ðẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ðẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------ HÀ TRỌNG THÀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN ðỐI VỚI SỰ NGHIỆP BẢO VỆ AN
Trang 1ðẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ðẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- -
HÀ TRỌNG THÀ
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ VAI TRÒ QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN
ðỐI VỚI SỰ NGHIỆP BẢO VỆ AN NINH
TỔ QUỐC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2013
Trang 2ðẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ðẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- -
HÀ TRỌNG THÀ
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ VAI TRÒ QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN
ðỐI VỚI SỰ NGHIỆP BẢO VỆ AN NINH
TỔ QUỐC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: CNDVBC và CNDVLS
Mã số: 62.22.80.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
Người hướng dẫn khoa học:
1 TS HỒ ANH DŨNG
2 TS NGUYỄN SINH KẾ
Phản biện:
1 PGS.TS Nguyễn Quang ðiển
2 PGS.TS Nguyễn Thế Nghĩa
3 PGS.TS Huỳnh Thị Gấm
Phản biện ñộc lập:
1 PGS.TS Vũ Tình
2 PGS.TS Phạm Hồng Chương
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2013
Trang 3LỜI CAM ðOAN
Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu ñộc lập của tôi Kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng ñược công bố Các số liệu, tài liệu, trích dẫn trong luận án là chính xác, có nguồn gốc rõ ràng
Tp Hồ Chí Minh, tháng 3 năm 2013
Tác giả
HÀ TRỌNG THÀ
Trang 4
MỤC LỤC
Trang
Chương 1: CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ TIỀN đỀ LÝ LUẬN
HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ VAI TRÒ CỦA QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN 1.1 Cơ sở thực tiễn hình thành tư tưởng Hồ Chắ Minh về vai trò của
quần chúng nhân dân
15
1.1.1 đặc ựiểm, ựiều kiện, yêu cầu lịch sử của cách mạng Việt Nam
cuối thế kỷ XIX ựầu thế kỷ XX
15
1.1.2 Thực tiễn hoạt ựộng cách mạng của Hồ Chắ Minh ựối với việc hình
thành tư tưởng của Người về vai trò quần chúng nhân dân
21
1.2 Tiền ựề lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chắ Minh về vai trò của
quần chúng nhân dân
35
1.2.1 Truyền thống thân dân, trọng dân, kắnh dân của dân tộc
Việt Nam
35
1.2.2 Tư tưởng trọng dân, Ộdân là gốcỢ của văn hóa phương đông và
tư tưởng dân chủ tiến bộ của văn hóa phương Tây
52
1.2.3 Quan ựiểm của chủ nghĩa Mác Ờ Lênin về vai trò quần chúng
nhân dân và cá nhân trong lịch sử
63
Trang 5Chương 2: NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ VAI TRỊ CỦA QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN ðỐI VỚI
SỰ NGHIỆP BẢO VỆ AN NINH TỔ QUỐC
2.1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về nhân dân trong cách mạng
Việt Nam
76
2.1.2 Vai trị là chủ đất nước của quần chúng nhân dân 79
2.2 Quần chúng nhân dân là cơ sở của sự nghiệp bảo vệ an ninh
Tổ quốc
84
2.2.1 Vai trị nền tảng của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp bảo
vệ an ninh Tổ quốc
84
2.2.2 ðại đồn kết là nhân tố quyết định vai trị quần chúng nhân dân
là nền tảng trong sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc
88
2.2.3 Phát huy vai trị nền tảng của quần chúng nhân dân trong sự
nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc
96
2.3 Quần chúng nhân dân là lực lượng cơ bản của sự nghiệp bảo vệ an
ninh Tổ quốc
111
2.3.1 Vai trị là lực lượng cơ bản của quần chúng nhân dân trong sự
nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc
111
2.3.2 Tuyên truyền, vận động, tổ chức nhằm phát huy vai trị quần
chúng nhân dân là lực lượng cơ bản trong sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc
119
Trang 6Chương 3: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ
CỦA QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN ðỐI VỚI SỰ NGHIỆP BẢO VỆ AN NINH TỔ QUỐC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 3.1 Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của
quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc
ở Việt Nam hiện nay
143
3.1.1 Quan ñiểm của ðảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam về
bảo vệ an ninh Tổ quốc trong tình hình mới
143
3.1.2 Những kết quả ñạt ñược trong quá trình vận dụng tư tưởng
Hồ Chí Minh về vai trò của quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc
152
3.1.3 Những hạn chế trong quá trình vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh
về vai trò của quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ
an ninh Tổ quốc
176
3.2 Phương hướng và giải pháp tiếp tục vận dụng hiệu quả tư tưởng
Hồ Chí Minh về vai trò của quần chúng nhân dân ñối với sự
nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc
188
3.2.1 Phương hướng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của
quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc
188
3.2.2 Giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của
quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc
195
Trang 71
MỞ ðẦU
1 Tính cấp thiết của ñề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh – Lãnh tụ thiên tài của ðảng Cộng sản Việt Nam và của dân tộc Việt Nam Cuộc ñời, sự nghiệp của Người là một tấm gương sáng vì dân, vì nước Nghị quyết của Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) về kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người ñã nhận ñịnh: “Chủ tịch Hồ Chí Minh là một biểu tượng kiệt xuất về quyết tâm của cả một dân tộc, ñã cống hiến trọn ñời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam, góp phần vào cuộc ñấu tranh chung của các dân tộc vì hòa bình, ñộc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội” [88, tr.9] ðối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam, di sản tinh thần mà Hồ Chí Minh ñể lại ñược ðại hội ðại biểu toàn quốc lần thứ VII của ðảng (6/1991) khẳng ñịnh là “tài sản tinh thần quý báu của ðảng và của dân tộc Việt Nam”
ðến tháng 4/2001, tại ðại hội ðại biểu toàn quốc lần thứ IX, ðảng ta ñã
trình bày một cách ngắn gọn, khá toàn diện từ khái niệm, cơ sở hình thành
ñến những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh và khẳng ñịnh: “Tư
tưởng Hồ Chí Minh soi ñường cho cuộc ñấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của ðảng và dân tộc ta” [69, tr.20 - 21] Quán triệt quan ñiểm ñó, ngày 27/3/2003, Ban Bí thư Trung ương ðảng ra Chỉ thị số 23 – CT/TW “Về ñẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai ñoạn mới”, với mục ñích, yêu cầu: “Làm cho toàn ðảng, toàn dân, toàn quân nhận thức sâu sắc nguồn gốc, nội dung, giá trị, vai trò của tư tưởng Hồ Chí Minh; làm cho chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng giữ vai trò chủ ñạo trong ñời sống tinh thần,
tư tưởng của xã hội ta” [4, tr.1] Vấn ñề ñặt ra khi nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ nhằm làm rõ cơ sở, nội dung của tư tưởng của Người,
Trang 82
mà quan trọng hơn là từ kết quả nghiên cứu góp phần giải quyết những vấn
ñề thực tiễn ñặt ra, cả về nhận thức tư tưởng - chính trị ñến hành ñộng trong
toàn ðảng, toàn quân, toàn dân
Trước ñây cũng như hiện nay, an ninh Tổ quốc là vấn ñề hệ trọng của mọi quốc gia, liên quan trực tiếp ñến vận mệnh của từng dân tộc và cuộc sống hằng ngày của mọi người dân Do ñó, sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc có tầm quan trọng ñặc biệt Trong trận tuyến bảo vệ an ninh Tổ quốc có rất nhiều lực lượng tham gia, song ñông ñảo nhất và là yếu tố quyết ñịnh là quần chúng nhân dân Quần chúng nhân dân là ñộng lực cơ bản của mọi cuộc cách mạng xã hội và là lực lượng quyết ñịnh sự thành bại của sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc Chính vì hiểu rõ vai trò này của quần chúng nhân dân nên suốt cuộc ñời hoạt ñộng và lãnh ñạo cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh luôn chú ý ñến việc phát huy vai trò của nhân dân trong sự nghiệp bảo
vệ an ninh Tổ quốc ðiều này thể hiện rõ trong các bài viết, bài nói của Người trên phương diện lý luận và thực tiễn
Trong Văn kiện ðại hội ðại biểu toàn quốc lần thứ XI, ðảng ta ñã nêu lên những thành tựu về quốc phòng, an ninh: “ðộc lập chủ quyền, thống nhất
và toàn vẹn lãnh thổ, chế ñộ xã hội chủ nghĩa, an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội ñược giữ vững Thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân ñược củng cố… Công an nhân dân tiếp tục ñược củng cố, xây dựng theo hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện ñại, thực sự
là lực lượng tin cậy của ðảng, Nhà nước và nhân dân; làm tốt vai trò tham mưu, góp phần chủ ñộng phòng ngừa, làm thất bại mọi âm mưu “diễn biến hòa bình”, hoạt ñộng gây rối, bạo loạn lật ñổ của các thế lực thù ñịch; ñấu tranh ngăn chặn và xử lý có hiệu quả các hoạt ñộng cơ hội chính trị, các loại tội phạm hình sự, nhất là tội phạm nguy hiểm, có tổ chức, tội phạm ma túy, tội phạm có yếu tố nước ngoài, tội phạm lợi dụng công nghệ cao, sử dụng vũ
Trang 93
khí nĩng, chống người thi hành cơng vụ; tham gia tích cực, cĩ hiệu quả vào các chương trình phát triển kinh tế – xã hội, hoạt động cứu hộ, cứu nạn, phịng, chống và khắc phục thiên tai” [71, tr.155 - 156] Bên cạnh những thành tựu đĩ, ðảng ta cũng đã nêu ra một số hạn chế, đĩ là: “Một số quan
điểm, tư tưởng chỉ đạo của ðại hội X về nhiệm vụ quốc phịng, an ninh chưa được triển khai thực hiện kịp thời Nhận thức về quốc phịng tồn dân và an
ninh nhân dân của một số cán bộ, đảng viên trong các ngành, các cấp chưa
đầy đủ, sâu sắc, thiếu cảnh giác trước âm mưu “diễn biến hịa bình” của các
thế lực thù địch và “tự diễn biến”, “tự chuyển hĩa” trong nội bộ Cơng tác bảo vệ an ninh trong một số lĩnh vực cịn cĩ những thiếu sĩt; xử lý tình hình phức tạp nảy sinh ở cơ sở cĩ lúc, cĩ nơi cịn bị động, tội phạm hình sự, tệ nạn xã hội, an ninh chính trị, trật tự, an tồn xã hội ở một số địa bàn cịn diễn biến phức tạp” [71, tr.170]
Cùng với những hạn chế trên, những tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường đã đặt ra những vấn đề cấp bách về bảo vệ an ninh Tổ quốc, như: vấn đề dân tộc, tơn giáo, đất đai, chênh lệch giàu nghèo, tham nhũng, lãng phí, quan liêu, vơ cảm ở một bộ phận cán bộ, đảng viên,… Những vấn đề này đã tạo ra hai nguy cơ lớn đối với bảo vệ an ninh Tổ quốc Một là, khối
đại đồn kết tồn dân đang đứng trước những thách thức mới, những nguy
cơ suy giảm sự bền chặt; hai là, niềm tin của quần chúng nhân dân đối với
ðảng và Nhà nước đang giảm sút Do đĩ, yêu cầu đặt ra là phải gấp rút khắc
phục những nguy cơ trên để giữ vững sự ổn định xã hội, gĩp phần vào thành cơng của sự nghiệp cơng nghiệp hĩa, hiện đại hĩa đất nước Về mặt lý luận,
điều cần thiết là phải đứng trên lập trường của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh để tiếp cận, khảo sát những vấn đề trên trong điều kiện mới, đồng thời đưa ra phương hướng và giải pháp đối với sự nghiệp bảo vệ
an ninh Tổ quốc Trong đĩ, việc tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trị
Trang 104
quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc là thật sự cần thiết về mặt lý luận lẫn thực tiễn theo tinh thần của Cương lĩnh xây dựng ñất nước trong thời kỳ quá ñộ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) Trong cương lĩnh này, ðảng ta ñã nêu lên năm bài học kinh nghiệm lớn từ khi thành lập ðảng Cộng sản Việt Nam cho ñến nay, trong ñó có bài
học thứ hai: “Sự nghiệp cách mạng là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân
dân” [71, tr.65] và ñưa ra nhiệm vụ về an ninh, quốc phòng: “Xây dựng thế
trận quốc phòng toàn dân, kết hợp chặt chẽ với thế trận an ninh nhân dân vững chắc Phát triển ñường lối, nghệ thuật chiến tranh nhân dân và lý luận, khoa học an ninh nhân dân” [71, tr.82]
Vì thế, tôi chọn vấn ñề: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc ở Việt Nam hiện nay” làm ñề tài luận án tiến sĩ triết học
2 Tình hình nghiên cứu ñề tài
Từ sau cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhất là từ sau ðại hội ðại biểu toàn quốc lần thứ VII của ðảng Cộng sản Việt Nam, xuất phát từ tình cảm ñối với lãnh tụ và nhu cầu học tập, rèn luyện theo gương Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ ñại và từ yêu cầu xây dựng nền tảng lý luận của ðảng ñã có nhiều ấn phẩm viết về cuộc ñời, sự nghiệp, tư tưởng, ñạo ñức, tác phong Hồ Chí Minh Song, lĩnh vực tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc vẫn chưa ñược nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống
Về nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, trong ñó
có tư tưởng của Người về vai trò của quần chúng nhân dân, ñã có khá nhiều
ấn phẩm của các tác giả như: Tác phẩm Sự hình thành về cơ bản tư tưởng Hồ
Chí Minh của tác giả Trần Văn Giàu, do nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn