Hành vi cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng...5 Phần 3 - Tranh luận và phản biện của Nguyễn Đức Kiên và các luật sư tại Phiên tòa sơ thẩm...6
Trang 1VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
Giảng viên hướng dẫn: PGS TS Trương Quang Thông
Lớp: Tài chính doanh nghiệp 01 – K23
Nhóm thực hiện: Nhóm 1
TP Hồ Chí Minh, tháng 8 năm 2014
Trang 2DANH SÁCH NHÓM 1
STT MSHV Họ tên Ký tên
1 7701230289 Lê Thị Huyền Anh
2 7701231264 Nguyễn Hữu Đăng
3 7701230493 Lê Văn Hiển
4 7701230533 Thái Thị Cẩm Hợp
5 7701230618 Trình Ngọc Lân
6 7701230744 Huỳnh Thanh Nhân
7 7701230835 Hoàng Xuân Quý
Trang 3Mục lục
Lời mở đầu 1
Phần 1 - Tóm tắt vụ án 2
Phần 2 - Các tội danh của Nguyễn Đức Kiên và các đồng phạm theo cơ quan điều tra 3
2.1 Hành vi phạm tội kinh doanh trái phép 3
2.2 Hành vi trốn thuế thu nhập doanh nghiệp 4
2.3 Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản của Nguyễn Đức Kiên, Trần Ngọc Thanh, Nguyễn Thị Hải Yến 4
2.4 Hành vi cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng 5
Phần 3 - Tranh luận và phản biện của Nguyễn Đức Kiên và các luật sư tại Phiên tòa sơ thẩm 6
3.1 Tranh luận về hành vi phạm tội kinh doanh trái phép 6
3.2 Tranh luận về hành vi trốn thuế 7
3.3 Tranh luận về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản 8
3.4 Tranh luận về tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước gây hậu quả nghiêm trọng 10
Phần 4 - Những vấn đề đặt ra cho công tác giám sát và quản lý ngân hàng tại Việt Nam 12
Lời kết 15
Tài liệu tham khảo 16
Phụ lục 17
Trang 4Danh mục chữ viết tắt
ACB Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu
ACBS Công ty trách nhiệm hữu hạn chứng khoán ACB
ACBI Công ty cổ phần đầu tư ACB Hà Nội
ACI Công ty cổ phần đầu tư Á Châu
ACI-HN Công ty TNHH đầu tư tài chính Á Châu Hà Nội
AFG Công ty cổ phần Tập đoàn Tài chính Á Châu
B&B Công ty đầu tư thương mại B&B
Trang 5Lời mở đầu
Nguyễn Đức Kiên (còn được biết với biệt danh "bầu Kiên", "Kiên bạc") sinh ngày13/4/1964 tại Hà Nội Trước khi bị bắt, ông Kiên là thành viên Hội đồng sáng lậpNgân hàng Thương mại cổ phần Á Châu (ACB) Ông Kiên từng có vị trí trong Hộiđồng quản trị của ACB từ năm 1994 và đến ngày 17/10/2006 Đến trước khi thôi làmthành viên HĐQT của ACB, Nguyễn Đức Kiên và người thân nắm giữ 9,71% cổ phầncủa ACB Ông Kiên còn có cổ phần trong các ngân hàng lớn khác như Eximbank,Kienlongbank, Vietbank, Đại Á, Techcombank,…Ngoài ra ông Kiên còn làm Chủ tịchHĐQT Công ty Thể thao ACB, Chủ tịch HĐQT Công ty Thiên Nam, Phó Chủ tịchHĐQT Công ty cổ phần Dịch vụ Du lịch Chợ Lớn, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêmTổng Giám đốc Tập đoàn Tài chính Á Châu và là Phó Chủ tịch Công ty cổ phần Bóng
đá chuyên nghiệp Việt Nam (VPF), Chủ tịch Câu lạc bộ bóng đá Hà Nội Nhìn vàotiểu sử của Nguyễn Đức Kiên, từ lĩnh vực ngân hàng thương mại cổ phần đến du lịch,ông bầu bóng đá, ở lĩnh vực nào ông Kiên cũng giữ vai vế "khủng"
Tuy nhiên, ngày 09/6/2014, Nguyễn Đức Kiên đã bị Tòa án sơ thẩm kết án 30 năm
tù với 4 tội danh là kinh doanh trái phép, trốn thuế, lừa đảo chiếm đoạt tài sản và cố ýlàm trái quy định của Nhà nước gây hậu quả nghiêm trọng Vậy, tại sao một người đầyquyền lực, danh vọng trong bóng đá, đại gia trong lĩnh vực ngân hàng, người từng làm
"nổ tung" giới truyền thông với những phát biểu trong lĩnh vực bóng đá, đến bây giờlại vướng vào vòng tù tội
Tiểu luận “Vụ án Nguyễn Đức Kiên và những vấn đề đặt ra cho công tác giám
sát và quản lý ngân hàng” sẽ cung cấp một cái nhìn rõ hơn về vấn đề này.
Bài viết gồm 4 phần:
Phần 1 - Tóm tắt vụ án Nguyễn Đức Kiên
Phần 2 - Các tội danh theo cơ quan điều tra
Phần 3 - Tranh luận và phản biện của Nguyễn Đức Kiên và các luật sư tại Phiên tòa sơthẩm
Phần 4 - Những vấn đề đặt ra cho công tác giám sát và quản lý ngân hàng tại ViệtNam
Trang 6Phần 1 - Tóm tắt vụ án
Theo cáo trạng, trong thời gian tháng 7 và tháng 8 năm 2012, Cơ quan cảnh sátđiều tra – Bộ Công an (CSĐT) nhận được một số đơn tố cáo của một số cá nhân; nộidung tố cáo Nguyễn Đức Kiên có hành vi kinh doanh trái phép, cố ý làm trái quy địnhcủa Nhà nước về quản lý kinh tế, thao túng ngân hàng làm ảnh hưởng đến việc thựchiện chính sách tiền tệ của Nhà nước
Ngày 20/8/2012, Cơ quan CSĐT đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắttạm giam đối với Nguyễn Đức Kiên (nguyên Chủ tịch hội đồng đầu tư Ngân hàngACB, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng sáng lập ngân hàng ACB) về hành vi kinh doanhtrái phép tại 06 công ty con do ông Kiên làm Chủ tịch HĐQT/Hội đồng thành viên,gồm: Công ty Đầu tư Thương mại B&B (Công ty B&B), CTCP Tập đoàn tài chính ÁChâu (Công ty AFG), CTCP Đầu tư ACB Hà Nội (Công ty ACBI), CTCP Đầu tư ÁChâu (Công ty ACI), Công ty TNHH đầu tư tài chính Á Châu Hà Nội (Công ty ACI-HN), CTCP Phát triển sản xuất và Xuất nhập khẩu Thiên Nam (Công ty Thiên Nam).Kinh doanh trái phép chỉ là tội danh khởi tố ban đầu Sau đó, cơ quan CSĐT đãkhởi tố, làm rõ thêm 3 tội danh khác của ông Kiên, gồm: cố ý làm trái quy định củaNhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng; lừa đảo chiếm đoạt tài sản vàtrốn thuế Cùng với đó, các thuộc cấp và đồng nghiệp của ông Kiên cũng dính vàovòng tố tụng, cụ thể: ông Trần Xuân Giá (nguyên Chủ tịch HĐQT Ngân hàng ACB),
Lê Vũ Kỳ (nguyên Phó Chủ tịch HĐQT Ngân hàng ACB), Trịnh Kim Quang (nguyênPhó Chủ tịch HĐQT Ngân hàng ACB), Phạm Trung Cang (nguyên Phó Chủ tịchHĐQT Ngân hàng ACB), Huỳnh Quang Tuấn (nguyên thành viên HĐQT – Phó TGĐNgân hàng ACB), Lý Xuân Hải (TGĐ Ngân hàng ACB) bị truy tố về tội cố ý làm tráiquy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng; Trần NgọcThanh (nguyên Giám đốc Công ty ACBI) và Nguyễn Thị Hải Yến (nguyên Kế toántrưởng Công ty ACBI) bị truy tố về tội lừa đảo chiểm đoạt tài sản
Ngày 20/5/2014, Phiên tòa xét xử sơ thẩm Nguyễn Đức Kiên và các đồng phạmđược mở trở lại sau khi tạm hoãn ngày 16/4/2014 Phiên tòa diễn ra trong 12 ngày xét
xử Trong phiên tòa sơ thẩm, HĐXX quyết định tạm đình chỉ vụ án đối với ông TrầnXuân Giá do ông Giá đang bị bệnh hiểm nghèo
Ngày 09/06/2014, Tòa tuyên án sơ thẩm đối với các bị cáo, cụ thể: (i) Nguyễn ĐứcKiên bị phạt 30 năm tù với 4 tội danh đã nêu; (ii) Trần Ngọc Thanh bị phạt 5 năm 6tháng tù và Nguyễn Thị Hải Yến bị phạt 5 năm tù cho tội danh lừa đảo chiếm đoạt tàisản; (iii) với nhóm tội danh cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tếgây hậu quả nghiêm trọng: Lê Vũ Kỳ bị phạt 5 năm tù, Lý Xuân Hải bị phạt 8 năm tù,Trịnh Kim Quang bị phạt 4 năm tù, Phạm Trung Cang bị phạt 3 năm tù và HuỳnhQuang Tuấn bị phạt 2 năm tù, ngoài ra các bị cáo còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ quản
lý tín dụng trong 5 năm kể từ khi mãn hạn tù
Trang 7Phần 2 - Các tội danh của Nguyễn Đức Kiên và các đồng phạm
theo cơ quan điều tra
Thông qua cáo trạng số 10/VKSTC-V1 ngày 10/2/2014 của Viện Kiểm sát Nhândân Tối cao, bài viết sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quát về các tội danh của NguyễnĐức Kiên và các đồng phạm theo cơ quan điều tra
2.1 Hành vi phạm tội kinh doanh trái phép
Theo cáo trạng, Nguyễn Đức Kiên thành lập, đồng thời là Chủ tịch HĐQT/Hộiđồng thành viên nắm vai trò chỉ đạo, điều phối hoạt động của 06 công ty, gồm Công tyB&B, Công ty AFG, Công ty ACBI, Công ty ACI, Công ty ACI-HN, Công ty ThiênNam Thông qua các công ty này, ông Kiên đã tiến hành kinh doanh tài chính và kinhdoanh vàng trạng thái trái phép, cụ thể:
Kinh doanh tài chính trái phép:
(i) Từ ngày 4/9/2009 đến ngày 31/3/2011, Nguyễn Đức Kiên đã chỉ đạo Công tyB&B sử dụng số tiền 2.348.995.679.720 đồng để góp vốn vào Công ty AFG, mua cổphiếu CTCP Bất động sản Hòa Phát – Á Châu, Vietbank, mua cổ phần CTCP Đầu tưINB, CTCP Thương Mại Dịch vụ Bắc Qua, CTCP Thương Mại Lãng Yên
(ii) Từ ngày 15/3/2007 đến ngày 16/6/2009, Nguyễn Đức Kiên đã chỉ đạo Công tyAFG sử dụng số tiền 4.068 tỷ đồng để mua trái phiếu chuyển đổi của ngân hàng ACB
và góp vốn vào các công ty: Công ty ACI, Công ty ACI-HN và Công ty ACBI
(iii) Từ ngày 15/5/2007 đến ngày 26/3/2008, Nguyễn Đức Kiên đã chỉ đạo Công tyACBI sử dụng số tiền 1.433.391.914.600 đồng để góp vốn vào CTCP Thương mạiDịch vụ Bắc Qua, CTCP Thương mại Lãng Yên, Công ty TNHH Đầu tư và Kinhdoanh siêu thị Á Châu, CTCP Thép cán tấm Kinh Môn, Công ty TNHH Một thànhviên Thương mại Đầu tư Liên Á Châu và mua cổ phiếu Techcombank, Eximbank.(iv) Từ ngày 10/3/2008 đến ngày 26/8/2010, Nguyễn Đức Kiên đã chỉ đạo Công tyACI sử dụng số tiền 451,250 tỷ đồng để mua cổ phần của CTCP Đầu tư & Thươngmại Nhà Rồng, CTCP Dịch vụ hàng hóa Sài Gòn và Công ty Bia – Rượu – Nước giảikhát Sài Gòn
(v) Từ ngày 22/12/2008 đến ngày 03/8/2012, Nguyễn Đức Kiên đã chỉ đạo Công tyACI-HN sử dụng số tiền 1.411.371.592.926 đồng để góp vốn vào CTCP Đầu tư NămSao, CTCP Phát triển hạ tầng dệt may Phố Nối và mua cổ phiếu ACB, DaiAbank,Vietbank, KienLongbank và Eximbank
Kinh doanh vàng trái phép:
Công ty Thiên Nam không được cấp phép kinh doanh vàng vật chất và vàng trạngthái Tuy nhiên, từ 30/11/2009 đến 30/7/2009, Nguyễn Đức Kiên đã chỉ đạo Công tyThiên Nam ký hợp đồng với Ngân hàng ACB để kinh doanh vàng trạng thái trên tài
Trang 8khoản ở nước ngoài và trong nước với tổng khối lượng giao dịch mua, bán là 462.400Ounce, 75.000 lượng vàng SJC tổng giá trị 11.777.443.207.500 đồng Kết quả kinhdoanh trạng thái vàng ở nước ngoài và trong nước, Công ty Thiên Nam bị lỗ tổng sốtiền 433.337.386.791 đồng Số tiền này Ngân hàng ACB cho Công ty Thiên Nam nhận
nợ đến năm 2015
Tóm lại, từ ngày 15/05/2007 đến ngày 03/08/2012, ông Kiên đã thông qua 06 công
ty do mình là Chủ tịch HĐQT hoặc Hội đồng thành viên để tổ chức hoạt động kinhdoanh không đúng với nội dung đăng ký kinh doanh và lợi dụng các cơ quan, tổ chứcnày để kinh doanh cổ phần, cổ phiếu và kinh doanh vàng với tổng số tiền21.490.452.394.746 đồng Hành vi nêu trên của Nguyễn Đức Kiên đã phạm vào tội
“Kinh doanh trái phép” quy định tại Điều 159 của Bộ luật hình sự
2.2 Hành vi trốn thuế thu nhập doanh nghiệp
Từ ngày 25/12/2008 đến 31/12/2009, Công ty B&B thực hiện các lệnh ủy thác choNgân hàng ACB mua bán vàng trạng thái thu được lãi số tiền 100.046.895.705 đồng.Biết chính sách của Nhà nước về việc miễn thuế thu nhập cá nhân trong 6 tháng đầunăm 2009, ông Kiên chỉ đạo ký Hợp đồng ủy thác đầu tư tài chính (ngày 25/12/2008)giữa Công ty B&B với Nguyễn Thúy Hương với nội dung bà Hương ủy thác cho Công
ty B&B đầu tư vào việc kinh doanh vàng ghi sổ và ký Phụ lục Hợp đồng010109/UTĐT ngày 25/12/2008 với nội dung bà Hương đồng ý để Công ty B&B được
ủy thác lại cho Ngân hàng ACB thực hiện kinh doanh vàng Với thủ thuật trên Công tyB&B đã chuyển toàn bộ lợi nhuận kinh doanh trạng thái vàng của Công ty B&B cho
bà Hương thụ hưởng để không phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp số tiền25.011.723.928 đồng Hành vi nêu trên của Nguyễn Đức Kiên đã phạm vào tội “Trốnthuế” quy định tại Điều 161 của Bộ luật hình sự
2.3 Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản của Nguyễn Đức Kiên, Trần Ngọc Thanh, Nguyễn Thị Hải Yến
Nguyễn Đức Kiên là Chủ tịch HĐQT công ty ACBI đã chỉ đạo Trần Ngọc Thanh(giám đốc ACBI) ký hợp đồng thế chấp 22.497.000 cổ phần CTCP Thép Hòa Phát chongân hàng ACB (ngày 11/5/2010) đảm bảo cho việc Công ty ACBI phát hành tráiphiếu trị giá 800 tỷ đồng tại Ngân hàng ACB và được Công ty TNHH Chứng khoánACB (ACBS) ký phong tỏa Tuy chưa được sự đồng ý giải chấp của Ngân hàng ACB
và Công ty ACBS nhưng Nguyễn Đức Kiên vẫn chỉ đạo Trần Ngọc Thanh và NguyễnThị Hải Yến (Kế toán trưởng ACBI) lập khống Biên bản họp HĐQT, lập khống Quyếtđịnh của HĐQT thể hiện chủ trương Công ty ACBI bán 20.000.000 cổ phần CTCPThép Hòa Phát và cung cấp cho Công ty TNHH MTV Thép Hòa Phát tạo tin tưởng làCông ty ACBI đang quản lý, sở hữu 20.000.000 cổ phần CTCP Thép Hòa Phát và số
cổ phần này chưa chuyển nhượng và không có tranh chấp hoặc thực hiện bất kỳ nghĩa
vụ đảm bảo với bất kỳ tổ chức hoặc cá nhân nào Sau đó, ông Kiều Chí Công (Giámđốc) đại diện Công ty TNHH MTV Thép Hòa Phát đã ký hợp đồng số
Trang 901.05/HĐCN/CPTHP (ngày 21/5/2012) mua 20.000.000 cổ phần CTCP Thép HòaPhát từ Công ty ACBI sở hữu, trong hợp đồng có nội dung đảm bảo số cổ phần này
“chưa chuyển nhượng và không có tranh chấp hoặc thực hiện bất kỳ nghĩa vụ đảm bảovới bất kỳ tổ chức hoặc các nhân nào” Công ty TNHH MTV Thép Hòa Phát chuyển
số tiền 264 tỷ đồng mua cổ phần cho Công ty ACBI, Nguyễn Đức Kiên đã chiếm đoạttoàn bộ số tiền này Hành vi của Nguyễn Đức Kiên, Trần Ngọc Thanh và Nguyễn ThịHải Yến đã phạm vào tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, quy định tại Điều 139 của Bộluật hình sự, trong đó ông Kiên là chủ mưu, ông Thanh và bà Yến là đồng phạm
2.4 Hành vi cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng
Hành vi ủy thác cho nhân viên Ngân hàng ACB gửi tiền vào Vietinbank, gây thiệt hại 718.908.000.000 đồng.
Thực hiện chủ trương trong cuộc họp Thường trực HĐQT Ngân hàng ACB ngày22/03/2010 (với sự đồng ý của Trần Xuân Giá, Lê Vũ Kỳ, Phạm Trung Cang, TrịnhKim Quang, Lý Xuân Hải, Huỳnh Quang Tuấn và Nguyễn Đức Kiên) về việc ủy tháccho các nhân viên gửi tiền VND và USD tại các tổ chức tín dụng, từ ngày 27/06/2011đến 05/09/2011, Lý Xuân Hải đã chỉ đạo và ủy quyền cho Kế toán trưởng Nguyễn VănHòa thực hiện việc ủy thác số tiền 718,908 tỷ đồng cho 19 nhân viên Ngân hàng ACBgửi tiết kiệm vào Vietinbank Chi nhánh Nhà Bè và Vietinbank Chi nhánh Hồ ChíMinh, toàn bộ số tiền ủy thác đã bị Huỳnh Thị Huyền Như sử dụng thủ đoạn gian dốichiếm đoạt Như vậy, hành vi thống nhất và ban hành chủ trương ủy thác cho nhânviên Ngân hàng ACB gửi tiết kiệm vào Vietinbank của Trần Xuân Giá, Lê Vũ Kỳ,Phạm Trung Cang, Trịnh Kim Quang, Lý Xuân Hải, Huỳnh Quang Tuấn và NguyễnĐức Kiên là làm trái quy định tại Điều 106 Luật TCTD năm 2010 và đã gây thiệt hạicho Ngân hàng ACB số tiền 718,908 tỷ đồng Ngoài ra Ngân hàng ACB còn ủy tháccho nhân viên gửi tiền vào 22 ngân hàng khác nhưng không gây thiệt hại
Hành vi đầu tư cổ phiếu Ngân hàng ACB gây thiệt hại cho Ngân hàng ACB
Trang 10liên ngân hàng Hành vi của các thành viên Thường trực HĐQT Ngân hàng ACB(Trần Xuân Giá, Trịnh Kim Quang, Phạm Trung Cang, Lê Vũ Kỳ, Lý Xuân Hải) vàNguyễn Đức Kiên là trái với quy định tại Điều 29, Quyết định 27/2007/QĐ-BTC ngày24/07/2007 của Bộ tài chính, gây thiệt hại cho Ngân hàng ACB tổng số tiền687.723.784.540 đồng Hành vi của các bị cáo nêu trên phạm vào tội “Cố ý làm tráiquy định Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng” quy định tại Điều
165 của Bộ luật hình sự
luật sư tại Phiên tòa sơ thẩm
Với các tội danh theo cáo trạng của cơ quan CSĐT, đại diện Viện Kiểm Sát, NguyễnĐức Kiên và các luật sư bào chữa cho các bị cáo đã có những tranh luận gay gắt vềcác tội danh trên trong phiên tòa sơ thẩm
3.1 Tranh luận về hành vi phạm tội kinh doanh trái phép
Tranh luận của các luật sư bào chữa: ông Kiên không phạm tội
Luật sư Bùi Quang Nghiêm: (i) Doanh nghiệp có quyền góp vốn mua cổ phần
(Điều 13 Luật DN 2005) (ii) Góp vốn mua cổ phần là hoạt động đầu tư (Điều 3 LuậtĐầu tư 2005), hoạt động đầu tư không phải là ngành nghề kinh doanh tài chính (iii)Theo luật chứng khoán, phải tôn trọng quyền tự do mua bán kinh doanh chứng khoán
5 DN đương nhiên có quyền mua cổ phiếu của các công ty niêm yết trong đó có cổphiếu ngân hàng (iv) Tại Việt Nam chưa có DN nào có thể đăng ký kinh doanh hoạtđộng tài chính và muốn đăng ký cũng không được chấp nhận vì không thể tìm ra mãngành kinh tế hay kinh doanh của ngành này (v) Nhiều tập đoàn kinh tế nhà nước gópvốn mua cổ phần nhưng trên giấy đăng ký kinh doanh đều không có ngành nghề kinhdoanh cổ phiếu Nếu ông Kiên bị truy tố tội kinh doanh trái phép thì về sau, cơ quanCSĐT có thể khởi tố bất kỳ ai tham gia đầu tư chứng khoán trên thị trường và bất kỳ
DN nào đã đầu tư góp vốn vào công ty khác
Luật sư Hoàng Đôn Hùng: Xuất trình chứng cứ để bào chữa cho hành vi kinh
doanh trái phép, đó là giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của một số DN lớn có đầu
tư góp vốn vào các ngân hàng khác như PNJ là cổ đông của ngân hàng Đông Á, Tậpđoàn xăng dầu là cổ đông của ngân hàng Xăng dầu, SJC cổ đông Eximbank, CTCPHim Lam là cổ đông của Liên Việt…
Luật sư Ngô Huy Ngọc: Theo quy định về hoạt động phái sinh, Công ty Thiên Nam
có thể sử dụng các sản phẩm phái sinh vàng của ACB Thực tế, ACB không bán choCông ty Thiên Nam vàng vật chất như cáo trạng
Tranh luận của Viện kiểm sát: Giữ nguyên quan điểm truy tố
Theo Điều 3 Luật Đầu tư 2005 về định nghĩa đầu tư trái phép và Điều 4 Luật DN
2009, việc mua cổ phần, cổ phiếu, góp vốn là hoạt động kinh doanh 5 DN của ông