Áp dụng phương pháp dạy học dự án trong bài thực hành môn GDCD nhằm tăng cường tính tự học của học sinh

Trong các phương pháp đã áp dụng, tôi nhận thấy dự án là một phương pháp có thể tích hợp được nhiều phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực và thuận lợi cho việc thiết kế thêm các hoạt

A PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài:

Trong những năm gần đây, tư tưởng “dạy học tập trung vào người học” đã nhanh chóng trở thành tư tưởng chủ đạo cho sự đổi mới nền giáo dục, thực chất

là “dạy học vì học sinh và được thực hiện bởi học sinh” (học sinh là mục đích và học sinh là chủ thể)

Với đặc trưng của môn Giáo dục công dân là gắn liền với thực tiễn, sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, đặc biệt trong tiết thực hành ngoại khoá lại càng yêu cầu cao hơn đối với học sinh tính tự học Trong các phương pháp đã áp dụng,

tôi nhận thấy dự án là một phương pháp có thể tích hợp được nhiều phương pháp

và kỹ thuật dạy học tích cực và thuận lợi cho việc thiết kế thêm các hoạt động tự lực cho người học nhằm nâng cao hiệu quả nhận thức cho học sinh Với những lí

do trên, tôi xây dựng đề tài : “Áp dụng phương pháp dạy học dự án trong bài

thực hành môn GDCD nhằm tăng cường tính tự học của học sinh" Do giới hạn

của một sáng kiến kinh nghiệm, tôi chỉ đưa ra một giáo án minh họa có tiến hành triển khai thực nghiệm tại trường THPT Bắc Sơn – Ngọc lặc và thấy có hiệu quả Tôi hy vọng rằng đây sẽ là một nguồn tài liệu hỗ trợ có ích cho các thầy cô giáo

II Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp dạy học dự án

- Thiết kế giáo án sử dụng phương pháp dạy học dự án

- Đánh giá tính khả thi và hiệu quả của bài dạy có sử dụng phương pháp dạy học dự án

III Phạm vi nghiên cứu:

- Nghiên cứu và áp dụng PPDH theo dự án trong tiết học thực hành ngoại khóa các vấn đề chính trị - xã hội của địa phương và những nội dung đã học, GDCD 10 học kỳ II

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I Cơ sở lý luận:

1 Định nghĩa dạy học dự án:

Là một phương pháp hay một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện

Học theo dự án (Project Work) là hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho

HS tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống Học theo dự án đặt người học vào tình huống có vấn đề nhưng việc giải quyết vấn đề đòi hỏi sự tự lực cao của người học

2 Quy trình dạy học theo dự án:

Một dự án có thể có nhiều cách tổ chức thực hiện, trải qua nhiều giai đoạn khác nhau; điều này tùy thuộc vào mỗi dự án – vào không gian – thời gian – hoàn cảnh Quy trình thực hiện đưa ra dưới đây chỉ mang tính chất tương đối, thực tế chúng có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Chúng ta có thể tóm tắt và

mô tả chung thành 2 giai đoạn chính và các bước như sau:

a Giai đoạn chuẩn bị

Bước 1: Xem xét các yếu tố cần thiết để học theo dự án được hiệu quả

hay liên môn Từ đó, xác đinh chủ đề cho HS nghiên cứu

trình chính khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp hoặc trong hoạt động ngoại khóa

- Tài liệu: tư liệu sẵn có mà GV cung cấp cho HS, thư viện, internet, bạn bè, …

powerpoint….), máy ảnh kỹ thuật số, máy quay phim, máy ghi âm…

Bước 2: Thiết kế kế hoạch bài học theo dự án

* Thiết kế mục tiêu: Căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng trong chương

trình và những kỹ năng tư duy bậc cao mong muốn đạt được

*Thiết kế bộ câu hỏi khung: gồm 3 dạng

các ý tưởng lớn và các khái niệm xuyên suốt

dự án của HS, phải có đáp án mở, lôi cuốn HS vào việc khám phá những ý tưởng cụ thể đối với từng chủ đề, môn học, bài học

mục tiêu đã đề ra; giúp HS xác định “ai?”, “cái gì?”, “ở đâu?”… giúp HS tập trung vào những thông tin xác thực với nội dung và mục tiêu bài học

*Lập kế hoạch đánh giá: nên tập trung vào những câu hỏi cụ thể như “HS hướng đến các mục tiêu học tập như thế nào?”, “HS sử dụng những kỹ năng tư duy nào?”, “liệu HS có nâng cao được khả năng tự quản lý, tư duy sâu để học tốt hơn hay không?”

*Thiết kế các hoạt động: Để lôi cuốn HS tham gia tích cực vào việc học,

GV cần xây dựng các tình huống, áp dụng các kỹ thuật học tích cực để thiết kế các hoạt động

b Giai đoạn 2: Tổ chức cho HS học theo dự án:

Bước 1: Quyết định chủ đề dự án

mà gắn liền với thực tiễn mà HS quan tâm, yêu thích

hướng dẫn HS làm việc theo nhóm sử dụng kỹ thuật động não để xác định các tiểu chủ đề từ các ý tưởng lớn ban đầu

Bước 2: Xây dựng kế hoạch

- HS xây dựng những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

sao? Như thế nào?” là quan trọng nhất

Bảng phân công nhiệm vụ

Tên thành viên Nhiệm vụ Thời gian hoàn thành

Bước 3: Thực hiện dự án

thực hành tạo ra sản phẩm

cá nhân

Bước 4: Giới thiệu sản phẩm dự án

hoạch, báo cáo bằng văn bản, bài trình diễn powerpoint

được giới thiệu trước toàn trường hay ngoài xã hội

Bước 5: Đánh giá dự án

* Một số điểm cần lưu ý khi tiến hành dạy học theo dự án

Trong dạy học dự án, rất quan trọng trong khâu tổ chức dạy học sao cho phù hợp Lựa chọn bài học phải phù hợp với năng lực của cá nhân HS hay nhóm

HS, đồng thời bài học cần phải gắn liền với thực tiễn nhằm kích thích tính tò

mò, sang tạo, khám phá của HS Do đó, người GV cần biết cách tổ chức theo quy mô nhóm, cách thành lập nhóm sao cho phù hợp nhất

II Giải quyết vấn đề

1 Thiết kế giáo án dạy học dự án với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin:

Trong phạm vi của đề tài này tôi chọn thiết kế một tiết học thực hành ngoại khóa các vấn đề chính trị - xã hội ở địa phương, chương trình GDCD lớp

11 học kỳ II theo phương pháp dự án kết hợp với một số kỹ thuật dạy học tích

cực để làm minh chứng cho phần cơ sở lý luận đã trình bày

Tên dự án: Thuốc lá và tác hại của việc hút thuốc lá đối với lứa tuổi học đường

* Phân công nhiệm vụ

Lớp học được chia làm 4 nhóm dựa trên sự đồng đều về lực học và nhận thức của học sinh Giáo viên giao nhiệm vụ cụ thể cho học sinh trước 2 tuần Sau khi tìm kiếm và xử lý thông tin cá nhân trong các nhóm, học sinh tập hợp trên lớp để tổng hợp sản phẩm vào giấy A0 hoặc phần mềm powrpoint để chuẩn

bi báo cáo

Nhóm 1: Thuốc lá là gì? Vì sao thuốc lá có thể gây nghiện?

Nhóm 2: Thuốc lá có những chất độc hại nào? Tác hại của hút thuốc lá đối với sức khỏe của con người?

Nhóm 3: Nguyên nhân nào dẫn đến việc hút thuốc lá ở học sinh? Tác hại của hút thuốc lá đối với học sinh là gì?

Nhóm 4: Làm thế nào để cai nghiện thuốc lá? Lợi ích của việc từ bỏ thuốc lá? Bảng phân công nhiệm vụ đối với học sinh lớp 10A6 (các lớp khác giáo viên làm tương tự)

hoàn thành

1

trưởng)

Tham gia góp ý nội dung, tổng hợp và trực tiếp báo cáo

1 tuần

Bùi Nhi, Đào, Huệ, Quyết, Cường, Hải

Tra cứu thông tin trên mạng internet, sưu tầm các bài báo, tranh ảnh

1 tuần

Nhóm Tên thành viên Nhiệm vụ Thời gian

hoàn thành

Phạm Nhi, Hồng, Trịnh Hùng, Tâm

Sưu tầm kiến thức liên quan, đóng góp

ý kiến hoàn thiện nội dung của dự án …

1 tuần

2

dung, tổng hợp và trực tiếp báo cáo

1 tuần

Đạt, Hưng, Thắm, Bùi Trang, Hòa

Thu thập các kết quả trên mạng internet

về các chất độc hại

có trong thuốc lá

1 tuần

Hiếu, Bùi Hà, Hiền,

Na

Tìm các thông tin, hình ảnh về tác hại của hút thuốc lá

1 tuần

Anh, Quách Viên, Thao,

Tham gia góp ý nội dung, tổng hợp để hoàn thành dự án

1 tuần

3

dung, tổng hợp và trực tiếp báo cáo

1 tuần

Lượng, Nang,

Thu thập các kết quả trên mạng internet

1 tuần

Lượng, Nghĩa

Phỏng vấn học sinh trong trường

1 tuần

trưởng)

Tham gia góp ý nội dung, tổng hợp và trực tiếp báo cáo

1 tuần

Nhóm Tên thành viên Nhiệm vụ Thời gian

hoàn thành

Cương, Thảo, Bình, Quách Trang, Phạm Hùng, Phạm Tâm

Sưu tầm kiến thức liên quan, đóng góp

ý kiến hoàn thiện nội dung của dự án

1 tuần

Phương, Phạm Hà, Thu, Toản, Phạm Hoàng

Thu thập các kết quả trên mạng internet

1 tuần

* Thực hiện

Tiết 33: Thực hành các vấn đề chính trị - xã hội của địa phương và những nội dung đã học

Chủ đề: Thuốc lá và tác hại của việc hút thuốc lá đối với lứa tuổi học đường

I Mục tiêu bài học:

1 Về kiến thức:

- Học sinh hiểu được tác hại của việc hút thuốc lá, từ đó rút ra bài học cho bản thân, đặc biệt biết cách phòng tránh để không bị ảnh hưởng xấu của khói thuốc lá

- Biết được một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng hút thuốc lá ở lứa tuổi học đường

- Biết và hiểu về một số quy định về việc cấm hút thuốc lá nơi công cộng đặc biệt là “cấm học sinh hút thuốc lá”

2 Về kỹ năng:

- Biết tìm kiếm, xử lý các thông tin liên quan đến việc hút thuốc lá và tác hại của hút thuốc lá đối với lứa tuổi học đường Biết cách từ chối để không bị lôi kéo, rủ rê hút thuốc lá

- Viết được báo cáo, trình bày trước lớp

- Sử dụng được các phương tiện để hỗ trợ thực hiện dự án

3 Về thái độ:

- Tự giác tích cực “nói không với thuốc lá”

- Tuyên truyền cho bạn bè, người thân biết tác hại của thuốc lá và từ bỏ nó

- Tích cực tham gia các hoạt động phong trào của nhà trường, địa phương

và cộng đồng góp phần xây dựng “trường học thân thiện, học sinh tích cực”, “vì học đường không khói thuốc”

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

1 Đồ dùng học tập

GV: - Giao nhiệm vụ cho học sinh từ trước buổi học 2 tuần (các nhiệm vụ giao cho học sinh phân loại theo nhóm, hình thức theo một dự án)

- Máy tính, máy chiếu và các công cụ hỗ trợ khác

HS: - Nghiên cứu, tổng hợp trên giấy A0 và phần mềm powerpoint để báo cáo trước lớp ( nhóm trưởng đại diện báo cáo)

2 Phương pháp:

- Phương pháp dạy học theo dự án kết hợp với sử dụng công nghệ thông tin

- Phương pháp thuyết trình, nêu vấn đề, vấn đáp

- Phương pháp thảo luận kết hợp kỹ thuật khăn phủ bàn, hợp tác nhóm,…

III Các hoạt động học tập:

(Các nhóm đã được phân công dự án và nhận nhiệm vụ từ trước)

Hoạt động 1: (10p)

GV thông qua lại mục tiêu, nhiệm vụ trong dự án của mỗi nhóm: (3 phút)

HS chuẩn bị sản phẩm để báo cáo: (7p)

Các nhóm tổng hợp sản phẩm vào giấy A0 theo nội dung đã chuẩn bị từ trước, riêng nhóm 2 đã chuẩn bị trước trên phần mềm powpoint dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Hoạt động 2: (25p)

Mỗi nhóm trình bày, báo cáo sản phẩm của mình trên giấy A0 và phần mềm powpoint với thời gian mỗi nhóm là 6p

Hoạt động 3: (10 phút)

GV: - Nghiệm thu, nhận xét và đánh giá bài báo cáo sản phẩm của từng nhóm

- Tóm tắt ngắn gọn trọng tâm của bài học trên máy chiếu, ngoài ra giáo viên cung cấp thêm cho học sinh biết về kết quả học tập và rèn luyện của những

học sinh hút thuốc lá trong trường để học sinh thấy rõ hơn hậu quả của việc hút thuốc lá đối với học sinh

- Nhắc nhở HS lưu ý kiến thức trọng tâm và học bài

2 Một số hình ảnh của bài dạy thực nghiệm:

Giáo viên hướng dẫn học sinh hoàn thành dự án

Học sinh báo cáo trên giấy A0

A0

Học sinh báo cáo trên phần mềm powrpoint

Học sinh báo cáo trên phần mêm PowerPoint

Giáo viên đánh giá bài báo cáo của các nhóm và tóm tắt trọng tâm của bài học

C KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ

I Kết quả đạt được:

Sau khi tổ chức dạy thực nghiệm ở 3 lớp 10A6, 10A5và 10A4 chúng tôi phát phiếu thăm dò ý kiến học sinh và đã thu được 78 phiếu phản hồi Kết quả như sau:

Ý kiến của HS về giờ học có sử dụng PPDH theo dự án Số HS Tỉ lệ %

Kết quả thu được về lí do sở thích của phương pháp học này, đa số các em HS đều cho rằng phương pháp này rất hay, bổ ích, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, giúp cho các em được tranh luận, thảo luận và rèn khả năng nói trước đám đông

Sau khi kết thúc bài lên lớp, chúng tôi tiến hành kiểm tra để đánh giá chất lượng, đánh giá khả năng tiếp thu kiến thức, năng lực vận dụng kiến thức của

HS ở các lớp thực nghiệm và các lớp đối chứng Tôi đã tiến hành dạy thực nghiệm tiết “Thực hành ngoại khóa các vấn đề chính trị- xã hội của địa phương” bằng phương pháp dạy học dự án ở 3 lớp 10A4, 10A5, 10A6 Còn ở 3 lớp 10A1, 10A2, 10A3 tôi không sử dụng phương pháp dự án Tổng số học sinh ở các lớp bằng nhau (45 em/lớp), lứa tuổi và trình độ nhận thức ngang nhau Để kiểm chứng kết quả tôi đã cho học sinh làm câu hỏi kiểm tra 10 phút:

* Em hãy cho biết vì sao học sinh không nên hút thuốc lá ?Em sẽ làm gì khi đứng trước nguy cơ có thể dẫn đến hút thuốc lá?

Kết quả thực nghiệm thu được như sau:

Lớp

Loại giỏi Loại khá Loại TB Loại yếu

10A4,

10A5,

10A6

10A1,

10A2,

10A3

Nhìn vào bảng thống kê trên ta thấy kết quả học tập của học sinh lớp thực nghiệm (10A4, 10A5, 10A6) cao hơn lớp đối chứng (10A1, 10A2, 10A3) Điều

đó chứng tỏ tính hiệu quả của bài dạy sử dụng phương pháp dự án với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

II Kết luận:

Có rất nhiều phương pháp dạy học đem lại hiệu quả cho môn học Việc lựa chọn một hoặc một số phương pháp, kỹ thuật dạy học phù hợp cho nội dung bài học, môn học là rất cần thiết Sau một thời gian giảng dạy bộ môn GDCD lớp 11, tôi nhận thấy việc áp dụng phương pháp dạy học theo dự án là rất cần thiết và phù hợp

Khi đưa phương pháp này vào bài học thì hiệu quả của liên hệ thực tiễn đã được phát huy tích cực Học sinh học tự giác, chủ động và từ đó các em thấy hứng thú và tăng cường liên hệ thực tiễn Hầu hết các em đã cảm thấy hài lòng, hứng thú và thích học bộ môn vì nó đã giảm đi rất nhiều tính “khô khan” theo suy nghĩ của các em trước đây Những tư liệu, công việc được giao, gặp gỡ những con người thật đã tạo cơ hội cho các em nắm bắt thực tế vào nội dung bài học dễ dàng hơn rất nhiều Mặt khác đề tài áp dụng ở trường THPT Bắc Sơn – một trường mà khả năng sử dụng máy tính, máy chiếu của học sinh còn hạn chế, nhưng học sinh vẫn có thể làm việc tích cực và hoàn thành tốt dự án càng chứng

tỏ tính khả thi của đề tài khi được áp dụng ở các trường miền xuôi

Mặc dù phạm vi nội dung nghiên cứu của đề tài chỉ trong một bài dạy cụ thể, song đó là sự cố gắng của bản thân trong những năm đầu bước vào nghề Rất mong nhận được sự chia sẻ từ các bạn đồng nghiệp để có thêm kinh nghiệm cho quá trình dạy học đạt kết quả tốt nhất

III Đề xuất, kiến nghị:

Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, tôi có một vài đề xuất như sau:

- Để nâng cao được chất lượng giờ học có sử dụng dạy học dự án thì học sinh cần được trang bị các phương tiện hỗ trợ học tập, điển hình như máy tính nối mạng internet Do đó các trường THPT cần có phòng máy tính để tạo điều

- Phương pháp dạy học dự án là một trong những phương pháp dạy học mới cần được khai thác và sử dụng nhiều hơn nữa trong việc đào tạo, bồi dưỡng giáo viên; trong việc dạy học ở trường phổ thông và góp phần tích cực vào việc đổi mới giáo dục, đào tạo con người phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Tôi xin cam đoan SKKN này là do bản thân tự nghiên cứu, viết ra và thực hiện, không sao chép của người khác Nếu có hành vi sao chép của người khác tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước Hội đồng khoa học

Xác nhận của đơn vị Ngọc Lặc, ngày 23 tháng 5 năm 2013

Người viết sáng kiến

Trịnh Thị Linh