Không phải ngẫu nhiên mà trong kho tàng Văn học Việt Nam có số lượngkhông nhỏ những tác phẩm giáo dục con người về truyền thống yêu nước đáng tựhào của người Việt.. Hiện nay, chưa có một
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
1.1 Cơ sở lý luận
Chủ nghĩa yêu nước là nhân tố hàng đầu trong bảng giá trị tinh thần của
người Việt Nam Bác Hồ kính yêu của chúng ta từng viết: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền thống quý báu của ta…” Với bất cứ nền văn học
nào trên thế giới nếu thiếu hoặc không tồn tại nội dung yêu nước trong văn học, thìnền văn học đó là nền văn học phát triển khập khiễng, không có định hướng
Không phải ngẫu nhiên mà trong kho tàng Văn học Việt Nam có số lượngkhông nhỏ những tác phẩm giáo dục con người về truyền thống yêu nước đáng tựhào của người Việt Chủ nghĩa yêu nước đã trở thành một nội dung lớn xuyên suốtchiều dài lịch sử nền văn học Mỗi tác phẩm văn học do người Việt sáng tạo ra đềurất tự nhiên, chảy trong nó dòng chảy của truyền thống yêu nước Vì thế giáo dụctruyền thống yêu nước cho học sinh qua các tác phẩm văn học Việt Nam là vô cùngcần thiết và quan trọng
Trang 2Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 4/11/2013 của Hội nghị Trungương 8 (khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo BCH Trung
ương Đảng đã đưa ra quan điểm chỉ đạo: “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” Với mục tiêu tổng quát: “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt
và làm việc hiệu quả”, cụ thể là: “Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống”
Thực hiện Công văn số: 4509/BGDĐT-GDTrH ngày 03/9/2015 của Bộ Giáodục và Đào tạo về việc Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học
2015-2016: “…tập trung dạy cách học, cách nghĩ; bảo đảm cân đối giữa trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng và định hướng thái độ, hành vi cho học sinh” Nếu
như không giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh một cách hệ thống thì khó
có thể có được con người phát triển toàn diện như chỉ đạo của BCH Trung ươngĐảng, và việc thực hiện nhiệm vụ năm học trở nên khó khăn hơn rất nhiều Việcgiáo dục truyền thống yêu nước đang có sức hút nhất định và ảnh hưởng rất lớn đếnviệc hình thành và phát triển nhân cách của học sinh bậc THPT đối với sức mạnhchính trị của mỗi quốc gia
Tuy nhiên, trong thực tiễn: giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh ởcác trường THPT lại chưa thành một hệ thống, chưa được đánh giá đúng ý nghĩatầm quan trọng Cùng với thực trạng này là những hệ lụy đáng buồn của xã hội pháttriển Cuộc sống hối hả khiến con người trở nên sống vội vàng, vô cảm, thờ ơtrước nỗi đau của những người xung quanh mình Vật chất dư thừa, đầy đủ làm chocon người đặc biệt là thanh niên không có mục tiêu để phấn đấu, mà chìm đắmtrong cuộc sống hưởng thụ, ích kỉ Vì vậy cần phải đẩy mạnh công tác giáo dục tưtưởng cho thanh niên để các em sống lành mạnh, có lý tưởng tốt đẹp, từ đó tạo rasức mạnh gìn giữ truyền thống văn hóa tốt đẹp của đất nước
Trang 3Hiện nay, chưa có một công trình nào nghiên cứu về tích hợp giáo dục truyềnthống yêu nước cho học sinh ở các trường THPT, ở miền núi huyện MườngKhương- tỉnh Lào Cai vấn đề này lại càng trở nên mới mẻ.
Từ cơ sở và lí luận thực tiễn trên, từ tầm quan trọng của việc giáo dục truyềnthống yêu nước cho học sinh, xuất phát từ mục tiêu đào tạo nhân lực trong tìnhhình mới để góp phần đổi mới căn bản và toàn diện, trăn trở cùng ngành giáo dục,
người viết xin được trình bày SKKN: “Giáo dục truyền thống yêu nước qua các tác phẩm văn học Việt Nam trong chương trình Ngữ văn 10”.
2 Phạm vi, đối tượng nghiên cứu.
- Phạm vi nghiên cứu:
Với SKKN này, tôi xác định rõ phạm vi nghiên cứu là các tác phẩm văn học ViệtNam trong chương trình Ngữ văn 10 (chương trình chuẩn)
- Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu là học sinh khối 10, cụ thể là lớp 10A2, 10A3 trường THPT
số 2 Mường Khương
Trong Nghị quyết của Bộ chính trị về cải cách giáo dục đã chỉ rõ:
“Trong bối cảnh hiện nay, cần giáo dục thế hệ trẻ yêu quê hương, Tổ quốc Xã hội chủ nghĩa và tinh thần quốc tế vô sản, ý thức làm chủ tập thể tinh thần đoàn kết thân ái, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, có ý thức kỉ luật, tôn trọng và bảo vệ của công,có đức tính thật thà khiêm tốn dũng cảm” Vì vậy, là một giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Ngữ văn tôi chọn nghiên cứu SKKN này với mục đích: Giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh qua các tác phẩm văn học trong quá trình giảng dạy Từ đó khơi gợi trong nhận thức của các em tinh thần yêu nước và lòng tự hào dân tộc qua những bài học gần gũi trên lớp, góp phần đổi mới giáo dục một cách căn bản và toàn diện- một công việc cần thiết của ngành giáo dục hiện nay
Trang 43 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
Bộ Giáo dục đã ra nhiều nội dung chương trình giáo dục tích hợp, tuy nhiênnội dung giáo dục truyền thống yêu nước chưa được nghiên cứu thành một hệthống ở cả các bài Văn học Việt Nam trong chương trình Ngữ văn THPT
Với SKKN của mình, tôi muốn góp phần làm sáng tỏ tầm quan trọng và yêucầu của việc giáo dục truyền thống yêu nước qua các tác phẩm văn học Việt Namtrong chương trình Ngữ văn 10 Từ đó đề xuất việc tích hợp giáo dục truyền thốngyêu nước trong các tác phẩm Văn học Việt Nam Giúp người học nhận thức được ýthức trách nhiệm với công việc học tập và những nhiệm vụ khác trong cuộc sống.Học sinh được giáo dục những biểu hiện cụ thể về truyền thống yêu nước, giúp các
em tích cực làm việc tốt, làm việc có ý nghĩa trong cuộc sống hàng ngày
Trang 5Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG
YÊU NƯỚC QUA CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC VIỆT NAM TRONG
CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 10 1.1 Các khái niệm có liên quan đến vấn đề nghiên cứu
Truyền thống là những yếu tố về sinh hoạt xã hội phong tục tập quán lốisống đạo đức của một dân tộc được hình thành trong quá trình được lưu truyền từđời này sang đời khác
Truyền thống yêu nước là nguyên tắc đạo đức và chính trị một tình cảm xãhội mà nội dung của nó là lòng trung thành với Tổ quốc, là lòng tự hào về quá khứ
và hiện tại của dân tộc, là ý chí bảo vệ những lợi ích quốc gia
Biểu hiện của truyền thống yêu nước:
Biểu hiện của lòng yêu nước ban đầu còn sơ khai, chưa hình thành rõ khi conngười sống bầy đàn ở thời kì nguyên thủy Nhưng trong quá trình tiến hóa và pháttriển của mình, lòng yêu nước ngày càng được thể hiện rõ nét đặc biệt là qua cáccuộc đấu tranh bảo vệ quyền lợi của dân tộc hoặc vùng lãnh thổ Mỗi con người dùtuổi già tóc bạc hay thanh xuân, họ đều không tiếc phần máu xương trong cuộc đờitươi đẹp của mình để chiến đấu bảo vệ những thành quả mà người đi trước đã đểlại Mỗi tấc đất quê hương đều thấm đượm những giọt mồ hôi, nước mắt và máucủa đồng bào ruột thịt, nên khi quân giặc giày xéo lên chủ quyền thì tất cả đều xungphong ra trận, giết giặc, thật đáng tự hào
Yêu nước là truyền thống thiêng liêng trong mỗi con người, được biểu hiệnrất cụ thể như sau:
+ Đó là lòng yêu quê hương, yêu nơi chôn nhau cắt rốn, yêu những người ruột thịt,yêu xóm làng, bờ tre gốc lúa (yêu thiên nhiên con người trên đất nước)
+ Có lòng tự hào dân tộc, tự hào về những chiến công vẻ vang của cha ông trongquá khứ hào hùng, tự hào hãnh diện vì mình là người Việt Nam kiên trung bất
Trang 6khuất Tự hào, biết ơn lớp lớp những người anh hùng lưu danh dũng cảm xả thân vìcộng đồng.
+ Tinh thần đoàn kết chống giặc ngoại xâm bảo vệ chủ quyền độc lập
+ Có tinh thần cần cù và sáng tạo trong lao động để xây dựng và phát triển đất nướctrên nhiều lĩnh vực
Tuy nhiên nói như vậy không có nghĩa là để biểu hiện lòng yêu nước là talàm những công việc vĩ đại mà trong mỗi người cần biểu hiện cụ thể gần gũi vàthực hành ngay trong đời sống hàng ngày
Việc học sinh không vứt rác bừa bãi làm ảnh hưởng đến cảnh quan môitrường, tham gia sôi nổi tích cực mọi hoạt động của Đoàn trường, giúp đỡ nhữngbạn gặp khó khăn trong lớp…
Những hành động nhỏ bé, thiết thực ấy được thầy cô bồi đắp từng ngày quamỗi bài giảng, qua mỗi một tác phẩm văn chương Thông qua mỗi tác phẩm các emđược giáo dục về truyền thống yêu nước, đó sẽ là hành trang để sau này các em trởthành những công dân Việt Nam ưu tú
1.2 Các văn bản chỉ đạo hướng dẫn thực hiện vấn đề sáng kiến
Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 4/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 (khóaXI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo
Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sáchgiáo khoa giáo dục phổ thông và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông
Công văn số: 4509/BGDĐT-GDTrH ngày 03/9/2015 của Bộ Giáo dục vàĐào tạo về việc Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2015-2016
Chỉ thị số 3131/CT-BGDĐT ngày 25/8/2015 của Bộ Giáo dục và Đào tạo
về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2015-2016
Trang 7Chương trình hành động số 153-CTr/TU ngày 06/01/2014 của Tỉnh ủy LàoCai về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa và hội nhập quốc tế”.
Trang 8Chương 2 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG
YÊU NƯỚC QUA CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC VIỆT NAM TRONG
CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 10
2.1 Vài nét về địa bàn thực hiện sáng kiến
Mường Khương là một huyện biên giới phía Bắc của Việt Nam nằmtrong tỉnh Lào Cai, cách thành phố Lào Cai 55 km về phía Đông Bắc MườngKhương có dân số trên 50 nghìn người bao gồm 14 dân tộc khác nhau NgườiH'Mông là dân tộc đa số trong huyện (chiếm 41,8% tổng người) Bản Lầu mộttrong những xã thuộc huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai, Việt Nam Đây là mộttrong những xã vùng thấp của huyện Mường Khương
Xã Bản Lầu nằm ở phía Tây Nam, cách trung tâm huyện lỵ 30 km PhíaĐông giáp xã Bản Xen, huyện Mường Khương Phía Nam giáp các xã BảnCầm và Bản Phiệt, huyện Bảo Thắng Phía Tây giáp Trung Quốc Phía Bắc giáp
xã Lùng Vai, huyện Mường Khương
Xã Bản Lầu gồm các thôn: Cốc Chứ, Làng Ha, Lùng Cẩu, Na Nhung 1, NaNhung 2, Na Lin, Bổ Quý, Trung Tâm, Na Pao, Lùng Tao, Thủ Lùng, Na Mạ 1, Na
Mạ 2, Đồi Gianh, Pạc Bo, Na Lốc 1, Na Lốc 2, Na Lốc 3, Na Lốc 4, Cốc Phương
Nằm trên địa bàn xã Bản Lầu, Trường THPT số 2 Mường Khương đã có hơnmười năm hình thành và phát triển Đến nay, trường đã có được những thành tíchkhá ổn định, bền vững so với những trường THPT trong địa bàn tỉnh Năm học2015-2016, trường THPT số 2 Mường Khương có 12 lớp học, chia làm ba khối,trong đó, khối 10 có 133 học sinh
Được nhà trường giao nhiệm vụ giảng dạy hai lớp 10A2, 10A3 trong nămhọc này, tôi đã vận dụng các phương pháp giảng dạy phù hợp nhằm đổi mớiphương pháp đáp ứng yêu cầu học tập của học sinh hiện nay
Trang 9Trong đó số lượng học sinh lớp 10A2, 10A3 ở các lớp như sau:
10
Tổng số học sinh
Số HS lớp 10A2
Số HS lớp 10A3
2.2 Những thuận lợi- khó khăn của việc giáo dục truyền thống yêu nước qua các tác phẩm văn học Việt Nam trong chương trình Ngữ văn 10.
2.2.1 Thuận lợi
Dân tộc Việt Nam ta có bề dày lịch sử về truyền thống yêu nước Yêu nướcgắn với chống ngoại xâm đã từng trở thành lý tưởng sống cao đẹp của thanh niênthời chiến
Trong thời đại công nghệ thông tin người học sinh được tiếp cần với nhiềunguồn kiến thức về truyền thống yêu nước
Về phía nhà trường truyền thống yêu nước được quan tâm giáo dục trongnhiều bộ môn học như môn Lịch sử, môn Giáo dục công dân, môn Giáo dục quốcphòng, môn Ngữ văn…
2.2.2 Khó khăn
Xã hội hiện đại, học sinh tiếp xúc với nhiều nguồn thông tin, nhưng ở lứatuổi chưa có khả năng lựa chọn vấn đề một cách chín chắn nên các em dễ hiểu sailệch vấn đề, hoặc hiểu vấn đề một cách cứng nhắc, không linh hoạt, không biết vậndụng thực tế
Trang 10Trong nhà trường, học sinh được học nhiều môn học, có nhiều nội dung kiếnthức học sinh cần nắm bắt, nghiên cứu nên nhiều khi các e chưa nhận thức được hếttầm quan trọng của việc giáo dục truyền thống yêu nước trong nhà trường.
Xã hội hiện nay đang tồn tại nhiều hiện tượng xuống cấp đạo đức, thói hư tật xấunhư ăn chơi sa đọa, lười lao động, sống không có lý tưởng mục đích… những hiệntượng ấy dẫn dắt người thanh niên trở nên hư hỏng và quên mất truyền thống yêunước quý báu của dân tộc
Một số hiện tượng tiêu cực của xã hội vẫn tồn tại khiến học sinh mất niềmtin vào cuộc sống xã hội, mờ nhạt dần tinh thần yêu nước trong các em
Về phía nhà trường đã quan tâm giáo dục truyền thống yêu nước nhưng cònnặng về truyền đạt lý thuyết, chưa có tính thực tế sáng tạo nên chưa thu hút đượcnhiều học sinh
2.3 Nguyên nhân của thực trạng
2.3.1 Nguyên nhân khách quan
Do phân phối chương trình còn nặng về cung cấp kiến thức hàn lâm nên thờigian để giáo viên gợi mở liên hệ giáo dục thực tế còn hạn chế
Do đặc trưng bộ môn Ngữ văn, cần thiết phải phân tích hình tượng để tìmhiểu ý nghĩa tư tưởng của văn bản, từ đó mới rút ra những bài học liên hệ thực tế cótính giáo dục cho nên thời gian để liên hệ thực tế là rất ít
2.3.2 Nguyên nhân chủ quan
Giáo viên: Một thực tế của việc dạy văn là cảm xúc của người dạy khô cứng,
thiếu phương pháp kỹ năng, thậm chí thiếu cả kiến thức thực tế Giáo viên chưa chútrọng đổi mới phương pháp dạy học, nặng về kiến thức thuyết trình, chưa quan tâmđến chủ thể người học Đồng thời giáo viên cũng chưa linh hoạt trong dạy học tíchhợp các nội dung kiến thức trong bài học Hàng năm, các cơ sở giáo dục đều thựchiện việc bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao trình độ, nhưng dường như chưa cóchuyển biến trong cách dạy, còn nhiều hình thức phiến diện, sức ì giáo viên còn
Trang 11lớn, có thói quen dạy học cũ từ trước và lười đổi mới Đặc biệt giáo viên chưa lưu tâm được việc dạy người qua dạy chữ
Học sinh: Do tâm lý lứa tuổi chưa hoàn thiện, các em còn mải chơi, chưa có
suy nghĩ sâu sắc nên chưa quan tâm và nhận thức đúng về truyền thống tốt đẹp củadân tộc Nhiều học sinh hiện nay học văn theo kiểu cực chẳng đã; miễn sao đủđiểm để qua, để lên lớp hay vượt qua các kỳ thi mà không có chút hứng thú Nếuhọc phổ thông gặp phải giáo viên dạy văn “không có lửa” thì năng lực học văncàng tệ Đối tượng này sẽ học văn theo kiểu đối phó, chiếu lệ, hậu quả là trơ lì cảmxúc, mọi tư duy cảm xúc đều nhuốm màu kim tiền là điều khó tránh khỏi
Thói quen lười biếng, thụ động của người học đang thực sự làm cùn mòn, thủ tiêucảm hứng học văn Phần đông người học ngày càng xa rời thói quen đọc sách, đểcho văn hóa nghe - nhìn lấn lướt là một thực trạng đáng báo động
Trang 12Chương 3 TÍCH HỢP GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC
QUA CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC VIỆT NAM TRONG CHƯƠNG TRÌNH
NGỮ VĂN 10
3.1 Giáo dục tích hợp truyền thống yêu nước qua các bài giảng
1 Chiến thắng Mtao Mxây (Trích “Đăm Săn” - Sử thi Tây Nguyên).
- Nội dung kiến thức bài học:
Giúp học sinh thấy được vẻ đẹp của người anh hùng trong cuộc chiến bảo vệcộng đồng
- Nội dung giáo dục tích hợp:
Từ việc cảm nhận vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn giáo viên giáo dụchọc sinh tinh thần trách nhiệm của công dân với cuộc sống xung quanh mình Mỗicông dân phải biết trọng danh dự của bản thân, gắn bó tha thiết với cuộc sống giađình, làng xóm, nơi mình sinh sống, phải xác định rõ tầm quan trọng của cá nhânmình trong công cuộc xây dựng đổi mới địa phương
2 Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy (Truyền thuyết).
- Nội dung kiến thức bài học:
Giúp các em nắm được nguyên nhân mất nước Âu Lạc và bài học lịch sử vềviệc xây dựng và bảo vệ đất nước
- Nội dung giáo dục tích hợp:
Thông qua nhân vật An Dương Vương giáo dục cho học sinh bài học thànhcông về việc xây dựng và bảo vệ đất nước Đồng thời là một công dân phải luôn có
ý thức cảnh giác với kẻ thù, không được chủ quan khinh địch dù trong bất cứ hoàncảnh nào Với nhân vật Mị Châu cần giáo dục cho học sinh biết cách dung hòa bamối quan hệ: cá nhân- gia đình- đất nước trong đó đặt lợi ích của cộng đồng caohơn lợi ích cá nhân, bởi vì chỉ khi giải quyết được lợi ích cộng đồng thì lợi ích cá