Phòng Giáo dục và đào tạo huyện Giao Thuỷ Trường THCS giao châu Báo cáo sáng kiến TẠO HỨNG THÚ TRONG GIỜ DẠY HỌC NGỮ VĂN BẰNG CÁCH TỔ CHỨC THẢO LUẬN NHÓM VÀ TRề CHƠI Tác giả: ĐOàN THị
Trang 1Phòng Giáo dục và đào tạo huyện Giao Thuỷ
Trường THCS giao châu
Báo cáo sáng kiến
TẠO HỨNG THÚ TRONG GIỜ DẠY HỌC NGỮ VĂN BẰNG CÁCH TỔ CHỨC THẢO LUẬN NHÓM VÀ TRề CHƠI
Tác giả: ĐOàN THị NHàI
Trình độ chuyên môn: ĐạI HọC VĂN
Trang 2THễNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1 Tờn sỏng kiến:
“TẠO HỨNG THÚ TRONG GIỜ DẠY HỌC NGỮ VĂN BẰNG CÁCH
TỔ CHỨC THẢO LUẬN NHÓM VÀ TRề CHƠI”
2 Lĩnh vực ỏp dụng sỏng kiến: Áp dụng cho giỏo viờn và học sinh trong quỏ trỡnh giảng dạy môn Ngữ văn
3 Thời gian ỏp dụng sỏng kiến: Từ tháng 9 năm 2010 đến tháng 5 năm 2015
4 Tờn tỏc giả:
Họ và tên: Đoàn Thị Nhài
Năm sinh: 17/3/1977
Nơi thường trú: Giao Tiến - Giao Thủy - Nam Định
Trỡnh độ chuyên môn: Đại học Văn
Tên đơn vị: Trường THCS Giao Châu
Địa chỉ: Giao Châu - Giao Thủy - Nam Định
Điện thoại: 03503 895852
Trang 3BÁO CÁO SÁNG KIẾN
“TẠO HỨNG THÚ TRONG GIỜ DẠY HỌC NGỮ VĂN BẰNG CÁCH TỔ
CHỨC THẢO LUẬN NHÓM VÀ TRề CHƠI”
I/ điều kiện hoàn cảnh tạo ra sáng kiến
Như chúng ta đều biết nghị quyết TWII, khóa 8 đã nhấn mạnh vai trò, tầm quan trọng của giáo dục trong thời đại ngày nay Giáo dục đào tạo đã được khẳng định là “Quốc sách hàng đầu” bởi muốn biết một đất nước bước vào thời kì công nghiệp hóa-hiện đại hóa thì con người phải có đủ các yếu tố: Đức-Trí-Thể-Mĩ Làm được việc đó không ngành nào khác là ngành Giáo dục - Đào tạo
Là giáo viên được đứng trên bục giảng đã hơn mười năm Thực tế giảng dạy tôi nhận thấy vấn đề đổi mới phương pháp dạy học luôn là vấn đề được ngành giáo dục quan tâm bàn luận một cách sôi nổi Với bộ môn Ngữ văn, việc đổi mới phương pháp dạy học, tạo hứng thú cho học sinh (HS) học tập bộ môn cũng là một vấn đề quan tâm nhiều nhất đối với tất cả các giáo viên (GV) dạy văn Thế nhưng phần lớn HS chưa thực sự say mê, yêu thích học bộ môn này, chưa thực sự thấy hứng thú trong những tiết học văn Từ sự trăn trở “làm thế nào để HS hứng thú học môn Ngữ văn ?”, tôi nghiệm ra rằng cần phải tổ chức cho HS thảo luận, cho HS tham gia những trũ chơi phù hợp ngay trong những giờ học hoặc giờ ngoại khoá môn văn sẽ tạo hứng thú, bồi dưỡng lũng say mờ học tập và ý chớ vươn lên của các
em Do đó tôi chọn đề tài “Tạo hứng thú trong giờ dạy học Ngữ văn bằng cách tổ
chức thảo luận nhúm và trũ chơi”
2) Mục đích nghiên cứu:
Góp phần nâng cao chất lượng học tập, tạo hứng thú học tập các bộ môn cho HS trong nhà trường nói chung Giúp HS nắm được những kiến thức chuẩn môn học một cách nhẹ nhàng thông qua những giờ thảo luận và những trũ chơi phù hợp Góp phần giải quyết tỡnh trạng lười học, chán học và không biết cách học môn
Trang 4Ngữ văn của HS trong nhà trường hiện nay Từ đó tạo điều kiện cho GV hứng khởi hơn trong những giờ dạy văn
3) Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Học sinh bậc THCS - khối lớp 9 trường THCS Giao Châu Chương trỡnh Ngữ văn lớp 9
4) Nhiệm vụ nghiờn cứu:
- Nghiên cứu về phương pháp giảng dạy của các GV bộ môn khác và GV dạy Ngữ văn trong nhà trường
- Nghiờn cứu về tỡnh hỡnh học tập của HS đối với các môn học nói chung và môn Ngữ văn nói riêng về khả năng nắm bắt kiến thức, hứng thú trong học tập bộ môn
- Nghiên cứu về tâm tư, nguyện vọng và thái độ, sự ham thích của HS trong việc học môn Ngữ văn
- Nghiên cứu về chương trỡnh nội dung kiến thức SGK môn Ngữ văn về các phương pháp giảng dạy HS phù hợp với lứa tuổi
5) Phương pháp nghiên cứu:
- Tham khảo tài liệu tham khảo và SGK để tỡm ra những kiến thức cơ bản phục vụ cho việc viết đề tài và áp dụng đề tài vào trong quá trỡnh giảng dạy
- Điều tra khả năng và hứng thú học tập của HS, tỡm hiểu kỹ về đối tượng HS
- Dùng phương pháp quan sát thực nghiệm và phân tích nội dung; phương pháp trắc nghiệm khách quan; phương pháp phân tích sản phẩm hoạt động
Trang 5- Sử dụng những phương pháp mới, phương pháp đặc trưng trong hoạt động tự chủ của HS, tạo cho các em sự tự chủ, tích cực, tự giác trong học tập
- Dựa trên cơ sở các tài liệu, SGK, các văn bản của BGD về việc truyền thụ chuẩn kiến thức kĩ năng cho HS
- Chúng ta đều biết, môn văn là môn cơ bản góp phần hỡnh thành nhõn cỏch HS, đặc biệt đối tượng của môn văn là những tác phẩm văn thơ, là những kiến thức về ngôn ngữ Chính vỡ vậy, để thực hiện một giờ học có hiệu quả, người GV cần phải
sử dụng nhiều phương pháp như: phân tích, diễn giảng, vấn đáp, nêu vấn đề, gợi ý,
… và đặc biệt, để tạo một giờ học phong phú, sinh động, thỡ việc sử dụng hỡnh thức thảo luận nhúm sẽ giỳp HS trao đổi ý kiến với nhau, bổ sung cho nhau các kiến thức cũn thiếu sút, HS sẽ sụi nổi hơn trong học tập Việc lồng ghép một số trũ chơi trong quá trỡnh giảng dạy sẽ giỳp HS cảm thấy hứng thỳ, tớch cực, sụi nổi hơn, không gây sự nhàm chán trong một tiết học môn Ngữ văn
- Trong nhiều năm làm công tác giảng dạy, tôi nghiệm thấy rằng cái ước muốn dạy văn sao cho hay, học văn sao cho giỏi, viết văn sao cho tốt là ước muốn của rất nhiều GV và HS Muốn vậy, người GV chúng ta phải biết làm mới bài giảng của mỡnh để kích thích sự hứng thú của HS trong học tập Với cách tổ chức cho HS thảo luận nhóm và tham gia các trũ chơi trong dạy học văn sẽ góp phần tạo hứng thú cho HS trong học tập, nâng cao chất lượng học tập bộ môn Ngữ văn trong trường THCS
*) Cơ sở thực tiễn:
Việc dạy học bộ môn Ngữ văn trong trường THCS hiện nay vô cùng quan trọng bởi qua thực tế giảng dạy tôi kiểm nghiệm thấy rằng học sinh ngày càng không còn yêu thích môn học này với nhiều lý do như sau: đây là môn học trừu tượng, kiến thức dài, khó nhớ, khó làm được bài văn hay
- Thực tế những năm gần đây cho thấy HS nói chung và HS ở trường Giao Châu nói riêng rất yếu môn Ngữ văn, ít ham thích học văn
- Hiện nay, HS từ bậc Tiểu học lờn bậc THCS cũn cú rất nhiều em chưa đọc thông viết thạo Đây là một trở ngại quá lớn khi các em lại phải tiếp tục tỡm hiểu, khỏm
Trang 6phỏ những kiến thức cao hơn, rộng lớn hơn, trừu tượng hơn Từ đó dẫn đến việc mất dần kiến thức và kỹ năng cơ bản, dẫn đến chán học, không hứng thú học văn
- Hiện nay chương trỡnh vẫn cũn những bài dạy dung lượng kiến thức lớn so với thời lượng từ 45 – 90 phút nghiên cứu trên lớp nên HS lại càng khó tiếp thu kiến thức Chính điều này mà HS bị hạn chế rất nhiều trong việc tiếp thu và cảm thụ kiến thức Ngữ văn
- HS lười học, không chịu đầu tư suy nghĩ, phát biểu xây dựng bài trong giờ học, khâu chuẩn bị bài cũn hời hợt, tiếp thu bài chậm
- Theo điều tra ban đầu số lượng HS ham thích học môn Ngữ văn cũn rất ớt, khoảng 30% - 35% số học sinh yờu thớch mụn học Ngữ văn
- Một số GV cũn lỳng tỳng trong phương pháp giảng dạy, không biết làm thế nào
để tạo sự hứng thú cho HS trong học tập và nắm bắt được những kiến thức trọng tâm của bài học một cách nhẹ nhàng và sinh động nhất
- Trên cơ sở đó, việc giúp HS ham thích học môn Ngữ văn, nắm bắt được những kiến thức cơ bản của bài học, là một yêu cầu cấp thiết mà mỗi GV trong tổ Ngữ văn chúng tôi cần phải nghiên cứu, tỡm tũi sỏng tạo trong giảng dạy để đạt được hiệu quả cao Một trong những đề xuất của bản thân tôi để thực hiện tốt yêu cầu đó là tổ chức cho HS thảo luận nhóm và tham gia các trũ chơi trong quá trỡnh học văn 2/ Mễ TẢ GIẢI PHÁP SAU KHI TẠO RA SÁNG KIẾN
1) Mục tiờu:
- Giảm tỉ lệ HS yếu kém bộ môn Ngữ văn trong nhà trường
- Nâng cao chất lượng bộ môn Ngữ văn nói riêng và chất lượng văn hoá của nhà trường nói chung, góp phần nâng cao ý thức học tập của HS trong nhà trường
- Giỳp HS cú hứng thú, ham thích học môn Ngữ văn
- Tạo cho HS tâm lí thoải mái khi học, mạnh dạn trao đổi ý kiến với bạn bè, thầy
cô, hoà đồng với bạn bè, thầy cô; tạo môi trường thân thiện trong nhà trường
Trang 7- Giúp HS khắc phục được lối học thụ động, không hứng thú trong học tập môn văn, từ đó dần dần củng cố được những kiến thức cũ và tiếp thu kiến thức mới một cách tự giác
2) Cỏc giải phỏp chủ yếu:
- Phân loại đối tượng HS, khả năng tiếp thu kiến thức cũng như trỡnh độ kiến thức của HS
- Gần gũi, quan tõm động viên, khích lệ HS trong học tập
- Nghiên cứu kỹ nội dung bài học để đề ra những tỡnh huống thảo luận, những trũ chơi phù hợp với từng bài học
- Dự giờ thăm lớp để nắm kỹ về đối tượng HS và học hỏi những kinh nghiệm về cách tạo hứng thú cho HS trong phương pháp giảng dạy
- Có kế hoạch trao đổi với tổ, với đồng nghiệp để tổ chức những giờ dạy thực nghiệm áp dụng những hỡnh thức thảo luận nhúm và trũ chơi trong giờ học hoặc giờ ngoại khoá
3) Tổ chức triển khai thực hiện:
3.1) Hỡnh thức tổ chức thảo luận nhúm:
3.1.1 Cỏch thức tổ chức:
- Để thực hiện một tiết dạy học Ngữ văn có sử dụng hỡnh thức hoạt động nhúm, chỳng ta hóy bắt đầu bằng cách chia lớp học thành các nhóm nhỏ ( 2,4,6em) Chúng ta cần phải biết cách chia nhóm, chọn kiểu nhóm nào để phù hợp với điều kiện lớp bạn Nhóm: Gồm 2 đến 6 em, tuỳ mục đích và yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc lựa chọn chủ định, được duy trỡ ổn định hoặc thay đổi theo từng phần của tiết học, được giao nhiệm vụ cụ thể Các nhóm lớn (6 em, tạo điều kiện cho các thành viên trong nhóm niềm tin lớn nhất về kết quả làm việc vỡ cú nhiều khả năng tỡm cõu hỏi đúng) Vớí loại nhóm này, thu hút được nhiều ý kiến, nhiều kinh nghiệm và cú khả năng hiểu đúng, hiểu nhanh chóng nhiệm vụ Tuy nhiên nhóm lớn cũng có hạn chế là khó đi đến quyết định thống nhất
và giáo viên khó quản lí Cỏc nhóm nhỏ ( 2-4 em) các em có nhiều cơ hội để thể hiện ý kiến của mỡnh, thống nhất ý kiến nhanh hơn và dễ quản lí hơn
Trang 8*Cơ cấu nhóm:
Để nhóm hoạt động cú hiệu quả, cỏc thành viờn phải biết rừ nhiệm vụ của mỡnh,
vỡ vậy phải phõn cụng nhiệm vụ cho cỏc em:
+ Trưởng nhóm: điều khiển hoạt động nhóm
+ Thư kí: ghi chép kết quả hoạt động của nhóm sau khi đó thống nhất
+ Bỏo cỏo viờn: Bỏo cỏo kết quả làm việc của nhúm
+ Bỏo cỏo viờn: Bỏo cỏo kết quả làm việc của nhúm
+ Thành viên khác: có nhiệm vụ tham gia tích cực vào các hoạt động của nhóm Trong nhóm có học sinh phải thay nhau đóng vai của các thành viên trên hoặc kiêm nhiệm Khi hoạt động nhóm các thành viờn trờn cần:
+ Hướng vào nhau ( ngồi thành vũng trũn hoặc xung quanh bàn )
+ Chăm chú lắng nghe người khác phát biểu
+ Từng thành viên sẵn sàng đưa ra ý kiến của mỡnh
+ Trao đổi, thảo luận để có ý kiến thống nhất
+ Tuân theo sự điều khiển của từng nhóm trưởng
+ Đảm bảo thời gian
* Cỏch chia nhúm
Trong giờ lên lớp, tuỳ theo mục tiêu của từng hoạt động GVcó thể chia nhóm nhỏ
có từ hai HS trở lên Việc chia nhóm nhiều hay ít HS là do GV yêu cầu và quyết định Sau đây là một số cách chia nhóm đang được giáo viên áp dụng:
- Gọi ngẫu nhiên: tuỳ theo mục đích chia nhóm giáo viên có thể chia nhóm thích hợp( từ số 1 đến số 6…rồi quay trở lại)
- Chỉ định: Giáo viên lần lượt đọc tên học sinh vào từng nhóm
- Chia nhóm biểu tượng: GV có thể dùng các biểu tượng: hỡnh tam giỏc,hoa hồng, cỏc loại qủa, tờn cỏc anh hựng …để chia nhóm Các em có cùng biểu tượng vào một nhóm để tạo ra sự ngẫu nhiên và thoải mái cho học sinh
- Chia từng cặp: Giáo viên chỉ định hai học sinh ngồi gần nhau làm việc.Cách này thường diễn ra ngay sau khi học sinh làm việc cá nhân
Trang 9- Với hỡnh thức thảo luận nhúm thỡ chỳng ta cú thể sử dụng trong tất cảc cỏc tiết dạy, trong tất cả cỏc bài học Cũn hỡnh thức tổ chức trũ chơi thỡ chỉ cú thể ỏp dụng
ở một số bài cho phự hợp, tuy nhiờn để sử dụng trũ chơi trong một tiết dạy thỡ bắt buộc trong đó sẽ có hỡnh thức thảo luận nhúm
Khi cho HS thảo luận nhúm thỡ cú rất nhiều cỏch để chúng ta thực hiện:
+ Viết sẵn cõu hỏi ra giấy rồi phỏt cho mỗi nhúm một tờ
+ Treo bảng phụ cú ghi nội dung cõu hỏi thảo luận
+ Chỉ cho HS cõu hỏi trong sỏch GK và HS nhỡn vào đó để thảo luận
+ Từ một ý kiến thắc mắc của HS về bài học, tổ chức cho cỏc em thảo
luận
3.1.2 Chuẩn bị của giỏo viờn:
+ Phiếu học tập, bảng phụ,…chuẩn bị nội dung cõu hỏi thảo luận
+ Cõu hỏi thảo luận nờn chia nhỏ, cõu hỏi khú phải cú cõu hỏi gợi mở
+ Nội dung cõu hỏi phải rừ ràng, phự hợp với đối tượng HS
+ Câu hỏi phải phát huy khả năng tư duy, kích thích khả năng sáng tạo cho HS + Cỏc cõu hỏi chỉ nờn xoay quanh nội dung chớnh của bài học
+ Thời gian thảo luận không quá ngắn HS không kịp định hỡnh, cũng khụng quỏ dài ảnh hưởng tới thời gian tiết học
+ Phân nhóm cho HS thảo luận không nên quá ít mà cũng không quá đông
+ HS thảo luận xong, GV gọi ớt nhất hai nhúm trả lời, cũn lại thu bài về nhà chấm
và sửa hụm sau phỏt lại (trỏnh mất nhiều thời gian của tiết học)
+ Phân công một HS nhanh nhẹn làm trưởng nhóm, một HS ghi nhanh
làm thư ký
+ Việc sử dụng hỡnh thức thảo luận nhúm thỡ cú thể sắp xếp bất kỡ khoảng
thời gian nào trong tiết dạy
3.1.3 Chuẩn bị của học sinh:
+ Đọc kĩ các câu hỏi trong phần bài học
+ Đọc kĩ các câu hỏi trong phần bài học
+ Ghi ý kiến của bản thõn về cỏc cõu hỏi cho là khú
Trang 10+ Mạnh dạn trỡnh bày ý kiến trước lớp
3.1.4 Một số vớ dụ minh hoạ:
* Khi dạy văn bản Chuyện người con gái Nam Xương, có thể dùng một số câu hỏi thảo luận như sau:
- Lời trăn trối của bà mẹ chồng giúp ta hiểu thêm điều gỡ về nàng Vũ Nương ?
- Theo em, nguyên nhân dẫn đến nỗi oan của Vũ Nương là gỡ? Em hóy chỉ rừ và phân tích những nguyên nhân đó ?
- Theo em, có cách nào để kết cục cuộc đời của những con người như Vũ Nương, Thị Kính không rơi vào bi kịch mà không cần đến sức mạnh thần bớ ?
* Khi dạy văn bản Đồng chí của Chính Hữu, để thấy rừ nghệ thuật của bài thơ cũng như sự chuyển ý thơ, ta có thể đặt câu hỏi:
- Câu thơ thứ 7 trong bài thơ có gỡ đặc biệt ?
Đối với bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt, có thể đặt câu hỏi:
- Tại sao tác giả lại viết “Một bếp lửa ấp iu nồng đượm” ? , sau đó dùng câu hỏi gợi mở: Từ “ấp iu” thể hiện hành động như thế nào? Bếp lửa luụn gắn với hỡnh ảnh nào trong bài thơ ? Bếp lửa có thể hiện được sự ấp iu không ?
* Khi dạy bài Các phương châm hội thoại, sau khi HS đọc xong truyện cười “Quả
bí khổng lồ”, GV đưa ra những câu hỏi sau đây cho HS thảo luận nhúm 4 em:
- Trả lời quả bí to bằng cái nhà có đúng không? Nếu nói cho đúng về quả bí to thỡ nờn núi như thế nào?
- Trả lời cái nồi đồng to bằng cả cái đỡnh cú đúng không? Nếu nói cho đúng về cái nồi to thỡ nờn núi như thế nào?
- Những cõu trả lời trên đó cú bằng chứng xỏc thực đưa ra chưa ?
- Như vậy, trong giao tiếp có điều gỡ cần trỏnh ?
* Trong đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích :
- Tại sao tác giả để Thuý Kiều nhớ Kim Trọng trước rồi mới nhớ đến cha mẹ? Điều đó có hợp lí không? Vỡ sao ?
* Trong đoạn trích Mó Giỏm Sinh mua Kiều :
Trang 11* Trong đoạn trích Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga :
- Cú ý kiến cho rằng “Lục Võn Tiờn” gần như là tự truyện của Nguyễn Đỡnh Chiểu Qua so sỏnh cuộc đời nhân vật Lục Vân Tiên và cuộc đời tác giả, ý kiến của
em như thế nào ?
* Trong bài Nghị luận trong văn bản tự sự , GV cho 2 nhóm tỡm hiểu đoạn
trớch trong bài học theo những gợi ý dưới đây:
- Nội dung của mỗi đoạn trích là gỡ ?
- Yếu tố lập luận trong đoạn trích: Vấn đề cần lập luận, luận cứ, luận chứng,…
- Từ ngữ, kiểu câu dùng trong lập luận (đặc biệt ở đoạn trích 1)
* Văn bản Những ngôi sao xa xôi, thảo luận về ý nghĩa của tờn truyện:
- “Những ngụi sao xa xụi” cú ý nghĩa gỡ ?
* Trên đây chỉ là một vài ví dụ cụ thể về việc áp dụng hỡnh thức thảo luận trong dạy học văn Trong chương trỡnh Ngữ văn THCS cũn cú rất nhiều bài học cú thể
ỏp dụng một cỏch linh hoạt hỡnh thức này trong dạy học
3.2) Hỡnh thức sử dụng trũ chơi trong dạy học văn:
3.2.1 Cỏch thức tổ chức:
Đối với việc sử dụng trũ chơi thỡ cũng cần chỳ ý lựa chọn trũ chơi phù hợp với
từng nội dung bài dạy và thời gian của tiết học Có thể trũ chơi “Giải ụ chữ”,
“Rung chuụng vàng”, “Tiếp sức”,…
Vớ dụ: Để dạy các văn bản những tác phẩm truyện, chúng ta có thể tổ chức cho
HS chơi trũ chơi “giải ô chữ” bằng cách kẽ sẵn các ô chữ trên bảng phụ và đưa ra các trũ chơi “giải ô chữ” bằng cách kẽ sẵn các ô chữ trên bảng phụ và đưa ra các câu hỏi gợi ý để tỡm ra nội dung, nghệ thuật chớnh của truyện
GV cũng cú thể tổ chức trũ chơi “Rung chuông vàng” ở cuối tiết học bằng cách phân chia lớp thành nhiều nhóm và và đưa ra những câu hỏi trắc nghiệm để HS thảo luận, nhóm nào trả lời đúng sẽ được điểm tối đa
Hoặc khi dạy cỏc bài Tiếng Việt, cú thể tổ chức trũ chơi “Tiếp sức”… Tuy nhiên, phải chú ý một điều là khi tổ chức cỏc trũ chơi, GV cần lưu ý nờu trước thể lệ trũ chơi và qui định thời gian cho HS biết để thực hiện Và đặc biệt phải chú ý kết hợp