Bài giảng khoa học đất (ngành quản lý đất đai) chương 3 (1) các yếu tố hình thành đất

các vật liệu đầu tiên trong đất • thuyết “Big Bang” để giải thích cho sự ra đời của các hành tinh và các ngôi sao trong vũ trụ • Trong số hàng triệu mảnh vở bay ra có 9 mảnh nhận được lự

Chương 3:

Các yếu tố hình thành đất

khái niệm về đất

• Đất là một phần của vỏ trái đất, nó là lớp phủ của lục địa mà bên dưới nó là đá và

khoáng sinh ra nó, bên trên là thảm thực bì

và khí quyển

• Đất được xem như một thể sống, nó luôn

luôn vận động, biến đổi và phát triển

các vật liệu đầu tiên trong đất

• thuyết “Big Bang” để giải thích cho sự ra đời của các hành tinh và các ngôi sao trong

vũ trụ

• Trong số hàng triệu mảnh vở bay ra có 9 mảnh nhận được lực cân bằng nên quay ổn định trên quỹ đạo của nó, đó là 9 hành tinh quay quanh mặt trời (hiện nay còn 8 hành tinh), trong đó có trái đất

các vật liệu đầu tiên trong đất

• Trái đất được hình thành cách đây 4,55 tỷ năm và

sự sống xuất hiện trên bề mặt của nó khoảng 1 tỷ

năm Kể từ đó, sinh quyển của Trái Đất đã có thay đổi đáng kể bầu khí quyển và các điều kiện vô cơ khác

• Người ta hy vọng rằng Trái Đất còn có thể hỗ trợ

sự sống thêm 1,5 tỷ năm nữa, trước khi kích thước của Mặt Trời tăng lên và tiêu diệt hết sự sống

các vật liệu đầu tiên trong đất

• Các mảnh vỡ do phong hóa được gọi chung

là “vật liệu phong hóa” Các vật liệu phong hóa thì không thể đứng yên dưới tác động của các yếu tố khí hậu (mưa, gió ) mà

chúng bị mang đi và tích tụ lại một nơi nào

đó

• “mẫu chất” và mẫu chất có thể hình thành đất khi có điều kiện

– Thoát thủy trung bình

– Thoát thủy yếu

– Thoát thủy kém

Đất phát triển tốt ở vùng thoát thủy tốt

Đất ít phát triển nhất ở vùng bị rửa trôi,

Đất tích tụ các thành phần từ địa hình cao Đất ngập nước

Các đốm màu sáng càng gần bề mặt Tốt Trung bình Yếu Kém

Phân cấp sự thoát thủy

Địa hình – xói mòn & tích tụ

Vùng trên cao bằng phẳng

Vùng triền đồi có độ dốc lớn

Vùng triền đồi thoai thoải

Vùng chân đồi

• Vùng trên cao bằng phẳng

(Summit)

• ít bị xói mòn nhất và đất có mức độ phát triển nhất (sự phân tầng rõ

nhất)

• Vùng triền đồi thoai thoải

(Backslope) giống như vùng

summit trừ khi độ dốc

• l ớn hơn 20%

Vùng triền đồi có độ dốc lớn (shoulder)

Vùng chân đồi (footslope)

• Tích tụ vật liệu từ vùng cao

• Nó cũng có thể bị rửa trôi do nước

Ap A1 A2 A3

AB Btg

Water

Ví dụ ở Minnesota

Sườn đồi phía Nam

- ít cây cối

- đất có mức độ phát triển ít hơn

Sườn đồi phía Đông

- nhi ều cây cối

- đất có mức độ phát triển nhiều hơn

Sự vận chuyển của mẫu chất

Trầm tích do gió cuốn

Loess – các hạt thịt (0,05 - 0,002mm) Đụn cát (eolian sand)

• Thực vật – cung cấp chất hữu cơ

Rừng:

lá rụng trên mặt đất mỗi năm cung cấp chất hữu

cơ trên 1 dm

Rừng & đồng cỏ

• Tấm lá chắn sinh học che chở cho đất

• Bổ sung thành phần hữu cơ cho đất

– Nhờ vào sự thay đổi của thực vật trên 8000 năm qua, đất được

hình thành dưới những cánh rừng và đồng cỏ

Yếu tố hình thành đất – SINH VẬT

• Vi sinh vật

– Phong phú với nhiều chủng loại

– Có thể có tới hàng trăm triệu con / 1 g

đất

– Các quá trình có sự tham gia của VSV:

• phân giải xác hữu cơ,

• hình thành mùn,

• chuyển hoá đạm trong đất,

• cố định đạm từ khí trời

– Sinh khối vsv lớn, góp phần cung cấp

chất hữu cơ và tạo độ phì đất

Tiến trình xảy ra ở vùng có ảnh hưởng của sinh vật:

(a) sự hấp thụ năng lượng và các chất thông qua quang hợp;

(b) sự phân hủy chất dư thừa của thực vật;

(c) sự trao đổi cation và

(d) sự tạo thành các phức giữa khoáng và chất hữu cơ

Yếu tố hình thành đất - THỜI GIAN

• Sinh vật và khí hậu tác động lên mẫu chất

và địa hình theo thời gian

• Tuổi của đất được xác định dựa trên mức độ phát triển của đất chứ không phải là số năm

mà nó hình thành

• Bao lâu để gọi là đất già thì tùy thuộc vào

mật độ của các tiến trình hình thành đất hay của 4 yếu tố hình thành đất bên trên

Phân loại tuổi

Bqm

Tính chất của đất già

• Mất chất dinh dưỡng (các base)

= pH thấp làm cho đất chua hơn

• Tăng hàm lượng sắt làm cho đất

có màu nâu hoặc đỏ hơn

• lớp mẫu chất bị Phong hóa sâu

hơn làm cho đất có phẫu diện

sâu hơn

chức năng của đất

• Môi trường để các loại cây trồng sinh

trưởng và phát triển

• Địa bàn cho các quá trình biến đổi và phân

hủy các phế thải hữu cơ và khoáng

• Nơi cư trú cho các động vật đất

• Địa bàn để cung cấp nước và lọc nước

• Địa bàn cho các công trình xây dựng

 Nhiệt độ  sự phát triển của đất: Nóng hơn = Nhanh hơn

Lạnh hơn = chậm hơn

hơn

Vùng rửa trôi - được xác định bằng vị trí

của CaCO3 trong phẫu diện

Nhiệt độ và mưa ảnh hưởng đến sét, carbonate và chất hữu cơ

Nhiệt độ và mưa ảnh hưởng đến pH đất

Chỉ số khô khan (I):

swf