TÂM lý học lứa TUỔI và HƯỚNG ỨNG DỤNG kỹ NĂNG VIẾT báo, tổ CHỨC sản PHẨM báo CHÍ

TÂM LÝ HỌC LỨA TUỔI Từ khi tâm lý học phát triển mạnh mẽ với tư cách là một khoa học đặc biệt đồng thời cũng nảy sinh nhiều vấn đề đòi hỏi sự nghiên cứu tâm lý có tính chất chuyên biệt. Tâm lý học lứa tuổi là một trong những chuyên ngành phát triển sớm nhất của tâm lý học, nghiên cứu quy luật và động lực phát triển tâm lý của con người theo các lứa tuổi khác nhau và xem xét quá trình con người trở thành nhân cách như thế nào. I. Đối tượng, nhiệm vụ của tâm lý học lứa tuổi Là động lực phát triển tâm lý theo lứa tuổi con người, sự phát triển cá thể của các quá trình tâm lý và các phẩm chất tâm lý trong nhân cách của con người đang được phát triển: Nó xem xét quá trình con người trở thành nhân cách như thế nào? Tâm lý học lứa tuổi nghiên cứu đặc điểm của các quá trình và các phẩm chất tâm lý riêng lẻ của các cá nhân ở lứa tuổi khác nhau và sự khác biệt của chúng ở mỗi cá nhân trong phạm vi cùng một lứa tuổi; nghiên cứu những khả năng lứa tuổi của việc lĩnh hội các tri thức, phương thức hành động… Tâm lý học lứa tuổi nghiên cứu các dạng hoạt động khác nhau của các cá nhân đang được phát triển (vui chơi, học tập, lao động…). Mỗi một dạng hoạt động có vai trò, tác dụng khác nhau đối với sự phát triển nhân cách ở từng lứa tuổi. Mỗi một giai đoạn phát triển có một dạng hoạt động vừa sức và đặc trưng của nó. II. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi THPT 1. Khái niệm tuổi thanh niên Lứa tuổi thanh niên là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi người lớn. Tuổi thanh niên là thời kỳ từ 15 – 25 tuổi, được chia làm hai thời kỳ: Thời kỳ từ 15 – 18 tuổi: gọi là tuổi đầu thanh niên

PHẦN I TÂM LÝ HỌC LỨA TUỔI

Từ khi tâm lý học phát triển mạnh mẽ với tư cách là một khoa học đặc biệt đồng thời cũng nảy sinh nhiều vấn đề đòi hỏi sự nghiên cứu tâm lý

có tính chất chuyên biệt Tâm lý học lứa tuổi là một trong những chuyên ngành phát triển sớm nhất của tâm lý học, nghiên cứu quy luật và động lực phát triển tâm lý của con người theo các lứa tuổi khác nhau và xem xét quá trình con người trở thành nhân cách như thế nào

I Đối tượng, nhiệm vụ của tâm lý học lứa tuổi

Là động lực phát triển tâm lý theo lứa tuổi con người, sự phát triển

cá thể của các quá trình tâm lý và các phẩm chất tâm lý trong nhân cách của con người đang được phát triển: Nó xem xét quá trình con người trở thành nhân cách như thế nào? Tâm lý học lứa tuổi nghiên cứu đặc điểm của các quá trình và các phẩm chất tâm lý riêng lẻ của các cá nhân ở lứa tuổi khác nhau và sự khác biệt của chúng ở mỗi cá nhân trong phạm vi cùng một lứa tuổi; nghiên cứu những khả năng lứa tuổi của việc lĩnh hội các tri thức, phương thức hành động…

Tâm lý học lứa tuổi nghiên cứu các dạng hoạt động khác nhau của các cá nhân đang được phát triển (vui chơi, học tập, lao động…) Mỗi một dạng hoạt động có vai trò, tác dụng khác nhau đối với sự phát triển nhân cách ở từng lứa tuổi Mỗi một giai đoạn phát triển có một dạng hoạt động vừa sức và đặc trưng của nó

II Đặc điểm tâm lý lứa tuổi THPT

1 Khái niệm tuổi thanh niên

Lứa tuổi thanh niên là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi người lớn Tuổi thanh niên là thời kỳ từ 15 – 25 tuổi, được chia làm hai thời kỳ:

- Thời kỳ từ 15 – 18 tuổi: gọi là tuổi đầu thanh niên

- Thời kỳ từ 18 – 25 tuổi: giai đoạn hai của tuổi thanh niên (thanh niên sinh viên)

 Lứa tuổi học sinh THPT thuộc giai đoạn đầu thanh niên

2 Yếu tố ảnh hướng tới sự phát triển của học sinh THPT

2.1 Đặc điểm cơ thể

Tuổi đầu thanh niên là thời kỳ đạt được sự trưởng thành về mặt thể lực, nhưng sự phát triển cơ thể còn kém so với sự phát triển cơ thể của người lớn. Tuổi thanh niên bắt đầu thời kỳ phát triển tương đối êm ả về

mặt sinh lý.

Nhịp độ tăng trưởng về chiều cao và trọng lượng đã chậm lại Sức mạnh cơ bắp tăng rất nhanh Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng Đa số các em đã vượt qua thời kỳ phát dục

Nhìn chung, đây là lứa tuổi các em có cơ thể phát triển cân đối, khỏe

và đẹp Đa số các em có thể đạt được những khả năng phát triển về cơ thể như người lớn Sự phát triển của thể chất lứa tuổi này sẽ có ảnh hưởng nhất định đến tâm lý và nhân cách cũng như ảnh hưởng tới những lựa chọn trong cuộc sống

2.2 Điều kiện xã hội của sự phát triển

Hoạt động của thanh niên ngày càng phong phú và phức tạp, nên vai trò xã hội và hứng thú xã hội của thanh niên không chỉ mở rộng về số lượng mà còn biến đổi về cả chất lượng Ở thanh niên, ngày càng xuất hiện nhiều vai trò của người lớn và họ thực hiện vai trò đó ngày càng có tính độc lập và có tinh thần trách nhiệm hơn

Trong gia đình, lứa tuổi THPT đã có nhiều quyền lợi và trách nhiệm

như người lớn Cha mẹ bắt đầu trao đổi với con cái ở lứa tuổi này về một

số vấn đề quan trọng trong gia đình Học sinh lứa tuổi này bắt đầu quan tâm đến nề nếp, lối sống, sinh hoạt và điều kiện kinh tế của gia đình Đây là lứa tuổi vừa học tập vừa lao động

Trong nhà trường, 14 tuổi, các em có đủ tuổi vào Đoàn thanh niên

cộng sản 18 tuổi, các em có quyền bầu cử, có chứng minh thư nhân dân, nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ lao động Tất cả các em đều suy nghĩ đến việc chọn ngành, nghề cho bản thân mình sau này… Ở nhà trường, học tập vẫn

là chủ đạo nhưng tính chất và mức độ thì cao hơn lứa tuổi thiếu niên Lứa tuổi này đòi hỏi tính tự giác và độc lập hơn Trong giai đoạn này, nhà trường có vị trí quan trọng, đây là nơi không chỉ trang bị tri thức mà còn tác động hình thành thế giới quan và nhân sinh quan cho mỗi học sinh

Ngoài xã hội, Hoạt động xã hội của thiếu niên thường mang tính

chất nội bộ của nhà trường Đối với lứa tuổi THPT lại khác, hoạt động lúc này đã vượt ra khỏi phạm vi của nhà trường, ảnh hưởng của xã hội tới nhóm này rất mạnh Ở lứa tuổi này đã có suy nghĩ về việc lựa chọn nghề và cách sống trong tương lai Khi tham gia vào các hoạt động xã hội học sinh THPT được tiếp xúc với nhiều tầng lớp khác nhau giúp các em có cơ hội hòa nhập vào cuộc sống đa dạng và phức tạp, giúp tích lũy kinh nghiệm, vốn sống cho cuộc sống tự lập sau này

 Thanh niên có hình dáng của người lớn nhưng chưa phải là người lớn Thanh niên học sinh còn phụ thuộc vào người lớn, người lớn quyết định nội dung và xu hướng chính trong hoạt động của họ

2.3 Hoạt động học tập và sự phát triển trí tuệ

a Đặc điểm hoạt động học tập

Học tập vẫn là hoạt động chủ đạo của học sinh THPT Với những yêu cầu cao hơn về tính tích cực và độc lập trí tuệ Muốn lĩnh hội được sâu sắc môn học phải có trình độ tư duy Đòi hỏi phải có tính năng động và độc lập ở lứa tuổi này.

Thái độ đối với việc học tập cũng có sự thay đổi Thái độ tự ý thức

về việc học tập cho tương lai được nâng cao Học sinh THPT bắt đầu đánh giá hoạt động chủ yếu theo quan điểm của tương lai của mình Có thái độ

lựa chọn đối với từng môn học và đôi khi chỉ chăm chỉ học những môn được cho là quan trọng và có ảnh hưởng trực tiếp tới tương lai

Ở lứa tuổi này các hứng thú và khuynh hướng học tập đã trở nên xác định và thể hiện rõ ràng hơn, học sinh thường có hứng thú ổn định đối với một môn khoa học hay lĩnh vực nào đó Điều này kích thích nguyện vọng muốn mở rộng và đào sâu các tri thức trong linh vực tương ứng

b Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ

Lứa tuổi THPT là giai đoạn quan trọng trong việc phát triển trí tuệ

Do cơ thể được hoàn thiện nên tạo điều kiện cho phát triển trí tuệ Cảm giác và tri giác lứa tuổi này đã đạt mức độ của người lớn Điều này làm cho năng lực cảm thụ được nâng cao

Trí nhớ cũng phát triển rõ rệt, học sinh đã biết sử dụng nhiều phương pháp ghi nhớ chứ không chỉ ghi nhớ một cách máy móc (học thuộc) Sự chú ý của học sinh THPT cũng phát triển Ví dụ học sinh có thể tập trung chú ý vào tài liệu mà mình không hứng thú nhưng hiểu được ý nghĩa quan trọng của nó

Hoạt động tư duy của học sinh THPT phát triển mạnh, ở thời kỳ này học sinh đã có khả năng tư duy lý luận, trừu tượng một cách độc lập và sáng tạo Những năng lực như phân tích, so sánh, tổng hợp cũng phát triển

 Tóm lại, hoạt động nhận thức của lứa tuổi học sinh THPT đã phát triển ở mức độ cao, có khả năng nhận thức vấn đề một cách đúng đắn và sâu sắc Khả năng tư duy và nhận thức cũng sẽ dần được hoàn thiện trong quá trình học tập và rèn luyện cá nhân

3 Những đặc điểm nhân cách chủ yếu

3.1 Sự phát triển của tự ý thức

Sự tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách của học sinh trung học phổ thông, nó có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển tâm lý của lứa tuổi này

Từ tuổi thiếu niên, các em đã bắt đầu tri giác những đặc điểm cơ thể của mình một cách hoàn toàn mới và đến tuổi thanh niên các em vẫn tiếp tục chú ý đến hình dáng bên ngoài của mình như vậy Hình ảnh về thân thể

là một thành tố quan trọng của sự tự ý thức ở thanh niên mới lớn

Sự tự ý thức của học sinh THPT được biểu hiện ở nhu cầu tìm hiểu

và tự đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình theo các chuẩn mực đạo đức của xã hội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống Điều này khiến học sinh quan tâm sâu sắc tới đời sống tâm lý, những phẩm chất nhân cách và năng lực riêng, cũng như tự đánh giá khả năng của mình

Giai đoạn này, học sinh không chỉ tự ý thức về cái tôi của mình mà công nhận thức vị trí của mình trong tương lai Xuất hiện khuynh hướng phân tích và tự đánh giá bản thân mình một cách độc lập Học sinh THPT

có nguyện vọng thể hiện cá tính của mình trước mọi người một cách độc đáo, tìm cách đề người khác quan tâm đến mình hoặc làm điều gì đó nổi bật

3.2 Sự hình thành thế giới quan

Tuổi thanh niên mới lớn là lứa tuổi quyết định của sự hình thành thế giới quan- hệ thống quan điểm về xã hội, về tự nhiên, về các nguyên tắc và quy tắc cư xử… Ở tuổi này, những điều kiện về mặt trí tuệ và xã hội để xậy dựng một hệ thống quan điểm riêng đã được hình thành

Sự hình thành thế giới quan là nét chủ yếu trong tâm lý thanh niên vì

họ đang có nhu cầu khám phá, tìm hiểu về thế giới Việc hình thành thế giới quan dựa trên cơ sở những tri thức mà học sinh được học ở trường về nhưng thói quen đạo đức, thấy được cái đẹp, cái tốt, xấu…dần dần ý thức

và qui vào các hình thức, tiêu chuẩn nguyên tắc hành vì xác định theo một

hệ thống hoàn chỉnh

Học sinh THPT đã có ý thức xây dựng lý tưởng sống cho mình, biết xây dựng hình ảnh con người lý tưởng gần với thực tế sinh hoạt hàng ngày

3.3 Xu hướng về nghề nghiệp

Học sinh THPT bắt đầu xuất hiện nhu cầu lựa chọn vị trí xã hội cho bản thân trong tương lai và các phương thức đạt tới vị trí xã hội ấy Họ đã nhận thức được rằng cuộc sống trong tương lai phụ thuộc vào chỗ mình có biết lựa chọn nghề nghiệp một cách đúng đắn không

Hình tượng gây sự chú ý được coi là đích hướng đến (thần tượng) đặc biệt quan trọng với lứa tuổi này Ngoài ra, sự định hướng của gia đình

và những người đi trước có vai trò cực kỳ quan trọng và liên quan trực tiếp đến việc các em chọn ngành nghề như nào và đặc biệt là hiệu quả của công việc sau này

3.4 Hoạt động giao tiếp và đời sống tình cảm

Giao tiếp với người lớn: Quan hệ với bạn bè và cha mẹ Tình bạn là

cảm tình quan trọng nhất ở lứa tuổi THPT Ở tuổi này giao tiếp với người lớn tuổi hoặc nhỏ tuổi chiếm vị trí nhớ Điều này là do thanh niên khát khao có nhưng quan hệ bình đẳng trong cuộc sống Giai đoạn này họ đã có nhu cầu sống tự lập: tự lập về hành vi, tình cảm và đạo đức, giá trị Mối quan hệ với cha mẹ trong giai đoạn này trở nên phức tạp nhưng cũng dần bình đẳng hơn

Giao tiếp trong nhóm bạn: Tuổi thanh niên mới lớn là lứa tuổi

mang tinh chất tập thể nhất, ở tuổi này, quan hệ với bạn bè được mở rộng

và chiếm vị trí quan trọng Nhu cầu giao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổi phát triển mạnh mẽ Tình bạn trong giai đoạn này có ý nghĩa rất quan trọng, học sinh giai đoạn này có khát vọng tự khám phá bản thân mình nhưng vì chưa

có khả năng hiện thực hóa biểu tượng bản thân mình nên thanh niên muốn kiểm tra mình bằng cách so so sánh với người khác Chính tình bạn thân thiết giúp họ đối chiếu được những trải nghiệm, ước mơ…

Giao tiếp với bạn khác giới: Ở tuổi học sinh THPT đã xuất hiện

một loại tình cảm đặc biệt - tình yêu nam nữ Đây là trạng thái hoàn toàn mới trong đời sống tình cảm của lứa tuổi này Tuy nhiên tình cảm này chỉ

mới dùng ở mức yêu đương bạn bè, do lứa tuổi này ít bộc lộ tình cảm của mình Nhìn chung đây là một vấn đề phức tạp nó đòi hỏi sự nghiên cứu từ nhiều phía

Đời sống tình cảm của học sinh THPT: Đời sống tính cảm của lứa

tuổi này rất đa dạng phong phú, nhiều vẻ và mang tính sâu sắc Nó gắn liền với thế giới quan, lý tưởng, nghề nghiệp… Thời kỳ này, các nhà tâm lý đã phân chia các loại người theo đặc điểm cảm xúc của họ như: loại người đa cảm, loại người lạnh lùng, loại người dề gần… chúng dần được hình thành bởi nhiều yếu tố bản thân và xã hội

Tình bạn thanh niên tuổi mới lớn rất bền vững Tình bạn ở lứa tuổi này có thể vượt qua mọi thử thách và có thể kéo dài suốt cuộc đời

4 Những đặc điểm tâm lý chủ yếu của học sinh THPT

- Học sinh THPT là lứa tuổi mộng mơ, khao khát sáng tạo, thích cái mới lạ chuộng cái đẹp hình thức bên ngoài, có mới nới cũ…

- Ở một số học sinh THPT tình cảm cách mạng và ý chí phấn đấu yếu, trình độ giác ngộ, nhận thức về xã hội còn thấp Một số có thái độ coi thường lao động chân tay, thích cuộc sống xa hoa lãng phí, ăn chơi, đua đòi theo bạn bè

- Lứa tuổi này rất hăng hái nhiệt tình trong công việc, lạc quan yêu đời nhưng cũng rất dễ bi quan chán nản khi gặp thất bại

- Đây là lứa tuổi đang phát triển về tài năng tiếp thu cái mới nhanh, thông minh sáng tạo những cũng rất dễ sinh ra chủ quan nông nổi, kiêu ngọa, ít chịu học hỏi đến nới đến chốn Thích hướng về tương lai, ít chú ý đến hiện tại và dễ quên quá khứ…

III Đặc điểm tâm lý của học sinh THPT Việt Nam

Học sinh THPT là nhóm công chúng có độ tuổi từ 15 – 18 tuổi Thuộc nhiều dân tộc, tôn giáo khác, cũng như có điều kiện sống khác nhau

Số lượng nhóm công chúng này được phân chia làm nhiều nhóm nhỏ khác

nhau như: nhóm công chúng thành thị, nông thôn, vùng sâu vùng xa, dân tộc thiểu số…

Đây là nhóm công chúng bắt đầu có sự phát triển nhận thức, có thái

độ nhất định đối với những điều xảy ra xung quanh mình và trong xã hội Đây là nhóm có nhu cầu hiểu biết và thông tin cao để định hướng bản thân trong tương lai

Đây là nhóm công chúng dễ chịu sự tác động cũng như tiếp thu thông tin trên các sản phẩm báo chí truyền thông

Nhóm công chúng này thường có nhu cầu và sở thích tiếp nhận loại hình báo điện tử và truyền hình nhiều nhất Đặc biệt là những sản phẩm sinh động, có sức thu hút về mặt hình ảnh, âm thanh và đặc biệt là mới lạ Những sản phẩm báo chí hay, phù hợp, mới lạ có sức lan tỏa nhanh chóng trong nhóm công chúng này

PHẦN II

HƯỚNG ỨNG DỤNG TRONG KỸ NĂNG VIẾT BÁO, TỔ CHỨC

SẢN PHẨM BÁO CHÍ

Nhận biết rõ công chúng là yếu tố sống còn của tờ báo Hiện nay, báo mạng điện tử phát triển mạnh mẽ, công nghệ thông tin phát triển như

vũ bão Máy tính rẻ tiền hơn, hệ thống mạng phục vụ tốt hơn, rẻ hơn, chỉ vài thao tác đơn giản là bất cứ ai cũng có thể đọc được thông tin trên báo Đặc biệt, hiểu được nhu cầu của khách hàng nên các hãng sản xuất đã đưa

ra những sản phẩm điện thoại di động có thể xem tin, tán gẫu, xem phim,

…bất cứ lúc nào, bằng những thao tác đơn giản và phù hợp với học sinh THPT Đã xa cái thời thể hiện cái oách của học sinh là cầm tờ báo trên tay, ngày nay, cái oách đó được thể hiện bằng những chiếc điện thoại nhỏ, nhiều tính năng và có thể sử dụng được ở bất cứ nơi đâu để có thể vào được thư điện tử, tán gẫu, mạng xã hội, xe phim,…

1 Một số ấn phẩm dành cho lứa tuổi học sinh

Dưới sự phát triển mạnh mẽ của báo mạng điện tử, báo in ngày càng trở nên yếu thế hơn, nên việc thay đổi hình thức cũng như nội dung cho hấp dẫn, phù hợp với nhu cầu là hết sức cần thiết Dưới đây là hai tờ báo đã có tiếng trong làng báo chí dành cho lứa tuổi thanh niên

Sinh viên Việt Nam là cơ quan của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ

Chí Minh Là tấm gương phản ánh những ước mơ, suy nghĩ, hành động và khát vọng của tuổi trẻ giảng đường ngày nay; phản ánh những hoạt động đa dạng của Đoàn, Hội trong phong trào sinh viên cả nước Báo còn là nơi để sinh viên tự thể hiện mình, là bạn đồng hành của sinh viên trong học tập, vui chơi, tu chí, luyện tài

Hoa Học Trò là một Tuần san của Báo Sinh viên Việt Nam Đây là

tờ báo chuyên viết cho các độc giả tuổi thiếu niên Hoa Học Trò (HHT) bắt đầu phát hành từ ngày 15 tháng 10 năm 1991, dưới sự hỗ trợ của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Hiện tại HHT là ấn phẩm dành cho học

sinh có số lượng phát hành lớn nhất và thu hút được nhiều độc giả là học sinh nhất

Sự hấp dẫn ngay từ trang bìa

Ngay từ trang bìa, các báo đã đánh trúng vào tâm lý của học sinh THPT như: màu sắc, thần tượng, thi cử, điểm vui chơi, phong cách mới lạ, thời trang…đặc biệt là những xu thế mới của giới trẻ đang thịnh hành

Có thể nói, những ấn phẩm dành cho học sinh hiện nay đều có trang bìa rất hấp dẫn Với thiết kế trẻ trung, độc đáo, màu sắc và hình ảnh tươi sáng, tạo cảm giác bắt mắt, lôi cuốn, đặc biệt là đối với giới trẻ

Hầu hết bìa báo đều in hình ảnh của các người mẫu tuổi mới lớn, ca

sỹ, diễn viên được giới trẻ yêu thích… Bên cạnh đó, trang bìa đăng tải những bài trọng tâm liên quan trực tiếp đến giới trẻ bằng ngôn ngữ riêng của giới trẻ với kiểu chữ cách điệu, trẻ trung Điều này đã tạo nên sức thu hút nhất định đối với nhóm công chúng trẻ

Nắm bắt tâm lý lứa tuổi học sinh THPT với những đặc điểm như ưa thích hình ảnh, màu sắc nổi bật, độc đáo, bắt mắt trong những sản phẩm báo chí, thời gian qua, những ấn phẩm dành cho lứa tuổi này đã có những thay đổi về hình thức để thu hút nhóm công chúng này

Bìa là bộ mặt của một ấn phẩm báo chí, do đó mỗi tòa soạn báo đều hết sức chăm chút cho bộ mặt này để tạo được sự thu hút nhất định đối với công chúng để xem và mua báo Những năm gần đây, chúng ta có thể thấy thiết kế bìa báo của những ấn phẩm dành cho học sinh thay đổi rất nhiều Những ấn phẩm như Sinh viên Việt Nam, Hoa học trò, Tuổi trẻ cuối tuần,

… có bìa báo rất bắt mắt Những bìa báo này hầu hết là hình ảnh của những

ca sỹ, diễn viên…được giới trẻ yêu thích được in màu đẹp, tươi sáng, tạo

sự tò mò và thu hút về thị giác cho công chúng

Ngoài ra, nội dung bên trong được trình bày độc đáo, nhiều màu sắc

và hình ảnh minh họa cho bài viết và thêm nhiều trang ảnh Có thể nói là