Tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào giảng dạy một số bài cụ thể trong bộ môn giáo dục công dân lớp 10

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT LÊ LỢI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÍCH HỢP KỸ NĂNG SỐNG VÀO GIẢNG DẠY MỘT SỐ BÀI CỤ THỂ TRONG BỘ MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Người thực hiệ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT LÊ LỢI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÍCH HỢP KỸ NĂNG SỐNG VÀO GIẢNG DẠY MỘT SỐ BÀI

CỤ THỂ TRONG BỘ MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10

Người thực hiện: Đỗ Thị Phương Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Giáo dục công dân

THANH HÓA NĂM 2013

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội phát triển đầy biến động, tất cả lĩnh vực phát triển như vũ bão và cuộc sống thay đổi nhanh chóng như hiện nay thì có quá nhiều thách thức đòi hỏi học sinh cần đối mặt tích cực và hiệu quả Từ đó, bên cạnh nhiệm vụ rèn đức, luyện tài, việc rèn luyện, bồi dưỡng cho các em kỹ năng đương đầu và vượt qua thử thách trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với ngành giáo dục Thực tế là nội dung giáo dục kỹ năng sống là một trong năm nội dung của phong trào “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” giai đoạn 2008 – 2013 do Bộ giáo dục phát động theo chỉ thị số 40/2008/CT – BGDDT ban hành ngày 20 tháng 07 năm 2008 và từ năm học 2009 – 2010, Bộ giáo dục và Đào tạo cũng đã đưa giáo dục kỹ năng sống vào nhiệm vụ năm học

Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh ở một số nơi còn mang nặng dạy “ chữ” nhẹ về dạy “ người”, còn nặng về biện pháp xử lí kỷ luật hơn tìm biện pháp ngăn chặn Trong nhà trường một số thầy cô chưa thể hiện hết trách nhiệm của mình trong việc giáo dục định hướng cho học sinh

Thực tế hiện nay một bộ phận lớn học sinh còn thiếu hiểu biết về pháp luật, đạo đức, lối sống Đặc biệt kỹ năng sống còn kém, chưa biết ứng xử với lối sống có văn hóa và chưa biết đấu tranh với những văn hóa đồi trụy, phản động, chưa nhận thức được việc phạm tội, vi phạm đạo đức của mình, chủ yếu là đua đòi phạm tội một cách hồn nhiên, ít chịu tu dưỡng, rèn luyện, sống buông thả theo thị hiếu tầm thường Nhiều em gia đình có hoàn cảnh kinh tế khá nhưng thiếu ý chí vươn lên, tự buông thả mình và trượt dài trên con đường vi phạm pháp luật, đạo đức, gây ra gánh nặng cho gia đình và xã hội

Hiện nay tình trạng học sinh thiếu kỹ năng sống, thiếu tự tin, tự lập, sống ích kỉ, vô tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình và bản thân đang là cản trở lớn cho

sự phát triển của thanh thiếu niên hiện nay khiến không ít các bậc làm cha, làm

mẹ phải phiền lòng vì con, khiến nhà trường phải bận tâm vì những đối tượng học sinh này trong một xã hội phát triển năng động như hiện nay mà đúng ra các

em sẽ rất năng động, tự tin khi được thể hiện mình trong cuộc sống và trong sinh hoạt, học tập

Môn Giáo dục công dân có vai trò quan trọng trong việc giáo dục cho học sinh ý thức, hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con người toàn diện Tuy nhiên, trong thực tế khi xét về phương diện nào đó thì vai trò của môn học này chưa được nhìn nhận một cách đúng đắn như nó vốn có Các em đa

số chú tâm, dành nhiều thời gian cho những môn học mà tới đây các em sẽ thi tốt nghiệp và thi đại học Môn giáo dục công dân thường bị các em coi nhẹ, “ học đối phó” Vì vậy, vấn đề đặt ra là cần tích cực đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học là rất cần thiết nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh; Mặt khác góp phần vào việc đào tạo nguồn nhân lực và những công dân mới có tính năng động, sáng tạo, thích ứng với cuộc sống, có phẩm chất và năng lực để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa- hiện đại hóa ở nước ta hiện nay và phù hợp với xu thế chung của thời đại

Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của bộ môn giáo dục công dân trong việc giáo dục và hình thành nhân cách của thế hệ trẻ, trong thời gian qua nhà trường đã tạo mọi cơ hội cho việc giáo dục đạo đức học sinh trong nhà trường, bằng tình thương và trách nhiệm đã từng bước uốn nắn kịp thời để các

em hoàn thiện hơn

Tuy nhiên tình trạng xuống cấp về đạo đức, lối sống của một bộ phận thanh niên học sinh hiện nay như: bạo lực học đường, tình trạng sống buông thả, thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội…vì thế cần phải có sự quan tâm nhiều hơn nữa từ phía gia đình, nhà trường và xã hội

Với phạm vi đề tài tôi xin mạnh dạn trình bày là ứng dụng một số phương pháp dạy học tích cực nhằm tích hợp kỹ năng sống vào giảng dạy một số bài cụ thể trong môn giáo dục công dân lớp 10 Trong quá trình giảng dạy một số bài với hy vọng trao đổi với đồng nghiệp một số kinh nghiệm nhỏ của bản thân trong thời gian đứng lớp vừa qua, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy của bộ môn giáo dục công dân trong nhà trường và thực hiện mục tiêu chung của nền giáo dục đào tạo nước nhà Đó cũng chính là lí do tôi chọn viết đề tài này: “ Tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào giảng dạy một số bài cụ thể trong bộ môn giáo dục công dân lớp 10 ”

2 Đối tượng nghiên cứu:

- Một số bài cụ thể trong môn giáo dục công dân lớp 10

3 Mục đích, nhiệm vụ, mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

3.1 Mục đích:

Qua tìm hiểu, nghiên cứu từ thực tế những tiết dạy môn học giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông Lê Lợi, với đề tài này tôi xin đề xuất sử dụng một số phương pháp dạy học tích cực nhằm mục đích biến hành vi từ chương trình kiến thức đã học trong chương trình thành hành động cụ thể đi vào cuộc sống của cá nhân một cách có hiệu quả thông qua các bài dạy cụ thể trên lớp

Giúp học sinh có kiến thức, thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh để hành động một cách tích cực và phù hợp trong cuộc sống, luôn yêu đời

và biết làm chủ cuộc sống của mình

4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp tư duy, động não

- Phương pháp thuyết trình, diễn giải

- Phương pháp kiểm tra, đánh giá

- Phương pháp điều tra, khảo sát

5.2 Ý nghĩa thực tiễn:

Đề xuất việc sử dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực nhằm tăng cường việc tích hợp kỹ năng sống vào giảng dạy một số bài trong chương trình

Giáo dục công dân lớp 10

6 Bố cục của sáng kiến kinh nghiệm

A Phần mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

2 Đối tượng nghiên cứu

3 Mục đích, nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu đề tài

4 Phương pháp nghiên cứu

5 Ý nghĩa của đề tài

C Kết luận, kiến nghị

D Lời cảm ơn

6

B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I THỰC TIỄN TÍCH HỢP KỸ NĂNG SỐNG VÀO GIẢNG DẠY MỘT SỐ

BÀI CỤ THỂ TRONG BỘ MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10

1 Thực trạng khi tích hợp kỹ năng sống vào giảng dạy bộ môn giáo dục công dân trong trường trung học phổ thông hiện nay:

Môn giáo dục công dân có vị trí và nhiệm vụ hết sức quan trọng trong trường Trung học phổ thông đối với việc hình thành và phát triển nhân cách, góp phần tạo xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân là những chủ nhân tương lai của đất nước Song vấn đề thực tế hiện nay mà bất cứ ai cũng nhìn thấy rõ khi

nó đã và đang diễn ra trong cuộc sống hàng ngày, đó là một bộ phận thanh thiếu niên nói chung và hoc sinh trung học phổ thông nói riêng đang xuống cấp về mặt đạo đức, có lối sống buông thả, chạy theo thị hiếu tầm thường mà ít hoặc không quan tâm tu dưỡng đạo đức dẫn đến vi phạm pháp luật do thiếu hiểu biết, thiếu kỹ năng ứng phó trước những lôi cuốn mà mặt trái của xã hội để lại

Trong thực tế giảng dạy bộ môn này gặp rất nhiều khó khăn bất cập vì từ trước tới nay bộ môn vẫn bị xem nhẹ, coi đó là môn học phụ, có vai trò thứ yếu

và mờ nhạt trong nhà trường, việc giảng dạy thường diễn ra một cách khô khan, nặng nề, đơn điệu ít gây hứng thú cho học sinh Chính vì thế mà chất lượng và hiệu quả giảng dạy còn thấp, chưa mang lại hiệu quả giáo dục, đặc biệt học sinh chưa thấy được điều bổ ích rõ rệt, việc học tập chưa gắn với thực tiễn nhất là những thay đổi nhanh chóng diễn ra trong cuộc sống hàng ngày

Từ những thách thức và yêu cầu cấp bách trên thì việc đưa kỹ năng sống vào giảng dạy là hết sức cần thiết và bổ ích, góp phần quan trọng to lớn vào sự hình thành nhân cách cũng như kỹ năng sống cho học sinh Có nhiều nguyên nhân dẫn tới thực trạng trên, trong đó có nguyên nhân chủ yếu sau đây:

* Về phía xã hội:

Chính sách mở cửa hội nhập kinh tế toàn cầu đã đem lại chất lượng cuộc sống tốt hơn Bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ đó đã kèm theo mặt trái tiêu cực ngoài xã hội, tác động không nhỏ đến suy nghĩ, hành động của học sinh cộng với sự phối hợp chưa đồng bộ của một số ngành chức năng Ta dễ dàng quan sát thấy hàng loạt quán internet mọc khắp mọi nơi hoạt động không tuân thủ theo giờ giấc, thiếu sự kiểm soát của các cơ quan chức năng, xuất hiện nhiều loại sách, tranh ảnh mang nội dung khiêu dâm, đồi trụy, băng đĩa hình tràn ngập thị trường với những nội dung tương tự bày bán công khai Xuất hiện nhiều trò chơi game online, đồ chơi trẻ em mang tính bạo lực và nhiều tệ nạn xã hội khác Những sân chơi lành mạnh còn rất ít, sự phục hồi giá trị văn hóa truyền thống ở

7

nhiều nơi chưa được quan tâm đúng mức, cho thấy việc việc quản lí và xử lí chưa nghiêm là vấn đề đáng lo ngại và báo động trong xã hội hiện nay

* Về phía nhà trường:

Nhận thức được tầm quan trọng của bộ môn giáo dục công dân trong nhà

trường phổ thông, những năm gần đây Bộ giáo dục và Đào tạo đã có nhiều cải cách và đổi mới trong giáo dục nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng của giáo dục Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy và học, lấy học sinh làm trung tâm, xây dựng phong trào “ Trường học thân thiện, học sinh tích cực” đã được các thầy

cô giáo và các em học sinh hưởng ứng tích cực Bằng tình thương và trách nhiệm vì học sinh, những năm qua đã xuất hiện nhiều tấm gương điển hình tiên tiến học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, có nhiều thầy cô giáo ngoài việc truyền đạt tri thức còn giúp đỡ các em có hoàn cảnh khó khăn biết tự mình vươn lên trong học tập, trong cuộc sống…điều đó đã làm giảm đáng kể tình trạng nêu trên

Tuy nhiên tình trạng xuống cấp về đạo đức, lối sống, tình hình tội phạm

và bạo lực học đường đã và đang diễn ra theo chiều hướng khó kiểm soát Đây

là điều trăn trở gây lo lắng và bức xúc trong toàn xã hội, đặc biệt là những người mang trọng trách cao cả trong sự nghiệp “trồng người”

* Về phía gia đình:

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế theo đó là hàng loạt những khó khăn và thách thức, nhiều bậc phụ huynh phải lao động kiếm tiền, ngoài việc phục vụ cuộc sống gia đình, chăm sóc cho con cái học hành và nhiều vấn đề phải lo lắng khác với thời kì bão giá như hiện nay Nhưng có lẽ điều mà các bậc phụ huynh trăn trở nhất là trẻ thiếu kỹ năng sống, thiếu tính tự lập, sống ích kỷ, vô tâm, thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã họi làm cho không

ít các bậc phụ huynh phải phiền lòng

Trước tình hình phức tạp diễn ra trong cuộc sống nhiều bậc phụ huynh chỉ

lo kiếm tiền thật nhiều mà ít quan tâm đến việc học tập và giáo dục con cái Vì

họ cho rằng, như thế sẽ giúp cho con cái họ có cuộc sống sung túc, đầy đủ thì con mình sẽ có điều kiện phát triển năng động Đó cũng là một trong những nguyên nhân khiến cho nhiều phụ huynh phải ngậm ngùi hối tiếc khi con mình trượt dài và đắm mình với thế giới ảo game online, quan hệ với bạn bè xấu lao vào tệ nạn xã hội đến khi phát hiện ra thì đã quá muộn màng

Bên cạnh đó vẫn có nhiều bậc phụ huynh đã quan tâm, tạo điều kiện cho con trau dồi kỹ năng sống thông qua việc giáo dục tại gia đình, qua các trung tâm, các tổ chức xã hội…Đó là dấu hiệu tích cực cho thấy phụ huynh không còn phó mặc việc giáo dục con em cho nhà trường như trước nữa

Trước một xã hội ngày càng phát triển nhưng đầy phức tạp, một số phụ huynh lại lo âu và vội vàng tách con mình ra khỏi môi trường xung quanh, đưa con mình vào môi trường gò bó nhất định càng khiến cho việc tiếp xúc, trải

8

nghiệm cuộc sống chỉ là những thứ sẵn có khiến chúng không thể thích nghi với những thay đổi và khi xảy ra những tình huống thật sự ngoài đời sẽ phản ứng theo bản năng một cách tiêu cực

Khi những việc đáng tiếc xảy ra, điều đầu tiên mà người ta nhắc tới là sự giáo dục lỏng lẻo của nhà trường rồi mới tới trách nhiệm của gia đình Nhưng bài học đầu đời về học ăn, học nói, học cách đối nhân xử thế lại bắt nguồn từ trong gia đình, từ cách cha mẹ cư xử với con cái, với những người xung quanh, giá trị sống trong mỗi gia đình là kỹ năng sống đầu tiên của mỗi cá nhân trước khi bước ra môi trường xã hội

* Về phía bản thân học sinh:

Hiện nay gia đình, xã hội đem đến khá nhiều điều kiện thuận lợi cho lớp trẻ Phần lớn các em đã biết tận dụng những lợi thế nhất định mà gia đình và xã hội tạo cho để tập trung cho việc học tập, tìm tòi, khám phá tri thức để tự khẳng định mình Bên cạnh đó, có rất nhiều gương học sinh nghèo hiếu học, biết cách

tự lập cho riêng mình lập được những thành tích cao trong học tập và rèn luyện được nhà trường và xã hội tuyên dương

Hiện nay vẫn còn một bộ phận học sinh ham chơi, đua đòi, chạy theo những thói hư, tật xấu, điển hình thời gian gần đây dư luận xã hội lên án mạnh

mẽ những hành vi bạo lực trong học sinh, những hình ảnh và vụ việc vi phạm pháp luật của một số học sinh đã thật sự gây tiếng chuông cảnh báo về sự xuống cấp đạo đức của giới trẻ, đặc biệt là lứa tuổi học sinh, gây chấn động đến các các ngành chức năng có liên quan phải quan tâm nhiều hơn nữa đến đạo đức, lối sống của học sinh hiện nay

2 Nguyên nhân thực trạng trên:

- Thiếu định hướng từ gia đình, do cha mẹ thiếu quan tâm, cha mẹ li hôn hoặc gia đình bất hòa…

- Thiếu các khu vui chơi, giải trí công cộng thích hợp với độ tuổi, việc tiếp thu các nền văn hóa từ nhiều quốc gia trên thế giới thiếu kiểm soát

- Một số trường học chưa chú trọng đến việc rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh, cơ sở tổ chức Đoàn trong nhà trường còn mang tính bề nổi, chưa có những hoạt động thu hút Đoàn viên thanh niên tham gia

- Do bản thân học sinh chưa chủ động học tập, do một số thầy cô giáo quá nghiêm khắc sẽ làm cho học sinh bị áp lực, căng thẳng

- Phần lớn nhiều trường học, nhiều bậc phụ huynh và ngay cả chính học sinh đang còn xem nhẹ vai trò của bộ môn học giáo dục công dân trong nhà trường nên việc học còn mang tính chất đối phó

- Do ảnh hưởng của điều kiện hoàn cảnh gia đình và tác động của môi trường xã hội như: phim ảnh, Internet, các trò chơi game online…

3 Cơ sở lí luận của việc ứng dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực nhằm tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào bộ môn Giáo dục công dân

9

3.1 Khái niệm kỹ năng sống:

Kỹ năng sống (KNS) là năng lực của mỗi người giúp giải quyết những nhu cầu và thách thức của cuộc sống một cách có hiệu quả

Thuật ngữ Kỹ năng sống bắt đầu xuất hiện trong nhà trường phổ thông Việt nam từ những năm 1995-1996, thông qua dự án “ Giáo dục kỹ năng sống

để bảo vệ sức khỏe và phòng chống HIV/ AIDS dành cho thanh thiếu niên trong

và ngoài nhà trường”, do Quỹ nhi đồng Liên Hợp Quốc ( UNICEF) phối hợp với

Bộ giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Hội Chữ thập đỏ Việt nam thực hiện

(*) Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), kĩ năng sống là hành vi có khả năng thích ứng và tích cực, giúp cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức cuộc sống hàng ngày

(*) Theo UNICEF, kỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hay hình thành hành vi mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng và tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kỹ năng

(*) Theo tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO), kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để biết gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả…học làm người gồm các khả năng cá nhân như: Ứng phó với căng thẳng, kìm chế cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…học

để sống với người khác gồm cá kỹ năng xã hội: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác làm việc theo nhóm Học để làm gồm các kĩ năng thực hiện công việc và các nhiệm vụ như: kĩ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm…

(*) Tài liệu giáo dục kỹ năng sống trong môn giáo dục công dân của Bộ giáo dục và Đào tạo – Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam

3.3 Cơ sở thực tiễn:

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và thời buổi cơ chế thị trường như hiện nay thì việc tích hợp kỹ năng sống vào giảng dạy trong bộ môn giáo dục công dân là hết sức cần cấp bách, vì lứa tuổi học sinh trung học phổ thông đang hình thành những giá trị sống với những ước mơ, hoài bão luôn tìm tòi khám phá… nhưng lại thiếu hiểu biết sâu sắc về kiến thức xã hội, thiếu kỹ năng sống nên dễ

bị lôi kéo, kích động có những hành vi tiêu cực, bạo lực, sống ích kỉ, thực dụng

và rơi vào phạm tội: đua xe, nghiện hút, chích ma túy, không vâng lời cha mẹ, thậm chí hành hung cha mẹ…

Vì vậy, việc tích hợp kỹ năng sống vào môn giáo dục công dân chính là rèn luyện hành vi có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và tổ quốc Giúp các em có khả năng ứng phó tích cực, trước tình huống của cuộc sống nhằm xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với những người xung quanh, chủ động an toàn, hài hòa và lịch sự

Phương pháp học kỹ năng sống : thảo luận nhóm, tự suy nghĩ và đưa ra quyết định, kỹ năng giao tiếp ứng xử, kỹ năng nhận thức biết tự trọng và tự tin

10

vào bản thân, biết ứng phó với căng thẳng và kiềm chế cảm xúc, biết giải quyết những mâu thuẫn, thương lượng, từ chối, đóng vai, trò chơi, thư giản…là phù hợp với đổi mới phương pháp dạy và học trong nhà trường; hơn thế nữa mục đích cao nhất của việc tích hợp vào bộ môn là làm thế giúp người học thay đổi hành vi theo hướng tích cực vào môi trường sống “thật” một cách có hiệu quả

3.4 Những ưu điểm và hạn chế của việc ứng dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm tích hợp kỹ năng sống vào bộ môn giáo dục công dân

- Ưu điểm:

+ Giáo viên có thể sử dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực để lồng ghép (cần nói thêm là chọn một vài phương pháp phù hợp với nội dung kiến thức cần tích hợp cho từng đề mục chứ không phải tất cả phương pháp đều áp dụng vào đó)

+ Giáo viên dễ dàng đưa vào tích hợp nhiều kỹ năng sống với những vấn

đề nóng bỏng mà xã hội đang quan tâm trong thời gian ngắn Tuy nhiên không nên ôm đồm quá nhiều nội dung vào 1 tiết học sẽ làm cho người tiếp nhận gặp khó khăn và ảnh hưởng đến nội dung chính của bài học

+ Người trình bày chủ động về thời gian trình bày theo nội dung chuẩn bị trước hoặc yêu cầu học sinh chuẩn bị

+ Do đặc thù của bộ môn giáo dục công dân nên việc giáo dục kỹ năng sống là gần gũi, thích hợp từ trong chương trình bày dạy gắn liền với liên kết thực tế cuộc sống

- Hạn chế:

+ Đây là chương trình mời được triển khai vào tháng 11 năm 2010 nên việc vận dụng tích hợp vào mục nào của bài dạy, sử dụng phương pháp gì cho phù hợp thì vấn đề lung túng là không thể tránh khỏi

+ Thời gian tích hợp kỹ năng sống khoảng 5->8 phút, giáo viên dễ bị cuốn theo những vấn đề học sinh quan tâm về kỹ năng sống của mình ở một số trường hợp cụ thể nhất định

+ Một số giáo viên kỹ năng sống của bản thân chưa nhiều

+ Học sinh chỉ thích ứng tích cực với môn học này nhưng chưa có được liên hệ với những môn học khác và ngoài xã hội

Chuẩn bị những vật dụng và tài liệu liên quan như: ( bảng phụ, bài báo, giấy ruki, bút lông, phim ảnh minh họa…)