Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong

Do đó đối với người học sinh phổ thông dù sau này có lựa chọn nghề nghiệp gắn bó với động cơ đốt trong hay không thì những hiểu biết về động cơ đốt trong nói chung cũng như nguyên lí làm

A Đặt vấn đề

I lời nói đầu

Trên con đường hội nhập và phát triển cùng thế giới, đất nước ta đã và

đang từng bước đổi mới, áp dụng khoa học - kỹ thuật - công nghệ hiện đại vào

trong mọi lĩnh vực của đời sống và sản xuất để thực hiện công cuộc “ công nghiệp

hoá, hiện đại hoá” đất nước Do đó việc đào tạo ra nguồn nhân lực có tri thức và

đạo đức đang là mục tiêu lớn của ngành giáo dục nước ta hiện nay

Cùng với mục tiêu chung của ngành giáo dục, mục tiêu của giáo dục cấp

THPT đó là: “Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức , trí tuệ, thể chất,

thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản ; phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và

sáng tạo , hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa; chuẩn bị

cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động , tham gia xây dựng

và bảo vệ tổ quốc”

Luật giáo dục đã quy định : “ Giáo dục THPT nhằm giúp học sinh cũng cố và

phát triển những kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông có

những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn

hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học Đại học, Cao đẳng,

Trung học chuyên nghiệp , học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” Môn Công

nghệ 11 được Bộ giáo dục và Đào tạo biên soạn trên tinh thần đổi mới , đảm bảo

tính phổ thông, cơ bản, hiện đại và phù hợp với thực tiễn Việt Nam Nó cùng với

các môn học khác trong nhà trường phổ thông góp phần quan trọng vào việc tạo

nền tảng ban đầu để đào tạo con người phát triển toàn diện

Thực tế như chúng ta đã thấy, động cơ đốt trong có vai trò rất quan trọng và

được sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực như : Nông nghiệp, công nghiệp, ngư

nghiệp, giao thông vận tải, quân sự Do đó đối với người học sinh phổ thông dù

sau này có lựa chọn nghề nghiệp gắn bó với động cơ đốt trong hay không thì

những hiểu biết về động cơ đốt trong nói chung cũng như nguyên lí làm việc của

các hệ thống trong động cơ đốt trong vẫn luôn gắn liền với đời sống thực tiễn của

họ Chính vì vậy để có thể hiểu và ghi nhớ sâu sắc hơn về nguyên lí làm việc của

các hệ thống trong động cơ đốt trong là một vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng

Những vấn đề nêu trên vừa là cơ sở lí luận, vừa là cơ sở thực tiễn để mỗi người

giáo viên giảng dạy môn công nghệ trong nhà trường phổ thông phải có trách

nhiệm tìm ra con đường để hướng dẫn học sinh tiếp nhận và khắc sâu kiến thức về

nguyên lí làm việc của các hệ thống trong động cơ đốt trong một cách chủ động,

tích cực, sáng tạo và có hiệu quả

II Thực trạng vấn đề nghiên cứu:

1 Đại đa số học sinh của Trường THPT Trần Hưng Đạo là học sinh ở vùng ven

đô thị, trình độ nhận thức của các em không đồng đều Địa bàn khu vực còn non

kém về nền công nghiệp Tình trạng ngại học, coi nhẹ môn học do đây không phải

là môn thi tốt nghiệp và thi vào Đại học, Cao đẳng Nên đã dẫn đến một thực tế

kết quả, hiệu quả của giờ học chưa cao, chưa đạt được nhiều theo mục đích, yêu

cầu đặt ra

2 Kiến thức về nguyên lí làm việc của các hệ thống trong động cơ đốt trong là

nội dung mang tính trừu tượng, học sinh không thể trực tiếp quan sát, tri giác

được Để tiếp thu được nội dung này học sinh phải hình dung, tưởng tượng, phải

thực hiện các thao tác tư duy dưới sự hướng dẫn của giáo viên Do đó đã gây ra

nhiều khó khăn cho học sinh trong việc tiếp nhận cũng như khắc sâu kiến thức

của bài học, dẫn đến sự say mê, yêu thích môn học của học sinh không nhiều, chất

lượng và hiệu quả của giờ học chưa cao

Nguyên nhân do nhiều phía: Xu hướng lựa chọn nghề nghiệp, sức thuyết phục

của chương trình còn ở mức độ, tâm lí coi nhẹ môn học của học sinh và còn

nhiều lí do khác nữa dược đưa ra để biện minh cho một thực tế là chất lượng và

hiệu quả của giờ học chưa cao Song tôi thiết nghĩ mấu chốt của vấn đề là ở chỗ

bản thân người giáo viên Công nghệ cũng đang đạt theo sự ngại học của học sinh,

chưa tích cực tìm giải pháp nâng cao chất lượng giờ học, quá nặng nề đến việc

trang bị kiến thức mà không thấy kiến thức ấy phải được tổ chức thế nào để giúp

học sinh tiếp nhận một cách dễ dàng và hứng thú Hoà nhập với việc đổi mới

chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học hiện nay, rút kinh nghiệm

giảng dạy từ đồng nghiệp và bằng thực tế giảng dạy của mình, tôi xin mạnh dạn

giới thiệu sáng kiến kinh nghiệm : " Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí

làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong"

Để thực hiện tốt giờ dạy theo tinh thần đổi mới, phát huy tính tích cực, chủ

động, sáng tạo và hứng thú của học sinh Bản thân tôi đã không ngừng đổi mới về

tư duy, nhận thức từ khâu soạn giáo án ( Thiết kế bài học ) cho đến cách sử dụng

thiết bị dạy học, lập phiếu điều tra để nắm bắt tình hình học tập của học sinh, từ

đó điều chỉnh cho phù hợp với thực tế nhà trường và đối tượng học sinh

B giải quyết vấn đề

I Phương pháp dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động

cơ đốt trong hiện nay

Phương pháp dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ

đốt trong đang được sử dụng phổ biến hiện nay đó là: Giáo viên hướng dẫn học

sinh làm việc bằng cách thông qua một số câu hỏi gợi mở, học sinh nghiên cứu

sách giáo khoa, quan sát sơ đồ cấu tạo rồi tiến hành tư duy, hình dung, tưởng

tượng và rút ra nguyên lí làm việc của hệ thống Sau đó giáo viên tóm tắt và kết

luận lại cho học sinh về nguyên lí làm việc của hệ thống dưới dạng lí thuyết

Với cách thực hiện như trên không phải hoàn toàn là cái dở mà cũng có cái hay

của nó Qua đó nó thể hiện được phong cách, phương pháp và khả năng truyền đạt

kiến thức của người giáo viên Tuy nhiên với cách thực hiện như vậy, nó cũng gây

không ít khó khăn cho cả giáo viên lẫn học sinh Sau khi nghiên cứu xong, kiến

thức về nguyên lí làm việc của các hệ thống trong động cơ đốt trong là những lí

thuyết Chúng thường mờ nhạt và trừu tượng Do đó học sinh rất khó khăn trong

quá trình tiếp nhận cũng như khắc sâu kiến thức vừa nghiên cứu

II Phương pháp sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một

số hệ thống trong động cơ đốt trong

Bản chất của quá trình dạy học là quá trình tổ chức hoạt động nhận thức cho

học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên nhằm đạt mục đích dạy học Quá trình

nhận thức diễn biến theo con đường mà LêNin đã chỉ rõ: “ Từ trực quan sinh động

đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện

chứng của sự nhận thức chân lí, nhận thức thực tại khách quan”

Nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong là những kiến

thức lí thuyết, chúng thường mờ nhạt, trừu tượng, chưa tác động mạnh vào các

giác quan Do đó kí ức khó ghi nhận và tái hiện lại khi cần thiết Vì vậy cần phải

cụ thể hoá, vật chất hoá, làm cho lí thuyết được cụ thể hơn, sâu sắc hơn và có tính

thuyết phục hơn Từ đó học sinh có thể dễ dàng tiếp nhận kiến thức và khắc sâu

vấn đề lí thuyết vừa nghiên cứu

ở đây, tôi không có tham vọng đưa ra một cách dạy mới thay thế cách dạy

phong phú đa dạng mà lâu nay giáo viên vẫn thường sử dụng và còn tiếp tục được

sử dụng Tôi chỉ xin giới thiệu một cách dạy kết hợp giữa phương pháp truyền

thống với những yêu cầu mới Đó là: "Sử dụng sơ đồ khối khi dạy phần nguyên

lí làm việc của một số hệ thống trong động cơ đốt trong"

Cách thức tiến hành:

động cơ đốt trong Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu sách giáo khoa, quan

sát sơ đồ cấu tạo của hệ thống Thông qua một số câu hỏi gợi mở, giáo viên

hướng dẫn học sinh tiến hành tư duy và xây dựng sơ đồ khối thể hiện nguyên lí

làm việc của hệ thống

Giờ dạy này ứng dụng công nghệ thông tin là tốt nhất Vì vậy giáo viên nên sử

dụng giáo án điện tử để thuận tiện cho việc giảng dạy, rút ngắn thời gian vẽ sơ đồ

và nhất là tạo sinh động hơn trong tiết học, thu hút được học sinh, làm cho học

sinh có sự hứng thú và say mê môn học

III vận dụng cụ thể

1 Nguyên lí làm việc của hệ thống bôi trơn cưỡng bức

( Bài25: Hệ thống bôi trơn )

* Trường hợp 1: Khi hệ thống làm việc bình thường

Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Cacte

dầu

Lưới lọc

Bơm dầu

Bầu lọc

Van khống chế

Đường dầu chính

Bề mặt

ma sát

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi động cơ làm việc, dầu bôi trơn được bơm dầu hút từ cacte dầu đưa qua lưới

lọc và bầu lọc để lọc sạch rồi đưa qua van khống chế đến đường dầu chính rồi

theo các đường ống đến bôi trơn các bề mặt ma sát của động cơ, sau đó trở về

cacte

* Trường hợp 2: Khi áp suất của dầu bôi trơn vượt quá giá trị cho phép

Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Cacte

dầu

Lưới lọc

Bơm dầu

Bầu lọc

Van khống chế

Đường dầu chính

Bề mặt

ma sát

Van

an toàn

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi áp suất của dầu bôi trơn vượt quá giá trị cho phép thì van an toàn mở để một

phần dầu từ sau bơm chảy ngược về trước bơm làm giảm áp suất của dầu xuống

Khi đó hệ thống làm việc theo trường hợp bình thường

* Trường hợp 3: Khi nhiệt độ của dầu cao quá giới hạn định trước

Dầu bôi trơn chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Cacte

dầu

Lưới lọc

Bơm dầu

Bầu lọc

Két làm mát

Đường dầu chính

Bề mặt

ma sát

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi nhiệt độ của dầu cao quá giới hạn định trước thì van khống chế đóng lại để

toàn bộ lượng dầu chảy qua két làm mát dầu, làm nhiệt độ của dầu giảm xuống

Khi đó dầu bôi trơn được bơm dầu hút từ cacte dầu đưa qua lưới lọc và bầu lọc để

lọc sạch rồi đưa qua két làm mát đến đường dầu chính, theo các đường ống đến

bôi trơn các bề mặt ma sát của động cơ, sau đó trở về cacte

2 Nguyên lí làm việc của hệ thống làm mát bằng nước loại tuần hoàn cưỡng

bức ( Bài 26 : Hệ thống làm mát )

* Trường hợp 1: Khi nhiệt độ nước trong áo nước còn thấp hơn giới hạn

định mức

Nước làm mát chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Két

áo nước

Van hằng nhiệt

Đường ống

số 8

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi nhiệt độ nước trong áo nước còn thấp hơn giới hạn định mức thì van hằng

nhiệt chỉ mở cửa thông với đường ống số 8 để nước chảy thẳng về bơm Khi đó

nước làm mát được bơm nước hút từ két nước đưa đến các áo nước để làm mát

các chi tiết, sau đó dược đưa qua van hằng nhiệt, theo đường ống số 8 chảy thẳng

về bơm tạo thành vòng tuần hoàn khép kín

* Trường hợp 2: Khi nhiệt độ nước trong áo nước xấp xỉ giới hạn định mức Nước làm mát chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Két

áo nước

Van hằng nhiệt

Đường ống

số 8

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi nhiệt độ nước trong áo nước xấp xỉ giới hạn định mức thì van hằng nhiệt mở

cả cửa thông với đường ống số 8 và cửa thông với két nước Khi đó nước làm mát

được bơm nước hút từ két nước đưa đến các áo nước để làm mát các chi tiết, sau

đó dược đưa qua van hằng nhiệt, một phần theo đường ống số 8 chảy thẳng về

bơm còn một phần chảy qua két nước để làm mát trước khi đưa đến bơm tạo

thành vòng tuần hoàn khép kín

* Trường hợp 3: Khi nhiệt độ nước trong áo nước vượt quá giới hạn định

mức

Nước làm mát chảy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Két

nước

Bơm nước

áo nước

Van hằng nhiệt

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi nhiệt độ nước trong áo nước vượt quá giới hạn định mức thì van hằng nhiệt

chỉ mở cửa thông với két nước Khi đó nước làm mát được bơm nước hút từ két

nước đưa đến các áo nước để làm mát các chi tiết, sau đó dược đưa qua van hằng

nhiệt rồi chảy qua két nước để làm mát trước khi đưa đến bơm tạo thành vòng

tuần hoàn khép kín

3 Nguyên lí làm việc của hệ thống đánh lửa điện tử không tiếp điểm

( Bài 29 : Hệ thống đánh lửa )

* Trường hợp 1: Khi mở khoá điện

Dòng điện chạy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Ma

nhê

tô

Bộ chia điện

Biến

áp đánh lửa

Bu

gi

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi mở khoá điện và ma-nhê-tô hoạt động thì các sức điện động xoay chiều trên

các cuộn dây WN và WĐK của ma-nhê-tô được đưa đến bộ chia điện Nhờ tác dụng

của bộ chia điện, dòng điện được đưa đến biến áp đánh lửa Tại đây nó tạo ra tia

lửa điện và đặt ở bugi

* Trường hợp 2: Khi đóng khoá điện

Dòng điện chạy trong hệ thống theo sơ đồ khối như sau:

Ma nhê

tô

Khoá điện

“Mát”

Giải thích nguyên lí theo sơ đồ:

Khi đóng khoá điện thì điện từ cuộn WN của ma-nhê-tô sẽ truyền qua khoá điện ra

“mát” Khi đó hệ thống đánh lửa ngừng làm việc

C Kết luận

I Kết quả

Sử dụng sơ đồ khối để dạy phần nguyên lí làm việc của một số hệ thống trong

động cơ đốt trong là cách làm phù hợp với thực tiễn của quá trình đổi mới phương

pháp dạy học môn Công nghệ trong nhà trường phổ thông, phù hợp với sự đổi

mới chương trình, sách giáo khoa và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học

môn công nghệ hiện nay Cách làm này thực chất là biến những gì thuộc về lí

thuyết, trừu tượng thành cái cụ thể, quan sát được Đồng thời nó cũng phát huy

được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, kích thích sự say mê, hứng

thú học tập của học sinh

Chúng ta đã và đang tìm kiếm con đường nâng cao hiệu quả học tập, phát huy

tính tích cực, chủ động của học sinh thì đây là cách làm có thể coi là hiệu quả

Trong mấy năm gần đây, khi sử dụng cách làm này vào thực tế giảng dạy bản

thân tôi thấy rất có hiệu quả Đây là một phương pháp đúng đắn Những vấn đề lí

thuyết không còn là trừu tượng, mờ nhạt và khó nhớ Cách làm này khá thiết thực

và rất dễ vận dụng

Thú vị hơn tôi còn thấy cũng với cách làm như thế nhưng nếu có sự hỗ trợ của

công nghệ thông tin ( sử dụng giáo án điện tử ) thì hiệu quả giờ học còn cao hơn

nhiều Còn có nhiều vấn đề phải rút kinh nghiệm khi ứng dụng công nghệ thông

tin vào trong dạy học Song bản thân tôi cho rằng trong những giờ học như thế

này thì sự hỗ trợ của công nghệ thông tin là tốt nhất, phù hợp nhất

Tôi đã làm phép so sánh kết quả học tập của học sinh và thu được kết quả rất

khả quan như sau:

Bảng 1: So sánh kết quả khi dạy phần nguyên lí làm việc của hệ thống bôi

trơn cưỡng bức

Lớp 11A1 - Ban cơ bản

( Dạy theo hình thức không sử dụng sơ đồ khối )

Số

học

sinh

Mức độ nắm kiến thức

được

41 Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ

Lớp 11A3 - Ban cơ bản

( Dạy theo hình thức sử dụng sơ đồ khối - Không sử dụng giáo án điện tử )

Số học

sinh

Mức độ nắm kiến thức

được

43 Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ

Lớp 11A4 - Ban cơ bản

( Dạy theo hình thức sử dụng sơ đồ khối - Có sử dụng giáo án điện tử )

Số học

sinh

Mức độ nắm kiến thức

được

42 Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ