CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH QUÁ TRÌNH TRUYỀN THÔNG HAI DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐƯỢC UNESCO CÔNG NHẬN: HÁT XOAN VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƯƠNG ...Error!. Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trìn
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
(Khảo sát báo: Phú Thọ, Văn hóa, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật từ 2010 đến 2013)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Báo chí học
Mã số: 60 32 01 01
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái
Hà Nội – 2014
Trang 2XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG
CHẤM LUẬN VĂN THẠC SỸ
Trang 3
LỜI CẢM ƠN
Em xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo khoa Báo chí và Truyền thông trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã dày công đào tạo em trong suốt thời gian theo học tại trường
Đặc biệt, em xin gửi lời biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới người hướng dẫn khoa học PGS – TS Nguyễn Thị Minh Thái đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành luận văn này
Xin trân trọng cảm ơn các đồng nghiệp, người thân, bạn bè đã tạo điều kiện giúp đỡ, góp ý, động viên em trong suốt quá trình thực hiện luận văn
NGUYỄN THỊ HỒNG NGA
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng những số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và do chính tác giả nghiên cứu, phân tích chưa được sử dụng để bảo vệ bất kỳ học vị nào
Hà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2014
NGUYỄN THỊ HỒNG NGA
Trang 5MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 3
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 4
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5
5 Phương pháp nghiên cứu 5
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 6
7 Cấu trúc luận văn 6
CHƯƠNG 1: QUAN HỆ TRUYỀN THÔNG GIỮA DI SẢN VĂN HÓA VIỆT NAM ĐƯỢC UNESCO CÔNG NHẬN VÀ BÁO CHÍ VIỆT NAM 7 1.1 Khái niệm 7
1.1.1 Khái niệm truyền thông 7
1.1.2 Quá trình truyền thông 8
1.1.3 Khái niệm văn hóa 10
1.1.4 Khái niệm Di sản 11
1.1.5 Khái niệm Di sản văn hóa vật thể 11
defined
1.2 Tổ chức UNESCO và Công ước của UNESCO về bảo vệ Di sản văn hóa Error! Bookmark not defined
1.2.1 Tổ chức UNESCO Error! Bookmark not defined 1.2.2 Công ước của UNESCO về Di sản văn hóa phi vật thể .Error!
Bookmark not defined
1.2.3 Các di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO công nhận.
Error! Bookmark not defined
Trang 61.3 Luật di sản văn hóa Việt Nam và mối tương quan với Công ước UNESCO Error! Bookmark not defined
1.3.1 Luật di sản văn hóa Việt Nam .Error! Bookmark not defined 1.3.2 Mối tương quan với công ước UNESCOError! Bookmark not
defined
1.4 Mối quan hệ giữa báo chí với di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận tại Việt Nam Error! Bookmark not defined
1.4.1 Vai trò của báo chí trong quan hệ truyền thông di sản văn hóa phi
vật thể .Error! Bookmark not defined
1.4.2 Vai trò của báo in trong quan hệ truyền thông Di sản văn hóa phi
vật thể .Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH QUÁ TRÌNH TRUYỀN THÔNG HAI DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐƯỢC UNESCO CÔNG NHẬN: HÁT XOAN VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƯƠNG Error! Bookmark not defined
2.1 Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình truyền thông hai di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận: Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương Error! Bookmark not defined
2.1.1 Về vị trí địa lý và điều kiện kinh tế xã hộiError! Bookmark not
defined
2.1.2 Về nhận thức của các cấp chính quyền Trung ương và tỉnh Phú
Thọ với công tác truyền thông di sản văn hóa phi vật thể Error!
Bookmark not defined
2.2 Cơ sở phân kỳ quá trình truyền thông Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương Error! Bookmark not defined
Trang 72.2.1 Di sản văn hóa phi vật thể Hát XoanError! Bookmark not defined
2.2.2 Di sản văn hóa phi vật thể Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
Error! Bookmark not defined
2.3 Tiêu chí lựa chọn và thống kê tin bài viết về hai Di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận Error! Bookmark not defined 2.4 Phân tích quá trình truyền thông hai Di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận: Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương Error! Bookmark not defined
2.4.1 Giai đoạn 1: Trước khi Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng
Vương được UNESCO công nhận (Hát Xoan từ 1/1/2010 đến 25/11/2011
và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương từ 1/1/ 2010 đến 6/12 /2012)
Error! Bookmark not defined
2.4.2 Giai đoạn 2: Sau khi Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được UNESCO công nhận (Hát Xoan từ 26/11/2011 đến 31/12/2013 và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương từ 7/12/ 2012 đến
31/12/2013) Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM, GIẢI PHÁP TRUYỀN THÔNG HAI DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐƯỢC UNESCO CÔNG NHẬN: HÁT XOAN VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƯƠNG TRÊN BÁO CHÍ Error! Bookmark not defined
3.1 Bài học kinh nghiệm truyền thông về Di sản văn hóa phi vật thể trên báo chí Error! Bookmark not defined
3.1.1 Bài học thành công về quá trình truyền thông.Error! Bookmark
not defined
Trang 83.1.2 Hạn chế của quá trình truyền thông.Error! Bookmark not defined
3.2 Những giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả của việc truyền thông hai di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận: Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên báo chí Error! Bookmark not defined
3.2.1 Giải pháp xã hội hoá công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hoá
Error! Bookmark not defined
3.2.2 Nâng cao trình độ cán bộ quản lí, cán bộ chuyên môn làm công
tác bảo tồn và phát huy di sản văn hoá Error! Bookmark not defined
3.3 Giải pháp truyền thông về di sản văn hóa phi vật thể trên báo in Error! Bookmark not defined
3.3.1 Đối với báo địa phương Error! Bookmark not defined 3.3.2 Đối với báo trung ương Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
Trang 9VH,TT & DL : Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Trang 101
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Việt Nam là một dải đất hình chữ S, nằm ở khu vực Đông Nam Á, ở phía Đông bán đảo Đông Dương, Phía Bắc giáp Trung Quốc; phía Tây giáp Lào, Campuchia; phía Đông Nam trông ra Biển Đông và Thái Bình Dương Trải qua hàng nghìn năm, nền nông nghiệp lúa nước, lối sống quần cư và công cuộc dựng nước và giữ nước đầy gian khổ đã tạo nên nền văn hóa Việt Nam giàu bản sắc và tính cách đặc trưng của con người Việt Nam là cần cù, chịu khó, giàu lòng yêu nước, đoàn kết, bao dung và dễ hòa nhập
Việt Nam có hai hệ thống di sản văn hóa được UNESCO công nhận là
di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể Năm 1993 là năm đầu tiên Việt Nam có di sản được UNESCO công nhận, đến nay Việt Nam đã có
18 di sản đã được UNESCO công nhận gồm:
* Bảy Di sản văn hóa vật thể:
- Năm 1993, Quần thể di tích Cố đô Huế được công nhận;
- Năm 1994, Vịnh Hạ Long được công nhận;
- Năm 1999, Phố Cổ Hội An được công nhận;
- Năm 1999, Thánh địa Mỹ Sơn được công nhận;
- Năm 2003, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được công nhận;
- Năm 2010, Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long được
công nhận;
- Năm 2011, Thành nhà Hồ được công nhận
* Tám Di sản văn hóa phi vật thể:
- Năm 2003, Nhã nhạc cung đình Huế đã được UNESCO công nhận
là Kiệt tác truyền khẩu và di sản văn hoá phi vật thể đại diện cho nhân loại;
- Năm 2005, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là kiệt tác
truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại
Trang 112
- Năm 2009, UNESCO chính thức công nhận Dân ca quan họ là di sản
văn hoá phi vật thể đại diện cho nhân loại;
- Năm 2009, Ca trù của Việt Nam được UNESCO ghi danh vào Danh
sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại;
- Năm 2010, Hội Gióng được công nhận là di sản văn hoá phi vật thể
đại diện cho nhân loại;
- Năm 2011, Hát Xoan của Việt Nam được UNESCO ghi danh vào
danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại;
- Năm 2012, UNESCO đã chính thức công nhận Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại
- Năm 2014 UNESCO đã công nhận Đờn ca tài tử là di sản văn hóa
phi vật thể của nhân loại
* Ba Di sản tư liệu thế giới
- Năm 2009, Mộc bản triều Nguyễn được công nhận;
- Năm 2010, Bia tiến sĩ Văn Miếu - Quốc Tử Giám được công nhận;
- Năm 2012, Mộc bản Kinh Phật chùa Vĩnh Nghiêm được công nhận
Năm 2011, Hát Xoan được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới Năm 2012, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tiếp tục được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được công nhân muộn hơn Hát Xoan, nhưng trong lịch sử 2 DSVHPVT này vốn gắn chặt với nhau như một thể thống nhất
Trên thế giới, quốc gia nào cũng có vị vua Tổ nhưng tính cho đến thời điểm này, chỉ duy nhất Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương của Việt Nam được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại Hát Xoan là loại hình nghệ thuật gắn với thời đại Hùng Vương Đây được coi một trong những loại hình nghệ thuật cổ xưa nhất của Việt Nam Hát Xoan hội đủ các yêu cầu cần thiết của UNESCO, đó là: tính giá trị, tính cộng
Trang 123
đồng trong việc sáng tạo và lưu truyền từ đời này qua đời khác; sức sống mạnh mẽ của Hát Xoan cũng như các cam kết nhằm bảo vệ loại hình nghệ thuật này không bị biến mất trong đời sống hiện đại Đây là một trong số ít những hồ sơ nhận được toàn bộ sự ủng hộ của hội đồng tư vấn khoa học xét duyệt sơ khảo trước đó
Muốn được UNESCO công nhận là DSVHPVT của thế giới bên cạnh việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa, Việt Nam cần phải truyền thông các di sản văn hóa này như một quá trình để UNESCO biết đến, chú ý đến Đồng thời, thông qua quá trình truyền thông trên báo chí, các di sản văn hóa được nhiều người dân biết đến và gìn giữ cho thế hệ mai sau
Trước ý nghĩa sâu sắc của vấn đề này, tôi đã lựa chọn đề tài: “Quá trình truyền thông hai di sản văn hóa phi vật thể của thế giới được UNESCO công nhận: Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên báo in” để làm luận văn tốt nghiệp (Khảo sát các báo Phú Thọ, báo Văn hóa, tạp chí Văn hóa nghệ thuật từ năm 2010 đến năm 2013)
2 Lịch sử nghiên cứu đề tài
Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị về báo chí và các di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam Tính tới nay, có nhiều luận văn, khóa luận tốt nghiệp tiêu biểu Di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận làm đối tượng nghiên cứu như:
- “Báo chí với việc bảo tồn và phát huy dân ca Xoan- Ghẹo” - Luận
văn tốt nghiệp của Nguyễn Thị Thu Hà - Khoa Báo chí và truyền thông- Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn”;
- “Vấn đề bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam trên báo chí” – Luận văn tốt nghiệp của Lê Vũ Điệp - Khoa Báo chí và
truyền thông- Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn”;
Trang 134
- “Báo chí với vấn đề bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Hà Nội” -
Luận văn tốt nghiệp của Hoàng Hương Trà - Khoa Báo chí và truyền thông- Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn”;
- “Quá trình truyền thông về dân ca Quan họ Bắc Ninh - Di sản văn hóa phi vật thể của thế giới (UNESSCO phong tặng năm 2009 trên báo in)” - Luận văn tốt nghiệp của Võ Biên Thùy - Khoa Báo chí và truyền thông-
Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn”;
- “Vấn đề truyền thông bốn di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam đƣợc UNESSCO công nhận: Nhã nhạc cung đình Huế, Cồng chiêng Tây Nguyên, Quan họ, Ca trù trên báo in và báo điện tử” - Luận văn tốt
nghiệp của Lương Thị Quỳnh Chi - Khoa Báo chí và truyền thông - Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn”;…
Và nhiều luận văn khác liên quan đến lịch sử, văn hóa, di sản của Việt Nam Tuy nhiên, tính cho đến thời điểm hiện tại chưa có một công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu về quá trình truyền thông Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên báo chí Chưa có đề tài nào nghiên cứu về hai di sản văn hóa phi vật thể vốn gắn liền với nhau là Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu quá trình truyền thông hai Di sản văn hóa phi vật thể Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương Làm rõ những lý thuyết truyền thông và lý thuyết văn hóa để hiểu được hai di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được UNESCO công nhận là: Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được những mục đích đó, luận văn triển khai những nhiệm vụ sau:
Trang 145
- Ứng dụng các lý thuyết về truyền thông, báo chí; lý thuyết về văn hóa
để hiểu được quá trình truyền thông các di sản văn hóa này
- Phân tích, đánh giá thực trạng quá trình truyền thông hai di sản văn hóa phi vật thể, từ đó rút ra bài học kinh nghiệp và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của truyền thông trong việc các di sản văn hóa của Việt Nam được UNESCO công nhận
- Thu thập tư liệu từ văn bản báo in, nghiên cứu những tài liệu ở trong
và ngoài có liên quan đến đề tài (sách, công trình nghiên cứu, bài báo…)
- Thực hiện các cuộc phỏng vấn sâu đối với một số nhà báo, người nghiên cứu giảng dạy trong lĩnh vực báo chí, các nhà văn hóa, các nhà quản lý văn hóa…
- Tổng hợp dữ kiện và rút ra kết luận
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Tất cả những tác phẩm báo chí viết về di sản văn hóa phi vật thể: Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trong toàn bộ quá trình truyền thông trên báo in
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tiến hành khảo sát các bài viết về Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trên 3 tờ báo là báo Phú Thọ, báo Văn hóa, tạp chí Văn hóa nghệ thuật từ năm 2010 đến năm 2013
5 Phương pháp nghiên cứu
Trang 156.2 Ý nghĩa thực tiễn
Ý nghĩa thực tiễn lớn nhất của luận văn là mong muốn tìm ra phương pháp truyền thông hữu hiệu để Di sản văn hóa của Việt Nam được UNESCO công nhận nhiều hơn Khi các di sản văn hóa của Việt Nam được công nhận chúng sẽ có điều kiện bảo tồn và phát huy hơn nữa những giá trị văn hóa Di sản cho muôn đời sau
Những phân tích đánh giá, kinh nghiệm và tổng kết mà luận văn đưa ra
hi vọng sẽ có ích với những sinh viên theo học ngành báo chí truyền thông, có giá trị thực tiễn với những người làm công tác quản lý hoạt động truyền thông, các cơ quan quản lý văn hóa có nhu cầu truyền thông cho di sản văn hóa
7 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương cơ bản sau:
CHƯƠNG 1: QUAN HỆ TRUYỀN THÔNG GIỮA DI SẢN VĂN HÓA
VIỆT NAM ĐƯỢC UNESCO CÔNG NHẬN VÀ BÁO CHÍ VIỆT NAM
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH QUÁ TRÌNH TRUYỀN THÔNG HAI DI SẢN
VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐƯỢC UNESCO CÔNG NHẬN: HÁT XOAN
VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG VUA HÙNG (Khảo sát trên báo Phú Thọ,
báo Văn hóa, tạp chí Văn hóa Nghệ thuật từ năm 2010 đến năm 2013)
CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM, GIẢI PHÁP TRUYỀN THÔNG HAI DI
SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ ĐƯỢC UNESCO CÔNG NHẬN: HÁT XOAN VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG VUA HÙNG TRÊN BÁO CHÍ