skkn sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT

au khi kiểm tra hứng thú môn học chúng tôi nhận thấy phần lớn học sinh không hứng thú học môn học này do nhiều nguyên nhân như: hận thức của học sinh; phụ huynh học sinh; của một số giáo

- -

S Ế Ệ

SỬ DỤ BẢ ĐỒ D Y DẠY Ọ Ô D D LỚ 12

Ở

Lĩnh vực : Môn GDCD

ác giả : rần hị Vân nh hức vụ : Giáo viên

NĂM HỌC 2013 - 2014

Ụ LỤ

Ầ ĐẶ VẤ ĐỀ 3

Lý do chọn đề tài 3

ơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn 7

ố liệu và thực trạng 9

1 ố liệu 9

2 Thực trạng 12

Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của KK 15

1 Mục đích 15

2 ối tượng và phạm vi nghiên cứu 15

3 hiệm vụ nghiên cứu 15

4 Phương pháp nghiên cứu 15

5 óng góp của KK 15

Ầ Ả Q YẾ VẤ ĐỀ 17

I ơ sở khoa học 17

1, ơ sở khoa học 17

2 guyên tắc sử dụng 18

3 u điểm sử dụng phương pháp học bằng bản đồ tư duy 18

4 u điểm của bản đồ tư duy 18

5 ác bước dạy học bằng sơ đồ tư duy 20

iới thiệu về sơ đồ tư duy 21

1 Tác giả 21

2 iới thiệu và hướng dẫn sử dụng 22

3 Xuất bản đồ ra dạng hình ảnh, P F, PPT 30

ử dụng bản đồ tư duy vào dạy 12 32

1 Chú ý 32

2 oạt động dạy trên lớp 32

3 Một số ví dụ 33

Ầ Ế Ậ 42

1 Kết quả 42

2 Bài học kinh nghiệm 43

3 Kết luận 44

4 Kiến nghị 45

Ầ : ĐẶ VẤ ĐỀ

I LÍ D Ọ ĐỀ À

Luật iáo dục năm 2005 đã xác định: "Mục tiêu của giáo dục phổ thông

là giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ

và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân "

( iều 23 - Luật iáo dục năm 2005)

ể thực hiện được điều đó, các môn học, hoạt động giáo dục trong nhà trường đều có ý nghĩa, vai trò nhất định Trong đó, môn iáo dục công dân có vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục cho học sinh ý thức, hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con người toàn diện ới vai

trò quan trọng như vậy cho nên môn giáo dục công dân đã bắt nhịp với xu

hướng dạy học hiện đại kết hợp với những thành tựu công nghệ thông tin hỗ trợ cho việc dạy học để chứng tỏ những ưu thế và hiệu quả trong quá trình giáo dục cho học sinh ý thức, hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con người toàn diện hính vì vậy, việc giúp học sinh phát triển tư duy của

bộ não để vận dụng vào học tập là một trong những mục tiêu quan trọng hàng đầu của những người làm công tác giáo dục

ận dụng kiến thức đã học áp dụng vào thực tế là mục tiêu của môn học Thực tế cho thấy, chương trình học là sau khi học xong học sinh có được kĩ năng cơ bản nhất để vận dụng vào thực tế cuộc sống có hiệu quả cao Tuy nhiên, phần lớn học sinh học theo quan điểm bắt buộc phải học bởi

nó là một môn học để tính điểm trung bình các môn au khi kiểm tra hứng thú môn học chúng tôi nhận thấy phần lớn học sinh không hứng thú học môn học này do nhiều nguyên nhân như: hận thức của học sinh; phụ huynh học sinh; của một số giáo viên ; do quan điểm của một số lãnh đạo nhà trường, một phần

do bài giảng của giáo viên còn đơn điệu chưa thu hút được hứng thú của các

em ặc biệt là iáo dục công dân lớp 12 năm học cuối cấp, học sinh chịu nhiều áp lực bởi chương trình học nặng hơn cũng như lo lắng nhiều cho việc thực hiện ước mơ, hoài bão bằng con đường thi cử ác em đa số chú tâm, giành nhiều thời gian cho những môn học mà tới đây các em sẽ thi tốt nghiệp

và thi ại học Môn iáo dục công dân thường bị các em coi nhẹ, "học đối phó

để lấy điểm mà thôi"

hằm nâng cao hứng thú môn học, hướng các em đến phương pháp học tích cực và tự chủ, nâng cao kỹ năng trí tuệ và khả năng tư duy mạch lạc, nhất

là khả năng vận dụng kiến thức bài học trên lớp vào thực tế cuộc sống trở thành kỹ năng sống.Tôi xin trình bày ứng dụng công cụ học tập-Bản ồ Tư

uy iMinMap vào dạy môn GDCD ở trường T PT.Bản ồ Tư uy iMinMap

đã được ứng dụng vào dạy học từ lâu, tuy nhiên ứng dụng B T vào dạy môn còn chưa nhiều, nhất là vào chương trình lớp 12

Ơ SỞ LÍ L Ậ VÀ Ơ SỞ Ự Ễ

ăm học 2013 - 2014 là năm học Bộ giáo dục và đào tạo tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong các nhà trường phổ thông Một trong những phương pháp dạy học mới và hiện đại nhất

được đưa vào là phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy (B T ) - một

phương pháp dạy học mới đang được rất nhiều nước trên thế giới áp dụng Qua việc tìm hiểu và vận dụng phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy, tôi nhận thấy phương pháp dạy học này rất có hiệu quả trong công tác giảng dạy

và học tập của học sinh Bước đầu đã khơi gợi trong học sinh hứng thú với môn học, đồng thời đem đến cho các em tư duy mới, sáng tạo về môn học ậy thế nào là phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy? Cần sử dụng bản đồ tư duy như thế nào để nâng cao chất lượng trong các giờ học ? ó là những vấn

đề tôi muốn cùng được chia sẻ với các đồng nghiệp trong sáng kiến kinh nghiệm này

iảng dạy cấp T PT nói chung và 12 nói riêng đều đòi hỏi sau khi học xong phải có được kĩ năng cơ bản để vận dụng vào thực tế

có lợi cho mình và có ích cho xã hội, để làm được điều đó các em phải hiểu, nắm được mục tiêu bài học sau đó vận dụng vào thực tiễn Một công cụ hỗ trợ giảng dạy đã được đánh giá cao và đã được Bộ iáo dục & ào tạo khuyến khích ngành giáo dục thực hiện, ứng dụng trong giảng dạy, đó là công cụ sử dụng Bản đồ tư duy iMind Map của Tony Buzan trong dạy học ể tăng hấp dẫn cho môn học, giúp học sinh hiểu sâu sắc các kiến thức lý thuyết đã được học mà quan trọng hơn là tạo cho học sinh tư duy sáng tạo, nhạy bén, tạo tính tích cực, hứng thú học tập

Bản đồ tư duy là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng B T một công cụ tổ chức tư duy nền tảng, có thể miêu tả nó là một kĩ thuật hình họa với sự kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp với cấu trúc, hoạt động và chức năng của bộ não, giúp con người khai thác tiềm năng vô tận của bộ não

B T giúp học sinh có được phương pháp học hiệu quả hơn: iệc rèn

luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học Thực tế cho thấy một số học sinh học rất chăm chỉ nhưng vẫn học kém, các em thường học bài nào biết bài đấy, học phần sau đã quên phần trước và không biết liên kết các kiến thức với nhau, không biết vận dụng kiến thức đã học trước đó vào những phần sau Phần lớn số học sinh khi đọc sách hoặc nghe giảng trên lớp không biết cách

tự ghi chép để lưu thông tin, lưu kiến thức trọng tâm vào trí nhớ của mình ử dụng thành thạo B T trong dạy học sẽ gúp học sinh có được phương pháp học, tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy

B T - giúp học sinh học tập một cách tích cực Một số kết quả nghiên cứu cho thấy bộ não của con người sẽ hiểu sâu, nhớ lâu và in đậm cái mà do chính mình tự suy nghĩ, tự viết, vẽ ra theo ngôn ngữ của mình vì vậy việc sử dụng B T giúp học sinh học tập một cách tích cực, huy động tối đa tiềm năng của bộ não

Trong thực tế giáo viên rất muốn ứng dụng các công cụ giảng dạy, phương pháp giảng dạy mới trong quá trình truyền đạt các nội dung kiến thức, nhưng cũng có thể vì các lý do chủ quan và khách quan mà không thể áp dụng các công cụ, các phương pháp đó o đó giáo viên thường dạy theo phương pháp thuyết trình là chủ yếu nghĩa là giáo viên giảng học sinh nghe và ghi chép, không tạo được hứng thú cho các em, không phát huy được tính sáng tạo, huy động nhiều đến tư duy của học sinh dẫn đến chất lượng giờ học không cao

hương trình 12 chủ yếu là giáo dục các em những kiến thức cơ bản về pháp luật - những kiến thức này hết sức cần thiết để các em tự tin bước vào cuộc sống

ới vai trò quan trọng ấy mà tôi đã nghiên cứu, tìm hiểu và mạnh dạn áp dụng phương pháp sử dụng bản đồ tư duy iMinMap vào giảng dạy Kết quả cho thấy hứng thú của học của các em đã được nâng lên rõ rệt Trong bản sáng kiến này, tôi sẽ đưa ra những ý kiến, kinh nghiệm của cá nhân mình, cũng như tiết dạy tôi đã thử nghiệm trong năm học vừa qua để cùng các bạn đồng nghiệp thảo luận tìm ra những giải pháp tốt nhất cho những tiết dạy của mình

(Để giúp thầy cô giáo điều tra về hứng thú của các em đối với môn GDCD, các

em hãytrả lời giúp thầy cô phiếu điều tra này Em hãy trả lời đúng với suy nghĩ của mình)

(Em không nhất thiết phải ghi họ tên hoặc phải kí vào phiếu này Phiếu này không ảnh hưởng bất kỳ điều gì tới em)

trả lời

1 Em có hứng thú với môn học không?

2 Em có tích cực xây dựng bài không?

3 Em có sưu tầm thêm tài liệu về môn học không?

4 Em có vận dụng kiến thức đã học vào thực tế không?

5 Môn học này có ý nghĩa với em không?

* Kết quả khảo sát tháng 9/2012.( Trên 4 lớp)

* Nguyên nhân của kết quả

- Nhận thức, hiểu biết về môn học còn hạn chế, chưa liên hệ tốt với thực

tế, tính sáng tạo, khả năng vận dụng bài học vào thực tế còn chậm

- Phần lớn học sinh hiểu bài theo một cách thụ động, máy móc

- Giáo viên chưa làm tốt việc hướng dẫn học sinh phát huy sáng tạo thông qua các hoạt động động não, các hoạt động nhóm nên học sinh không hứng thú tiết học

- Lớp 12, các em phần lớn dành thời gian cho ôn thi đại học, cao đẳng

à nhiều nguyên nhân khác nữa đã ảnh hưởng đến hứng thú học tập của các em

1.2 Khảo sát giáo viên áp dụng công nghệ thông tin, các công cụ hỗ trợ soạn giảng vào dạy

*Test 2: Thăm dò ý kiến của giáo viên:

(Để giúp chúng tôi thực hiện đề tài, mong thầy cô hãy trả lời giúp chúng tôi Test này)

(Thầy cô không nhất thiết phải ghi họ tên hoặc phải kí vào phiếu này)

(có)

hỉnh thoảng

Chưa (không)

1 Thầy, cô đã thường xuyên áp dụng công nghệ

thông tin vào giảng dạy chưa?

2 Thầy cô đã bao giờ sử dụng sơ đồ tư duy

iMindMap trong dạy học chưa?

3 Thầy, cô có quan tâm đến việc đưa cách sử dụng sơ

đồ tư duy vào dạy học sinh không?

4 Thầy, cô có thấy rằng sử dụng bản đồ tư duy trong

dạy học là cần thiết không ?

5 Thầy, cô đã từng tìm hiểu vế sơ đồ tư duy

iMindMap bao giờ chưa?

* Kết quả khảo sát tháng 9/2012

+ Khảo sát áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy

ổng số giáo

viên

ức độ áp dụng công nghệ thông tin vàogiảng dạy

* Nguyên nhân của kết quả

a số giáo viên đều có tình yêu nghề, mến trẻ, tận tụy với công tác giảng dạy, chăm lo quan tâm đến học sinh Tuy nhiên, vẫn còn những mặt hạn chế sau:

- Phương pháp giảng dạy chưa thực sự phù hợp với một bộ phận không nhỏ học sinh yếu kém dẫn đến chất lượng chưa cao

- o điều kiện khách quan nên việc sử dụng đồ dùng dạy học, phương pháp vào tiết học hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng tiếp thu bài của học sinh

- Một số giáo viên chưa thực sự tâm huyết với nghề, chưa khơi gợi được sáng tạo của người học

- Phần lớn giáo viên chưa, không áp dụng phương pháp hoạt động nhóm, hoặc chưa thành thạo công cụ hỗ trợ soạn giảng iMinMap vào dạy học Một số giáo viên chưa thành thạo tin học, do đó để tạo ra được đột phá tích cực trong giảng dạy là rất thấp

- Một số giáo viên còn ngại đổi mới phương pháp giảng dạy nên học sinh không hứng thú học tập

2 hực trạng

2.1 Giáo viên

Phần lớn các giáo viên ngại sử dụng giáo án điện tử đặc biệt là các công

cụ hỗ trợ soạn giảng như Bản đồ tư duy iMindMap…, nghĩ rằng sẽ tốn thời gian để chuẩn bị một bài giảng Một tiết học thảo luận nhóm giáo viên sẽ phải chuẩn bị nhiều hơn như câu hỏi thảo luận, tình huống xảy ra không có trong giáo án… ới tiết học áp dụng Bản đồ tư duy iMindMap thì việc chuẩn bị sẽ phải công phu hơn như giấy vẽ, bút vẽ, mầu các loại… ể có một bài giảng như thế đòi hỏi phải mất nhiều thời gian chuẩn bị mà đó chính là điều mà các giáo viên thường hay tránh Khảo sát hiệu quả từ phía học sinh cho thấy, nếu sử dụng phương pháp dạy học truyền thống với phấn trắng bảng đen thì hiệu qua mang lại chỉ có 30%,trong khi hiệu quả của phương pháp cùng xây dựng bài học lên đến 70% iệc sử dụng phương pháp mới đòi hỏi một giáo án mới Thực ra, để tiết dạy thực sự hiệu quả thì giáo viên phải vất vả gấp nhiều lần so với cách dạy truyền thống goài kiến thức căn bản về vi tính, sử dụng thành thạo phần mềm power point, công cụ soạn giảng iMindMap, giáo viên cần phải

có niềm đam mê thật sự với công việc thiết kế đòi hỏi sự sáng tạo, sự nhạy bén, tính thẩm mỹ để tăng hứng thú học tập cho các em học sinh

ơn nữa trong quá trình thiết kế iMindMap, để có được hình ảnh sinh động, bám sát nội dung bài học, từng cá nhân giáo viên còn gặp không ít khó khăn trong việc tự đi tìm hình ảnh minh hoạ, âm thanh sôi động, tư liệu dẫn chứng phù hợp với bài giảng ây cũng chính là một trong những nguyên nhân

mà một số giáo viên thường đưa ra để tránh né

hính vì những khó khăn trên mà các giáo viên chỉ sử dụng phương pháp dạy học truyền thống là thuyết trình hoặc có vận dụng một số phương pháp khác xong không đem lại hiệu quả như mong muốn ọc sinh lĩnh hội kiến thức còn thụ động, giờ học tẻ nhạt, học sinh chưa hiểu rõ hoặc hiểu chưa sâu; giờ dạy chưa phát huy tính tích cực, sáng tạo, tự lực của học sinh

ặc điểm của học là học sinh phải tham gia nhiều vào các hoạt động cùng xây dựng bài, liên hệ đến thực tế nhiều để áp dụng vào bài học thì mới đạt mục tiêu của bài, môn học

2.2 Học sinh

- hiều học sinh học xong chưa nắm vững được những kiến thức cơ bản

của môn học

- Không liên hệ được với thực tiễn

- Trong tiết học học sinh chỉ nghe giáo viên giảng và chép bài khi giáo viên đọc, không tự mình hoặc hoạt động nhóm xây dựng bài học

- Ý thức tham gia tiết học kém, trong giờ học theo khảo sát của chúng tôi thì học sinh gần như thụ động lĩnh hội kiến thức từ giáo viên

- Học sinh không hứng thú tham gia học, tiết học không đạt được được mục tiêu đề ra

2.3 Kết quả của thực trạng

Từ những hạn chế của giáo viên đến học sinh nên trong nhiều năm nay việc học ở phổ thông không quan tâm nhiều, không được coi trọng nhiều, học sinh chưa tích cực tham gia học ể khắc phục tình trạng trên, tôi mạnh dạn áp dụng sử dụng phương pháp học bằng bản đồ tư duy vào dạỵ môn lớp 12, thời gian áp dụng từ tháng 9/2013 đến hết tháng 02 năm 2014 Qua khảo sát chúng tôi thấy mừng về áp dụng phương pháp học tập này Kết quả khảo sát cho thấy phương pháp sử dụng bản đồ tư duy iMindMap là công

cụ có nhiều ưu điểm trong giảng dạy, quản lí mà Bộ iáo dục& ào tạo đã và đang khuyến khích sử dụng trong dạy học văn hoá, trong quản lí nhà trường Qua sáng kiến kinh nghiệm này, (tôi đã và đang áp dụng ), tôi cũng mong muốn giới thiệu đến tập thể giáo viên, học sinh trong toàn trường phương pháp

: “Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT”

2.3.1 Kết quả khảo sát

iệc khảo sát kiến thức học sinh đã lĩnh hội trong các tiết giảng trước được tôi thực hiện vào tháng 10/2013 với hai lớp (01 thực nghiệm và 01 đối chứng) Kết quả thu được như sau:

ết quả lớp thực nghiệm(mức điểm)

(Lớp 12 6 - 38 HS)

ết quả lớp đối chứng(mức điểm)

+ ọc sinh không nắm rõ các khái niệm, không biết cách sử lý tình huống thực tế…

+ Không thể liên hệ, áp dụng được kiến thức vào thực tiễn cuộc sống xã hội

o vậy kết quả sau khi khảo sát số học sinh đạt điểm trung bình là rất lớn, rất ít học sinh đạt điểm khá và không có học sinh nào đạt điểm giỏi, học sinh đạt điểm yếu vẫn còn

+ ã thể hiện được những kiến thức nhỏ nhất

+ ọc sinh hứng thú học tập, lớp học sôi nổi Kết quả thể hiện bằng điểm bài kiểm tra có nhiều học sinh đạt loại khá, đặc biệt có 19,5% học sinh đạt điểm giỏi

ì vậy trong quá trình giảng dạy học tôi đã và đang ứng dụng công cụ hỗ trợ soạn giảng vào giảng dạy và đã thu được hiệu quả thiết thực cao

o đó tôi đã mạnh dạn viết chuyên đề “Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học

môn GDCD lớp 12 ở trường THPT”

V Ụ ĐÍ , ĐỐ Ợ , Ạ V Ê Ứ Ủ S

1 ục đích

- ạy môn lớp 12 ở trường T PT

- Ứng dụng bản đồ tư duy iMindmap vào dạy lớp 12 ở trường T PT

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng:

+ hương trình dạy học môn lớp 12 hiện hành

+ ông cụ hỗ trợ soạn giảng iMindmap và các tài liệu liên quan + Phần mềm Microsoft ffice PowerPoint

- Phạm vi:

+ ạy lớp 12

+ Ứng dụng iMindmap vào dạy lớp 12

3 hiệm vụ nghiên cứu:

- Khảo sát tính hiệu quả khi ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy GDCD 12

- Ứng dụng phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy iMindmap vào dạy GDCD 12

- Xác định các bước thực hiện phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy iMindmap vào dạy 12

- Rút ra kết luận sư phạm nhằm ứng dụng phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy iMindmap vào giảng dạy hiệu quả hơn

4 hương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

- Phương pháp tổng hợp thống kê

5 hững đóng góp của S (sáng kiến kinh nghiệm)

- ơ sở lí luận về phương pháp dạy , ứng dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy vào giảng dạy

- ướng dẫn sử dụng bản đồ tư duy vào dạy

- hững kết luận sư phạm góp phần làm rõ vai trò của việc ứng dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy iMindmap đối với việc tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh và nâng cao chất lượng dạy, nâng cao hứng thú học

- ướng dẫn xây dựng giáo án điện tử môn bằng phương pháp ứng dụng sơ đồ tư duy iMindmap

Ầ : Ả Q YẾ VẤ ĐỀ

Ơ SỞ Ọ Ơ DẠY Ọ BẰ SƠ ĐỒ DUY IMINDMAP

1 ơ sở khoa học:

Từ trước tới nay, chúng ta thường ghi chép thông tin bằng các ký tự, đường thẳng, con số theo trật tự tuyến tính ghĩa là chúng ta mới chỉ sử dụng

½ bộ não- não trái mà chưa sử dụng kĩ năng nào bên não phải - nơi giúp chúng

ta xử lý các thông tin về nhịp điệu, màu sắc, không gian và sự mơ mộng

ác nhà khoa học chỉ ra rằng bộ não của con người gồm 2 bán cầu: não phải và não trái ão phải nhạy cảm với các thông tin về màu sắc, nhịp điệu, hình dạng, tưởng tượng… những yếu tố đó sẽ tác động, kích thích não trái

ão trái thích hợp với các từ ngữ, con số, tư duy và phân tích cho ra sản phẩm

o đó người ta tìm cách kích thích não phải tốt nhất và khi hai bán cầu não có

sự tương tác, tác động, kích thích lẫn nhau nó sẽ đem đến cho con người khả năng to lớn

ựa trên những đặc điểm đó của não bộ, Tony Buzan đã sáng tạo ra bản

đồ tư duy theo nguyên lí hoạt động của bộ não Bản đồ tư duy không những sử dụng chữ, số, các dòng kẻ mà còn có thể sử dụng cả màu sắc và hình ảnh ác dòng kẻ, chuỗi, chữ, số, và các danh sách được xử lí bằng chức năng thần kinh của não trái ây là bán cầu não được sử dụng cho các công việc bình thường

o đó khi sử dụng nó, tư duy sáng tạo của con người bị giới hạn ể thực sự trở nên sáng tạo, chúng cần sử dụng trí tưởng tượng - chức năng hoạt động của bán cầu não phải như sự tri giác màu sắc, hình ảnh, nhịp điệu, không gian

ới đặc điểm trên, bản đồ tư duy kết hợp hoạt động của hai bán cầu não trái và não phải iều này giải thích vì sao chúng ta có thể phát huy toàn bộ mọi khả năng tư duy của mình khi sử dụng bản đồ tư duy hư vậy bản đồ tư duy là một công cụ hỗ trợ tư duy hiện đại, một kĩ năng sử dụng bộ não rất mới

mẻ ó là một kĩ thuật hình họa, một dạng sơ đồ kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp, tương thích với cấu trúc, hoạt động của bộ não

2 Nguyên tắc sử dụng

Bản đồ tư duy đúng theo nguyên tắc liên tưởng “ý này gọi ý kia” của bộ não vị trí trung tâm của bản đồ là một hình ảnh hay một từ khóa thể hiện một ý tưởng hay một khái niệm chủ đạo Ý trung tâm đó được nối với các hình ảnh hay từ khóa cấp 1 bằng các nhánh chính Từ các nhánh chính đó lại có sự phân nhánh đến các từ khóa cấp 2 để nghiên cứu sâu hơn ứ thế sự phân nhánh cứ tiếp tục và các khái niệm hay hình ảnh luôn được nối kết với nhau hính sự liên kết này tạo ra một bức tranh tổng thể mô tả về ý trung tâm một cách đầy đủ, rõ ràng

3 u điểm sử dụng phương pháp học bằng bản đồ tư duy

- Tiết kiệm thời gian, công sức

- ung cấp bức tranh tổng thể

- Tổ chức và phân loại suy nghĩ

- hi nhớ tốt hơn

- Kích thích tiềm năng sáng tạo

- ử dụng rộng rãi, hiệu quả và dễ dàng ở nhiều lĩnh vực

Bản đồ tư duy là một công cụ giúp học tập hiệu quả thông qua việc vận dụng cả não phải và não trái giúp người học tiếp thu bài nhanh hơn, hiểu bài kĩ hơn, nhớ được nhiều chi tiết hơn Tuy nhiên bản đồ tư duy không phải là một tác phẩm hội họa nên cần tránh rơi vào việc trang trí cầu kì, chau chuốt thay cho ghi chú (là mục đích chính khi sử dụng bản đồ tư duy)

4 u điểm của bản đồ tư duy i ind ap đối với hoạt động dạy môn GDCD

4.1 Sử dụng bản đồ tư duy như một công cụ để giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức tổng hợp về bài học :

ới phương pháp bản đồ tư duy trong giảng dạy từng bước giáo viên sẽ giúp học sinh tự mình phát hiện dần dần toàn bộ kiến thức bài học Bắt đầu bằng những kiến thức tổng quát nhất - trọng tâm bài học- trung tâm bản đồ iáo viên giúp học sinh tái hiện những kiến thức lớn xoay quanh trọng tâm bài học, những ý nhỏ trong từng ý lớn cứ như vậy đến khi giờ học kết thúc cũng là lúc kiến thức tổng quát của bài học được trình bày một cách sáng tạo, sinh động

Không những cung cấp cho học sinh kiến thức tổng thể, bản đồ tư duy

còn giúp cho học sinh nhìn nhận đa chiều mọi mặt của vấn đề, từ đó đưa ra các

ý tưởng mới, phát hiện mới, tìm ra sự liên kết, ràng buộc các ý tưởng trong bài tức tìm ra mạch lôgic của bài học au khi hoàn thiện, học sinh nhìn vào bản đồ

là có thể tái hiện, thuyết trình lại được toàn bộ nội dung kiến thức bài học ồng thời học sinh cũng có thể khẳng định được toàn bộ dung lượng kiến thức của bài, xác định ý chính, ý phụ và lên kế hoạch học tập hiệu quả

4.2 Sử dụng bản đồ tư duy như một công cụ gợi mở, kích thích quá trình tìm kiếm kiến thức của học sinh:

ới những ưu điểm của mình, bản đồ tư duy trở thành một công cụ gợi

mở, kích thích quá trình tìm tòi kiến thức của học sinh Bước quan trọng nhất là giáo viên giúp học sinh phát hiện, tìm kiếm được trung tâm bản đồ - trọng tâm bài học au đó theo nguyên lí bản đồ tư duy là ý nọ gợi ý kia dần dần giúp học sinh khám phá kiến thức bài học Bằng trí tưởng tượng cùng sự tập hợp kiến thức từ các nguồn, học sinh phải biết cách phân tích tìm ra những từ khóa, hình ảnh chính xác nhất Khi các nhánh lớn được xây dựng giáo viên cũng nên hướng dẫn học sinh sắp xếp theo thứ tự quan trọng bằng cách đánh số ở đầu mỗi nhánh iều đó giúp học sinh dễ dàng ôn tập sau này ứ làm việc theo cách đó học sinh sẽ biết cách tự mình vận động, tìm tòi khám phá, lĩnh hội tri thức một cách có hiệu quả

4.3 Sử dụng bản đồ tư duy như một công cụ để củng cố, khái quát bài học của học sinh:

au mỗi tiết học bao giờ cũng có phần củng cố, nhắc lại kiến thức trọng tâm ới cách học truyền thống, học sinh ghi chép và thực hiện kiến thức theo trật tự tuyến tính nên khả năng nhớ kiến thức thường ít hơn < 50% dung lượng bài ử dụng bản đồ tư duy giúp các em khắc phục được hạn chế đó au mỗi giờ học, khi cần củng cố kiến thức học sinh chỉ cần nhìn vào bản đồ tư duy có thể tái hiện được 80%-90% kiến thức bài học au khi kết thúc tiết học, học sinh không phải mất một lượng lớn thời gian để đọc lại kiến thức như cách học truyền thống mà chỉ cần quan sát lại sơ đồ tổng thể vẫn có thể tái hiện nội dung bài học một cách cụ thể, chi tiết hư thế, học sinh vừa nâng cao được kết quả học tập vừa tiết kiệm được thời gian

Trong giảng dạy các môn học nói chung và dạy 12 nói riêng không có phương pháp, biện pháp nào là độc tôn, là vạn năng cả gười dạy cần kết hợp các phương pháp, biện pháp một cách sinh động để gây hứng thú cho học sinh và nâng cao hiệu quả giờ dạy

5 ác bước dạy học bằng bản đồ tư duy

Bước 1: ẽ chủ đề ở trung tâm trên một mảnh giấy (đặt nằm ngang)

- gười vẽ sẽ bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề ình ảnh có thể thay thế cho cả ngàn từ và giúp chúng ta sử dụng tốt hơn trí tưởng tượng của mình au đó có thể bổ sung từ ngữ vào hình vẽ chủ đề nếu chủ đề không

Bước 2: ẽ thêm các tiêu đề phụ vào chủ đề trung tâm

- Tiêu đề phụ có thể viết bằng chữ in hoa nằm trên các nhánh to để làm nổi bật

- Tiêu đề phụ được gắn với trung tâm

- Tiêu đề phụ nên được vẽ chéo góc để nhiều nhánh phụ khác có thể được vẽ tỏa ra một cách dễ dàng

Bước 3: Trong từng tiêu đề phụ vẽ thêm các ý chính và các chi tiết hỗ trợ

- Khi vẽ các ý chính và các chi tiết hỗ trợ chỉ nên tận dụng các từ khóa

- ên dùng các đường kẻ cong thay vì các đường kẻ thẳng vì đường kẻ cong được tổ chức rõ ràng sẽ thu hút được sự chú ý của mắt nhiều hơn

- Tất cả các nhánh tỏa ra cùng một điểm nên có cùng một màu húng ta thay đổi màu sắc khi đi từ ý chính ra đến các ý phụ cụ thể hơn

Bước 4: gười viết có thể thêm nhiều hình ảnh nhằm giúp các ý quan trọng

thêm nổi bật cũng như giúp lưu chúngvào trí nhớ tốt hơn

Ớ Ệ SƠ ĐỒ D Y D Ủ Y B Z

1 ác giả bản đồ tư duy iMindMap-Tony Buzan

ác giả ony Buzan

Tony Buzan là người sáng tạo ra phương pháp tư duy iMind Map (bản

đồ tư duy) Tony Buzan từng nhận bằng anh dự về tâm lý học, văn chương Anh, toán học và nhiều môn khoa học tự nhiên của trường British Columbia năm 1964 Tony Buzan là tác giả hàng đầu thế giới về não bộ

Ông đã viết 92 đầu sách và được dịch ra trên 30 thứ tiếng, với hơn 3 triệu bản, tại 125 quốc gia trên thế giới Tony Buzan được biết đến nhiều nhất qua cuốn “Use your head” Trong đó, ông trình bày cách thức ghi nhớ tự nhiên của não bộ cùng với các phương pháp Mind Map goài ra, ông còn có một số sách nổi tiếng khác như Use your memory, Mind Map Book

2 iới thiệu và hướng dẫn cách sử dụng phần mền bản đồ tư duy ind ap của ony Buzan

2.2 Sử dụng bản đồ tư duy i ind ap: ạo bản mới

2.2.1 ạo biểu tượng cho “ý tưởng trung tâm” ( entral dea) :

lick chuột vào nút ew

lick chọn 1 hình nền cho entral dea

2.2.2 hỉnh sửa entral dea :

a hay đổi tiêu đề :

entral dea xuất hiện

trên bản đồ lick đúp chuột vào

entral dea, gõ tiêu đề

-> enter

Central Idea với tiêu đề mới

b Định dạng cho tiêu đề :

lick chuột vào entral dea để chọn

ử dụng các nút trên thanh công cụ Formatting để

định dạng (tương tự như trong Word)

Tiêu đề sau khi đã định dạng