HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI TỆ TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM

TÓM TẮT LUẬN VĂN Tên luận văn: Hiệu quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Tác giả: Phạm Thị Hoạt Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Bảo vệ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy giáo hướng dẫn khoa học Các số liệu và trích dẫn được sử dụng trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và đáng tin cậy

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình cao học và viết luận văn này , tôi đã nhận được

sự hướng dẫn, giúp đỡ và góp ý nhiệt tình của quý thầy cô Trường Đại học Kinh tế -

Đa ̣i ho ̣c Quốc gia Hà Nô ̣i

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn đến quý thầy cô trường Đại học Kinh

tế, đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ cho tôi trong quá trình học tập

Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến TS Đinh Xuân Cường đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng nỗ lực, tìm tòi, nghiên cứu để hoàn thiện luận văn, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những đóng góp tận tình của quý thầy cô và các bạn

TÓM TẮT LUẬN VĂN Tên luận văn: Hiệu quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Tác giả: Phạm Thị Hoạt

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Bảo vệ năm: 2015

Giáo viên hướng dẫn: TS Đinh Xuân Cường

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về hoạt động

KDNT của NHTM nói chung và đánh giá hiệu quả hoạt động KDNT của BIDV, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động KDNT tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Làm rõ khái niệm, đặc điểm và nội dung của hoạt động KDNT và các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động KDNT của NHTM

Đánh giá hiệu quả hoạt động KDNT của BIDV trong thời gian vừa qua, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến những bất cập và nguyên nhân bất cập

Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả KDNT tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Những đóng góp mới của luận văn:

Các tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh doanh ngoại tệ tại NHTM nói chung và

BIDV nói riêng

Phân tích ảnh hưởng của Pháp lệnh ngoại hối số 06/2013/UBTVQH13 ban

hành ngày 18/03/2013 đến hoạt động KDNT của NHTM

Nghiên cứu hoạt động KDNT liên quan đến thanh toán quốc tế và tài trợ

thương mại, hoạt động tín dụng

Đánh giá hiệu quả hoạt động KDNT của BIDV giai đoạn từ 2010 đến 2014

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT i

DANH MỤC BẢNG BIỂU ii

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH iii

LỜI NÓI ĐẦU 5

1 Về tính cấp thiết của đề tài 5

1.1 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

1.2 Luận văn hướng tới việc trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau 7

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

1.4 Phương pháp nghiên cứu 8

2 Kết cấu của luận văn 9

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI TỆ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 10

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 10

1.2 Hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại 13

1.2.1 Sự ra đời của nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ 13

1.2.2 Chức năng vai trò của hoạt động kinh doanh ngoại tệError! Bookmark not defined.

1.2.3 Các nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ của Ngân hàng thương mạiError! Bookmark not defined.

1.3 Hiệu quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại NHTM Error! Bookmark not defined 1.3.1 Quan niệm về hiệu quả Error! Bookmark not defined 1.3.2 Tiêu chí đánh giá hiệu quả của hoạt động kinh doanh ngoại tệError! Bookmark not defined.

1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ Error! Bookmark not defined.

1.4.1 Nhân tố chủ quan Error! Bookmark not defined.

1.4.2 Nhân tố khách quan Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined.

2.1 Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu, tổng hợp thống kêError! Bookmark not defined.

2.2.2 Phương pháp so sánh Error! Bookmark not defined.

2.2.3 Phương pháp biểu đồ, đồ thị Error! Bookmark not defined.

2.2.4 Phương pháp chuyên gia Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI

TỆ TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.

3.1 Giới thiệu về ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam Error! Bookmark not defined 3.1.1 Quá trình hình thành và phát triển Error! Bookmark not defined 3.1.2 Cơ cấu tổ chức Error! Bookmark not defined 3.1.3 Các hoạt động kinh doanh chủ yếu của BIDV Error! Bookmark not defined.

3.2 Thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại ngân hàng Đầu tư và Phát triển

Việt Nam Error! Bookmark not defined 3.2.1 Thực trạng hoạt động kinh doanh ngoại tệ Error! Bookmark not defined.

3.2.2 Phân tích các tiêu chí phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ của

BIDV Error! Bookmark not defined 3.3.Đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ của BIDVError! Bookmark not defined.

3.3.1 Đánh giá về khả năng hỗ trợ của hoạt động KDNT tới một số hoạt động kinh

doanh khác tại BIDV Error! Bookmark not defined 3.3.2 Kết quả đạt được Error! Bookmark not defined 3.3.3 Những khó khăn Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI TỆ CỦA NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN

VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.

4.1 Mục tiêu và phương hướng cho hoạt động kinh doanh ngoại tệ của BIDV trong thời gian

tới Error! Bookmark not defined 4.2 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động KDNT tại BIDV Error! Bookmark not defined.

4.2.1 Hoàn thiện và phát triển các nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệError! Bookmark not defined.

4.2.2 Cung cấp miễn phí các dịch vụ kèm theo trong hoạt động KDNT Error! Bookmark not defined.

4.2.3 Mở rộng hoạt động KDNT trên thị trường liên ngân hàng và thị trường quốc tế

Error! Bookmark not defined 4.2.4 Tăng cường công tác quản trị trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ Error! Bookmark not defined.

4.2.5 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho hoạt động KDNTError! Bookmark not defined.

4.2.6 Phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động KDNT tại BIDV Error! Bookmark not defined.

4.3 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined 4.3.1 Đối với Ngân hàng nhà nước Error! Bookmark not defined 4.3.2 Một số kiến nghị với khách hàng Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 Arbitrage Nghiệp vụ kinh doanh chênh lệch giá

2 BIDV Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

3 BIDV RET Chương trình giao dịch mua bán ngoại tệ trực tuyến

DANH MỤC BẢNG BIỂU

1 Bảng 3.1 Doanh số mua ngoại tệ của BIDV từ năm 2010- 2014 52

2 Bảng 3.2 Doanh số bán ngoại tệ của BIDV từ năm 2010- 2014 53

3 Bảng 3.3 Tổng doanh số mua ngoại tệ quy về USD và tỷ trọng

mua từng loại ngoại tệ/Tổng doanh số mua

54

4 Bảng 3.4 Doanh số mua ngoại tệ từ năm 2010 –2014 55

5 Bảng 3.5 Tổng doanh số bán ngoại tệ quy về USD và tỷ trọng bán

từng loại ngoại tệ/Tổng doanh số bán

55

6 Bảng 3.6 Doanh số bán ngoại tệ từ năm 2010 –2014 56

7 Bảng 3.7 Doanh số thực hiện hoạt động KDNT tại BIDV qua các năm 61

8 Bảng 3.8 Doanh số mua ngoại tệ của Hội sở chính so với doanh số

mua ngoại tệ của toàn hệ thống qua các năm

63

9 Bảng 3.9 Tỷ trọng doanh số mua ngoại tệ của Hội sở chính so với tổng

doanh số mua ngoại tệ của toàn hệ thống qua các năm

63

10 Bảng 3.10 Doanh số bán ngoại tệ của Hội sở chính so với doanh số

bán ngoại tệ của toàn hệ thống qua các năm

64

11 Bảng 3.11 Tỷ trọng doanh số bán ngoại tệ của Hội sở chính so với tổng

doanh số bán ngoại tệ của toàn hệ thống qua các năm

65

12 Bảng 3.12 Kết quả hoạt động kinh doanh ngoại hối giai đoạn 2010 – 2014 68

13 Bảng 3.13 Lãi thuần từ hoạt động kinh doanh ngoại hối giai đoạn

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH Hình

TT Sơ

2 1.2 Minh họa về quy trình của hợp đồng hoán đổi ngoại tệ 17

3 1.3 Giá trị nhận được của mua quyền chọn mua 20

4 1.4 Giá trị nhận được của bán quyền chọn mua 21

5 1.5 Giá trị nhận được của mua quyền chọn bán 21

6 1.6 Giá trị nhận được của bán quyền chọn bán 22

Sơ đồ

10 1.3 Mô hình tổ chức của hợp đồng tương lai 18

3.2 Cơ cấu tổ chức của Hội Sở Chính 47

Biểu đồ

10 Biểu 3.1 Doanh số mua và bán ngoại tệ tại BIDV qua các

11 Biểu 3.2

Tỷ trọng doanh số mua từng loại ngoại tệ của Hội

sở chính so với tổng doanh số mua từng loại ngoại tệ của BIDV qua các năm

64

12 Biểu 3.3

Tỷ trọng doanh số bán từng loại ngoại tệ của Hội

sở chính so với tổng doanh số bán từng loại ngoại

tệ của BIDV qua các năm

66

LỜI NÓI ĐẦU

1 Về tính cấp thiết của đề tài

Nếu như trước đây thu nhập chủ yếu của các ngân hàng thương mại là từ hoạt động tín dụng thì ngày nay, trong xu thế toàn cầu hóa nền kinh tế, thu nhập từ những hoạt động dịch vụ hiện đại đã trở thành những nguồn thu nhập quan trọng đối với mỗi ngân hàng Tuy rằng thu nhập chính của các ngân hàng thương mại vẫn

từ hoạt động tín dụng nhưng cơ cấu thu nhập này có xu hướng thay đổi dần theo hướng giảm tỷ trọng thu nhập từ hoạt động tín dụng và tăng tỷ trọng nguồn thu nhập từ các hoạt động dịch vụ khác Trong số đó có hoạt động kinh doanh ngoại tệ

Hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) cũng như tại các NHTM khác hiện đang chiếm một vị trí quan trọng, hỗ trợ khá nhiều cho các hoạt động khác như thanh toán quốc tế, tín dụng Vai trò của hoạt động kinh doanh ngoại tệ ngày một tăng do xu thế hội nhập, giao lưu và buôn bán với các quốc gia khác ngày càng có xu thế tăng Hoạt động kinh doanh ngoại tệ ngày càng trở thành một trong những hoạt động mũi nhọn của BIDV thông qua các hoạt động quản lý nguồn ngoại tệ thanh toán, đáp ứng nhu cầu của các chi nhánh, quản lý và đầu tư nguồn ngoại tệ nhàn rỗi Doanh số kinh doanh ngoại tệ tăng bình quân 30%/ năm, đảm bảo góp phần cân đối nguồn cho toàn hệ thống và nâng cao tỷ trọng thu nhập phi tín dụng của ngân hàng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam với lợi thế là ngân hàng có mạng lưới rộng trải khắp Việt Nam, là ngân hàng hàng đầu trong lĩnh vực kinh doanh ngoại hối trên thị trường Việt Nam có thế mạnh về nguồn ngoại tệ và kinh nghiệm nhiều năm trong hoạt động này, đồng thời cũng là ngân hàng đầu tiên ứng dụng chương trình giao dịch mua bán ngoại tệ trực tuyến (BIDV RET)

Tuy nhiên hoạt động kinh doanh ngoại tệ (KDNT) cũng gặp nhiều khó khăn

do sự biến động của hệ thống tài chính toàn cầu và sự thay đổi thường xuyên trong việc ban hành chính sách quản lý hoạt động này ở Việt Nam Vì vậy Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam cũng gặp nhiều khó khăn trong thời gian vừa qua Hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại BIDV vẫn còn nhiều hạn chế:

Thứ nhất, đó là tại HSC chưa thực hiện nghiệp vụ nghiệp vụ kinh doanh chênh lệch giá (arbitrage) với ngoại tệ Đây là một nghiệp vụ mang lại lợi nhuận khá cao cho ngân hàng

Thứ hai, xét duyệt chứng từ của BIDV còn quá rườm rà Chẳng hạn khi một giao dịch giao ngay (spot) được xác nhận thì cán bộ trực tiếp giao dịch phải ký xác nhận rồi đến trưởng phòng sau đó chuyển chứng từ qua bộ phận kế toán và thực hiện thanh toán Đồng thời với quá trình đó thì máy tính đã phải chuyển xác nhận giao dịch cho các bộ phận như bộ phận kiểm soát rủi ro để kiểm tra và tới bộ phận hỗ trợ

để thực hiện kế toán nhưng vẫn phải chờ chứng từ giấy mới được thanh toán

Thứ ba, bộ phận kiểm soát rủi ro lẽ ra là bộ phận đóng vao trò trung gian thực hiện

hỗ trợ và kiểm soát các giao dịch của ngân hàng như hạn mức, nguồn vốn… thì trên thực

tế bộ phận này ở BIDV chưa hoàn thành nhiệm vụ

Thứ tư, mạng lưới chi nhánh của BIDV quá lớn mà HSC phải thực hiện quản lý trong khi điều kiện công nghệ còn hạn chế Ví dụ như khi giao dịch với chi nhánh thì cán

bộ xác nhận ra giấy sau đó lại phải nhập giao dịch vào máy như vậy phải làm qua hai khâu rất mất công

Thứ năm, kiểm soát rủi ro của BIDV trong kinh doanh ngoại tệ còn rất yếu Hầu như chưa có bộ phận này trong khi hoạt động KDNT thì phải đối mặt với rất nhiều rủi ro đặc biệt là rủi ro tỷ giá

Thứ sáu, sự phát triển trong thời gian gần đây chậm lại và đang dần mất đi vị thế của một ngân hàng dẫn đầu trong KDNT

Trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập thì BIDV khó có thể giữ vững vị thế và phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ với những hạn chế đó

Nhận thức được nhu cầu quan trọng của việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh

doanh ngoại tệ, đề tài: “Hiệu quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại Ngân hàng

TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam” được chọn nghiên cứu

1.1 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về hoạt động

KDNT của NHTM nói chung và đánh giá hiệu quả hoạt động KDNT của BIDV, đề

xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động KDNT tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Làm rõ khái niệm, đặc điểm và nội dung của hoạt động KDNT và các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động KDNT của NHTM

Đánh giá hiệu quả hoạt động KDNT của BIDV trong thời gian vừa qua, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến những bất cập và nguyên nhân bất cập

Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động KDNT tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

1.2 Luận văn hướng tới việc trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau

- Pháp lệnh ngoại hối số 06/2013/UBTVQH13 ban hành ngày 18/03/2013 có ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động kinh doanh ngoại tệ của NHTM nói chung và BIDV nói riêng ?

- Đặc điểm hoạt động, tổ chức quản lý và các sản phẩm của kinh doanh ngoại

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng của đề tài: Những vấn đề liên quan đến KDNT và hoạt động

KDNT tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Phạm vi thực hiện của đề tài:

Về thời gian: Luận văn chỉ tập trung phân tích hiệu quả hoạt động KDNT

của BIDV từ năm 2010 đến nay Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu tác giả cũng gặp một số hạn chế nhất định trong việc tiếp cận số liệu kinh doanh mang tính chất bảo mật của ngân hàng Do đó, một số dữ liệu nhất định được sử dụng

trong phân tích chưa được cập nhật và để xử lý vấn đề này, tác giả giả định đánh giá theo xu hướng biến động

Về không gian: Đề tài đi sâu nghiên cứu về hoạt động mua bán ngoại tệ của

NHTM nói chung và của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam nói riêng, các nghiệp vụ của nó và ảnh hưởng của hoạt động này tới các hoạt động cho vay ngoại tệ, thanh toán quốc tế… để từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động KDNT

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Việc nghiên cứu được tiến hành bằng cách:

- Phương pháp thu thập số liệu : Theo dõi và thu thập thông tin về thực trạng hoạt động KDNT tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam Tiến hành thu thập số liệu từ báo cáo tài chính của ngân hàng qua các trang web chính của ngân hàng

- Phương pháp so sánh, tổng hợp thống kê : So sánh và phân tích các chỉ số các năm để thấy được sự biến động trong hoạt động KDNT của ngân hàng qua từng năm Tổng hợp phân tích và đánh giá trên cơ sở những lý thuyết tài chính, kinh doanh ngoại tệ Các thông tin được phân tích không đặt riêng biệt mà trên cơ sở đó được so sánh để tìm ra những bất cập cũng như các nguyên nhân bất cập Dựa trên những tồn tại, hạn chế của hoạt động KDNT tại BIDV để rút ra những định hướng

và đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động KDNT tại BIDV

- Phương pháp biểu đồ, đồ thị: Sau khi thu thập số liệu, tính toán các chỉ tiêu

cần so sánh, tôi sẽ dùng sử dụng phương pháp đồ thị để tiếp tục phân tích Thông qua các biểu đồ, đồ thị chúng ta có thể dễ dàng so sánh các chỉ tiêu tài chính để đưa

ra các kết luận về hiệu quả KDNT tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

- Phương pháp chuyên gia: Là phương pháp thu thập và xử lý những đánh

giá, dự báo bằng cách tập hợp và hỏi ý kiến các chuyên gia giỏi trong lĩnh vực kinh doanh nguồn vốn và tiền tệ của ngân hàng