Chính vì nhu cầu bức thiết của đời sống xã hội về việc trợ giúp pháp ly cho người nghèo, diện chính sách, người bị thiếu sót về thể chất, tinh thần, Nhà nước đã ban hành Luật trợ giúp ph
Trang 1KHOA ĐÀO TẠO LUẬT SƯ
-BÀI TIỂU LUẬN LUẬT SƯ VÀ NGHỀ LUẬT SƯ
Chuyên đề: Hoạt động trợ giúp pháp lý của luật sư
Thực trạng và Giải pháp
Học viên : Phan Thị Hồng Hạnh Lớp : D
Khóa : XI
Hà Nội ngày 03 tháng 06 năm 2011
Trang 2MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU……… 3
PHẦN 1: HIỂU BIẾT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ……… 4
1.1 Lịch sử ra đời phát triển hoạt động trợ giúp pháp lý……… 4
1.2 Ý nghĩa của hoạt động trợ giúp pháp lý……… 5
1.3 Hệ thống pháp luật về hoạt động trợ giúp pháp lý……… 7
PHẦN 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ……… 9
2.1 Hoạt động trợ giúp pháp lý của luật sư………9
2.2 Thực tiễn hoạt động trợ giúp pháp lý……….10
PHẦN 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CHO HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ… 12
3.1 Phương hướng phát triển của hoạt động trợ giúp pháp lý trong thời gian tới…… 12
3.2 Giải pháp phát triển hoạt động trợ giúp pháp lý………12
KẾT LUẬN……… 15
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Kể từ ngày thành lập, Nhà nước ta đã xác định là Nhà nước của dân, do dân và vì dân Điều đó phải được thể hiện thành hiện thực bằng việc đem lại hạnh phúc thật sự cho mọi tầng lớp nhân dân, nhất là thành phần thiệt thòi trong xã hội Để làm được điều này, quyền và lợi ích hợp pháp và chính đáng của họ phải được tôn trọng và bảo vệ Chính vì nhu cầu bức thiết của đời sống xã hội về việc trợ giúp pháp ly cho người nghèo, diện chính sách, người bị thiếu sót về thể chất, tinh thần, Nhà nước đã ban hành Luật trợ giúp pháp lý và các văn bản liên quan làm cơ sở và nền tảng cho các hoạt động hỗ trợ pháp lý được thực thi trên thực thế
Trang 4PHẦN 1 HIỂU BIẾT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ
1.1 Lịch sử ra đời phát triển hoạt động trợ giúp pháp lý
Hoạt động trợ giúp pháp lý có thể đã được manh nha từ rất lâu trong lịch sử hình thành và phát triển đất nước; tuy nhiên, phải đến vài chục năm trở lại đây vấn đề về trợ giúp pháp lý mới chính thức được đề cập trong các văn bản pháp luật của Cơ quan Nhà nước
Tại Công văn số 485/CV-VPTW ngày 31 tháng 5 năm 1995, Văn phòng Trung ương Đảng đã khẳng định quyết tâm chính trị trong việc bảo đảm quyền được tiếp cận với pháp luật của người nghèo và đối tượng chính sách, theo đó Ban
Bí thư Trung ương Đảng đã chỉ đạo Chính phủ “cần nghiên cứu lập hệ thống
dịch vụ tư vấn pháp luật không lấy tiền để hướng dẫn nhân dân sống và làm việc theo pháp luật” Sau đó Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần
thứ 3, Khóa VIII tiếp tục khẳng định: “Tổ chức hình thức tư vấn pháp luật cho
các cơ quan, tổ chức và nhân dân, tạo điều kiện cho người nghèo được hưởng dịch vụ tư vấn pháp luật miễn phí”.
Thuật ngữ “trợ giúp pháp lý” chỉ chính thức được khẳng định trong pháp luật
dưới Quyết định số 734/TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 6 tháng 9 năm 1997 quy định về việc thành lập hệ thống tổ chức trợ giúp pháp lý cho người nghèo, đối tượng chính sách
Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XI, đã đánh dấu bước chuyển về chất, đưa hoạt động trợ giúp pháp lý lên một tầm cao mới phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước và xu thế thời đại thông qua việc Quốc hội ban hành Luật Trợ giúp
Trang 5pháp lý có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 1 năm 2007 Theo quy định tại
Điều 3 của Luật thì “trợ giúp pháp lý được hiểu là việc cung cấp dịch vụ pháp
lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý, giúp người được trợ giúp pháp lý bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật; góp phần vào việc phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo vệ công lý, bảo đảm công bằng xã hội, phòng ngừa, hạn chế tranh chấp và vi phạm pháp luật”.
1.2 Ý nghĩa của hoạt động trợ giúp pháp lý
Hoạt động trợ giúp pháp lý là một trong những hoạt động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong xã hội
Thứ nhất, với mục tiêu là nâng cao hiểu biết pháp luật, tạo điều kiện cho các
thành phần xã hội yếu thế tiếp cận pháp luật, tạo ra cơ chế công bằng trong mỗi công dân khi thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định pháp luật, tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền Từ việc nâng cao kiến thức pháp lý cho người dân, tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp
lý sẽ góp phần mở rộng việc thực thi dân chủ ở cơ sở Thông qua việc tuân thủ, chấp hành, sử dụng và áp dụng pháp luật, người dân sẽ có những hành vi ứng
xử hợp pháp Chủ trương “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” sẽ rất khó
được thực hiện nếu như người dân thiếu hiểu biết về kiến thức pháp lý
Thứ hai, tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý góp phần vào công cuộc cải
cách tư pháp, cải cách hành chính hiện nay Trong thực tế vẫn còn một số cán
bộ công chức nhà nước chưa tuân thủ nghiêm Quy chế văn hóa công sở Một trong những nguyên nhân dẫn tới hiện tượng trên là do sự phản ứng từ phía xã hội đối với những hành vi vi phạm quá nhẹ Và vì sao sự phản ứng của xã hội đối với những hành vi vi phạm lại quá nhẹ? Một trong những nguyên nhân quan trọng là do trình độ nhận thức của người dân còn hạn chế Khi người dân
Trang 6được nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật thì sẽ tránh được sự tùy tiện, lạm quyền từ phía cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước trong việc thực thi nhiệm
vụ Áp lực từ dư luận xã hội sẽ góp phần nâng cao nỗ lực hoàn thành vai trò xã hội của đội ngũ cán bộ chính quyền
Ngoài ra, tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý còn giúp cho các cơ quan tiến hành tố tụng, các cơ quan Nhà nước giải quyết công việc một cách khách quan, công bằng và đúng luật Thông qua tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý, sự không hợp lý và không rõ ràng từ các quy định pháp luật, nhất là những quy định pháp luật liên quan đến người được trợ giúp pháp lý có thể được phát hiện, và từ đó kiến nghị cơ quan chức năng sửa đổi, bổ sung nhằm làm hoàn thiện hơn trong việc xây dựng cơ chế, chính sách và pháp luật
Thứ ba, tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý góp phần quan trọng trong
công tác xóa đói, giảm nghèo, đền ơn, đáp nghĩa, thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước Thực tế qua hơn 10 năm tổ chức và hoạt động, Trung tâm trợ giúp pháp lý Nhà nước của tỉnh đã góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật cho người nghèo, đối tượng chính sách, người già cô đơn, trẻ em không nơi nương tựa, dân tộc thiểu số, phụ nữ bị bạo hành Chính vì vậy, hoạt động trợ giúp pháp lý góp phần đẩy mạnh công tác xóa đói, giảm nghèo, nâng cao mức sống của đồng bào, không phân biệt dân tộc, địa bàn sinh sống…
Thứ tư, hiệu quả tham gia của người dân trong đời sống chính trị xã hội phụ
thuộc vào năng lực của chính họ Khi người dân hiểu biết ít về pháp luật và những nguyên tắc cơ bản của quản lý nhà nước, quản lý xã hội, họ có xu hướng chỉ nêu nguyện vọng, mong muốn mà thiếu sự tham gia bàn bạc, thảo luận một cách hiệu quả vào việc giải quyết các vấn đề ở dịa phương Thậm chí,
do thiếu hiểu biết về pháp luật, về quy chế dân chủ cơ sở mà tại một số nơi, một bộ phận quần chúng nhân dân bị các phần tử xấu kích động, dẫn tới việc
Trang 7làm trái pháp luật Do đó, tổ chức thực hiện các hoạt động về trợ giúp pháp lý
đã góp phần vào việc triển khai các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống
Thứ năm, tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý có vai trò củng cố, bảo vệ và
phát triển các giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tộc Theo tâm lý chung, người dân rất “sợ” kiện tụng Do vậy, hoạt động hòa giải cơ sở gắn với trợ giúp pháp lý là hình thức được người dân ủng hộ bởi sự phù hợp cả về cơ
sở pháp lý và cả cơ sở đạo đức xã hội Từ đặc điểm không thu phí từ người được trợ giúp pháp lý, những giá trị đạo đức được củng cố Sự đồng thuận xã hội cũng từ đó được tăng cường
1.3 Hệ thống pháp luật về hoạt động trợ giúp pháp lý
Hiện nay, hệ thống pháp luật quy định về hoạt động trợ giúp pháp lý bao gồm: 1) Luật trợ giúp pháp lý do Quốc hội ban hành ngày 29 tháng 6 năm 2006; 2) Chỉ thị 35/2006/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 13
tháng 10 năm 2006 về việc triển khai thi hành luật trợ giúp pháp lý; 3) Nghị định số 07/2007/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 12 tháng 01
năm 2007;
4) Quyết định số 09/2008/QĐ-BTP do Bộ Tư Pháp ban hành ngày 8 tháng
12 năm 2008;
5) Thông tư liên tịch số10/2007/TTLT-BTP-BCA-BQP-
BTC-VKSNDTC-TANDTC do Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính,
Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Toà án nhân dân tối cao phối hợp ban hành ngày 28 tháng 12 năm 2007hướng dẫn áp dụng một số quy định
về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng;
Trang 86) Quyết định 52/2010/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày
18 tháng 8 năm 2010 về chính sách hỗ trợ pháp lý nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết pháp luật cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số tại các huyện nghèo giai đoạn 2011 – 2020
Nhìn chung, với các văn bản trên đây, hệ thống pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động trợ giúp pháp lý, mặc dù không phải là phong phú, tuy nhiên đã bao hàm khá đầy đủ các quy định cho hoạt động trợ giúp pháp lý được thực hiện và vận hành theo những chuẩn mực và trật tự cần thiết trong xã hội
Trang 9PHẦN 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ
2.1 Hoạt động trợ giúp pháp lý của luật sư
Luật luật sư hiện hành không quy định bắt buộc luật sư phải tham gia hoạt
động trợ giúp pháp lý mà chỉ “khuyến khích luật sư và tổ chức hành nghề luật
sư tham gia hoạt động trợ giúp pháp lý miễn phí” Ở các nước trên thế giới,
một luật sư phải tham gia tư vấn trợ giúp pháp lý miễn phí trong một số lượng giờ nhất định trong một tuần, một tháng, hay một năm như được quy định cụ thể mang tính bắt buộc Ở Việt Nam, hoạt động này là tự nguyện của luật sư và trên thực tế có một số ít luật sư đã tích cực tham gia hoạt động trợ giúp pháp lý miễn phí cho những đối tượng đặc biệt như người nghèo, người có công với cách mạng, người già cô đơn, người tàn tật…
Theo thống kê gần đây của thành phố Hà Nội, chỉ có khoảng 100 luật sư trong tổng số 1.500 luật sư đang hoạt động tại hơn 250 tổ chức hành nghề luật sư có tham gia cộng tác với Trung tâm Trợ giúp Pháp lý của thành phố Điều này cho thấy hoạt động trợ giúp pháp lý chưa thực sự được luật sư coi là nghĩa vụ với
xã hội, chưa được nhận thức về tầm quan trọng và ý nghĩa của hoạt động trợ giúp miễn phí này Một trong những nguyên nhân quan trọng là do thù lao của luật sư tham gia công tác trợ giúp pháp lý miễn phí thấp hơn rất nhiều lần so với mức thu nhập thực tế tại các tổ chức hành nghề luật Tình trạng này trong tương lai không xa cần phải được khắc phục hiệu quả để hoạt động trợ giúp pháp lý cho những lớp người thiệt thòi trong xã hội sẽ trở thành một thói quen
và sự nhiệt tình của các luật sư
Trang 102.2 Thực tiễn hoạt động trợ giúp pháp lý
• Về thể chế
Các chính sách trợ giúp pháp lý được xây dựng đã trở thành một trong các chiến lược quan trọng của Chính Phủ va mục tiêu trọng tâm của quốc gia về xóa đói, giảm nghèo, và mở rộng dân chủ Đồng thời công tác trợ giúp pháp lý cũng được khẳng định là bộ phận cấu thành của công cuộc cải cách về tư pháp, hành chính và lập pháp của đất nước
• Về tổ chức
Số lượng các cơ quan đoàn thể, tổ chức trong nước tham gia hoạt động trợ giúp pháp lý ngày càng đông đảo Cụ thể là hiện nay cả nước có khoảng 63 trung tâm trợ giúp pháp lý của Nhà nước trực thuộc các sở tư pháp, hơn 30 trung tâm
tư vấn pháp luật của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và văn phòng luật sư, và trên 100 tổ chức hành nghề luật sư đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý
• Về đội ngũ cán bộ
Dựa trên những đánh giá về nhu cầu trợ giúp pháp lý thực thì hiện nay đội ngũ trợ giúp viên pháp lý còn hạn chế về số lượng, mặc dù đã có trên 170 người được bổ nhiệm Trợ giúp viên pháp lý, gần 100 người đã được cấp chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ trợ giúp pháp lý hoặc đang trong quá trình làm thủ tục để được ủy ban nhân dân các tỉnh cấp chứng chỉ Bên cạnh đó, do thiếu nhân sự, các chuyên viên đều phải kiêm nhiệm, và không có điều kiện để được bồi dưỡng chuyên môn thường xuyên, nên ảnh hưởng đến cả số lượng và chất lượng trợ giúp pháp lý
• Về kết quả trợ giúp pháp lý
Trang 11Kể từ năm 1997 đến nay, đã có khoảng gần một triệu rưởi vụ việc được hỗ trợ với dịch vụ trợ giúp pháp lý do Cục trợ giúp pháp lý và các Trung tâm trợ giúp tại các tỉnh, thành phố thực hiện Phương thức thực hiện việc trợ giúp pháp lý cũng khá đa dạng, từ việc làm đại diện, bào chữa, tư vấn, kiến nghị, đến giúp hòa giải Đã có nhiều người được trợ giúp pháp lý, đặc biệt là người dân tộc, người có công với cách mạng, và người nghẻo
Trang 12PHẦN 3 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CHO HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP PHÁP LÝ
3.1 Phương hướng phát triển của hoạt động trợ giúp pháp lý trong thời gian
tới
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 678/QĐ-TTg phê duyệt
“Chiến lược phát triển trợ giúp pháp lý ở Việt Nam đến năm 2020, định hướng
đến năm 2030” Điều này cho thấy sự quan tâm của Nhà nước trong việc nỗ lực
xây dựng hoạt động trợ giúp pháp lý trở nên chuyên nghiệp và hiệu quả
Mục tiêu của chiến lược mang tầm quốc gia này là cung ứng dịch vụ trợ giúp pháp lý kịp thời, đầy đủ, có chất lượng cho người dân thuộc diện được trợ giúp pháp lý, bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của công dân khi có vướng mắc pháp luật, qua đó nhằm phát triển trợ giúp pháp lý ổn định và bền vững, bảo vệ công lý và công bằng xã hội, tăng hiệu quả thực thi công vụ và ý thức tuân thủ và chấp hành pháp luật vào cuộc sống Nhà nước cũng xác định sẽ huy động triệt để sự tham gia vào công tác trợ giúp pháp lý của các nguồn lực xã hội, sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế và các cơ quan và cá nhân
3.2 Giải pháp phát triển hoạt động trợ giúp pháp lý
• Giải pháp thực hiện
Để hoàn thành các mục tiêu đề ra cho phương hướng phát triển như trình bày ở phần trên, nhiều giải pháp cần phải được áp dụng hệ thống, liên kết và hỗ trợ nhau, trong đó có thể kể đến các giải pháp sau:
Trang 13- Hoàn thiện pháp luật về trợ giúp pháp lý tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho tổ
chức và hoạt động trợ giúp pháp lý;
- Tăng cường hoạt động truyền thông để nâng cao nhận thức của các cơ
quan, tổ chức, cá nhân về tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý;
- Từng bước nâng cao điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị làm việc
cho các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý;
- Phát triển Quỹ Trợ giúp pháp lý Việt Nam, nghiên cứu và thể chế hóa về
việc mở rộng chi nhánh của Quỹ tại địa phương để thu hút ngày càng nhiều đóng góp của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cho hoạt động trợ giúp pháp lý;
- Xác định trách nhiệm phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý của các cơ
quan, tổ chức với tổ chức và người thực hiện trợ giúp pháp lý;
- Nâng cao chế độ đãi ngộ cho người thực hiện trợ giúp pháp lý, có chế độ
khen thưởng kịp thời để khuyến khích, động viên những người có nhiều đóng góp cho hoạt động trợ giúp pháp lý và thu hút lực lượng xã hội tham gia;
- Tăng cường hợp tác quốc tế để tranh thủ kinh nghiệm tổ chức hoạt động
trợ giúp pháp lý và sự hỗ trợ về tài chính của các nước và các tổ chức quốc tế
• Mục tiêu cụ thể gắn với vùng, miền
Bên cạnh những chiến lược mang tính định hướng cho sự phát triển của hoạt động trợ giúp pháp lý trong những năm tới, thì một chiến lược cụ thể cho việc phát triển hoạt động trợ giúp pháp lý tại các vùng, miền trong cả nước là một yêu cầu rất cấp thiết Chiến lược cho vùng, miền cụ thể phải được xây dựng