MỞ ĐẦU Trong tư duy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nông nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế nước ta, cũng như đối với việc nâng cao đời sống của nhân dân. Trong Thư gửi điền chủ nông gia Việt Nam, ngày 1941946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Việt Nam là nước sống về nông nghiệp. Nền kinh tế của ta lấy canh nông làm gốc. Trong công cuộc xây dựng nước nhà, Chính phủ trông mong vào nông dân, trông cậy vào nông nghiệp một phần lớn. Nông dân ta giàu thì nước ta giàu. Nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh”. Vào những năm đất nước bước vào giai đoạn chuẩn bị cho nhiệm vụ thực hiện các kế hoạch dài hạn công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung, phải lấy việc phát triển nông nghiệp làm gốc, làm chính”. Trong Bài nói với cán bộ ở Trung ương về xã tham gia cải tiến quản lý hợp tác xã, cải tiến kỹ thuật (đăng trên báo Nhân Dân, số 3300, ngày 941963), Người nói: “... Có gì sung sướng bằng được góp phần đắc lực vào công cuộc phát triển nông nghiệp, nền tảng để phát triển kinh tế xã hội chủ nghĩa”. Với tư tưởng coi trọng nông nghiệp trong nền kinh tế nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thể hiện phẩm chất một nhà lãnh đạo am hiểu sâu sắc thực tiễn của đất nước mình. “Lấy nông nghiệp làm chính” và “Phải bắt đầu từ nông nghiệp” đã trở thành quy luật trong nhiệm vụ kinh tế xã hội giai đoạn đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đối với những nước nông nghiệp lạc hậu như nước ta. Trong quá trình lãnh đạo, Đảng ta đã vận dụng và phát triển tư tưởng nông nghiệp của Hồ Chí Minh để xây dựng thành đường lối phát triển kinh tế nói chung, đường lối phát triển nông nghiệp nói riêng qua các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Chính vì vậy, tôi lưa chọn nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn. Việc vận dụng tư tưởng đó ở Việt Nam hiện nay để làm rõ hơn tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp không những có ý nghĩa thực tiễn to lớn, mà còn là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng đã và đang được Đảng và Nhà nước ta vận dụng để xây dựng phát triển nền kinh tế nông nghiệp nước ta, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp không chỉ có giá trị về mặt lý luận mà nó còn có giá trị thực tiễn hết sức sâu sắc.
Trang 1MỞ ĐẦU
Trong tư duy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nông nghiệp có vai trò đặc biệtquan trọng đối với nền kinh tế nước ta, cũng như đối với việc nâng cao đờisống của nhân dân Trong Thư gửi điền chủ nông gia Việt Nam, ngày19/4/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Việt Nam là nước sống về nôngnghiệp Nền kinh tế của ta lấy canh nông làm gốc Trong công cuộc xây dựngnước nhà, Chính phủ trông mong vào nông dân, trông cậy vào nông nghiệpmột phần lớn Nông dân ta giàu thì nước ta giàu Nông nghiệp ta thịnh thìnước ta thịnh!”
Vào những năm đất nước bước vào giai đoạn chuẩn bị cho nhiệm vụthực hiện các kế hoạch dài hạn công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, Chủ tịch
Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tếnói chung, phải lấy việc phát triển nông nghiệp làm gốc, làm chính”
Trong Bài nói với cán bộ ở Trung ương về xã tham gia cải tiến quản lýhợp tác xã, cải tiến kỹ thuật (đăng trên báo Nhân Dân, số 3300, ngày9/4/1963), Người nói: “ Có gì sung sướng bằng được góp phần đắc lực vàocông cuộc phát triển nông nghiệp, nền tảng để phát triển kinh tế xã hội chủnghĩa” Với tư tưởng coi trọng nông nghiệp trong nền kinh tế nước ta, Chủtịch Hồ Chí Minh đã thể hiện phẩm chất một nhà lãnh đạo am hiểu sâu sắcthực tiễn của đất nước mình “Lấy nông nghiệp làm chính” và “Phải bắt đầu
từ nông nghiệp” đã trở thành quy luật trong nhiệm vụ kinh tế - xã hội giaiđoạn đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đối với những nước nôngnghiệp lạc hậu như nước ta
Trong quá trình lãnh đạo, Đảng ta đã vận dụng và phát triển tư tưởngnông nghiệp của Hồ Chí Minh để xây dựng thành đường lối phát triển kinh tếnói chung, đường lối phát triển nông nghiệp nói riêng qua các giai đoạn lịch sử,đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước Chính vì vậy,
tôi lưa chọn nghiên cứu " Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn Việc vận dụng tư tưởng đó ở Việt Nam hiện nay" để làm rõ
Trang 2hơn tư tưởng của Hồ Chí Minh về nông nghiệp không những có ý nghĩa thựctiễn to lớn, mà còn là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng đã và đang được Đảng
và Nhà nước ta vận dụng để xây dựng phát triển nền kinh tế nông nghiệpnước ta, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Tư tưởng Hồ Chí Minh về nôngnghiệp không chỉ có giá trị về mặt lý luận mà nó còn có giá trị thực tiễn hết
sức sâu sắc
Trang 3NỘI DUNG CHƯƠNG I: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÁT NÔNG
NGHIỆP VÀ KINH TẾ NÔNG THÔN
1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp
Không để “2 chân” phát triển thiên lệch
Hồ Chí Minh luôn coi công nghiệp và nông nghiệp là hai ngành kinh tế quan trọng và có tác động qua lại với nhau Người đã nhiều lần nêu hình ảnh
“công nghiệp và nông nghiệp là hai chân của nền kinh tế”
a) Về mối quan hệ và vai trò của phát triển nông nghiệp, nông thôn đối với các ngành kinh tế khác của nền kinh tế quốc dân đã được Hồ Chí
Minh xác định :“Phải lấy nông nghiệp làm chính, nhưng phải toàn diện, phải
chú ý các mặt công nghiệp, thương nghiệp, tài chính, ngân hàng, giao thông, kiến trúc, văn hóa, giáo dục, y tế … các ngành này phải lấy phục vụ nông nghiệp làm trung tâm” (4) Điều này đòi hỏi mọi chủ trương, đường lối,
phương châm, kế hoạch, mục tiêu phát triển của công nghiệp và các ngànhkinh tế khác phải lấy nông nghiệp, nông thôn làm đối tượng phục vụ, phải cóchính sách ưu tiên, ưu đãi đối với nông nghiệp và nông thôn Người
nói: “Nông thôn tăng gia sản xuất thực hành tiết kiệm thì ngày càng giàu có.
Nông thôn giàu có sẽ mua nhiều hàng hóa của công nghiệp sản xuất ra Đồng thời sẽ cung cấp đầy đủ lương thực, nguyên liệu cho công nghiệp và thành thị Như thế là nông thôn giàu có giúp cho công nghiệp phát triển Công nghiệp phát triển lại thúc đẩy cho nông nghiệp phát triển mạnh hơn nữa Công nghiệp, nông nghiệp phát triển thì dân giàu nước mạnh”(5) Như vậy,
Người không chỉ nhấn mạnh mối quan hệ hữu cơ giữa ngành công nghiệp vớinông nghiệp mà còn chỉ rõ vấn đề có tính quy luật trong quá trình điều hànhcủa Nhà nước, thể hiện ý chí của Đảng, nguyện vọng của nhân dân, là cơ sở
để đoàn kết khối liên minh công nông
b).Về sự cần thiết phải xây dựng và phát triển hợp tác hóa trong nông nghiệp, nông thôn Theo Người, nước ta với điểm xuất phát là một nước
Trang 4nông nghiệp lạc hậu, tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát
triển tư bản chủ nghĩa, vì vậy “làm hợp tác xã sẽ có lợi như quy luật tất yếu
là: một cây làm chẳng lên non, nhiều cây chụm lại nên hòn núi cao, đồng bào nông gia hăng hái cùng nhau làm việc đó” (7) Bởi hợp tác xã nông nghiệp,
nông thôn là chiếc cầu nối đưa nền sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn xã hội chủnghĩa, đưa nông dân từ chỗ làm ăn phân tán, manh mún lên chỗ làm ăn tậpthể, tập trung thống nhất Phát triển hợp tác xã phải triệt để tuân thủ cácnguyên tắc : Tự nguyện, cùng có lợi, quản lý dân chủ, từ thấp lên cao và có sựgiúp đỡ của Nhà nước Hợp tác xã nông nghiệp là điều kiện cần thiết để xã
hội hóa nông nghiệp, nông thôn
c).Về tính tất yếu phải thực hiện công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn – Người nhấn mạnh: “Muốn no thì phải sản xuất nhiều gạo Muốn ấm thì
phải sản xuất nhiều vải Muốn có vải có gạo thì phải có máy móc, phải có nhiều máy và máy tốt Máy móc là do quá trình công nghiệp hóa mang lại ” (8).
d) Về tầm quan trọng của thủy lợi hóa trong phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn - Người khẳng định: phát triển hợp tác hóa phải đi liền với
công tác thủy lợi hóa, coi thủy lợi là biện pháp hàng đầu của việc canh
nông “Muốn nhân dân ăn no phải đẩy nhanh nông nghiệp Muốn phát triển
tốt nông nghiệp thì phải làm tốt thủy lợi” (9) Bởi khí hậu nước ta không kém
phần khắc nghiệt, nắng lắm mưa nhiều hay gây hạn hán, lũ lụt, làm tốt côngtác thủy lợi sẽ điều hòa được nước tưới tiêu, góp phần khắc phục thiên tai
Người gọi lũ, hạn là “giặc lũ”, “giặc hạn” phải kiên quyết chống “Phòng lụt
chống lụt như là một chiến dịch lớn trên một mặt trân dài, trong một thời gian khá lâu Toàn thể đồng bào và cán bộ phải có quyết tâm, vượt mọi khó khăn, làm tròn nhiệm vụ đắp đê, giữ đê, phòng lụt, chống lụt” (10).
e).Về vai trò của kết cấu hạ tầng sản xuất đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn đã được Hồ Chí Minh hết sức quan tâm, mở rộng hệ
thống giao thông nông thôn là công việc của mọi ngành,mọi cấp.“Đắp đường
lớn là do Trung ương phụ trách, Bộ Giao thông chịu trách nhiệm Nhưng địa
Trang 5phương có thể làm những đường nhỏ Làng này qua làng khác thì xã tự động làm, nhiều xã đã làm tốt Nên cho đồng bào thấy rõ lợi ích của việc làm thêm đường xá” (11) Như vậy, Hồ Chí Minh là người đầu tiên khởi thảo phương
châm: “Nhà nước và nhân dân cùng làm” cơ sở hạ tầng sản xuất nông
nghiệp, nông thôn
f).Về công tác cán bộ, đặc biệt là cán bộ quản lý trong nông nghiệp nông - Người nhấn mạnh : “Cán bộ đem chính sách của Đảng và chính phủ
giải thích cho dân chúng hiểu và thi hành, đồng thời đem tình hình dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng Vì vậy, cán bộ là gốc của mọi công việc…Cán bộ nông dân phải tránh bệnh chủ quan hình thức, bệnh giấy tờ Cán bộ tỉnh phải đến tận các huyện, các xã Cán bộ huyện phải đến tận các xã các thôn Cán bộ phải chân đi, mắt thấy, tai nghe, miệng nói, tay làm, óc suy nghĩ Để thiết thực điều tra giúp đỡ kiểm soát, rút kinh nghiệm, trao đổi kinh nghiệm, giúp đỡ nông dân và học tập dân Trong các cấp chính quyền cũng như trong các ban lãnh đạo Nông hội phải có những anh em bần nông, cố nông tham gia thật sự”(12)
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn rấtrộng lớn và phong phú Trong khuôn khổ có hạn của bài viết này chúng tôichỉ xin lược dẫn một số vấn đề đã được Hồ Chí Minh trình bày dưới hình thứcngôn ngữ giản dị, dễ hiểu, giàu tính nhân văn, thể hiện tình cảm và sự quantâm sâu sắc của Người đối với nông dân, nông nghiệp, nông thôn nước ta.Hướng tới kỷ niệm lần thứ 120 ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng tacùng nhau ôn lại và vận dụng tốt những lời dạy của Người về nông dân, nôngnghiệp, nông thôn vào nhiệm vụ công tác của mình cũng là việc làm có ýnghĩa hết sức thiết thực hiện nay
2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về phát triển một nền nông nghiệp ở nước ta
Nói về tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp là nói về hệ thống nhữngluận điểm, lý luận toàn diện và sâu sắc được rút ra từ thực tiễn cách mạng; từ
Trang 6sự kế thừa và phát triển những kinh nghiệm, truyền thống đặc sắc của dân tộc
và trí tuệ của thời đại nhằm xây dựng và phát triển nền nông nghiệp Việt Nam
từ sản xuất nhỏ, manh mún, lạc hậu tiến dần lên nền nông nghiệp hiện đại,khoa học – kỹ thuật tiên tiến, có khả năng cải thiện và nâng cao đời sống vậtchất, tinh thần của nhân dân lao động
Nông nghiệp với Hồ Chí Minh luôn có một vai trò, vị trí đặc biệt quantrọng đối với sự phát triển của nền kinh tế, xã hội cũng như trong việc nângcao đời sống, thu nhập của người nông dân Với Người: Nông nghiệp là gốc,nông nghiệp là chính, là mặt trận chính; nông nghiệp là việc quan trọngnhất… Người cho rằng, Việt Nam là nước sống về nông nghiệp, nền kinh tếlấy canh nông làm gốc, do vậy “nông dân ta giàu thì nước giàu Nông nghiệp
ta thịnh thì nước thịnh” Từ đó, Người coi việc tập trung phát triển nôngnghiệp là nhiệm vụ trọng tâm của toàn Đảng, toàn dân và yêu cầu các ngànhphải lấy việc phục vụ nông nghiệp làm trọng tâm
Như vậy, cái đặc sắc ở Hồ Chí Minh là Người đã chỉ rõ nông nghiệp lànhân tố đầu tiên, là cội nguồn giải quyết mọi vấn đề xã hội Nếu nông nghiệpphát triển, lương thực, thực phẩm dồi dào, nông dân khá giả thì xã hội sẽ phồnvinh Ngược lại, nông nghiệp đình đốn thì xã hội đình đốn, các ngành kháctheo đó mà suy giảm
Với Hồ Chí Minh, nền nông nghiệp Việt Nam phát triển phải là một nền nông nghiệp phát triển toàn diện, nền nông nghiệp phát triển đó càng không
phải trong một nền kinh tế thuần nông mà là trong một nền kinh tế bền vữnghiện đại, với sự phong phú về ngành nghề, đa dạng hóa về sản phẩm TheoNgười: “Sản xuất phải toàn diện, sản xuất thóc là chính, đồng thời phải coitrọng hoa màu, cây ăn quả, cây công nghiệp, chăn nuôi, thả cá và nghềphụ”(14) Người nhắc nhở: “Trung ương thường nói nông nghiệp phải toàndiện Mình không những cốt gạo, ngô, khoai, sắn, bông mà còn cốt các thứkhác nữa Cho nên phải toàn diện” (15) Nói chuyện với cán bộ miền núi trongHội nghị tổng kết cuộc vận động hợp tác hóa nông nghiệp, phát triển sản xuất,
Trang 7kết hợp hoàn thành cải cách dân chủ ở miền núi, Người cũng nói: “Sản xuấtphải toàn diện, trồng cây lương thực và cây công nghiệp, phát triển chăn nuôi,phát triển nghề rừng, chú trọng đẩy mạnh chăn nuôi, vì miền núi có nhiều khảnăng chăn nuôi”(16) Hồ Chí Minh đã thẳng thắn phê bình đồng bào TuyênQuang vì có “khuyết điểm là không toàn diện, không chú trọng đầy đủ về câycông nghiệp và hoa màu” (17) Hay nhân dân xã Đại Nghĩa (Hà Đông) vì: “Sảnxuất chưa toàn diện” vì “xem nhẹ hoa màu và cây công nghiệp”…
Vậy cụ thể như thế nào là một nền nông nghiệp toàn diện theo tư tưởng
Hồ Chí Minh? Qua các tác phẩm, bài nói và viết của Hồ Chí Minh cho thấyquan niệm về một nền nông nghiệp toàn diện theo Người phải là:
Thứ nhất: Nền nông nghiệp toàn diện trước hết phải là một nền nông nghiệp có ngành trồng trọt phát triển Trong đó “Trồng trọt cũng phải phát triển toàn diện”
Hồ Chí Minh cho rằng, trồng trọt, trước hết, phải trồng cây lương thực,
bởi vì “nông nghiệp là nguồn cung cấp lương thực” (18) Người nói nhiều đếntrồng lúa, coi cây lúa là cây chính trong các cây lương thực: “Sản xuất thóc làchính” Sau cây lúa, Người rất chú trọng đến các cây hoa màu như ngô, khoai,sắn là nguồn lương thực bổ sung cho cây lúa và là nguồn thức ăn chủ yếu cho
chăn nuôi Người nói: “Phải hết sức phát triển hoa màu, chỉ có thóc, không có
hoa màu là không được Hoa màu không những là cây lương thực quý củangười, mà còn dùng để chăn nuôi Xã Đại Nghĩa vì thiếu chú ý đến hoa màucho nên chăn nuôi kém” (19)
Thứ hai: Theo Hồ Chí Minh, nền nông nghiệp toàn diện phải có ngành chăn nuôi phát triển Nói chuyện trong Hội nghị tổng kết phong trào sản xuất
nông, lâm, ngư nghiệp năm 1959, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Về chăn nuôi,phải chú ý phát triển chăn nuôi càng nhiều càng tốt”(20) Theo Người, “Phải phát triển mạnh chăn nuôi để đảm bảo có thêm thịt ăn, thêm sức kéo, thêm
phân bón” (21) Người cũng nhấn mạnh lợi ích của chăn nuôi với trồng trọt:
“Vì chăn nuôi kém mà phân bón ít, lại vì phân bón ít mà sản lượng lúa và hoa
Trang 8màu giảm sút” (22) Hay mối quan hệ giữa trồng trọt và chăn nuôi: “Muốn
ruộng tốt thì phải dùng nhiều phân Muốn có nhiều phân thì phải đẩy mạnh chăn nuôi Muốn phát triển chăn nuôi thì phải tăng diện tích trồng thức ăn cho
và phê bình: “Các nơi phải nắm vững khẩu hiệu cần kiệm xây dựng hợp tác
xã, tránh trình trạng ăn uống lãng phí như một số hợp tác xã lập xong đã mổ
bò, giết lợn liên hoan”(25) Hay khi về thăm cán bộ và bà con xã viên xã VĩnhThành, huyện Yên Thành (Nghệ An), Người nói với đồng bào và cán bộ ởđây: “Phải tiết kiệm, chớ có gặp một việc gì cũng làm mấy con lợn để liênhoan, đầu mùa cấy liên hoan, gặt xong liên hoan”(26)
Thứ ba: nông nghiệp toàn diện, theo Người phải phát triển lâm nghiệp: Trồng cây, gây rừng, khai thác lâm thổ sản có kế hoạch.
Quan điểm của Hồ Chí Minh là: “cây và rừng là nguồn lợi lớn”, do vậy,Người luôn nhắc nhở bà con nông dân, đặc biệt là bà con các dân tộc phảitrồng rừng và bảo vệ rừng Nói chuyện với đồng bào nhân dân Tuyên Quang,Người chỉ rõ: “Đồng bào phải chú ý bảo vệ rừng và trồng cây gây rừng Tục
ngữ nói “Rừng vàng, biển bạc” Chúng ta chớ lãng phí vàng, mà phải bảo vệ
vàng của chúng ta” (27) Người còn nhấn mạnh: “ Phá rừng thì dễ, nhưng gâylại rừng thì phải mất hàng chục năm” (28)
Nói đến trồng rừng, Người còn nhắc phải “trồng cây ăn quả và cây làmthuốc” (29) Theo Người, khí hậu và đất rừng của chúng ta có ưu thế là cungcấp rất nhiều cây dược liệu quý, nếu như ta biết bảo vệ và nuôi trồng
Trang 9Đi đôi với trồng rừng, bảo vệ rừng, Hồ Chí Minh cũng nói về khai tháclâm, thổ sản, nguồn lợi kinh tế thu được từ rừng Trong bài nói chuyện tại Hộinghị cán bộ miền núi, ngày 1/9/1962, Người nhắc nhở: “Phải đẩy mạnh… nghềrừng” Nói với đồng bào tỉnh Tuyên Quang, Người chỉ ra: “Về khai thác lâm thổsản: Đó là một nguồn lợi cho đồng bào tỉnh ta, nó gần bằng 1 phần 3 giá trị củalương thực”(30) Với tỉnh Hà Giang, Người cũng nói “việc khai thác lâm thổ sản
trong ba năm qua mỗi năm đưa lại cho đồng bào một số tiền bằng 3.765 tấnthóc”(31)
Việc khai thác lâm thổ sản là cần thiết, vừa mang lại lợi ích kinh tế, vừalàm cho rừng phát triển Nhưng việc khai thác không đúng cách hoặc lợi dụngviệc khai thác để phá rừng thì gây nhiều thiệt hại Hồ Chí Minh phê bình: “…đồng bào nông dân có khuyết điểm là không bảo vệ rừng, không giữ rừng đượctốt, làm rừng bừa bãi”(32) Người nhắc nhở: “Nghề rừng phải có kế hoạch chuđáo, phải chấm dứt tình trạng khai thác bừa bãi như hiện nay” Phá rừng nhiều,theo Người “sẽ ảnh hưởng đến khí hậu, ảnh hưởng đến sản xuất, đời sống rấtnhiều”(33) Đây là những vấn đề lớn, có tính chất toàn cầu mà Hồ Chí Minh sớmnhận ra, đặc biệt là vấn đề về mối quan hệ giữa trồng cây, gây rừng với môitrường sinh thái Và hiện nay chúng ta đang phải gánh chịu cũng như đang tìmcách khắc phục những hậu quả do nạn phá rừng mà con người đã gây ra
Thứ tư: nông nghiệp toàn diện, theo Hồ Chi Minh còn phải đặt trong mối quan hệ với phát triển ngành ngư nghiệp và các ngành kinh tế gắn liền với biển.
Khi ra thăm và nói chuyện với nhân dân đảo Cô Tô, Người dặn dò: “Cầnđẩy mạnh nghề đánh cá, nghề làm muối, nuôi dưỡng và bảo vệ các thứ hảisâm, trân châu v.v…”(34) là những nghề gắn với kinh tế biển mà nước ta cónhiều tiềm năng để phát triển mạnh mẽ trong tương lai
Khi nói đến nghề cá, cũng phải lưu ý rằng, Hồ Chí Minh không chỉ nhắcđến phát triển nghề cá ở vùng biển, Người còn nhắc phải phát triển nghề cá ở
Trang 10các vùng đồng bằng ven biển Do đó, Người từng nhắc nông dân ta phải trồngdâu nuôi tằm, lấy tơ làm lưới đánh cá
Hiểu rõ đặc điểm tự nhiên, khí hậu của nước ta đối với người làm nôngnghiệp, Hồ Chí Minh đã có ý tưởng kết hợp trồng lúa và nuôi cá trong các ao
hồ, trên sông và cả trên ruộng theo phương thức kết hợp để nâng cao thunhập, cải thiện đời sống Do đó, khi đi thăm nhân dân các tỉnh đồng bằng nhưHưng Yên, Hà Đông, Hải Dương, Người đều nhắc cùng với trồng lúa, hoamàu, chăn nuôi cần phải thả cá Người chỉ rõ: “Cần đẩy mạnh thả cá để cungcấp thêm thực phẩm bổ sung cho thịt, cải thiện đời sống nhân dân Nuôi cácũng dễ Có nước và có công thì cá phát triển”(35)
Thứ năm: Khi nói đến nông nghiệp toàn diện, ngoài nông, lâm, ngư nghiệp, Hồ Chí Minh cũng nói đến nghề phụ gia đình.
Ở những vùng nông thôn của Việt Nam, thông thường khi năng suấttrồng trọt và chăn nuôi đạt trình độ nhất định, có một số lao động dư thừa.Mặt khác, đặc thù của sản xuất nông nghiệp là theo thời vụ, trong một mùa cómột số ngày nông nhàn, lao động không được sử dụng Số lao động dư thừa
đó chuyển sang làm nghề phụ để có thêm thu nhập Nắm chắc tình hình thực
tế đó, Hồ Chí Minh đã quan tâm, nhắc nhở đồng bào các địa phương khai thác
mảnh vườn, mở mang nghề phụ Người nói: “Miếng vườn của mỗi gia đình xã viên và các loại nghề phụ là nguồn lợi để tăng thu nhập”(36) Từ đó, Người
nhắc nhở: “Phát triển thích đáng nghề phụ của gia đình xã viên”.
Vậy, vì sao Hồ Chí Minh coi trọng phát triển sản xuất nông nghiệp toàndiện?
Sỡ dĩ Người coi trọng phát triển nông nghiệp toàn diện, vì phát triểnnông nghiệp toàn diện không những đáp ứng được nhu cầu cái ăn, cái mặc,chỗ ở, ổn định và cải thiện được đời sống nhân dân, mà còn vì phát triển nôngnghiệp toàn diện là giải pháp quan trọng để phát triển nông nghiệp mạnh mẽ.Hay nói cách khác, đó là giải pháp quan trọng để phát triển bản thân nền nôngnghiệp Việt Nam
Trang 11Như vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh nền nông nghiệp toàn diện lànền nông nghiệp bao gồm cả: nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp vàngành nghề phụ có cơ cấu kinh tế nội bộ ngành hợp lý, cân đối, hài hòa,
bổ sung cho nhau cùng phát triển mạnh mẽ, hiệu quả kinh tế cao và bềnvững Sự đa dạng hóa nông nghiệp trong tư tưởng của Người có một ýnghĩa lớn lao đối với sự hòa nhập và thích nghi nhanh của các sản phẩmnông nghiệp đối với sự biến động; nó chính là cái đệm giảm sốc khi cónhững chấn động vì thiên tai, địch họa, nó làm giảm bớt các hậu quả xấu
do nền kinh tế độc canh cây lúa mang lại, giúp nông dân có nhiều phương
án lựa chọn tổ chức sản xuất của mình, giúp họ nhanh nhạy và nâng caohiệu quả của sản xuất nông nghiệp