Xây dựng mô hình phương tiện dạy học cho môn công nghệ 12 trung học phổ thông

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THANH PHƯƠNG XÂY DỰNG MÔ HÌNH PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC CHO MÔN CÔNG NGHỆ 12 TRUNG HỌC PHỔ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THANH PHƯƠNG

XÂY DỰNG MÔ HÌNH PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC CHO

MÔN CÔNG NGHỆ 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN KỸ THUẬT - 601410

Tp Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2013

S KC 0 0 4 1 5 8

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THANH PHƯƠNG

XÂY DỰNG MÔ HÌNH PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC CHO MÔN CÔNG NGHỆ 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: LL&PPDHKT

Mã số ngành: 601410 Hướng dẫn khoa học: TS ĐẶNG VĂN THÀNH

Tp Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2013

i

LÝ LỊCH KHOA HỌC

I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC

Họ và tên: Nguyễn Thanh Phương Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh: 01/06/1983 Nơi sinh: Cần Thơ

Quê quán: Thốt Nốt- Cần Thơ

Hộ khẩu thường trú: 2004, tổ 8, ấp Quảng Hòa, xã Quảng Tiến, huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai

Điện thoại: 0974065925

E-mail: thanhphuongspkt0106@gmail.com

II QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO

Trung học phổ thông:

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian 9/1998 đến 6/2001

Nơi học: Trường THPT Ngô Sĩ Liên, Trảng Bom, Đồng Nai

Đại Học:

Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian 9/2004 đến 9/2009

Nơi học: Trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật TP.Hồ Chí Minh

Ngành học: Kỹ thuật công nghiệp

III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác Tôi xin chịu trách nhiệm trước pháp luật

Tp Hồ Chí Minh, ngày tháng 11 năm 2013

( Ký tên và ghi rõ họ tên)

Nguyễn Thanh Phương

iii

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và hoàn thành khóa học, tôi đã được sự giúp đỡ hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của lãnh đạo nhà trường, các khoa, quý thầy cô, đồng nghiệp và các bạn

Qua quá trình thực hiện luận văn, người nghiên cứu xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến thầy TS Đặng Văn Thành – trường đại học Sư Phạm Kỹ Thuật TP.HCM Nếu không có sự hướng dẫn, giúp đỡ và hỗ trợ tận tình của thầy, tôi không thể hoàn thành đề tài luận văn này

Xin chân thành cảm ơn đến PGS,TS Võ Thị Xuân, thầy TS Nguyễn Văn Tuấn và

TS Phan Long là quý Thầy, Cô tận tình giảng dạy và truyền thụ những kinh nghiệm quý báu cho tôi trong suốt quá trình đào tạo sau đại học

Cảm ơn sự hỗ trợ và giúp đỡ của kỹ sư Lê Thành Nhơn, kỹ sư Lại Hoàng Tuấn là những người bạn nhiệt tình đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài

Xin cảm ơn sâu sắc đến:

Ban Giám Hiệu, quý Thầy, Cô khoa sư phạm kỹ thuật, phòng Quản lý sau đại học thuộc trường đại học Sư Phạm kỹ Thuât Tp.HCM

Ban Giám Hiệu và quý Thầy, Cô giáo tổ Lí - Công Nghệ cùng các em Học Sinh trường THPT Thống Nhất A

Quý Thầy, Cô giáo giảng dạy môn Công Nghệ tại các trường THPT trên địa bàn tỉnh Đồng Nai đã hỗ trợ tôi hoàn thành cuộc khảo sát

Gia đình , người thân đã giúp đỡ, động viên người nghiên cứu trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

Một lần nữa trân trọng cảm ơn!

Tp.HCM, ngày tháng 11 năm 2013 Người nghiên cứu

Nguyễn Thanh Phương

iv

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Giáo dục và đào tạo đang là vấn đề thiết yếu của toàn cầu Hiện nay nhiều quốc gia trên thế giới đang nỗ lực đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục và đào tạo với nhiều mô hình, biện pháp khác nhau nhằm mở rộng qui mô, nâng cao chất lượng, tính tích cực trong dạy học và học một cách toàn diện Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ hai (khoá VIII) về định hướng chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kỳ mới đã yêu cầu ngành giáo dục phải “đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh” Muốn vậy cần phải nâng cao, cải tiến đồng bộ các thành tố liên quan, trong

đó phương tiện dạy học là một thành tố quan trọng Phương tiện dạy học chính là công cụ đắc lực hỗ trợ đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, nhằm nâng cao chất lượng phát triển giáo dục Nhận thức rõ vai trò, tầm quan trọng của việc ứng dụng phương tiện dạy học trong quá trình dạy học, các phương tiện kỹ thuật giảm nhẹ công việc của giáo viên và giúp cho học sinh tiếp thu kiến thức một cách thuận lợi Có được các phương tiện thích hợp, người giáo viên sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong công tác giảng dạy, làm cho hoạt động nhận thức của học sinh trở nên nhẹ nhàng và hấp dẫn hơn, tạo ra cho học sinh những tình cảm tốt đẹp với khoa học kỹ thuật nói chung và bộ môn công nghệ nói riêng Cũng như các môn học khác thì môn “Công nghệ “ là môn học bắt buộc thuộc khung chương trình giáo dục cấp trung học phổ thông (THPT) Mục đích của môn học này là:

Thứ nhất: Trang bị những kiến thức kĩ thuật tổng hợp cơ bản, tính ứng dụng

khoa học hình thành tư duy kỹ thuật vào thực tiễn và định hướng nghề nghiệp cho học sinh trong tương lai

v

Thứ hai: Hình thành cho người học năng lực khái quát về khoa học kỹ thuật ở

người học

Thứ 3: Hình thành ở học sinh kỹ năng và kỹ xảo nghề nghiệp để họ có khả

năng vận dụng vào cuộc sống, góp phần hình thành ở học sinh năng lực hoạt động trí tuệ bao gồm năng lực nhận thức, tư duy kỹ thuật, năng lực kỹ thuật và năng lực sáng tạo khi vận dụng hiểu biết kỹ thuật vào thực tiễn

Tuy nhiên việc xây dựng một mô hình phương tiện dạy học không phải là công việc dễ dàng, một sớm một chiều, trong thời gian có hạn đòi hỏi người nghiên cứu phải tìm hiểu các vấn đề liên quan đến việc xây dựng, vận dụng mô hình phương tiện dạy học cho việc dạy và học đạt hiệu quả cao Với mục tiêu Xây dựng được mô hình phương tiện thực hành cho phần kỹ thuật điện tử trong môn công nghệ 12 THPT hỗ trợ cho việc dạy và học, tăng tính trực quan, tư duy kỹ thuật và năng lực cho người học đối với bộ môn công nghệ 12 Người nghiên cứu đã tiến hành thực hiện đề tài: “ Xây dựng mô hình phương tiện dạy học cho môn công nghệ 12 THPT”

Luận văn gồm 3 phần, trong đó:

Phần: Mở Đầu

Nêu rõ lí do, mục tiêu, nhiệm vụ, đối tượng nghiên cứu, giới hạn nội dung và ý nghĩa đóng góp của đề tài

Phần: Nội dung

Gồm có 3 chương tập chung vào các vấn đề sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận ( gồm 3 nội dung)

Các khái niệm cơ bản

Các cơ sở khoa học về phương tiện dạy học

Các quan điểm về vị trí, vai trò, phân loại và vận dụng phương tiện dạy học

Chương 2 Đánh giá thực trạng việc sử dụng phương tiện dạy học môn công nghệ tại trường THPT trên địa bàn tỉnh Đồng Nai

Tìm hiểu về việc dạy và học môn công nghệ 12 tại một số trường trung học phổ thông trên địa bản tỉnh Đồng Nai

Đánh giá thực trạng

Chương 3: Xây dựng mô hình phương tiện dạy học cho môn công nghệ 12 THPT

Lựa chọn mô hình phương tiện dạy học cho môn công nghệ 12

Xây dựng mô hình phương tiện dạy học cho môn công nghệ 12

Thực nghiệm và đánh giá kết quả

Phần: Kết luận và kiến nghị

Kết quả nghiên cứu của đề tài:

Qua quá trình nghiên cứu, đề tài đã đạt được một số kết quả sau:

Khảo sát được thực trạng việc dạy và học môn công nghệ 12 tại một số trường THPT từ đó thấy được những khó khăn, những hạn chế của thầy và trò để có thể đưa ra giải pháp khắc phục nâng cao chất lượng việc dạy và học môn công nghệ Tạo được quy trình xây dựng mô hình phương tiện dạy học cho phần kỹ thuật điện tử của môn công nghệ 12 THPT Bước đầu đã đạt được những kết quả nhất định đã tạo ra được sản phẩm mô hình phương tiện phục vụ cho việc dạy và học môn công nghệ 12 trong việc làm tăng tính trực quan, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo, nâng cao kỹ năng thực hành của học sinh đồng thời góp phần vào khả năng truyền đạt nội dung dễ dàng và nâng cao năng lực chuyên môn của giáo viên dạy môn công nghệ tại các trường THPT

vii

ABSTRACT

Education and training are globle issues Nowadays many countries around the world are trying to renew the content and methods of education and training with many models, various measures to expand the scale and improve the quality, active teaching and comprehensive learning Resolution of the Party Central Committee second (VIII) for strategic orientation and development of education and training in the new era requires education "to innovate powerful educational methods, to overcome a one-way path indoctrination and to form the creative thinking of learners Step by step applying the advanced methods and modern methods in teaching process, to ensure conditions and self-study time, self-study for students To do this, we should enhance, improve synchronization of related elements, which means teaching is a key element Teaching aid is an effective tool to support in innovating content, teaching methods, in order to improve the quality of education development Recognizing the role and the importance of the application of teaching aid in teaching process, technical facilities relief work

of teachers and help students to acquire knowledge effectively Having appropriate means, the teacher will uphold his creative energy in teaching, making cognitive activities of students becomes more attractive and gentle, making students have good feelings with science and technology in general and technology subject in particular Like other subjects, the subject "Technology" as

a compulsory subject in the educational curriculum of high school (high school) The purpose of this course are:

First: to equip the general knowledge of the basic techniques, the application of

the scientific to form the thinking on practical techniques and career orientation for students in the future

Second: to establish the general capability of learning science and technology

Third: forming skills on students and professional techniques to be able to apply

in life, contributing to the formation of students’ intellectual capacity including

“ Building a teaching facilities model for Technology 12”

The dissertation consists of three parts:

Part 1: Introduction

To indicate the reasons, objectives, tasks, research subjects, limited content and meaning of the research contributions

Part 2: Content

Including 3 programs focus on the following issues

Chapter 1: Rationale (including 3 contents)

The Basics

The scientific basis for teaching facilities

The view about the position, role, classification and application of teaching facilities

Chapter 2: Assessing the use of teaching facalities in teaching Technology in Dong Nai province

Conducting a survey on the real situation

Learn about teachers teaching Technology 12, equipment and teaching facilities for teaching and learning Technology 12 at high schools in Dong Nai province Learn about learning and teaching technology 12 at high schools in Dong Nai province Assess the real situation

Chapter 3: Building a teaching facilities model for Technology 12

Selecting teaching facilities model for Technology 12

ix

Construction teaching facilities model for Technology 12

Experimentation and evaluation results

Part 3: Conclusions and recommendations

The results of researching the theme

Over the research, there are some following results:

To survey the real situation in teaching and learning Technology 12 at some high schools, form which we can see some difficulties and limitations of teachers and students in order to offer some solutions for improving the quality of teaching and learning Technology We can create modeling process for teaching facilities

in electronic engineering of Technology 12 Initially achieve certain results in creating product of teaching facilities model to improve teaching and learning Technolog 12 in increasing the visibility and promoting positive, creative initiative, improve practical skills of students whilde contributing to the ability to convey the content easily and professional capacity of Technology teacher at high schools

x

MỤC LỤC

Lý lịch khoa học i

Lời cam đoan ii

Lời cảm ơn iii

Tóm tắt luận văn iv

ABSTRACT vii

Mục lục x

Danh sách các bảng, hình và biểu đồ xvi

Danh sách các chữ viết tắt xxii

Phần A Mở Đầu 1 Lý do chọn để tài 1

1.1Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1

1.2 Lý do chọn đề tài 2

1.2.1 Lý do khách quan 2

1.2.2 Lý do chủ quan 3

2 Mục tiêu nghiên cứu 4

3.Nhiệm vụ của đề tài nghiên cứu 4

4.Đối tượng và khách thể nghiên cứu 5

5 Giả thuyết nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Giới hạn của đề tài 6

xi

8 Cấu trúc của luận văn 6

Phần B NỘI DUNG Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Tổng quan về phương tiện dạy học và công nghệ dạy học 8

1.2 Một số khái niệm 13

1.2.1 Khái niệm phương tiện dạy học (PTDH) 13

1.2.2 Phương tiện dạy học trực quan 14

1.2.3 Khái niệm công nghệ 12 14

1.2.3.1 Khái niệm về công nghệ 14

1.2.3.2 Khái niệm môn công nghệ 12 15

1.2.4 Phương tiện dạy học môn công nghệ 12 15

1.2.5 Xây dựng mô hình dạy học 15

1.3 Cơ sở khoa học về phương tiện dạy học 16

1.3.1 Cơ sở triết học 16

1.3.2 Cơ sở tâm-sinh lí 17

1.4 Một số thuyết học tập và mô hình dạy học 19

1.5 Mối quan hệ giữa PTDH đến các yếu tố của quá trình dạy học 22

1.5.1 Sử dụng phương tiện dạy và học phù hợp với nội dung học tập 24

1.5.2 Sự tác động của phương tiện dạy học đến phương pháp dạy học 25

xii

1.5.3 Dùng phương tiện dạy và học để tổ chức hoạt động học tập 25

1.6 Cơ sở về phương tiện dạy học 27

1.6.1 Tính chất của phương tiện dạy học 27

1.6.2 Vị trí và vai trò của phương tiện dạy học 27

1.6.3 Phân loại phương tiện dạy học 28

1.6.4 Lựa chọn phương tiện dạy học 31

1.6.5 Các chỉ số chất lượng về phương tiện dạy học 34

1.7 Xây dựng mô hình dạy học 36

1.7.1 Nguyên tắc xây dựng mô hình 36

1.7.2 Quy trình, phương pháp xây dựng mô hình PTDH 36

1.7.3 Nguyên tắc sử dụng mô hình dạy học 39

1.7.4 Vận dụng phương tiện dạy học trong dạy học 40

1.7.5 Yêu cầu bản thân môn công nghệ 12 về PTDH 41

Kết luận chương 1 43

Chương 2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 12 MÀ HIỆN TẠI TRƯỜNG THPT ĐANG DÙNG 2.1 Tổng quan về trường THPT Thống nhất A 45

2.1.1 Lịch sử hình thành trường THPT Thống nhất A 45

2.1.2 Cơ cấu tổ chức trường THPT thống nhất A 47

xiii

2.1.3 Đội ngũ cán bộ giáo viên và học sinh 47

2.1.4 Cơ sở vật chất trường 49

2.2 Vị trí và vai trò môn công nghệ 12 49

2.3 Nội dung môn công nghệ 12 50

2.3.1 Khung phân phối chương trình môn công nghệ 12 50

2.3.2 Phân tích về nội dung môn công nghệ 12 52

2.3.3 Đặc điểm về nội dung môn công nghệ 12 53

2.3.4 Phương tiện dạy học môn công nghệ 12 56

2.4 Khảo sát thực trạng về môn công nghệ 12 57

2.4.1 Khảo sát thực trạng việc dạy môn công nghệ 12 57

2.4.1.1 Mục tiêu, đối tượng, nội dung, pp và thời gian khảo sát 57

2.4.1.2 Thiết kế bộ công cụ và chọn mẫu khảo sát 57

2.4.1.3 Cách thức thu nhập số liệu và xử lí số liệu 58

2.4.2 Khảo sát thực trạng việc học môn công nghệ 12 tại trường THPT thống nhất A 73

2.4.2.1 Mục tiêu, đối tượng, nội dung, pp và thời giann khảo sát 73

2.4.2.2 Thiết kế bộ công cụ và chọn mẫu khảo sát 73

2.4.2.3 Cách thức thu nhập số liệu và xử lí số liệu 73