KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN MẬU DỊCH VÀ HOẠT ĐỘNG GIAO DỊCH TIỀN TỆ BIÊN GIỚI Trung - Việt.Error!. Tác động của “Ngân hàng tự phát” tới kinh tế biên mậu khu vực biên giới Việt - Trung .
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁT TRIỂN
-
ZHAO BIN XUAN (TRIỆU BÂN TOÀN)
HIỆN TƢỢNG “NGÂN HÀNG” TỰ PHÁT VÀ TÁC ĐỘNG
CỦA NÓ ĐỐI VỚI KINH TẾ BIÊN MẬU Ở MỘT SỐ KHU
VỰC BIÊN GIỚI TRUNG - VIỆT
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP THẠC SĨ
Ngành: Việt Nam học
Mã số: 60220113
Hà Nội, 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁT TRIỂN
-
ZHAO BIN XUAN (TRIỆU BÂN TOÀN)
HIỆN TƯỢNG “NGÂN HÀNG” TỰ PHÁT VÀ TÁC ĐỘNG
CỦA NÓ ĐỐI VỚI KINH TẾ BIÊN MẬU Ở MỘT SỐ KHU
VỰC BIÊN GIỚI TRUNG - VIỆT
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP THẠC SĨ
Ngành: Việt Nam học
Mã số: 60220113
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Tung
Hà Nội, 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này là kết quả nghiên cứu nghiêm túc của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn trực tiếp của GS.TS Phạm Hồng Tung Nội dung được trình bày trong luận văn hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã được công bố
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình
Hà Nội, ngày tháng năm 2015
Tác giả luận văn
Triệu Bân Toàn
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ và chỉ bảo tận
tâm của GS.TS Phạm Hồng Tung trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành
luận văn tốt nghiệp Vì vậy, tôi xin được gửi đến Thầy lời cảm ơn, biết ơn chân thành và sâu sắc nhất
Đồng thời tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô trong Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình truyền đạt kiến thức trong những năm tôi học tập và nghiên cứu ở trường Những hành trang kiến thức mà các thầy cô mang lại cho tôi sẽ không chỉ là nền tảng cho quá trình nghiên cứu luận văn
mà còn là hành trang quý báu cho công việc và cuộc sống của tôi sau này
Tôi cũng chân thành cảm ơn các bạn học cùng khóa và các bạn Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi tìm tài liệu, góp ý trong suốt quá trình viết luận văn
Trang 5
XÁC NHẬN CỦA NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
Trang 6MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 10 Chương 1 KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN MẬU DỊCH VÀ HOẠT ĐỘNG GIAO DỊCH TIỀN TỆ BIÊN GIỚI Trung - Việt.Error! Bookmark not defined.
1.1 Khái quát sự phát triển của mậu dịch Trung - Việt thời cổ đại Error!
Bookmark not defined.
1.2 Khái quát sự phát triển của mậu dịch Trung - Việt thời cận đại Error!
Bookmark not defined.
1.3 Một số thành tựu về mậu dịch của hai nước Trung - ViệtError! Bookmark
2.1.1 Cơ cấu hàng hóa của Trung Quốc xuất sang Việt Nam Error!
Bookmark not defined.
2.1.2 Cơ cấu hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc sang Việt Nam Error!
Bookmark not defined.
2.1.3 Hình thức mậu dịch và các loại hàng hóa mua bán giữa Trung Quốc
Trang 7và Việt Nam Error! Bookmark not defined.
2.1.4 Tình hình phát triển kinh tế mậu dịch của của Việt Nam và Trung
Quốc những năm gần đây Error! Bookmark not defined 2.2 Lý thuyết cơ bản phát triển của “Ngân hàng tự phát”Error! Bookmark not
defined.
2.2.1 Khái niệm liên quan của “Ngân hàng tự phát”Error! Bookmark not
defined.
2.2.2 Lý thuyết liên quan đến phát triển của “Ngân hàng tự phát” Error!
Bookmark not defined.
2.3 Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined.
Chương 3 ĐÁNH GIÁ, PHÂN TÍCH CÁC HOẠT ĐỘNG LIÊN QUAN ĐẾN
“NGÂN HÀNG TỰ PHÁT” Error! Bookmark not defined.
3.1 Nguồn gốc của các loại “Ngân hàng tự phát”Error! Bookmark not defined.
3.1.1 Nguồn gốc lịch sử của “Ngân hàng tự phát”Error! Bookmark not
defined
3.1.2 Nguồn gốc xã hội: “Ngân hàng tự phát” để bù đắp cho sự thiếu hụt trong cơ chế giải quyết thương mại biên giới 62 3.2 Tác động của “Ngân hàng tự phát” tới kinh tế biên mậu khu vực biên giới
Việt - Trung Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Điểm mạnh của hoạt động “Ngân hàng tự phát” và tính bất hợp pháp
trong hoạt động của “Ngân hàng tự phát” Error! Bookmark not defined 3.3.2 “Ngân hàng tự phát” dễ dàng thao tác tỷ giá hối đoái biên giới Error!
Bookmark not defined.
3.3 Một số đề xuất về giải pháp quản lý đối với hoạt động “Ngân hàng tự phát”
Error! Bookmark not defined 3.3.1 Vấn đề trong quá trình phát triển “Ngân hàng tự phát” Error!
Trang 8Bookmark not defined.
3.3.2 Học tập kinh niệm quản lý “Ngân hàng tự phát” của Việt Nam Error!
Bookmark not defined.
3.3.3 Các chính sách quản lý “Ngân hàng tự phát” mang tính công khai hóa
và hợp phát hóa ở biên giới Trung - Việt Error! Bookmark not defined 3.4 Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 9DANH MỤC VIẾT TẮT
ACFTA: ASEAN - Trung Quốc Hiệp định Thương mại tự do
APEC: tiếng Anh：Asia-Pacific Economic Cooperation
Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương
ASEAN: tiếng Anh: Association of Southeast Asian Nations,
viết tắt là ASEAN Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á
CBRC: China Banking Regulatory Commission
CIRC: China Insurance Regulatory Commission
CNDC: công ty xăng dầu Hải Dương Quốc gia Trung Quốc
CSRC: China Securities Regulatory Commission
DWT: Deadweight tonnage, là đơn vị đo năng lực vận tải an toàn của tàu thủy tính bằng tấn
FDI: Đầu tư trực tiếp nước ngoài
FTA: Hiệp định thương mại tự do
PBOC: People's Bank Of China
Trung Quốc CMG: Merchants Group
WTO: tiếng Anh: World Trade Organization, viết tắt WTO，
tiếng Pháp: Organisation mondiale du commerce; tổ chức Thương mại Thế giới
Trang 10DANH MỤC BẢNG BỂU, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ 1.1 Danh mực bảng biểu
Bảng 1.1 Tình hình cửa khẩu biên giới tỉnh Quảng Tây TQ và VN 14
Bảng 2.1: Tình hình xuất nhập khẩu Trung - Việt từ năm 1991 đến năm 2000 Error!
Bookmark not defined.
Bảng 3.1: Tình hình xuất nhập khẩu ở khu vực biên giới Việt – Trung giai đoạn
2001 – 2006 Error! Bookmark not defined
Bảng 1.2: Bảng thống kê các loại sản phẩm Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc ở
khu vực biên giới Việt Trung Error! Bookmark not defined Bảng 2.2: Những sản phậm tự Việt Nam xuất khẩu đến Trung Quốc Error!
Bookmark not defined.
Bảng 3.2: Cơ cấu hàng hóa từ Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc Error!
Bookmark not defined.
Bảng 4.2: Các loại sản phẩm xuất – nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung QuốcError!
Bookmark not defined.
Bảng 5.2 Bảng thống kê tình hình xuất nhập khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc
giai đoạn 2009 – 2011 Error! Bookmark not defined Bảng 1.3: Bảng so sánh ngân hàng chính quy và “Ngân hàng tự phát” Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.3: Ưu thế của Ngân hàng tự phát Error! Bookmark not defined Bảng 3.3: Tình hình hoạt động của “Ngân hàng tự phát”Error! Bookmark not defined.
Bảng 4.3 Pháp luật quản lý của chính phủ Việt Nam đối với “Ngân hàng tự phát”
Error! Bookmark not defined
1.2 Danh mục biểu đồ
Biểu đồ 1.1: Tốc độ tăng trưởng của kim ngạch xuất, nhập khẩu giai đoạn 1991 - 2000
Error! Bookmark not defined
Biểu đồ 2.1: Tốc độ tăng trưởng của kim ngạch xuất, nhập khẩu giai đoạn 2001 - 2002
Trang 11Error! Bookmark not defined Biểu đồ 1.3: Cơ cấu các doanh nghiệp thanh toán bằng “Ngân hàng tự phát Error!
Bookmark not defined
Trang 12nỗ lực phát triển quan hệ Việt Nam - Trung Quốc “láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai”, và mãi là “láng giềng tốt, bạn bè tốt, đồng chí tốt, đối tác tốt” Việt Nam và Trung Quốc trong các vấn đề của khu vực và quốc tế có những quan điểm và lợi ích giống nhau Hai bên hài lòng nhận thấy quan hệ giữa hai Đảng, hai nước không ngừng được củng cố và phát triển Nhất trí cho rằng Trung Quốc
và Việt Nam có lợi ích chiến lược chung trên nhiều vấn đề quan trọng Từ xưa đến nay, hai nước từ xưa đến nay, có lịch sử lâu dài trao đổi hàng hóa và trao đổi kinh tế tự do, chủ yếu tập trung ở khu vực biên giới của hai nước Khái niệm của khu vực biên giới hai nước chưa rõ vì hai nước có quan hệ láng giềng, cư dân biên giới có thể trao đổi hàng hóa, nhiều dân cư biên giới hai nước di dân đến nhà nước đối phương Ngoài ra, mậu dịch Trung - Việt rất quan trọng vì nó chịu ảnh hưởng ngoài giao, chính trị, quan hệ quốc tế
Trong mối quan hệ phát triển hai nước như vậy, trong cái lĩnh vực phát triển sôi động nhất, đến bất kỳ cửa khẩu nào mà có giáp giới giữa biên giới hai nước đều chính kiến, hoạt động chính kiến rất là sôi động, hàng hóa nông nghiệp, hàng hóa lâm nghiệp, hàng hóa công nghiệp, thậm chí là hàng hóa văn hóa trao đổi giữa hai nước rất thường xuyên
Đó là một trong những tuyến biên giới có hoạt động biên giới sôi động, hiện nay là toàn
bộ khu vực Đông Nam Á Hoạt động kinh tế biên mậu có 3 loại hình: Một là, mậu dịch quốc gia của hai nước, đây là hình thức cơ bản của mậu dịch kinh tế Trung - Việt Hai là,
công ty mậu dịch hai nước phải tuân theo xuất nhập khẩu quy định của nhà nước,mậu dịch này chủ yếu là hàng hóa trao đổi
Trang 13TÀI LIỆU THAM KHẢO
TIẾNG VIỆT
1 Bộ Thương mại, Đề án phát triển biên mậu Việt Nam - Trung Quốc thời kỳ 2006 – 2010
2 Phạm Thị Cải Một số giải pháp nhằm phát triển thương mại hàng hóa Việt Nam - Trung Quốc qua
biên giới trên bộ thời kỳ đến 2005
3 Chiến tranh Việt Nam (1955–1975) là giai đoạn thứ hai và là giai đoạn khốc liệt nhất của Chiến tranh Đông Dương (1945–1979) Đây là cuộc chiến giữa hai bên, một bên
là Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam cùng Hoa Kỳ và một số đồng minh khác như Úc, New Zealand, Đại Hàn, Thái Lan và Philippines tham chiến trực tiếp; một bên
là Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tại miền Nam Việt Nam, cùng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đều do Đảng Lao động Việt Nam lãnh đạo, được sự viện trợ vũ khí và chuyên gia từ các nước xã hội chủ nghĩa (cộng sản), đặc biệt là của Liên Xô và Trung Quốc Cuộc chiến này tuy gọi là "Chiến tranh Việt Nam" do chiến
sự diễn ra chủ yếu tại Việt Nam, nhưng đã lan ra toàn cõi Đông Dương, lôi cuốn vào vòng chiến cả hai nước lân cận là Lào và Campuchia ở các mức độ khác nhau Do đó cuộc chiến còn được gọi là Chiến tranh Đông Dương lần thứ 2 Cuộc chiến này chính thức kết thúc với sự kiện 30 tháng 4, 1975, khi Tổng thống Dương Văn Minh của Việt Nam Cộng hòa đầu hàng quân Giải phóng Miền Nam Việt Nam, trao chính quyền lại cho Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam
4 Có một số “Ngân hàng tự phát” ở dưới đất, chưa công khai và hợp phát hóa, cho nên chỉ phân tích số liệu thực tiễn và khảo sát thực tế
5 Cục thương mại Nam Ninh
6 Cục xúc tiến thương mại - Bộ thương mại Việt Nam (2006), Đầu tư và thương mại của Việt Nam, NXB Thế Giới
7 Cửa khẩu hải quan Nam Ninh và Hà Khẩu
8 Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương ( tiếng Anh: Asia-Pacific Economic Cooperation, viết
tắt là APEC) là tổ chức quốc tế của các quốc gia nằm trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương với mục tiêu tăng cường mối quan hệ về kinh tế và chính trị
9 Nguyễn Thị Khi Dung, Những vấn đề lý luận và thực tiễn trong xây dựng cơ chế chính sách và các biện
Trang 14pháp quản lý kinh tế đặc thù đối với khu vực cửa khẩu trên bộ phía Bắc Việt Nam Viện Nghiên Cứu Quản
lý kinh tế Trung Ương
10 Tô Cẩm Duy (2002), Mẫu thư tín Hoa Việt, NXB Trẻ
11 DWT, viết tắt của cụm từ tiếng Anh deadweight tonnage, là đơn vị đo năng lực vận tải an toàn của tàu thủy tính bằng tấn Một con tàu được khẳng định là có trọng tải ví dụ
20 nghìn DWT nghĩa là tàu này có khả năng an toàn khi chuyên chở 20 nghìn tấn trọng lượng tổng cộng của toàn bộ thủy thủ đoàn, hành khách, hàng hóa, nhiên liệu, nước trên tàu, không xét các yếu tố khác ảnh hưởng đến an toàn của tàu Cầu tàu 20 nghìn DWT là cầu tàu tại cảng có đủ độ sâu, chiều dài và phương tiện bốc dõ phù hợp để đón nhận và phục vụ tàu thủy 20 nghìn DWT
12 Đại cách mạng văn hóa giai cấp vô sản (tiếng Hoa giản thể: 无产阶级文化大革命; tiếng Hoa phồn thể: 無產階級文化大革命; Bính âm: Wúchǎn
Jiējí Wénhuà Dà Gémìng; phiên thiết Hán-Việt: Vô sản giai cấp văn hóa đại cách mạng; thường gọi tắt là Đại cách mạng văn hóa 文化大革命 wénhuà dà gémìng, hay vắn tắt hơn
là Văn cách 文革, wéngé) là một giai đoạn hỗn loạn xã hội và tình trạng vô chính phủ
ở Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa diễn ra trong 10 năm từ năm 1966-1976, gây tác động rộng lớn và sâu sắc lên mọi mặt của cuộc sống chính trị, văn hóa, xã hội ở Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Ngoài ra, cuộc cách mạng này đã làm thay đổi quan niệm xã hội, chính trị và đạo đức của quốc gia này một cách sâu sắc và toàn diện
13 Đại Việt (Hán-Việt: 大越), hay Đại Việt quốc (Hán-Việt: 大越國) là quốc hiệu của
14 Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản
lý tài sản đó Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư thường hay được gọi là "công ty mẹ" và các tài sản được gọi là "công ty con" hay "chi nhánh công ty"
Trang 1515 Giao Chỉ (chữ Hán: 交趾) là tên gọi địa danh một phần lãnh thổ Việt Nam trong lịch
sử, từ thời Hùng Vương đến các kỳ thời Bắc thuộc
gồm hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, hành lang kinh tế Nam Ninh – Lạng Sơn – Hà Nội – Hải Phòng, và vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ đã được lãnh đạo cao cấp hai nước thỏa thuận xây dựng Đây là một sáng kiến trong hợp tác có tính liên vùng và xuyên quốc gia, nhằm tận dụng và khai thác hiệu quả tiềm năng và lợi thế của các địa phương mà “Hai hành lang một vành đai kinh tế” đi qua, đồng thời phát huy vai trò lan tỏa của nó đối với các địa phương khác thuộc Tây Bắc, Đông Bắc, đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam và vùng Tây Nam Trung Quốc hướng tới mục tiêu chung là cùng
tự do Theo thống kê của Tổ chức thương mại thế giới có hơn 200 Hiệp định thương mại
tự do có hiệu lực.[1] Các Hiệp định thương mại tự do có thể được thực hiện giữa hai nước riêng lẻ hoặc có thể đạt được giữa một khối thương mại và một quốc gia như Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu Âu-Chi Lê, hoặc Hiệp định thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc
19 Khi đó người Trung Quốc gọi Việt Nam là “An Nam”, còn người Việt Nam gọi đất nước của mình là “Đại Việt” Trong bang giao giữa các vương triều ở hai nước, tên gọi được sử dụng chung là “An Nam”
20 Lý Hồng Chương (tiếng Hán giản thể: 李鸿章; phồn thể: 李鴻章; bính âm: Lǐ Hóngzhāng; phiên âm Wade–Giles: Li Hung-chang), phiên âm tiếng Anh: Li Hongzhang)
Trang 16(1823-1901), là một đại thần triều đình nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc Ông là người tỉnh An Huy, xuất thân gia đình quan lại Trong cuộc đời quan trường của mình ông đã thành lập Hoài quân tham gia cùng với Tăng Quốc Phiên, Tả Tông Đường trấn áp phong trào Thái Bình Thiên Quốc Vì có công lao to lớn, ông được bổ nhiệm làm tổng đốc Hồ quảng, tổng đốc Trực Lệ kiêm Bắc dương đại thần, Tổng đốc Lưỡng Quảng, Túc nghị nhất đẳng bá
21 Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam NXB Thế Giới Việt Nam, 2007
22 Luật thuế xuất khẩu nhập khẩu, NXB Thế giới, 2001
23 Chu Tăng Lương, Vấn đề nhập siêu của quận hệ mậu Trung-Việt, 2009 Tìm hiểu ASEAN
24 Phạm Kim Nga, Phân tích, triển vộng và hiện trạng nguyên nhân của mậu dị ch biên giới Trung - Việt không bằng nhau, 2007 Tìm hiểu ASEAN
25 Nguyễn Đăng Ninh (2004), Đổi mới quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu trên đị a bàn các
tỉ nh biên giới Việt Nam - Trung Quốc, NXB Khoa Học Xã Hội, Hà Nội
26 “Ngân hàng tự phát” không hợp pháp
27 Nguồn tư liệu trang Web của Bộ Tư Phát Việt Nam http//vbqppl.moi.gov.vn/pages/vbpq.aspx
Và trang Web http://old.bussines.gov.vn/index.aspx
28 Nhóm chính sách tiền tệ phân tích của Ngân Hàng Nhân Dân Trung Hoa Năm 2004 Trung Quốc Báo Cáo Báo Tài Chính Trung Quốc 2005.05.26
29 Điểm đổi tiền là “Ngân hàng tự phát”
30 Nguyễn Mai (2002), Quản lý thương mại, NXB Bộ Công thương
31 Một loại tiền tệ cũ tại năm 1918 phát hành
32 Quan hệ ngoại giao của Việt Nam https://vi.wikipedia.org
33 Phương châm 16 chữ (tiếng Trung: 十六字方针) (thập lục tự phương châm) là
phương châm:" Sơn thủy tương liên, Lý tưởng tương thông, Văn hóa tương đồng, Vận mệnh tương quan" nghĩa là sông núi gắn liền, cùng chung lý tưởng, hoà nhập văn hoá, có
chung định mệnh, được dịch là "Láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai" do lãnh đạo Trung Quốc đưa ra xác định tư tưởng chỉ đạo và khung
tổng thể phát triển quan hệ hai nước Việt – Trung trong thế kỷ mới, đánh dấu quan hệ Trung Việt đã bước vào giai đoạn phát triển mới là một trong 3 đột phá mở ra cục diện phát triển mới giữa quan hệ hai nước