Dạng toán tìm x, rèn luyện cho học sinh rất nhiều kỹ năng, tác dụng kích thích óc suy nghĩ, tư duy tìm tòi sáng tạo của học sinh khi đi tìm một số chưa biết. Dạng toán tìm x, học sinh đã được làm quen khi ở tiểu học, kể cả khi học lớp 1 các em đã được làm những dạng toán có dạng này: như điền số thích hợp vào ô vuông…, nhưng khi lên lớp 6 các em vẫn còn bỡ ngỡ, một số em gặp khó khăn khi giải những dạng toán này.
Trang 1MỤC LỤC
Trang 2PHƯƠNG PHÁP DẠY MỘT SỐ DẠNG TOÁN CƠ BẢN TÌM X Ở LỚP 6
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Dạng toán tìm x, rèn luyện cho học sinh rất nhiều kỹ năng, tác dụng kích thích
óc suy nghĩ, tư duy tìm tòi sáng tạo của học sinh khi đi tìm một số chưa biết
Dạng toán tìm x, học sinh đã được làm quen khi ở tiểu học, kể cả khi học lớp 1
các em đã được làm những dạng toán có dạng này: như điền số thích hợp vào ô vuông…, nhưng khi lên lớp 6 các em vẫn còn bỡ ngỡ, một số em gặp khó khăn khi giải những dạng toán này Đây là vấn đề đã đặt ra cho tôi khi được phân công dạy toán khối 6 từ năm học 2008-2009 đến nay Từ đó thôi thúc tôi tìm ra cách truyền đạt làm sao cho học sinh dễ hiểu, nắm được hệ thống và yêu thích những dạng toán này
Đó là lý do tôi chọn đề tài “phương pháp dạy một số dạng toán tìm x ở lớp 6”.
Về thuận lợi:
Học sinh trường Trung học Cơ sở Tân Thạnh đa phần thuộc vùng nông thôn ngoan hiền, nghe lời thầy cô
Ban Giám hiệu nhà trường thường xuyên quan tâm tới các hoạt động dạy học trên lớp, tự chọn, phụ đạo nhằm nâng cao chất lượng đại trà, nhất là chất lượng lớp đầu cấp
Về khó khăn:
Trường Trung học Cơ sở Tân Thạnh là trường loại III thuộc vùng nông thôn sâu, cuộc sống của học sinh đa phần khó khăn Ngoài giờ đi học các em ở nhà còn phải phụ giúp gia đình và việc học ở nhà của học sinh thiếu sự kèm cặp của anh, chị, cha,
mẹ dẫn đến hiệu quả chưa cao
Phong trào học tập ở vùng nông thôn còn hạn chế, ý thức học tập để thoát nghèo, học để cải thiện cuộc sống một bộ phận người dân, học sinh chưa cao
II NỘI DUNG
1 Thực trạng của học sinh
Trang 3- Kiến thức học sinh không đồng đều, một số có em đã có kỹ năng giải toán nhưng bên cạnh đó cũng còn nhiều em yếu kém chưa có kỹ năng giải toán
- Một số em quên kiến thức cơ bản: tìm số chưa biết trong một tổng, một hiệu, một tích, một thương do đó áp dụng lí thuyết cơ bản này để giải dạng bài toán tìm x gặp rất nhiều khó khăn
Từ thực tế trên tôi phải đưa ra các dạng bài tập khác nhau để phân loại cho phù hợp với khả năng nhận thức của từng đối tượng Soạn và hệ thống các bài tập từ dễ đến khó để những em yếu, kém có thể làm được, đồng thời kích thích sự tìm tòi, sáng tạo của những em khá, giỏi
2 Phương pháp
Trước tiên cần cho học sinh năm vững: Phương pháp giải tổng quát bài toán tìm
x và giải được cácdạng toán cơ bản tìm x
2.1 Các dạng toán cơ bản tìm x (a, b là những số đã biết)
Dạng 1: a + x = b (hoặc x + a = b)
Dạng 2: a – x = b
Dạng 3: x – a = b
Dạng 4: a x = b (hoặc x.a = b)
Dạng 5: a : x = b
Dạng 6: x : a = b
2.2 Phương pháp giải tổng quát bài toán tìm x lớp 6
Bước 1 Nhận dạng bài toán
Bước 2 Phân tích thứ tự thực hiện phép toán
Bước 3 Đưa bài toán về dạng cơ bản
Bước 4 Tìm x
Bước 5.Thử lại, kiểm tra tính đúng đắn
3 Ví dụ minh họa
3.1 Phép toán cộng :
a Dạng cơ bản
Trang 4Ví dụ 1: Tìm x biết : 17 + x = 37
+ Đây là phép toán gì
+ Cho học sinh đọc tên
+ Tìm một số hạng chưa biết
ta làm thế nào?
+ Muốn biết x=20 đúng hay
sai ta có thể thử lại bằng cách
thay x=20 vào biểu thức ta có
17+20=37.Vậy x=20 là đúng
+ Phép toán cộng
+ Số hạng thứ hai
+ Lấy tổng trừ cho số hạng đã biết 37 - 17 =20
17 + x = 37
x = 37 - 17
x = 20
b Dạng nâng cao :
Ví dụ 2: Tìm x biết : (23 + x ) + 11 = 42
+ Coi (23+x) là Ô vuông nào
đó thì ta có phép tính gì?
+ Ô vuông (23+x) bằng gì?
+ Đến đây ta tìm x được chưa?
Tìm x như thế nào ?
+ Để biết x=8 đúng hay sai
thử lại như thế nào ?
+ Lấy tổng trừ đi số hạng
đã biết 42 - 11 = 31 + Ta lấy tổng trừ số hạng
đã biết 31- 23 = 8 + Thay x = 8 vào biểu thức ta có:(23+8)+11 =
31 +11 = 42 Ta được biểu thức đúng Vậy x =8
là đúng
(23 + x ) +11 = 42
(23+x) = 42-11 (23+x) = 31
x= 31 - 23 x= 8
3.2 Phép toán trừ :
a Dạng toán cơ bản :
Ví dụ 3: Tìm x biết: 32 - x = 4
+ Trong bài toán trên cho phép + Phép toán trừ 32 - x = 4
Trang 5toán gì ?
+ Số ta cần tìm là x ở vị tí
nào ?
+ Nếu như các em không nhớ
trong phép trừ muốn tìm số bị
trừ ta làm sao.Ta có thể lấy
một phép toán trừ đơn giản để
thử: 5-3 =2 Trong phép toán
này thì số nào là số trừ?
+ Trong phép toán trên ta thấy
muốn tìm số 3 thì ta sẽ lấy 5-2
Có nghĩa là trong phép toán
trừ muốn tìm số trừ ta làm thế
nào?
+ Trở lại bài toán tìm x trên,
vậy muốn tìm x ta làm thế nào
?
+ Để biết x=18 đúng hay sai ta
có thể thử lại bằng cách nào?
+ Số trừ + 3 là số trừ
+ Lấy số bị trư trừ đi hiệu
+ Nghĩa là muốn tìm x ta lấy 32 -4 =28
+ Thay x=28 vào biểu thức ta có 32-28=4 Đó
là một biểu thức đúng nên giá trị của x =28 là đúng
x = 32 - 4
x = 28
b Dạng nâng cao:
Ví dụ 4: 39 – ( x – 13 ) = 15
+ Trong bài toán trên cho mấy
phép tính ? Đó là những phép
tính gì ?
+ Theo thứ tự thực hiện phép
+ Hai phép tính, phép tính trừ trong ngoặc và phép tính trừ phía ngoài
+ Thực hiện phép tính trừ
39 - ( x -13 ) = 15
Trang 6tính thì ta thực hiện như thế
nào ?
+ Ta phải tìm x theo trình tự
như thế nào ?
+ Đến đây ta tìm x được chưa?
Tìm x như thế nào ?
+ Để biết x=37 đúng hay sai
thử lại như thế nào ?
trong ngoặc trước, sau đó thực hiện phép tính trừ ngoài dấu ngoặc
+ Ta phải giải quyết phép toán trừ ngoài dấu ngoặc trước Nên trước tiên ta phải tìm số trừ (x-13) trong phép trừ ngoài dấu ngoặc trước Bằng cách lấy 39 – 15 =24
+ Do x là số bị trừ nên tìm x thì ta lấy hiệu cộng với số trừ
+ Thay x = 37 vào biểu thức ta có :39 - (37 - 13 )
= 39 -24 = 15 Ta được biểu thức đúng Vậy x
=37 là đúng
x - 13 =39 – 15
x - 13 = 24
x=24+13 x= 37
3.3 Phép toán nhân :
Ví dụ 5: Tìm x biết : 7 x =105
+ Bài toán trên cho phép toán
gì ?
+ Số ta cần tìm là gì ?
Trong phép toán nhân muốn
tìm một thừa số ta làm thế
nào?
+ Ta có thể thử lại bằng cách
+ Phép toán nhân
+ Thừa số thứ hai
+ Lấy tích chia cho thừa
số đã biết 105 : 7 = 15 + Thay x = 15 ta có 7 15
7.x = 105
x = 105 : 7 x=15
Trang 7nào ? =105 Vậy giá trị của x
tìm được là đúng
3.4 Phép toán chia :
a Dạng cơ bản :
Ví dụ 6: Tìm x biết : 102 : x = 3
+ Bài toán trên cho phép toán
gì ?
+ Số ta cần tìm là gì ?
+ Trong phép toán chia nếu ta
không nhớ muốn tìm số chia
bằng cách nào, thì ta phải làm
sao?
+ Ta có thể thử lại bằng cách
nào ?
+ Phép toán chia
+ Số chia
+Lấy một phép toán chia đơn giản để thử Ví dụ : 6:3=2 Ta thấy muốn tìm
số chia là 3 ta phải lấy 6:2 Vậy muốn tìm số chia ta lấy số bị chia chia cho thương.102 :3=34 + Thay x = 34 ta có 102:34 =3 Vậy giá trị của
x tìm được là đúng
102 : x = 3
x = 102 : 3
x = 34
b Dạng nâng cao :
Ví dụ 7: Tìm x biết : 206 : ( x:35 ) = 103
+ Trong bài toán trên cho mấy
phép tính ? Đó là những phép
tính gì ?
+ Theo thứ tự thực hiện phép
tính thì ta thực hiện như thế
nào ?
+ Hai phép tính, phép tính chia trong ngoặc và phép tính chia phía ngoài + Thực hiện phép tính chia trong ngoặc trước, sau đó thực hiện phép tính chia ngoài dấu
206 : ( x :35 ) = 103
Trang 8+ Đối với dạng toán tìm x thì
ta phải làm như thế nào ?
+ Trong phép toán chia muốn
tìm số chia ta làm như thế
nào?
+ Đến đây ta tìm x như thế
nào?
+ Muốn biết x = 2 đúng hay
sai ta làm thế nào
ngoặc
+ Thưc hiện theo trình tự ngược lai Tìm số chia (x :35) trong phép chia ngoài dấu ngoặc trước + Lấy số bị chia chia cho thương 206 : 103 = 2
+ Muốn tìm số bị chia x
ta lấy thương nhân với số chia 35.2=70
+ Thay x=70 vào bài toán ta được
206 : (70 :35) = 206 : 2 =
103 Vậy giá trị x = 70 là đúng
x : 35 = 206:103
x : 35 = 2
x = 2 35
x = 70
3.5 Bài toán hỗn hợp :
Ví dụ 8: Tìm x biết : 108 : ( 47 – 2x ) + 28 = 40
+ Trong bài toán trên cho mấy
phép tính? Đó là những phép
tính gì ?
+ Nếu như thưc hiện theo thứ
tự thì ta sẽ thực hiện phép tính
nào trước?
+ Gồm bốn phép tính nhân với trừ trong ngoặc
và chia với cộng ngoài dấu ngoặc
+ Phép tính nhân trong ngoặc trước, rồi đến trừ trong ngoặc rồi đến chia ngoài ngoặc và cuối cùng
là cộng ngoài dấu ngoặc
108 :(47-2x) + 28 = 40
Trang 9+ Ta tìm x theo trình tự như
thế nào ?
+ Bước tiếp theo ta làm gì ?
+ Bước tiếp theo ta làm gì ?
+ Tìm x như thế nào ?
+ Thử lại như thế nào ?
+ Đối với dạng toán tìm x thì ta phải làm theo trình
tự ngược lại Nghĩa là ta phải giải quyết phép toán cộng ngoài dấu ngoặc trước phải tìm số hạng thứ nhất 108 : ( 47 –2x ) trước Bằng cách lấy tổng trừ cho số hạng đã biết
40 –28 = 12 + Tìm số chia (47-2x)
Bằng cách lấy số bị chia chia cho thương108:12=9 + Tìm số trừ 2x bằng cách lấy số bị trừ trừ cho hiệu 47 – 9 = 38
+ Lấy tích chia cho thừa
số đã biết 38 :2 = 19 + Thay x = 19 ta được : 108: (47 –2.19) +28
= 108 : (47-38) +28
=108 : 9 + 28
=12 + 28 = 40 Vậy giá trị x=19 là đúng
108:(47 - 2x) = 40 - 28
108 : (47 - 2x) = 12
47 - 2x = 108 : 12
47 - 2 x = 9
2x = 47 - 9 2x = 38
x = 38 : 2
x = 19
III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1 Kết quả đạt được
- So sánh số liệu năm học 2010-2011
Trang 106
Kết
quả
KSĐN
72 1 1.39 3 4.17 11 15.28 15 20.83 20 27.78 37 51.39
Cuối
HK1 78 9 11.54 19 24.36 24 30.77 52 66.67 20 25.64 6 7.69 Tăng,
giảm 6 8 10.15 16 20.19 13 15.49 37 45.83 0 -2.14 -31 -43.70
- Từ kết quả trên cho thấy: sau khi ứng dụng đề tài trên thì số lượng học sinh khá, giỏi tăng lên, số lượng học sinh yếu kém giảm rõ rệt
- Học sinh có kỹ năng giải toán, thích làm bài tập dạng toán tìm x và thích học
toán hơn
- Phương pháp dạy dạng toán tìm x ở trên tôi trình bày theo hệ thống từ dễ đến
khó giúp học sinh yếu kém dễ tiếp thu, học sinh khá, giỏi nắm kiến thức một cách sâu sắc và những dạng toán đó đã giúp các em có tư duy khoa học, khả năng tính toán
nhanh nhạy
2 Kiến nghị, đề xuất
Đối với giáo viên khi kiểm tra hay lên lớp cho học sinh thường xuyên làm những dạng toán tìm x
Ban lãnh đạo nhà trường thường xuyên giáo dục ý thức học tập của học sinh qua các tiết chào cờ, hoạt động ngoài giờ lên lớp, ngoại khóa, tổ chức các chuyên đề “vui
để học” cho học sinh, đồng thời tăng cường công tác phối hợp giữa gia đình và nhà
trường nhằm nâng cao nhận thức tầm quan trọng của việc học đối với phụ huynh học sinh để họ nhắc nhở việc học của con em mình
Ngay từ đầu năm khi mới tuyển sinh cần kiểm tra những em chưa thuộc bảng
cửu chương, kiểm tra bốn phép tính cộng, trừ, nhân, chia để có biện pháp tổ chức phụ đạo học sinh yếu kém ngay từ đầu năm học
Trên đây là những kinh nghiệm của bản thân đúc rút ra trong quá trình giảng dạy dạng toán tìm x lớp 6 Tôi mạnh dạn trình bày rất mong được quý đồng nghiệp đóng
Trang 11Tân Thạnh, ngày 10 tháng 5 năm 2016
Người viết