Dạy học theo chương trình hóa môn công nghệ 11 tại trường THPT chuyên hùng vương, tỉnh bình dương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN MINH VƯƠNG DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN MINH VƯƠNG

DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11

TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG

TỈNH BÌNH DƯƠNG

NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC – 601410

S K C0 0 4 3 2 5

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NGUYỄN MINH VƯƠNG

DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN

HÙNG VƯƠNG - TỈNH BÌNH DƯƠNG

NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC – 601410

Tp Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2014

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC

Họ và tên: Nguyễn Minh Vương Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh: 19/04/1986 Nơi sinh: Bình Dương

Quê quán: An Sơn – Bình Dương Dân tộc: Kinh

Chức vụ, đơn vị công tác trước khi học tập, nghiên cứu: Giáo viên phụ trách thiết bị trường THPT chuyên Hùng Vương – TP Thủ Dầu Một – Tỉnh Bình Dương

Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: số nhà 1262, đường Nguyễn Chí Thanh, tổ 2, khu

1, phường Hiệp An, TP Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương

Điện thoại cơ quan: 06503827790

Điện thoại nhà riêng: 06503560554

Email: nguyenminhvuong86@gmail.com

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO

1/ Đại học:

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo từ 09/2004 đến 03/2009

Nơi học: Trường Đại học sư phạm kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

Ngành học: Kỹ thuật công nghiệp

Tên đồ án, luận án hoặc môn thi tốt nghiệp: Mô phỏng hoạt động tăng áp động cơ bằng phần mềm Flash

Ngày và nơi bảo vệ đồ án, luận án hoặc thi tốt nghiệp: 02/2009 tại khoa cơ khí chế tạo máy, trường Đại học sư phạm kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn: ThS Nguyễn Tấn Quốc

2/ Thạc sĩ:

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo từ 10/2012 đến 10/2014

Nơi học: Trường Đại học sư phạm kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

Ngành học: Lý luận và phương pháp dạy học

Tên luận văn: Dạy học theo chương trình hóa môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Bình Dương

Ngày và nơi bảo vệ luận văn: 10/2014 tại trường Đại học sư phạm kỹ thuật TP Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn: TS Nguyễn Toàn

III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Thời gian Nơi công tác Công việc đảm nhiệm

Từ 09/2009 đến nay Trường THPT chuyên

Hùng Vương, TP Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương

Giáo viên phụ trách thiết

bị, kiêm nhiệm giáo viên dạy môn Công nghệ 11,

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tp Hồ Chí Minh, ngày 25 tháng 08 năm 2014

(Ký và ghi rõ họ tên)

Nguyễn Minh Vương

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Toàn đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tác giả từ khi hình thành ý tưởng đề tài đến suốt quá trình thực hiện và hoàn chỉnh luận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn Quý Thầy Cô Ban giám hiệu, phòng Đào tạo sau đại học, Viện Sư phạm kỹ thuật, và toàn thể Quý Thầy Cô trực tiếp giảng dạy lớp cao học ngành Lý luận và phương pháp dạy học khóa 20 năm học 2012 - 2014 của trường Đại học sư phạm kỹ thuật TP Hồ Chí Minh, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả hoàn thành khóa học tại trường

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn đến tập thể Quý Thầy Cô Ban giám hiệu, tổ bộ môn

Lý – Công nghệ và các em học sinh khối 11, 12 năm học 2013 – 2014 của trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Bình Dương đã nhiệt tình ủng hộ, tham gia cuộc khảo sát và tạo điều kiện thuận lợi để tác giả có thể hoàn thành luận văn đúng tiến độ Cuối cùng, tác giả xin cảm ơn sự quan tâm, động viên từ những người thân trong gia đình, bạn bè và đồng nghiệp trong suốt thời gian vừa qua

Tp Hồ Chí Minh, ngày 25 tháng 08 năm 2014

Người thực hiện

Nguyễn Minh Vương

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Hiện nay tình trạng chung của các trường phổ thông là chạy đua theo thành tích, nên giáo viên và học sinh thường chỉ chú trọng những môn thi tốt nghiệp hay đại học là chính Do đó, các môn học khác được coi là môn phụ và thường bị xem nhẹ, vì vậy

mà chất lượng các môn phụ này thường thấp Suy nghĩ trên hết sức sai lầm vì nội dung mỗi môn học đều góp phần vào việc tạo ra những con người phát triển toàn diện Môn Công nghệ 11 có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng nguồn lao động Nhưng đa số giáo viên giảng dạy môn này rất sơ sài, không chú trọng đến việc đổi mới phương pháp và học sinh cũng chỉ học qua loa để đối phó Trước tình hình đó tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu “Dạy học theo chương trình hóa môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Bình Dương” với mong muốn nâng cao chất lượng môn học nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung Nội dung đề tài gồm ba chương chính:

- Chương 1: Cơ sở lý luận của dạy học theo chương trình hóa môn Công nghệ 11

Tác giả đã trình bày khái quát về lịch sử vấn đề nghiên cứu, một số khái niệm liên quan, hoạt động tự học, phương tiện dạy học và phân tích để làm rõ phương pháp dạy học theo chương trình hóa

- Chương 2: Thực trạng dạy học môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương

Tác giả đã tìm hiểu về mục tiêu, đặc điểm nội dung môn Công nghệ 11 Sau đó tác giả đã tiến hành gửi các bảng câu hỏi khảo sát đến giáo viên và học sinh để tìm hiểu thực trạng về phương pháp, phương tiện sử dụng, mức độ hứng thú của học sinh…đối với môn Công nghệ 11 tại trường

- Chương 3: Dạy học theo chương trình hóa môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Bình Dương

Tác giả đã tiến hành xây dựng qui trình mẫu cho ba bài giảng trong chương V, VI phần động cơ đốt trong, sau đó biên soạn giáo án và thiết kế phiếu học tập để giảng dạy Tiếp theo, tác giả đã tiến hành tổ chức dạy thực nghiệm sư phạm, tổng hợp kết quả thu được cho thấy chất lượng môn học tăng lên khá rõ

ABSTRACT

Nowadays, the general situation of high schools is running after the achievement,

so teachers and students often focus on core subjects, which are compulsory in the National Examination or in University Entrance Examination, and other subjects are considered as minor subjects, which are often disregarded Therefore, the results of these minor subjects are a little low In fact, these viewpoints are completely wrong because each subject contributes to training well-developed students Technology in the eleventh grade plays a very important role in improving the quality of the labor force, but most technology teachers did not spend much time on preparing the lesson

as well as taught it without care In addition, they did not focus on innovating the method, and student were not interested in this subject and learnt it perfunctorily Due

to the situation above, the researcher has selected the topic of the study “Teaching technology of the eleventh grade at Hung Vuong high school in Binh Duong province according to the programmed instruction” to improve the quality of technology in particular and the quality of education in general The study comprises three main chapters in sequence as follows:

- Chapter 1: Theoretical information about programmed instruction

The researcher made generalizations about the problem of the study, some concepts relevant to self-taught activities as well as means of teaching and learning and analyzed theory to clarify the programmed instruction

- Chapter 2: Current teaching on technology in the eleventh grade at Hung Vuong High School

The researcher investigated for the objectives, the specific content of technology in the eleventh grade Then, the researcher sent sets of questionnaires for teachers and for students to gain information about teaching and learning methods, teaching and learning aids, and the students’ attitude towards the technology in the eleventh grade

at Hung Vuong High School

- Chapter 3: Programmed instruction in technology in the eleventh grade at Hung Vuong High School

The researcher conducted a sample for three lessons in part V, part VI - combustion engine, then compiled a lesson plan and designed handouts for teaching Next, an experiment was carried out, and the researcher analyzed the data The result of the study showed that the quality of this subject increased significantly

MỤC LỤC

TRANG

LÝ LỊCH KHOA HỌC i

LỜI CAM ĐOAN iii

LỜI CẢM ƠN iv

TÓM TẮT LUẬN VĂN v

MỤC LỤC vii

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT xi

DANH SÁCH CÁC BẢNG xii

DANH SÁCH CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ xiii

MỞ ĐẦU 1

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2

4 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3

a Khách thể nghiên cứu 3

b Đối tượng nghiên cứu 3

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

6 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 3

7 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4

8 CẤU TRÚC LUẬN VĂN 4

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11 5

1.1 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Ở Việt Nam 8

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 10

1.2.1 Chương trình 10

1.2.2 Phương pháp dạy học 12

1.3 CƠ SỞ PHÁP LÝ 13

1.4 HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC 15

1.4.1 Một số khái niệm về tự học 15

1.4.2 Đặc điểm hoạt động tự học 17

1.4.3 Tổ chức hoạt động tự học cho học sinh 19

1.5 PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC 21

1.5.1 Định nghĩa 21

1.5.2 Phân loại PTDH 22

1.5.3 Tính chất PTDH 25

1.5.4 Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học 26

1.5.5 Cơ sở chung để lựa chọn phương tiện dạy học 27

1.6 DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA 27

1.6.1 Đại cương về phương pháp dạy học theo chương trình hóa 27

1.6.2 Đặc điểm của dạy học theo chương trình hóa 28

1.6.3 Cấu trúc của chương trình dạy 29

1.6.4 Các kiểu chương trình dạy 30

1.6.5 Qui trình xây dựng bài dạy theo dạy học chương trình hóa 33

1.6.6 Phương tiện dạy học theo chương trình hóa 35

1.6.7 Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo chương trình hóa 36

Kết luận chương 1 38

Chương 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG, TỈNH BÌNH DƯƠNG 39

2.1 TỔNG QUAN VỀ TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG 39

2.1.1 Lịch sử hình thành 39

2.1.2 Cơ cấu tổ chức 40

2.1.3 Thành tích đạt được 40

2.2 MÔN CÔNG NGHỆ 11 42

2.2.1 Vị trí môn Công nghệ 11 42

2.2.2 Đặc điểm nội dung môn Công nghệ 11 42

2.2.3 Mục tiêu chương trình môn Công nghệ 11 44

2.2.4 Chương trình môn Công nghệ 11 45

2.3 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG 46

2.3.1 Mục đích khảo sát 46

2.3.2 Nội dung khảo sát 46

2.3.3 Đối tượng khảo sát 46

2.3.4 Kỹ thuật khảo sát 47

2.3.5 Tiêu chí đánh giá 47

2.3.6 Phân tích thực trạng tổ chức dạy học môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương 48

Kết luận chương 2 61

Chương 3: DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG, TỈNH BÌNH DƯƠNG 62 3.1 NỘI DUNG CHƯƠNG “ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG” 62

3.1.1 Mục tiêu của chương 62

3.1.2 Cấu trúc nội dung các bài dạy trong chương 63

3.2 QUI TRÌNH XÂY DỰNG BÀI GIẢNG MÔN CÔNG NGHỆ 11 THEO DẠY HỌC CHƯƠNG TRÌNH HÓA 64

3.2.1 Bài “Nguyên lý làm việc của động cơ đốt trong” 64

3.2.2 Bài “Thân máy và nắp máy” 67

3.2.3 Bài “Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền” 69

3.3 TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11 71

3.4 KIỂM NGHIỆM, ĐÁNH GIÁ: 84

3.4.1 Mục đích thực nghiệm 84

3.4.2 Đối tượng thực nghiệm 84

3.4.3 Thời gian, địa điểm thực nghiệm 84

3.4.4 Cách tiến hành thực nghiệm 84

3.4.5 Tiêu chí và thang đo thực nghiệm 85

3.4.6 Kết quả 85

Kết luận chương 3 97

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

PHẦN PHỤ LỤC 104

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Phân loại PTDH dựa vào nhận thức trực quan 24

Bảng 2.1: Thành tích trường THPT chuyên Hùng Vương qua các năm 41

Bảng 2.2: Danh sách các lớp được chọn khảo sát 46

Bảng 2.3: Danh sách giáo viên tham gia khảo sát 47

Bảng 2.4: Mức độ yêu thích môn Công nghệ 11 48

Bảng 2.5: Mức độ vận dụng kiến thức, kỹ năng môn Công nghệ 11 49

Bảng 2.6: Khả năng lĩnh hội kiến thức của học sinh 50

Bảng 2.7: Nhận xét của học sinh về cách tổ chức dạy học của GV Công nghệ 52

Bảng 2.8: Đánh giá về phương tiện đồ dùng dạy học môn Công nghệ 53

Bảng 2.9: Phương pháp giáo viên sử dụng dạy môn Công nghệ 11 54

Bảng 2.10: Phương tiện sử dụng trong giảng dạy môn Công nghệ 56

Bảng 2.11: Sự quan tâm của Ban giám hiệu đối với môn Công nghệ 57

Bảng 3.1: Mức độ hiểu bài tại lớp 86

Bảng 3.2: Mức độ ôn bài cũ 87

Bảng 3.3: Mức độ hứng thú đối với môn Công nghệ 11 88

Bảng 3.4: Mức độ chuẩn bị bài mới 89

Bảng 3.5: Điểm đánh giá tiết dạy của các giáo viên dự giờ 90

Bảng 3.6: Kết quả điểm số của học sinh ở lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 91

Bảng 3.7: Thống kê tần số xuất hiện điểm theo các mức 92

Bảng 3.8: Phân phối tần số xuất hiện điểm của học sinh 93

Bảng 3.9: Tổng hợp các tham số đặc trưng nhóm thực nghiệm 93

Bảng 3.10: Tổng hợp các tham số đặc trưng nhóm đối chứng 94

Bảng 3.11: Phần trăm tần suất điểm số học sinh của lớp TN và lớp ĐC 96

DANH SÁCH CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ

TRANG

Sơ đồ 1.1: Các liều kiến thức của chương trình 30

Sơ đồ 1.2: Chương trình kiểu đường thẳng 30

Sơ đồ 1.3: Chương trình kiểu phân nhánh 32

Sơ đồ 1.4: Qui trình xây dựng bài dạy theo chương trình hóa 35

Hình 2.1: Trường THPT chuyên Hùng Vương tỉnh Bình Dương 39

Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức trường THPT chuyên Hùng Vương 40

Biểu đồ 2.1: Mức độ yêu thích môn Công nghệ 11 48

Biểu đồ 2.2: Mức độ vận dụng kiến thức, kỹ năng môn Công nghệ 11 49

Biểu đồ 2.3: Khả năng lĩnh hội kiến thức của học sinh 51

Biểu đồ 2.4: Nhận xét của học sinh về cách tổ chức giảng dạy của GV 52

Biểu đồ 2.5: Đánh giá về phương tiện đồ dùng dạy học môn Công nghệ 54

Biểu đồ 2.6: Phương pháp giáo viên sử dụng dạy môn Công nghệ 11 55

Biểu đồ 2.7: Phương tiện sử dụng trong giảng dạy môn Công nghệ 56

Biểu đồ 2.8: Sự quan tâm của Ban giám hiệu đối với môn Công nghệ 58

Biểu đồ 3.1: Mức độ hiểu bài tại lớp 86

Biểu đồ 3.2: Mức độ ôn bài cũ 87

Biểu đồ 3.3: Mức độ hứng thú đối với môn Công nghệ 11 88

Biểu đồ 3.4: Mức độ chuẩn bị bài mới 89

Biểu đồ 3.5: Tần số xuất hiện điểm số theo các mức độ giỏi, khá, trung bình 92

Biểu đồ 3.6: Đường tần suất hội tụ của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 96

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ngày nay, trước sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật và công nghệ thông tin, liên minh kinh tế giữa các khu vực trên thế giới cũng phát triển vô cùng mạnh mẽ Sự ra đời ngày càng nhiều và tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của các công

ty xuyên quốc gia đã chỉ ra xu hướng phát triển chung của nền kinh tế thế giới hiện nay đó là quốc tế hóa nền kinh tế toàn cầu Không một quốc gia nào, dù lớn hay nhỏ,

dù thuộc hệ thống kinh tế xã hội nào, có thể tồn tại mà không chịu tác động của xu hướng ấy

Trước tình hình đó Việt Nam cũng không ngoại lệ, hiện là một nước đang phát triển Việt Nam đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại đại hóa nền kinh tế, từng bước hội nhập nền kinh tế toàn cầu, mở rộng quan hệ giao lưu, hợp tác với các nước trên thế giới, đặt ra cho mình những định hướng phát triển phù hợp với xu hướng mới Đại hội lần thứ X và Đại hội lần thứ XI , Đảng Cộng sản Việt Nam đã thông qua mục tiêu đến năm 2020 sẽ đưa Việt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp hóa theo hướng hiện đại, đây là một mục tiêu chiến lược nhằm thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng nhanh chóng Và một trong những yếu tố quan trọng, giúp chúng ta

có thể đạt được mục tiêu đề ra là vai trò của nguồn nhân lực Một nước cho dù có tài nguyên thiên nhiên phong phú, máy móc kỹ thuật hiện đại nhưng không có những con người đủ trình độ, đủ khả năng khai thác các nguồn lực đó thì cũng không thể phát triển được Như vậy, làm sao để tạo ra nguồn nhân lực chất lượng đảm bảo cho

sự phát triển bền vững của đất nước, đó chính là nhiệm vụ lâu dài của nền giáo dục