường Đại học Hàng Hải Việt Nam và

sự đồng ý của cô giáo hướng dẫn Th.s Bùi Thị Thanh Nga, em đã thực hiện đề tài “Tìm hiểu về gian lận thương mại qua thuế xuất nhập khẩu ở Việt Nam”

Để hoàn thành khóa luận này, em chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô trong khoa kinh tế, Trường Đại học Hàng Hải Việt Nam đã tận tình truyền đạt kiến thức trong những năm em học tập Với vốn kiến thức được tiếp thu trong quá trình học không chỉ là nền tảng cho quá trình nghiên cứu khóa luận mà còn là hành trang qúy báu để em bước vào đời một cách vững chắc và tự tin

Em xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô Th.s Bùi Thị Thanh Nga, đã tận tình hướng dẫn trong suốt quá trình viết khóa luận tốt nghiệp

Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnh nhất, song do việc tiếp cận thực tế cũng như kiến thức còn hạn chế nên không thể tránh được những sai sót nhất định mà bản thân chưa thấy được Em rất mong được sự góp ý của quý thầy, cô giáo để bài khóa luận được hoàn chỉnh hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu của riêng em và được sự hướng dẫn khoa học của Ths Bùi Thi Thanh Nga Các nội dung nghiên cứu, kết quả trong đề tài này là trung thực Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi

rõ trong phần tài liệu tham khảo

Em hoàn toàn chịu trách nhiệm trước nhà trường về lời cam đoan này

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

* Danh mục từ viết tắt tiếng việt:

* Danh mục từ viết tắt tiếng anh:

ASEAN Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á Association of Southeast Asian Nations

CO Giấy chứng nhận xuất xứ Certificate of Origin

FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài Foreign Direct Investment

GATT Hiệp ước chung về thuế quan và mậu dịch General Agreement on Tariffs and Trade

GDP Tổng sản phẩm nội địa Gross domestic product

VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Vietnam Chamber of Commerce and Industry

VNACCS/VCIS Hệ thống thông quan điện tử tự động Viet Nam Automated Cargo Clearance System

WCO Tổ chức Hải quan thế giới World Customs Organization

WTO Tổ chức thương mại thế giới World Trade Organnization

DANH MỤC BẢNG BIỂU

2.1 Số bộ C/O giả và sửa chữa giai đoạn 2006-2014 22

2.3 Tiêu chí kiểm tra xuất xứ hàng hóa của công chức Hải quan 26

2.4 Kết quả phân tích phân loại các mã số hàng hóa theo khai báo của chủ hàng 29

3.1 Cơ cấu thu ngân sách nhà nước năm 2015 36

3.2 Thu thuế XNK trong tổng thu ngân sách nhà nước giai đoạn 2011-2015 37

LỜI MỞ ĐẦUTính cấp thiết của đề tài:

Trở thành thành viên chính thức của Tổ chức thương mại thế giới WTO là một bước ngoặt vô cùng quan trọng cho sự hội nhập phát triển kinh tế của Việt Nam Sau những năm gia nhập WTO kinh tế cũng như xã hội Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực không chỉ làm cho các nhà làm chính sách mà cả bạn bè quốc tế cũng không khỏi ngạc nhiên

Tuy nhiên, nước ta sau những năm hội nhập với nền kinh tế thế giới cũng phải đối diện với không ít vấn đề phát sinh do hệ quả của vấn đề tăng trưởng nóng Mặc dù vậy, so với thế giới, GDP của Việt Nam hàng năm mới chỉ đạt 836USD/người, hệ thống kinh tế, xã hội cũng đang dần được hoàn thiện, trình

độ kỹ thuật, trình độ quản lý thấp hơn so với các nước phát triển rất nhiều

Một trong những vấn đề nổi bật đó là tình hình gian lận thương mại cũng như gian lận thương mại qua thuế XNK diễn ra ngày càng tăng Hiện nay, gian lận thương mại qua thuế XNK đang diễn ra ngày một tinh vi và phức tạp gây ra thất thu thuế rất lớn cho ngân sách nhà nước và ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu của nước ta

Vấn đề bức thiết hiện nay là phát hiện, phòng chống và xử phạt các hành

vi gian lận thương mại nói chung và gian lận thương mại qua thuế XNK có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc chống thất thu thuế XNK, đảm bảo thu đúng, thu đủ cho nguồn thu ngân sách nhà nước, giúp cán cân thanh toán thu chi ngân sách được cân bằng, góp phần tích cực cho quá trình tích lũy vốn để tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước

Xuất phát từ ý nghĩa thực tiễn đó, em chọn đề tài “Tìm hiểu về gian lận thương mại qua thuế xuất nhập khẩu ở Việt Nam”.

Mục đích nghiên cứu của đề tài:

Về lý luận: Đề tài đưa ra những kiến thức cơ bản về thuế XNK, các hình

thức gian lận phổ biến thông qua thuế XNK, và sự cần thiết phải phòng chống gian lận qua thuế XNK Từ đó, có những biện pháp hạn chế cụ thể

Về thực tiễn: Đề tài tìm hiểu về gian lận thương mại nói chung và gian lận

thương mại qua thuế XNK nói riêng ở Việt Nam hiện nay cũng như công tác phòng chống hiện tượng trên Từ đó đưa ra những kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của công tác chống gian lận thương mại qua thuế XNK

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

Đề tài được giới hạn phạm vi và đối tượng nghiên cứu về tình hình gian lận thương mại qua thuế XNK ở Việt Nam, các hình thức gian lận chủ yếu thông qua thuế XNK, các quy định của pháp luật của nước ta trong công tác phòng chống gian lận qua thuế XNK Xu hướng phát triển của thương mại thế giới và phát triển của Việt Nam, ảnh hưởng của các xu hướng này đến tình hình gian lận thuế XNK, đến công tác chống gian lận thương mại qua thuế XNK trong thời gian tới

Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận và những quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, quan điểm phát triển kinh tế của Đảng kết hợp vận dụng các biện pháp như tổng hợp, phân tích, thống kê để tổng hợp về lý luận, đánh giá tình hình nhằm đưa ra các giải pháp nhằm hạn chế tình hình gian lận thương mại qua thuế XNK

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài nghiên cứu:

Những nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện những lý luận chung về thuế XNK và công tác chống gian lận qua thuế XNK trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay Cùng với đó, về thực tiễn, đề tài kiến nghị những giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác phòng chống gian lận thương mại qua thuế XNK

Kết cấu của đề tài:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài có kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về thuế XNK và gian lận thương mại trong lĩnh vực thuế XNK

Chương 2: Thực trạng gian lận thương mại trong lĩnh vực thuế XNK ở Việt Nam

Chương 3: Đánh giá tình hình gian lận thương mại trong lĩnh vực thuế XNK ở Việt Nam

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THUẾ XNK VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TRONG LĨNH VỰC

THUẾ XNK.

1.1 Cơ sở về thuế xuất nhập khẩu.

1.1.1 Khái niệm về thuế xuất nhập khẩu.

Cùng với sự phát triển không ngừng của sản xuất hàng hóa là sự gia tăng mạnh mẽ các quan hệ mua bán trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia trên thế giới Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua cửa khẩu, biên giới độc lập đều bị thu một loại thuế, thuế này được gọi chung là thuế quan (custom duty)

Ở Việt Nam, thuế quan được gọi là thuế xuất khẩu, nhập khẩu Khái niệm

về thuế xuất nhập khẩu như sau: “Thuế xuất khẩu, nhập khẩu là một loại thuế gián thu đánh trên hàng hóa được phép xuất khẩu, nhập khẩu qua cửa khẩu biên giới Việt Nam.”

1.1.2. Mục đích.

- Tạo nguồn thu ngân sách nhà nước

- Quản lý hoạt dộng xuất khẩu, nhập khẩu

- Bảo hộ sản xuất trong nước

- Góp phấn mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại

1.1.3. Đối tượng chịu thuế, đối tượng không chịu thuế.

1.1.3.1 Đối tượng chịu thuế.

- Hàng hóa được xuất khẩu, nhập khẩu khi đi qua cửa khẩu hay biên giới Việt Nam gồm: hàng hóa xuất khẩu, hàng hóa nhập khẩu qua các cửa khẩu đường bộ, đường biển, đường sông, cảng hàng không, đường sắt liên vận quốc

tế, bưu điện quốc tế và địa điểm làm thủ tục hải quan khác được thành lập theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

- Hàng hóa được đưa từ thị trường trong nước vào khu phi thuế quan và từ khu phi thuế quan vào thị trường trong nước

1.1.3.2 Đối tượng không chịu thuế.

- Hàng hóa vận chuyển quá cảnh hoặc chuyển khẩu qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam theo quy định của pháp luật về hải quan

- Hàng hóa viện trợ nhân đạo, hàng hóa viện trợ không hoàn lại

- Hàng hóa từ khu phi thuế quan xuất khẩu ra nước ngoài; hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài vào khu phi thuế quan và chỉ sử dụng trong khu phi thuế quan, hàng hóa đưa từ khu phi thuế quan này sang khu phi thuế quan khác

- Hàng hóa là phần dầu khí thuộc thuế tài nguyên của Nhà nước khi xuất khẩu

1.1.4. Đối tượng nộp thuế.

- Chủ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

- Tổ chức nhận ủy thác xuất khẩu, nhập khẩu

- Cá nhân có hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu khi xuất cảnh, nhập cảnh, gửi hoặc nhận hàng hóa qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam

1.1.5. Căn cứ tính thuế.

1.1.5.1 Đối với hàng hóa áp dụng thuế tuyệt đối.

- Số lượng đơn vị mặt hàng thực tế xuất khẩu, nhập khẩu ghi trong tờ khai hải quan

- Mức thuế tuyệt đối quy định trên một đơn vị hàng hóa

T = n x tTrong đó:

T: Thuế xuất khẩu, nhập khẩu phải nộp

n: Số lượng đơn vị mặt hàng thực tế xuất khẩu, nhập khẩu ghi trong tờ khai hải quan

t: Mức thuế tuyệt đối quy định trên một đơn vị hàng hóa

1.1.5.2 Đối với mặt hàng áp dụng thuế suất theo tỷ lệ phần trăm.

- Số lượng đơn vị từng mặt hàng thực tế xuất khẩu, nhập khẩu ghi trong tờ khai hải quan

- Giá tính thuế

- Thuế suất theo tỷ lệ phần trăm

T = n x p x tr

Trong đó:

T: Thuế xuất khẩu, nhập khẩu phải nộp

n: Số lượng đơn vị từng mặt hàng thực tế xuất khẩu, nhập khẩu ghi trong

tờ khai hải quan

p: Giá tính thuế trên một đơn vị hàng

- Đối với hàng nhập khẩu: là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên theo hợp đồng

- Hàng hóa nhập khẩu có hợp đồng mua bán hàng hóa thì giá trị tính thuế nhập khẩu được xác định theo 6 phương pháp xác định tính thuế phù hợp cam kết quốc tế với trình tự áp dụng tuần tự 6 phương pháp và dừng ngay ở phương pháp được xác định giá trị tính thuế

- 6 phương pháp xác định giá tính thuế hàng nhập khẩu, gồm:

+ Phương pháp xác định giá tính thuế theo giá trị giao dịch của hàng nhập khẩu.+ Phương pháp xác định giá tính thuế theo giá trị giao dịch của hàng nhập khẩu giống hệt

+ Phương pháp xác định giá tính thuế theo giá trị giao dịch của hàng nhập khẩu tương tự

+ Phương pháp xác định giá tính thuế theo giá trị khấu trừ

+ Phương pháp xác định giá tính thuế theo giá trị tính toán

+ Phương pháp suy luận xác định giá tính thuế

1.1.6.2 Đồng tiền nộp thuế, tỷ giá tính thuế.

Thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được nộp bằng đồng tiền Việt Nam Trường hợp nộp thuế bằng ngoại tệ thì người nộp phải nộp bằng đồng ngoại tệ tự do chuyển đổi Việc quy đổi từ ngoại tệ đồng Việt Nam theo tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm tính thuế

Trường hợp khi thông quan hoặc giải phóng hàng mà chưa có giá chính thức thì người nộp thuế được tạm nộp bằng ngoại tệ hoặc đồng Việt Nam, sau khi có giá chính thức người nộp thuế được nhận tiền ngoại tệ thanh toán từ khách hàng nước ngoài, thì nộp thuế chênh lệch nếu có bằng ngoại tệ

1.1.7. Thuế suất.

1.1.7.1 Đối với hàng xuất khẩu.

Được quy định cho từng mặt hàng tại biểu thuế xuất khẩu

1.1.7.2 Đối với hàng nhập khẩu.

Được quy định cho từng mặt hàng, bao gồm:

+ Thuế suất ưu đãi: chỉ được áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu có xuất xứ

từ nước hoặc khối nước, hoặc vùng lãnh thổ có thỏa thuận về thực hiện đối xử tối huệ quốc trong quan hệ thương mại với Việt Nam

+ Thuế suất ưu đãi đặc biệt: là thuế suất được áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu có xuất xứ từ những nước hoặc khối nước mà Việt Nam và nước hoặc khối nước đó đã thỏa thuận ưu đãi đặc biệt về thuế suất nhập khẩu theo thể chế khu vực mậu dịch tự do, liên minh thuế quan hoặc tạo thuận lợi cho giao lưu thương mại biên giới Thuế suất ưu đãi đặc biệt được quy định cho từng mặt hàng tại các quyết định của Bộ trưởng Bộ tài chính

+ Thuế suất thông thường: áp dụng đối với hàng nhập khẩu có xuất xứ từ nước, nhóm nước, vùng lãnh thổ không thực hiện đối xử tối huệ quốc và không thực hiện ưu đãi đặc biệt về thuế nhập khẩu với Việt Nam

Thuế thông thường = thuế suất ưu đãi x 150%

1.1.8. Thời điểm tính thuế và thời hạn nộp thuế.

1.1.8.1 Thời điểm tính thuế.

Thời điểm tính thuế xuất khẩu, nhập khẩu là thời điểm đối tượng nộp thuế đăng ký tờ khai hải quan với cơ quan hải quan

Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu đăng ký tờ khai hải quan một lần để xuất khẩu, nhập khẩu nhiều lần thì thuế xuất khẩu, nhập khẩu được tính theo thuế suất, giá trị tính thuế và tỷ giá tính thuế theo ngày có hàng hóa xuất, nhập khẩu trên cơ sở số lượng từng mặt hàng thực tế xuất khẩu, nhập khẩu

1.1.8.2 Thời hạn nộp thuế.

- Hàng hóa là nguyên liệu, vật tư nhập khẩu để sản xuất hàng hóa xuất khẩu, thời hạn nộp thuế tối đa là 275 ngày, kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan nếu doanh nghiệp đáp ứng đúng theo quy định điều 42 thông tư 38/2015/TT-BTC

- Hàng hóa kinh doanh tạm nhập, tái xuất phải nộp thuế trước khi hoàn thành thủ tục hải quan tạm nhập khẩu hàng hóa

- Hàng hóa không thuộc mục trên thì phải nộp thuế trước khi thông quan hoặc giải phóng hàng hóa

Nếu được tổ chức tín dụng bảo lãnh số thuế phải nộp thì được thông quan giải phóng hàng hóa nhưng phải nộp tiền chậm nộp kể từ ngày được thông quan hoặc giải phóng hàng hóa đến ngày nộp thuế theo quy định Thời hạn nộp thuế

có bảo lãnh tối đa là 30 ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan

- Các trường hợp đã được tổ chức tín dụng bảo lãnh nhưng hết thời hạn bảo lãnh người nộp thuế chưa nộp tiền thuế và tiền chậm thuế (nếu có) thì tổ chức nhận bảo lãnh có trách nhiệm nộp đủ thuế và số tiền chậm nộp thay cho người nộp thuế

1.2 Quản lý nhà nước về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.

1.2.1 Nhiệm vụ, trách nhiệm của cơ quan hải quan.

Cơ quan hải quan có những nhiệm vụ, trách nhiệm sau đây:

Tổng cục hải quan có trách nhiệm quy định thủ tục khai báo, kiểm hoá, tính thuế, nộp thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu và tổ chức thực hiện việc thu thuế thống nhất trong toàn ngành hải quan Hải quan tỉnh, thành phố và hải quan cửa khẩu có trách nhiệm thực hiện đúng quy định về thủ tục đăng kí tờ khai hàng khi tổ chức, cá nhân có hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu cung cấp đủ các chứng từ hợp lệ để tính thuế Tính đúng số thuế mà tổ chức, cá nhân phải nộp thuế, đảm bảo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân thực hiện nghĩa vụ nộp thuế

Hướng dẫn đối tượng nộp thuế thực hiện chế độ đăng ký kê khai, nộp thuế theo đúng quy định cuả Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và các văn bản hướng dẫn thi hành

Bố trí cán bộ tiếp nhận và làm thủ tục đăng ký tờ khai hàng hoá cho đối tượng nộp thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu đảm bảo nhanh chóng, kịp thời

Tiến hành kiểm hoá đối với lô hàng xuất khẩu hoặc nhập khẩu theo đúng với tờ khai hàng hoá cuả đối tượng nộp thuế

Trong một số trường hợp cần thiết, tiến hành giám định hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định của pháp luật

Trong thời hạn 8 giờ làm việc, kể từ khi đăng ký tờ khai hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, cơ quan hải quan phải thông báo chính thức cho đối tượng nộp thuế số thuế phải nộp và thời hạn phải nộp xong thuế là trong 15 ngày, 30 ngày hoặc 90 ngày tuỳ theo từng trường hợp Ðối với một số mặt hàng có số lượng nhập khẩu lớn hoặc phải có giám định phức tạp thì thời hạn thông báo thuế có thể được kéo dài nhưng không quá 3 ngày làm việc

Phối hợp với Cục thuế tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các cơ quan nhà nước có liên quan trong việc thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu nhằm đảm bảo cho việc thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu hoàn thành chỉ tiêu, kế hoạch được giao; đồng thời góp phần đấu tranh phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại

Kiểm tra, thanh tra việc kê khai nộp thuế, hoàn thuế của đối tượng nộp thuế để đảm bảo thực hiện đúng quy định cuả pháp luật.

Xử lý vi phạm hành chính về thuế và giải quyết khiếu nại về thuế

Yêu cầu đối tượng nộp thuế cung cấp sổ sách kế toán, hoá đơn, chứng từ

và hồ sơ, tài liệu khác có liên quan đến việc tính thuế và nộp thuế

Lưu giữ và sử dụng số liệu, tài liệu mà đối tượng nộp thuế và đối tượng khác cung cấp theo quy định cuả pháp luật

Không thực hiện đúng những quy định về đăng ký, kê khai nộp thuế theo quy định cuả Luật này thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý vi phạm hành chính vế thuế

Khai man thuế, trốn thuế thì ngoài việc phải nộp đủ số thuế theo quy định cuả Luật này, tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm còn bị phạt tiền từ một đến năm lần số tiền thuế gian lận

Không nộp thuế, nộp phạt theo quyết định xử lý vế thuế thì bị cưỡng chế thi hành bằng các biện pháp sau đây:

+ Trích tiền gửi cuả đối tượng nộp thuế tại ngân hàng, tổ chức tín dụng khác, kho bạc để nộp thuế, nộp phạt Ngân hàng, tổ chức tín dụng khác, kho bạc có trách nhiệm trích tiền từ tài khoản tiền gửi cuả đối tượng nộp thuế để nộp thuế, nộp phạt vào ngân sách nhà nước theo quyết định xử lý về thuế cuả cơ quan thuế hoặc cơ quan cò thẩm quyền trước khi thu nợ

+ Giữ hàng hoá, tang vật để bảo đảm thu đủ số thuế, số tiền phạt còn thiếu

+ Kê biên tài sản theo quy định cuả pháp luật để bảo đảm thu đủ số thuế, số tiền phạt còn thiếu

+ Cơ quan hải quan không được làm thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu cho chuyến hàng tiếp theo cuả đối tượng nộp thuế cho đến khi đối tượng đó nộp đủ số tiền thuế, tiền phạt.

Nếu phát hiện và có kết luận có sự gian lận, trốn thuế, cơ quan thuế có trách nhiệm truy thu tiền thuế, tiền phạt trong thời hạn 5 năm trở về trước, kể từ ngày kiểm tra phát hiện có sự gian lận, trốn thuế; Trường hợp đối tượng nộp thuế nhầm lẫn trong kê khai, cơ quan thuế có trách nhiệm truy thu hoặc hoàn trả tiền thuế đó trong thời hạn một năm trở về trước, kể từ ngày kiểm tra phát hiện

có sự nhẩm lẫn đó

Trốn thuế với số lượng lớn hoặc đã bí xử phạt vi phạm hành chính về thuế

mà còn vi phạm hoặc có hành vi vi phạm nghiêm trọng khác thì bị truy cứu trách nhiệm hình sư theo quy định cuả pháp luật

1.3 Gian lận thương mại và gian lận thương mại qua thuế XNK.

1.3.1 Gian lận thương mại và các hình thức gian lận thương mại.

1.3.1.1 Khái niệm.

Vai trò của thương mại là vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế của một quốc gia, thông qua hoạt động mua bán hàng hóa thương mại kích thích sản xuất, thúc đẩy phân công lao động xã hội Đồng thời, thương mại kích thích nhu cầu và luôn tạo ra nhu cầu mới, lợi ích của sản phẩm hay mức độ thỏa mãn nhu cầu của sản phẩm sẽ tạo ra khả năng tái tạo nhu cầu

Quan hệ kinh tế quốc tế nhờ có thương mại mà được mở rộng, làm cho quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các nước khác trên thế giới không ngừng phát triển Điều đó đã thúc đẩy nước ta từng bước hội nhập với thị trường thế giới và trở thành một bộ phận của phân công lao động quốc tế

Trong nền kinh tế thị trường như ngày nay, vì mục tiêu lợi nhuận đã phát sinh tư tưởng chạy theo đồng tiền mà nhiều cá nhân cũng như tổ chức đã làm ăn phi pháp, bất chính, vi phạm pháp luật đó là hành vi “gian lận thương mại” Hành vi gian lận thương mại là một vấn nạn rất lớn trong nền kinh tế thị trường,

nó bóp méo vai trò cũng như bản chất của thương mại, gây ra hậu quả xấu đối với nền kinh tế.

Theo từ điển Tiếng Việt thì “Gian lận thương mại có nghĩa là hàng vi dối trá, lừa lọc trong hoạt động thương mại Người có hành vi gian lận gọi là gian thương Hành vi gian lận thương mại trước hết là hành vi gian lận được thể hiện trong lĩnh vực thương mại, chủ thể của hành vi này có thể là người mua, người bán hoặc cả người mua và người bán Nhằm mục đích thu lợi từ những hành động bất chính như lừa đảo, dối trá”

Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan là những hành vi gian lận của chủ hàng, có thể là người mua, người bán hoặc cả hai trong hoạt động xuất nhập khẩu để trốn tránh sự quản lý, kiểm tra của cơ quan Hải quan Điều này đã được tổ chức Hải quan thế giới chú trọng đến từ khi thành lập đến nay Ngày 5/12/1975, Tổ chức Hải quan thế giới đã đề ra bản kiến nghị về chính sách giúp

đỡ lẫn nhau trong công tác phòng chống gian lận thương mại Qua nhiều lần thảo luận chỉnh sửa và bổ sung, nghị định về gian lận thương mại trong lĩnh vực hải quan mới được đưa ra vào ngày 9/6/1977 trong Công ước Nairobi, hay còn gọi là công ước quốc tế về hành vi hỗ trợ hành chính lần nhau trong ngăn chặn, trấn áp và điều tra vi phạm hải quan Trong công ước đã nêu ra khái niệm về

gian lận trong lĩnh vực Hải quan như sau: “Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan là hành vi phạm pháp luật Hải quan trong đó một cá nhân lừa dối Hải quan để nhằm lần tránh một phần hoặc toàn bộ việc nộp thuế xuất nhập khẩu, việc áp dụng các biện pháp cấm hoặc hạn chế do luật pháp Hải quan quy định, hoặc thu được một khoản lợi nhuận nào đó qua việc vi phạm pháp luật này.”

Khái niệm trên đã nêu lên khá đầy đủ, khái quát về hành vi gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan Song, trên thực tế, trước bối cảnh kinh tế ngày càng năng động, hoạt động thương mại luôn luôn phát triển cùng với đó là

sự phức tạp, tinh vi hơn của các hành vi gian lận thương mại Chính vì vậy, khái niệm đã không còn thể hiện được một cách chính xác về hành vi gian lận thương mại Từ ngày 9 tháng 10 đến ngày 13 tháng 10 năm 1995, tại hội nghị quốc tế

lần thứ V ở Bỉ, Tổ chức Hải quan thế giới đã sửa đổi và thống nhất đưa ra khái niệm về gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan như sau:

“Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan là hành vi vi phạm các điều khoản pháp quy hoặc pháp luật Hải quan nhằm:

- Trốn tránh hoặc cố ý trốn tránh việc nộp thuế hải quan, phí, các khoản thu khác đối với việc di chuyển hàng hóa thương mại và/hoặc:

- Nhận hoặc có ý định nhận việc hoàn trả trợ cấp hoặc phụ cấp cho hàng hóa không thuộc đối tượng đó và/hoặc:

- Đạt được hoặc cố ý đạt được lợi thế thương mại bất hợp pháp gây hại cho các nguyên tắc và tập tục, cạnh tranh thương mại chân chính”.

Trên cơ sở đó, từ thực tiễn ở Việt Nam khái niệm về gian lân thương mại

được hiểu như sau: “Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan là hành vi gian lận các luồng sản phẩm xuất nhập khẩu bằng cách sử dụng sơ hở của luật pháp, chính sách và quản lý của cơ quan Nhà nước để lẩn tránh việc kiểm tra kiểm soát của Hải quan nhằm trốn tránh nghĩa vụ đối với Nhà nước và thu lợi bất chính cho riêng mình.”

1.3.1.2 Các hình thức gian lận thương mại.

Ngày nay, các hành vi gian lận thương mại ngày càng trở lên phổ biến trên toàn thế giới với các thủ đoạn gian xảo, tinh vi và phức tạp hơn trở thành mối đe dọa thực sự đối với sự phát triển của nền kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh chính trị của các quốc gia nói riêng và của toàn thế giới nói chung Nó có tác động tiêu cực vô cùng nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến đời sống xã hội, tổn hại đến lợi ích của người dân, đi ngược lại với lợi ích của nền kinh tế và của Nhà nước Đồng thời, ngân sách quốc gia phải bỏ ra khoản chi phí không nhỏ cho các biện pháp phòng chống gian lận thương mại

Chính vì thấy được những tác động vô cùng nghiêm trọng của hành vi gian lận thương mại, cũng trong Hội nghị quốc tế lần thứ V của WCO (Tổ chức Hải quan thế giới) với sự có mặt của các đại biểu đại diện cho Hải quan từ hơn 50 nước

và tổ chức quốc tế đã đề ra các hình thức và biện pháp phòng chống tế nạn này

Hội nghị khẳng định gian lận thương mại tồn tại dưới 16 hình thức, gồm có:

1. Buôn lậu hàng hóa qua biên giới hoặc ra khỏi kho Hải quan (ví dụ: buôn bán động vật quý hiếm, sản phẩm văn hóa…)

2. Khai báo sai chủng loại hàng hóa

3. Khai tăng, giảm giá trị hàng hóa

4. Lợi dụng chế độ ưu đãi xuất xứ hàng hóa (ví dụ: Việt nam có chính sách ưu đãi thuế đối với hàng hóa của các nước ASEAN, Trung Quốc…)

5. Lợi dụng chế độ ưu đãi đối với hàng hóa gia công

6. Lợi dụng chế độ tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập (đây là hàng hóa được miễn thuế xuất nhập khẩu nhưng đã sửa dụng sai mục đích)

7. Lợi dụng các yêu cầu về giấy phép xuât nhập khẩu (ví dụ: các loại giấy phép theo yêu cầu chuyên ngành như an ninh quốc phòng, văn hóa, xã hội…)

8. Lợi dụng chế độ quá cảnh (mang hàng hóa quá cảnh để tiêu dùng ở nước hàng đi qua)

9. Khai sai về số lượng, trọng lượng, chất lượng hàng hóa

10. Lợi dụng chế độ mục đich sử dụng, kể cả buôn bán trái phép hàng được ưu đãi thuế

11. Vi phạm đạo luật về diễn giải thương mại hoặc quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

12. Sản xuất và lưu thông hàng giả, hàng ăn cắp mẫu mã

13. Hàng giao dịch buôn bán không có sổ sách

14. Làm giả, khống việc hoàn hoặc truy hoàn thuế Hải quan (kể cả lam chứng từ giả về hàng đã xuất khẩu)

15. Kinh doanh "ma", đăng ký kinh doanh lậu nhằm hưởng tín dụng trái phép

16. Thanh lý tài sản có chủ đích (tức là thành lập Công ty kinh doanh một thời gian ngắn, để nợ thuế, khi số tiền nợ thuế lên cao thì tuyên bố thanh lý để tránh nộp thuế, giám đốc Công ty đó thành lập Công ty mới ngay sau đó với cùng ý định Loại gian lận này được gọi là "Hội chứng phượng hoàng")

(Nguồn: Theo tài liệu số 36 623 ngày 28/5/1995 của WCO)

Không những biểu hiện qua các hình thức trên, gian lận thương mại còn biểu hiện qua hình thức chuyển tải hàng hóa “Chuyển tải hàng hóa là một khâu cần thiết trong quá trình hoạt động thương mại nhằm đưa hàng hóa từ nơi này sang nơi khác nhưng phải qua một địa điểm nhất định” Tuy nhiên nhiều DN vì lợi nhuận mà đã lợi dụng việc chuyển tải để che giấu nguồn gốc thực sự của hàng hóa đó chính là gian lận trong chuyển tải và trở thành vấn đế đáng quan tâm của Tổ chức Hải quan thế giới Để thực hiện hành vi gian lận, tại nước thứ

ba các DN sẽ thực hiện hành vi gian lận bằng cách đưa ra các tài liệu giả hoặc dùng các thủ đoạn nhằm thay đổi xuất xứ hàng hóa thành hàng hóa có xuất xứ từ nước thứ 3 Khi vào nước nhập khẩu, hàng hóa sẽ được tránh được các quy định của nước nhập khẩu như chế độ ưu đãi, hạn ngạch… từ đó giảm được số tiền thuế phải nộp

Như vậy, gian lận thương mại trong chuyển tải có khái niệm như sau:

“Gian lận trong chuyển tải là việc sử dụng một nước thứ ba để giấu nguồn gốc thực sự của hàng hóa, che mắt Hải quan của nước nhập khẩu”

Một số hình thức gian lận thương mại thông qua việc chuyển tải điển hình là:

- Hàng hóa đưa vào nước chuyển tải, ở đây các DN sẽ thực hiện hành vi gian lận thay thế nhãn mác hàng hóa, sau đó bốc lại lên tàu coi như sản phẩm của nước chuyển tải hoặc một nước nào khác

- Thành phẩm hoặc bán sản phẩm được đưa vào nước chuyển tải nhưng lại được khai là nguyên phụ kiện và được coi là nguyên liệu đế sản xuất hoặc chế biến,

do vậy được coi như sản phẩm của nước chuyển tải

- Hàng mang giấy tờ giả để chứng minh là hàng của nước thứ ba trên đường từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu

Cách phân loại trên chính là kết quả của quá trình nghiên cứu khoa học qua thực tế của hoạt động thương mại trong nhiều năm của nhiều nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam

1.3.2. Gian lận thương mại qua thuế XNK.

1.3.2.1 Khái niệm.

Xuất phát từ thực tế, chúng ta có thể hiểu khái niệm về gian lận thương

mại qua thuế XNK như sau: “Gian lận thương mại qua thuế XNK là hành vi

gian lận thương mại mà tổ chức, cá nhân có hàng hóa xuất nhập khẩu chiếm đoạt hoặc không nộp đúng, nộp đủ khoản tiền thuế theo quy định của luật thuế XNK”.

1.3.2.2 Phân loại.

Việc phân loại gian lận thương mại về thuế XNK hay thất thu thuế XNK

có ý nghĩa quan trọng trong công tác quản lý, phòng chống các hành vi gian lận, đồng thời thu hồi thuế XNK cho đúng

- Căn cứ theo nguyên nhân:

+ Nguyên nhân chủ quan: do các doanh nghiệp cố tình trốn thuế, làm giả giấy chứng nhận xuất xứ, lợi dụng các chính sách của nhà nước để thực hiện hành vi gian lận

+ Nguyên nhân khách quan: không cố ý, có thể do văn bản quy phạm không rõ ràng dẫn đến sự nhầm lẫn về mã số thuế, gây nên tranh chấp giữa người nộp thuế và cơ quan hải quan

- Căn cứ theo tính chất:

+ Khoản tiền thất thu thuế có khả năng thu hồi: khoản nợ có khả năng thu hồi cao

do các doanh nghiệp nợ thuế vẫn còn hoạt động, chưa giải thể

+ Khoản tiền thất thu thuế không có khả năng thu hồi: là các khoản nợ thuế của doanh nghiệp đã bị giải thể, phá sản

1.3.2.3 Ảnh hưởng của gian lận thương mại qua thuế XNK.

- Đối với ngân sách nhà nước: gian lận thuế XNK càng tăng thì thất thu NSNN càng lớn dẫn đến ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình tích lũy vốn để tiến hành cân đối thu chi và đầu tư cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhu cầu chi tiêu chủa nhà nước cũng như nhu cầu về vốn cho đầu tư phát triển kinh tế xã hội nước nhà

- Đối với DN: để đảm bảo môi trường kinh doanh được bình đẳng, đòi hỏi các DN tham gia vào hoạt động XNK phải chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của luật pháp, trong đó có nghĩa vụ nộp thuế XNK.

Theo thống kê của Hải quan, gian lận thương mại nói chung và gian lận thuế trong hoạt động xuất nhập khẩu nói riêng vẫn diễn biến ngày càng phúc tạp Trong đó, hai hình thức phổ biến nhất là gian lận thông qua khai báo mã số và qua giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa có dấu hiệu ngày càng tăng

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI

TRONG LĨNH VỰC THUẾ XNK Ở VIỆT NAM

2.1 Cơ sở pháp lý.

Ngày nay, nền kinh tế Việt Nam ngày càng phát triển và hội nhập với nền kinh tế khu vực và trên thế giới giúp cho hoạt động XNK ngày càng sôi động Điều này cũng dẫn đến hiện tượng gian lận thương mại qua hoạt động XNK cũng như qua thuế XNK diễn ra ngày càng phức tạp Đòi hỏi Việt Nam cần xây dựng hệ thống pháp luật về kiểm tra thuế XNK chặt chẽ hơn

Hiện nay, hệ thống pháp luật Việt Nam như Luật Hải quan số 54/2014/QH13 đã được Quốc hội thông qua vào ngày 23/6/2014 tại kỳ họp thứ VII và chính thức có hiệu lực ngày 01/1/2015 Luật Hải quan sửa đổi 2014 xuất phát từ yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng mà thực hiện phát triển kinh tế đối ngoại trước mắt cũng như lâu dài đặt ra; tạo hành lang pháp lý cho hiện đại hóa hoạt động hải quan, áp dụng rộng rãi hải quan điện tử, đáp ứng tốt yêu cầu cải cách hành chính, cải cách thủ tục hải quan hướng tới hoạt động hải quan công khai, minh bạch, hiệu quả hơn, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để nâng cao hiệu quả, hiệu lực công tác bảo vệ lợi ích, chủ quyền quốc gia, chống buôn lậu và gian lận thương mại Các văn bản quy phạm pháp luật như Nghị định 08/2015/NĐ Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Hải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan có hiệu lực ngày 15/03/2015, Thông tư 38/2015/TT-BCT quy định về thuế xuất khẩu, nhập khẩu

và quản lý thuế xuất nhập khẩu, Nghị định 87/2010/NĐ-CP ngày 13/8/2010 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, Thông tư 128/2013/TT-BTC ngày 1/11/2013 hướng dẫn về thủ tục hải quan; kiểm tra, giám sát hải quan; thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật này quy định về vai trò, trách nhiệm của các Bộ ngành trong công tác xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến thuế XNK.Các văn bản quy

phạm pháp luật của Việt Nam quy định vai trò, trách nhiệm của Hải quan trong công tác kiểm tra xác minh hành vi gian lận thương mại qua thuế XNK, vai trò trách nhiệm của DN trong công tác khai báo hàng hóa.

Mới đây, Bộ Tài chính cho biết, việc triển khai thực hiện các nghị định chi tiết luật thuế XNK, và phòng chống gian lận thương mại qua thuế XNK trong thời gian qua đã đạt được kết quả theo đúng yêu cầu đề ra khi ban hành nghị định, đảm bảo chính sách thuế XNK phù hợp với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, đáp ứng yêu cầu về bảo hộ có chọn lọc, có thời hạn, tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển, bảo vệ lợi ích quốc gia…và giảm được tình trạng gian lận thương mại qua thuế XNK

2.2 Thực trạng gian lận thương mại qua thuế XNK những năm gần đây.

Như chúng ta đã biết, gia nhập WTO, mở cửa nền kinh tế thị trường là cơ hội cho buôn bán, giao thương phát triển mạnh mẽ hơn, cùng với đó các hình thức thương mại ngày càng phong phú, hàng hóa ngày càng đa dạng, nhiều chủng loại hơn, lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng tăng nhanh Việt Nam ngày càng mở rộng mối quan hệ song phương, đa phương, với các nước trong khu vực và trên thế giới, tích cực gia nhập các hiệp hội, tổ chức không tránh khỏi những tồn tại mà điển hình là gian lận thương mại nói chung và gian lận thương mại qua thuế XNK nói riêng từ nhiều năm qua vẫn diễn biến hết sức phức tạp Các hình thức chính là gian lận qua giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, gian lận qua khai báo sai mã số hàng hóa, khai sai trị giá hàng hóa mục đích

là để trốn thuế cũng như hưởng các chính sách miễn giảm thuế của các hiệp định thương mại

Mặt khác, một cách khá rõ ràng, chúng ta có thể thấy được hệ lụy cũng như hậu qủa nghiêm trọng của những tác động tiêu cực này ở nước ta Việc làm giả C/O, khai sai mã HS làm sai lệch về trị giá hàng hóa dẫn đến gian lận thuế XNK đã và đang gây ra những hậu quả xấu cho chính các DN Việt Nam trong việc tìm kiếm thị trường làm ăn, ký kết các hợp đồng với các đối tác, ảnh hưởng nghiêm trọng tới hình ảnh đất nước nói chung và uy tín của DN nói riêng

2.2.1 Thực trạng gian lận thương mại thuế XNK qua giấy chứng nhận xuất

xứ.

2.2.1.1 Khái niệm.

Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O-Certificate of Origin) là một chứng từ quan trọng trong xuất nhập khẩu Nó cho biết nguồn gốc xuất xứ của hàng hóa được sản xuất tại vùng lãnh thổ, hay quốc gia nào Khái niệm về gian

lận thương mại qua C/O được hiểu như sau: “Gian lận thương mại qua C/O bao gồm mọi hành vi lạm dụng hay vi phạm các quy tắc xuất xứ và/hay các quy định

về hải quan trong thỏa thuận song phương và đa phương đang có hiệu lực tại một nước hữu quan nào đó nhằm làm giả, làm sai C/O để trốn tránh hoặc cố ý trốn tránh việc nộp thuế hải quan, đạt được hoặc cố ý đạt được những lợi thế thương mại bất hợp pháp gậy hại cho các nguyên tắc và tập tục cạnh tranh thương mại chân chính”.

2.2.1.2 Các hình thức gian lận qua C/O.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay thì việc xác định nguồn gốc hàng hóa rất quan trọng Điều này liên quan đến việc áp thuế, hạn ngạch, chống bán phá gía, bảo hộ, thống kê

Hiện nay, gian lận xuất xứ hàng hóa đang là vấn đề nan giải và rất nghiêm trọng trong hoạt động thương mại trên thế giới Tại Việt Nam, hành vi này đã diễn ra phổ biến, nhất là sau khi nước ta tham gia cắt giảm thuế quan theo các hiệp định mậu dịch tự do song phương và đa phương với các nước Gian lận xuất xứ hàng hóa xảy ra rất phức tạp tại các cửa khẩu đường bộ lớn như Hữu Nghị, Tân Thanh, Lao Bảo, Cầu Treo, Mộc Bài

Với sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động thương mại quốc tế và sự tham gia của Việt Nam vào nhiều hơn các khu vực mậu dịch tự do khác nhau thì dự báo bọn tội phạm và các đối tượng sẽ tiếp tục sử dụng các thủ đoạn để gian lận xuất

xứ hàng hóa nhằm trốn thuế, buôn lậu với số lượng hàng hóa ngày càng lớn hơn.Vấn đề này đặt ra bài toán đối với các cơ quan chức năng đòi hỏi phải khẩn trương có các biện pháp hữu hiệu, trong đó có việc kịp thời bịt kín những sơ hở

về mặt pháp luật nhằm phòng chống đối với hành vi này, giảm thiểu thiệt hại cho ngân sách Nhà nước và đảm bảo sự công bằng trong thực hiện chính sách

ưu đãi thuế quan, xuất nhập khẩu của Chính phủ

Một số hình thức chủ yếu của hành vi gian lận thương mại qua xuất xứ hàng hóa là:

- Cung cấp các tài liệu, chứng từ không đúng sự thật với cơ quan có thẩm quyền khi xin cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa

- Tự ý tẩy xóa, sửa chữa nội dung của C/O được cấp

- Cố tình làm sai, sử dụng C/O giả để hưởng chế độ ưu đãi về thuế

- Đưa hàng hóa giả mạo xuất xứ vào lãnh thổ Việt Nam, tức là nhập khẩu hàng hóa có xuất xứ từ nước thứ 3 về Việt Nam, sau đó thay đổi nhãn mác, chứng từ nhằm giả mạo xuất xứ Việt Nam sang các nước và khu vực cắt giảm thuế quan

- Xuất khẩu hàng hóa giả mạo xuất xứ

2.2.1.3 Thực trạng gian lận thương mại qua giấy chứng nhận xuất xứ.

Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới, hoạt động thương mại song phương và đa phương giữa Việt Nam với các nước diễn

ra sôi động, do đó hoạt động xuất nhập khẩu ở nước ta cũng phát triển mạnh mẽ, lượng hàng hóa XNK ngày càng tăng Từ đó, lượng thuế thu được từ hoạt động này cũng phải tăng đáng kể Tuy nhiên, trên thực tế tổng thuế XNK lại tăng không đáng kể và không ổn định Tình trạng trên là do ngày càng xuất hiện nhiều các vụ gian lận thương mại nói chung và gian lận thương mại qua thuế XNK nói riêng dẫn đến việc trốn thuế, chiếm thuế mà lẽ ra phải nộp vào NSNN Một trong những hình thức của gian lận thuế XNK mà xảy ra nhiều nhất trong giai đoạn này là gian lận qua xuất xứ hàng hóa, tình trạng này diễn ra ngày càng tinh vi và phức tạp

Hình 2.1: Biểu đồ số bộ C/O giả và sửa chữa giai đoạn 2006-2014

(Nguồn: Trung tâm xác nhận chứng từ thương mại)

Theo biểu đồ trên ta thấy, năm 2006 có 313 bộ C/O giả và 27 bộ C/O có

sự sửa chữa Tuy nhiên đến năm 2007 hiện tượng này có sự suy giảm nhẹ, cụ thể còn 270 bộ C/O bị làm giả và 12 bộ sửa chưa Mặc dù vậy, sang đến năm 2008, việc làm giả chứng từ C/O của các DN lại trở nên diễn ra mạnh mẽ, cụ thể là số lượng C/O giả tăng 72,58% và số bộ sửa chữa tăng 300% so với năm 2007 Đây

là một con số rất lớn

Phần lớn giấy chứng nhận xuất xứ làm giả nhiều hơn so với sửa chữa, thời

kỳ này, gian lận thuế XNK qua hình thức gian lận xuất xứ hàng hóa kể cả hàng

NK lẫn hàng XK khá phổ biến Một số mặt hàng XK tại Việt Nam là do Trung Quốc sản xuất, nhưng lại bị châu Âu, Hoa Kỳ và một số nước khác đánh thuế chống bán phá giá, kiểm soát hạn ngạch hoặc là muốn hưởng mức thuế ưu đãi GSP mà châu Âu dành cho các nước kém phát triển như Việt Nam

Nếu như những năm 2006-2008 vấn đề gian lận thương mại diễn ra với xu hướng tăng đến mức chống mặt thì giai đoạn 2009-2011 có thể nói là biểu hiện tích cực cho hải quan Việt Nam cũng như các ban ngành liên quan trong công tác phòng chống gian lận thương mại qua thuế XNK nói chung, đặc biệt là gian lận qua C/O nói riêng Nhìn chung, so với thời kỳ trước số lượng C/O giả đã có

sự giảm đáng mừng, tuy nhiên về tính chất lại phức tạp hơn rất nhiều

So với năm 2008 thì năm 2009 giảm 44,11% số bộ C/O bị làm giả, tức là chỉ còn 261 bộ, số bộ sửa chữa là 15 bộ Sang năm 2010, công tác phòng chống gian lận thương mại qua thuế XNK cũng như qua xuất xứ hàng hóa được thắt chặt hơn nên đã thu được kết quả nổi bật đó là chỉ còn 32 bộ C/O giả và 24 bộ sửa chữa Năm 2011 tiếp tục giảm chỉ còn 29 bộ C/O giả và 7 bộ C/O sửa chữa

Ở giai đoạn này, tuy số lượng C/O giả và sửa chữa đã giảm đi đáng kể, song cách thức gian lận có phần thủ đoạn hơn Thời kỳ này, hải quan một số quốc gia và cơ quan chống gian lận thương mại của EU đã có những nghi vấn nhất định về một số trường hợp hàng hóa được vận chuyển từ nước thứ ba sang Việt Nam, sau đó dán nhãn xuất xứ Việt Nam rồi xin C/O xuất sang nước khác Xuất hiện hàng hóa nước ngoài tìm cách lấy xuất xứ nước ta để tránh thuế

Năm 2010, Việt Nam thành lập hội đồng tư vấn, cảnh báo và ngăn chặn gian lận thương mại qua C/O Với sự hợp tác chặt chẽ giữ hải quan nước ta và hải quan nước ngoài đã hỗ trợ đáng kể cho công tác hạn chế gian lận thương mại qua C/O Từ năm 2012 đến năm 2014 số lượng bộ C/O giả và C/O sửa chữa giảm đi rõ rệt.

Năm 2012 mặc dù số bộ C/O giả là 80 bộ, tăng 63,75% so với năm 2011, nhưng con số này đã giảm xuống còn 48 bộ năm 2013, tức là giảm đi 40% Năm

2014 tiếp tục giảm chỉ còn 12 bộ C/O giả Trong khi lượng C/O làm giả có xu hướng giảm thì lượng số bộ C/O sửa chữa lại có xu hướng gia tăng

Hình 2.2: C/O giả theo các mặt hàng

(Nguồn: Trung tâm xác nhận chứng từ thương mại)

Gian lận thương mại qua C/O vẫn tập trung vào mặt hàng dệt may XK sang EU chiếm tới 32%, tiếp sau đó là hàng nông sản XK 17% Gần đây, xuất hiện gian lận qua xuất xứ với một số mặt hàng mới như: bóng đèn, hàng lỏng hàng rời, vòng khuyên kim Đáng bận tâm là mặt hàng lỏng, hàng rời lên đến 15%

Những năm gần đây đã phát hiện ra nhiều vụ gian lận qua xuất xứ hàng hóa làm thất thoát hàng tỷ đồng thuế XNK Điển hình như Cục hải quan Đồng Nai phát hiện một DN FDI đang thực hiện việc thay các nhãn mác hàng hóa ghi xuất xứ Trung Quốc bằng xuất xứ Việt Nam Sự việc này đã gióng lên hồi chuông cảnh báo tình trang lợi dụng xuất xứ VIệt Nam Hay vụ NK 33866 tấn thép cán nguội khai báo từ Philippines, trị giá 206,6 tỷ đồng ở thành phố Hồ Chí Minh Thực tế lô hàng không đủ điều kiện đảm bảo hàm lượng 40% Philippines

để nhận C/O form D như quy định Người bán không nằm trong khu vực ASEAN đã mua lại công ty thép cán nguội ở Phinlippines, sau đó đưa các nguyên vật liệu từ nước khác vào ASEAN sau đó hợp thức hóa đầu tư nhằm hưởng lợi thuế XNK khi XK sang các nước khác thuộc ASEAN trong đó có Vệt Nam