Nghiên Cứu Sự Tham Gia Của Cộng Đồng Trong Việc Xây Dựng Nông Thôn Mới Trên Địa Bàn Huyện Kim Bội – Tỉnh Hoà Bình

- Chng trình xây dng nông thôn m!i là mt chng trình rt l!n ã và ang c trin khai trên kh&p các tnh thành trong c n!c.. - Kt qu nghiên c u giúp cho khoa Kinh t &PTNT trng i hc Nông lâm Thá

BÙI MINH TÂN

HUYN KIM BÔI - TNH HÒA BÌNH

Chuyên ngành: Phát trin nông thôn

Mã s: 60-62-01-16

LUN VN THC S KHOA HC NÔNG NGHIP

Giáo viên h
ng dn: TS V Trng Bình

Thái Nguyên, nm 2013

LI CAM OAN

tin có sn ã c trích rõ ngun gc

Tô xin cam, oan rng s liu và kt qu nghiên c u ã a trong lun

nghiên c u khoa hc nào Tôi xin cam oan rng mi s giúp  trong vic thc hin  tài này ã c cm n và các thông tin trích dn trong  tài u ã c ch rõ ngun gc

Thái nguyên, ngày 19 tháng 10 n
m 2013

Tác gi  tài

Bùi Minh Tân

LI CM N

Sau mt thi gian hc tp và nghiên c u, n nay em ã hoàn thành

Có c kt qu này li ∀u tiên em xin g i li cám n n các th∀y

cô giáo: TS V Trng Bình, TS Bùi ình Hòa, PGS.TS inh Ngc Lan, PGS.TS Dng Vn Sn ã h!ng dn em trong quá trình hoàn

thành lun vn Các th∀y cô ã ch bo và h!ng dn tn tình cho em nh#ng kin th c lý thuyt, thc t c∃ng nh các k% nng trong vit bài, ng thi c∃ng ch rõ nh#ng thiu sót và h n ch  em hoàn thành bài báo cáo v!i kt qu tt nht Các th∀y cô luôn là ngi truyn ng lc giúp em hoàn thành

tt giai o n thc tp tt nghip và vit lun vn

huyn Kim Bôi, UBND các xã Nam Thng, B&c Sn, Trung Bì ã nhit

báo cáo
ã t o mi iu kin giúp em hoàn thành lun vn

Trng
i hc Nông Lâm Thái Nguyên, (c bit là các th∀y cô trong khoa Kinh t và Phát trin nông thôn, phòng qun lí và ào t o sau
i hc

Li cm n chân thành và sâu s&c, em xin g i n gia ình, b n bè ã luôn sát cánh và ng viên em trong nh#ng giai o n khó khn nht

Thái Nguyên, ngày 19 tháng 10 n
m2013

Hc viên

Bùi Minh Tân

MC LC

M  U 1

1
(t vn  1

3 Ni dung nghiên c u 3

4.1 Ý ngh)a trong hc tp và nghiên c u khoa hc 3

4.2 Ý ngh)a trong thc ti∗n 3

Chng 1 T!NG QUAN TÀI LIU 4

1.1.2 Nông thôn m!i 5

1.1.3 Phát trin nông thôn da vào cng ng 5

1.1.6 Các yu t xác ,nh s tham gia trong PTNT 11

PTNT 13

2.1.8 Các ch tiêu  xác ,nh s tham gia 15

1.1.9 Cn c pháp lý  xây dng nông thôn m!i 15

1.2.1 Kinh nghim xây dng nông thôn m!i + mt s n!c trên th gi!i 16

1.2.2 Nh#ng kt qu b!c ∀u v xây dng nông thôn m!i + Vit Nam 22

1.2.3 Bài hc kinh nghim t xây dng nông thôn m!i 33

Chng 2 ∀I T
#NG N I DUNG VÀ PH
NG PHÁP NGHIÊN

CU 36

2.1
i tng và ph m vi nghiên c u 36

2.1.1
i tng nghiên c u 36

2.1.2 Ph m vi nghiên c u 36

2.2
,a im và thi gian nghiên c u 36

2.3 Ni dung nghiên c u 37

2.4 Phng pháp nghiên c u 37

2.4.1 Phng pháp iu tra h: Gm các b!c sau 37

2.4.2 Phng pháp x lý s liu 39

Chng 3 K∃T QU VÀ THO LUN 40

3.1
iu kin t nhiên, kinh t - xã hi huyn Kim Bôi 40

3.1.1
iu kin t nhiên, tài nguyên thiên nhiên 40

3.1.2 Thc tr ng phát trin kinh t - xã hi 42

3.1.3
ánh giá chung v iu kin t nhiên, kinh t - xã hi i v!i quá 3.2 Tình hình xây dng NTM + 3 xã nghiên c u 46

69

3.4.1 Các ni dung ngi dân tham gia ho t ng ci thin iu kin + 69

+ 71

3.6.1 Kinh nghim huy ng cng ng tham gia óng góp 80

3.6.2 Kinh nghim huy ng cng ng theo ni dung xây dng NTM 85

3.7 Mt s gii pháp huy ng ni lc t ngi dân tham gia xây dng NTM 87

K∃T LUN 92

1 Kt lun 92

2 Kin ngh, 93

TÀI LIU THAM KHO 95

DANH MC CÁC T% VI∃T T&T

MTQG

PTNT : Phát trin nông thôn

NN&PTNT : Nông nghip và Phát trin nông thôn L
, TB&XH : Lao ng, Thng binh và Xã hi

SX-KD : Sn xut – Kinh doanh

GTNT : Giao thông nông thôn

DANH MC CÁC BNG, BI∋U

Bng 3.1 Mt s thông tin 3 xã im thi im cui nm 2012 47

xây dng NTM 52

chng trình NTM 53

m∋i d án 58

góp bng tin 63

iu kin + 69

Bng 3.11 H∋ tr trc tip bng hin vt trong các d án phát trin sn xut 75

NTM + 3 xã im (tính n ht tháng 6/2013) 78

ng trong xây dng NTM (n = 12) 79

M  U

1 (t v)n 

hành Quyt ,nh s 800/Q
- TTg ngày 04 tháng 06 nm 2010 phê duyt

2020
ây là mt chng trình t.ng th v phát trin kinh t - xã hi, chính tr,

c thc hin trên ph m vi c n!c

Tr!c giai o n 10 nm thc hin chng trình MTQG xây dng NTM

ã có 10 nm trin khai các ho t ng th nghim thông qua các chng trình thí im xây dng NTM + nhiu ,a phng Giai o n 2001 – 2005 là

giai o n 2009 – 2011 là chng trình thí im NTM thi k0 1y nhanh CNH-H
H do Ban bí th Trung ng
ng ch o Song song v!i các chng trình này, nhiu ,a phng c∃ng trin khai các ho t ng xây dng

Các chng trình thí im và chng trình MTQG xây dng NTM u

ch c thc hin Nguyên t&c này ã xác ,nh xây dng NTM là mt ho t ng

ngun lc chính  thc hin các ni dung xây dng NTM

Tuy nhiên, theo ánh giá chung t các chng trình thí im, quá trình th nghim vn cha khi dy hiu qu ngun lc t cng ng, ngi dân cha

tích cc tham gia óng góp vào các ho t ng xây dng NTM Nhiu ni ngi

phát huy vai trò cng ng trong t ch c sn xut, bo v môi trng, duy trì và

Trung ng v kt qu giai o n ∀u trin khai chng trình MTQG xây dng

trên tt c các l)nh vc, là c s+  n nm 2020, Vit Nam ta c bn tr+ thành mt n!c công nghip

Hin nay B chính tr, ang ch o vic s kt nông nghip, nông dân, nông thôn, (c bit là quá trình xây dng NTM và chu1n b, cho i hi
ng

cp thit làm c s+ lý lun c∃ng nh thc ti∗n giúp cho vic s kt “Tam

Xut phát t lý do trên tôi tin hành nghiên c u  tài : “Nghiên cu s

3 N,i dung nghiên c+u

-

trên ,a bàn nghiên c u

-

- Trao i kt qu v!i cng ng, chính quyn c s+   xut mt s

thôn m!i trên ,a bàn huyn Kim Bôi – tnh Hòa Bình

4.Ý ngh−a c.a  tài

4.1 Ý ngh−a trong hc t/p và nghiên c+u khoa hc

nh#ng kin th c còn thiu cho bn thân

- Chng trình xây dng nông thôn m!i là mt chng trình rt l!n ã và ang c trin khai trên kh&p các tnh thành trong c n!c Do vy, nh#ng

4.2 Ý ngh−a trong th0c ti1n

dng nông thôn m!i s3 cung cp thông tin gc t thc ,a cho quá trình xây dng NTM + Kim Bôi – Hòa Bình và Trung ng,  ch o xây dng NTM

- Kt qu nghiên c u là c s+, cn c   xut mt s gii pháp thc ti∗n nhm xây dng nông thôn m!i thành công và t hiu qu cao t i Kim Bôi – Hòa Bình

- Kt qu nghiên c u giúp cho khoa Kinh t &PTNT trng i hc Nông lâm Thái nguyên, Vin chính sách và chin lc phát trin nông nghip nông thôn B NN&PTNT làm c s+  nghiên c u,  xut chính sách cho quá trình s kt Ngh, quyt s 26 v nông nghip, nông dân, nông thôn

Chng 1 T!NG QUAN TÀI LIU

1.1 C s2 khoa hc c.a  tài

dân Tp hp dân c này tham gia vào các ho t ng kinh t, vn hoá, xã hi và

ch c khác

nông dân, làm ngh chính là nông nghip; có mt  dân c thp hn; có kt cu h t∀ng kém phát trin hn; có m c  phúc li xã hi thua kém hn; có

trình  dân trí, trình  tip cn th, trng và sn xut hàng hoá thp hn

Phát trin nông thôn là mt ph m trù rng c nhn th c v!i rt nhiu

quan im khác nhau Theo Mai Thanh Cúc và cs (2005) [3]: “Phát trin

xã hi ca mt nhóm ngi c th - ngi nghèo  vùng nông thôn Nó giúp nhng ngi nghèo nht trong nhng ngi dân sng  các vùng nông thôn

 c hng l i ích t s phát trin”

Phát trin nông thôn có tác ng theo nhiu chiu khác nhau
ây là mt quá trình thu hút mi ngi dân tham gia vào các chng trình phát trin, nhm

phát trin nông thôn là quá trình thc hin hin i hóa nn vn hóa nông thôn

có mi liên h tác ng qua l i ln nhau gi#a các yu t vt cht, kinh t, công ngh, vn hóa, xã hi, th ch và môi trng Nó không th tin hành mt cách

Vân
ình và cs, 1997) [8]

1.1.2 Nông thôn mi

thôn m!i có kt cu h t∀ng kinh t - xã hi hin i, c cu kinh t và các hình th c t ch c sn xut hp lý, g&n nông nghip v!i phát trin nhanh công

vn hoá dân tc; dân trí c nâng cao, môi trng sinh thái c bo v; h

dng mô hình nông thôn m!i: “Xây dng nông thôn m!i có kt cu h t∀ng kinh t - xã hi tng b!c hin i; c cu kinh t và các hình th c t ch c

.n ,nh, giàu bn s&c vn hóa dân tc; môi trng sinh thái c bo v; an

Nh vy nông thôn m!i tr!c tiên nó phi là nông thôn không phi là th,

t , th, trn, th, xã, thành ph và khác v!i nông thôn truyn thng hin nay, có th khái quát gn theo nm ni dung c bn sau: (1) làng xã vn minh, s ch 2p, h t∀ng hin i; (2) sn xut phát trin bn v#ng theo h!ng kinh t

nâng cao; (4) bn s&c vn hóa dân tc c gi# gìn và phát trin; (5) xã hi

Nông nghip – B NN & PTNT (2009) [18]: Trên th gi!i ã có nhiu nghiên

c u v phát trin (nông thôn) theo ,nh h!ng cng ng, và có mt s cách dùng t khác nhau nh phát trin theo ,nh h!ng cng ng, phát trin da

làm trung tâm Phát trin theo các tên gi khác nhau này u có chung bn cht là phát trin theo ,nh h!ng cng ng

Phát trin theo ,nh h!ng cng ng cho rng các cng ng ,a phng khi có c quyn ra các quyt ,nh và qun lý các ngun lc trong tay s3 thc hin vic phát trin tt hn

th hiu trong iu kin khi chính quyn xã, các thôn và các t ch c cng ng

chng trình, các ho t ng phát trin ,a phng
iu ó còn bao gm c

B NN & PTNT, 2009) [18]

Theo Nguy∗n Ngc Luân và cs (2011) [16], có nhiu khái nim v cng

ng, trong ó n.i bt hai khái nim: theo Marcia L.Conner “cng ng là các nhóm dân c có cùng s thích, có chung l i ích và mi quan tâm” Khái

ng T.Schouten và P Moriarty l i cho rng: “cng ng sinh ra và tn ti

do mt nhóm nhng ngi ng s thích, nhng cng ng không ch có ngha ch là mt nhóm gm nhng cá nhân ó mà còn bao hàm c mi quan

h , hành vi, ng x và s tng tác gia các thành viên” Trên thc t, không

có mt cng ng thu∀n cht Trong mt cng ng có th bao gm c nh#ng ngi giàu, ngi nghèo t các giai t∀ng xã hi khác nhau, có trình  kin

chung M(t khác, mt cá nhân có th ng thi thuc v vài cng ng t i cùng mt thi im do bn thân h có nhiu mi quan tâm, nhiu s+ thích và chia s4 li ích v!i nhiu nhóm ngi khác nhau; trong mt cng ng s thành viên thng có xu h!ng bin i Cng ng nông thôn g&n kt v!i nhau trên c s+ tình làng ngh)a xóm truyn thng và quan h trong ni b dòng tc

5 Vi3t Nam, có nhiu tài liu a ra khái nim “cng ng” T in

ting Vit, Vin ngôn ng# hc, 1992 gii thích: “cng ng là toàn th nhng ngi sng thành mt xã hi, nói chung có nhng im ging nhau, gn bó thành mt khi”
i t in ting Vit, Nhà xut bn vn hóa thông tin, 1999 gii thích: “cng ng là tp h p nhng ngi có nhng im ging nhau làm thành mt khi nh mt xã hi” Cng ng là mt nhóm ngi có cùng

tài nguyên và li ích chung, Nói cách khác, cng ng là mt nhóm ngi cùng sng v!i nhau trong mt khu vc nht ,nh, có chung (c im v tâm

Nguy∗n Ngc Luân và cs, 2011) [16]

thng + Vit Nam là làng xã xut hin t khi t tiên bit làm nông nghip, (c bit là t khi bit trng lúa n!c Cng ng dân c làng xã, nh#ng nhóm ngi dân t qun g&n bó v!i nhau trên c s+ t nguyn vì nh#ng mi quan tâm chung

chung, cng ng ã t lp ra nh#ng hình th c t ch c t qun ht s c phong

làng Gióng,… c lp ra  gìn gi# các di sn vn hóa giá tr, Nhiu t ch c cng ng c lp ra  bo v an ninh trt t công cng trong làng xã Nhiu ni, các dòng h c∃ng (t ra các quy !c nghiêm ng(t buc các thành viên tuân

cs, 2011) [16]

Không có nhiu các khái nim v “ni lc t ngi dân” c tìm thy

nghip và PTNT (2009) [2] có gii thích “ni lc ca cng ng” bao gm:

(i)

sinh theo tiêu chu1n nông thôn m!i; ci t o l i vn ao  có thu nhp và cnh quan 2p; s a sang c.ng ngõ, tng rào 2p 3, khang trang,…

(ii)

(iii)

ng giao thông thôn, xóm; kiên c hóa kênh mng; v sinh công cng,

Theo gii thích trong cun s tay này thì “ni lc ca cng ng” chính là

cng ng còn có th óng góp cho xây dng nông thôn bng các ngun ni lc

các mi quan h xã hi, quyn c ra quyt ,nh ( Nguy∗n Tin
,nh và cs, 2010) [15]

Trong nghiên c u này, ni lc t ngi dân c hiu là nh#ng ngun lc sn

- Các ngun tài nguyên thiên nhiên (natural capitals): là các ngun tài

thu/ sn…

- Các ngun tài sn vt cht (physical capitals): là các công trình c xây

cng ng

- Các ngun tài sn xã hi (social capitals): mi quan h gi#a các thành

- Các ngun tài sn tài chính (financial capitals): là các ngun lc kinh

t tn t i trong cng ng nh h thng ngân hàng ang ho t ng trong

Trong nghiên c u này, các ngun lc cng ng không nhìn + ph m vi

ngi dân (cá nhân, h gia ình, t nhóm…) cho các ho t ng xây dng NTM Các ngun lc mà h có th óng góp là: tin, tài sn, vt cht, công lao ng, tham gia ý kin

b) Vai trò ca cng ng trong phát trin nông thôn:

Trong cun c1m nang “Phát trin nông thôn toàn di n” (2004), giáo s

Michael Dower cho rng cng ng óng vai trò quan trng trong phát trin nông thôn, là c s+ cho phát trin nông thôn bn v#ng vì:

- Hn th n#a, mt cng ng càng phát trin và nng ng, thì càng có kh nng thu hút ngi dân + l i, và gi# h không di chuyn i ni khác (Nguy∗n Ngc Luân và cs, 2011) [16]

c) Phát trin nông thôn da vào cng ng

thôn c xác ,nh là rt quan trng Các ngun lc cng ng có th huy ng cho phát trin nông thôn c∃ng rt a d ng Chính vì th, nh#ng nm va qua, cách tip cn phát trin nông thôn da vào cng ng c thc hin ph bin + nhiu chng trình, d án phát trin nông thôn trên th gi!i

Theo Nguy∗n Ngc Luân và cs (2011) [16]: Phát trin nông thôn da

vào cng ng (Community-Based Rural Development –CBRD) là phng

pháp tip cn da vào cng ng  phát trin các l)nh vc khác nhau + khu vc nông thôn Phng pháp tip cn phát trin nông thôn da vào cng ng

tài nguyên rng, ci thin cht lng c s+ h t∀ng + khu vc nông thôn… Chính vì th, có rt nhiu quan nim khác nhau v phát trin nông thôn da vào cng ng Tuy nhiên có mt im chính vn còn ang có nhiu

tranh lun, ó là cách hiu nh th nào là “da vào cng ng”

(community-based) Có ý kin cho rng, + các n!c ang phát trin, vn  phát trin nông thôn là rt quan trng do ph∀n l!n dân c sng + khu vc nông thôn và ho t ng chính là sn xut nông nghip, vì th rt nhiu t ch c khác nhau áp

quc gia này H∀u ht nh#ng n∋ lc h∋ tr phát trin này c t o ra t phía

phát trin) ch bn thân cng ng không t t ch c phát trin
iu này t o

(t ra vn  là “s tham gia” hay “da vào cng ng” nm + âu? Nhiu

c∃ng nh câu h6i v vic cng ng có c tng cng s c m nh  t ra

Theo Nguy∗n Ngc Luân và cs (2011) [16], c∃ng có nhiu câu tr li cho nh#ng tranh lun trên, trong ó áng chú ý là khái nim phát trin nông

thôn da vào ni lc cng ng (Asset-Based Community Development – ABCD) do Jody Kretzmann và John McKnight (1993) a ra
ây là mt

m nh ã và ang hin h#u ngay trong cng ng nông thôn hn là vic lôi

viên trong cng ng t o ra s tin trin cho chính bn thân h driven), i lp v!i cách tip cn truyn thng là da theo nhu c∀u (needs-

(capacity-1.1.6 Các yu t xác nh s tham gia trong PTNT

nhiu tác nhân khác nhau Nh#ng nm g∀n ây khái nim phát trin nông thôn

Uphoff (1979) cho rng: “liên quan n phát trin nông thôn, s tham gia bao gm s liên quan ca ngi dân vào quá trình ra quyt !nh, vào vi c thc hi