BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC MÔN VẬT LIỆU HỌC
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG
TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA
NGƯỜI HỌC MÔN VẬT LIỆU HỌC TẠI TRƯỜNG
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN KỸ THUẬT – 601410
Tp Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2013
S KC 0 0 4 1 3 7
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG
TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC MÔN VẬT LIỆU HỌC TẠI TRƯỜNG
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN KỸ THUẬT – 601410
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Đặng Văn Thành
Tp Hồ Chí Minh, tháng 10/2013
Trang 3i
LÝ LỊCH KHOA HỌC
I LÝ LỊCH SƠ LƯỢC
Họ & tên: NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG Giới tính: Nữ
Ngày, tháng, năm sinh: 24/ 03/ 1987 Nơi sinh: Thanh Hóa Quê quán: Thanh Hóa Dân tộc: Kinh
Chức vụ, đơn vị công tác trước khi học tập, nghiên cứu: Giáo viên thỉng giảng trường THPT Gia Định – Thành Phố Hồ Chí Minh
Địa chỉ: Khu phố Đông A, phường Đông Hòa, Dĩ An, Bình Dương
Điện thoại nhà riêng: 0972027639
Hệ đào tạo: Chính qui tập trung Thời gian đào tạo: 10/2011
Nơi học: Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật TP Hồ Chí Minh
Ngành học: Lý luận và phương pháp dạy kỹ thuật
3 Trình độ ngoại ngữ (biết ngoại ngữ gì, mức độ): Anh văn – B
III QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC:
Thời gian Nơi công tác Công việc
đảm nhiệm
Từ 2012 đến nay Trường THPT Gia Định – Tp.HCM Giáo viên
thỉnh giảng
Tp Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 08 năm 2013
Người khai ký tên
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công
bố trong bất kỳ công trình nào khác
Tp Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 08 năm 2013
Ký tên
Trang 5LỜI CẢM ƠN
Xin trân trọng gởi lời cảm ơn đến:
Thầy TS Đặng Văn Thành – Giảng viên trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật, người đã tận tình giúp đỡ và định hướng cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành đề tài
Ban giám hiệu, phòng Đào tạo sau đại học và khoa Sư phạm trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khóa học
Quý Thầy Cô là giáo viên Trường THPT Gia Định – Thành Phố Hồ Chí Minh và khoa Cơ khí Chế tạo máy - trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh đã tạo mọi điều kiện giúp tôi thực hiện
NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG
Trang 6TÓM TẮT
Ngày nay, hòa vào xu thế đổi mới giáo dục để hội nhập, giáo dục nước ta cần phải đổi mới một cách mạnh mẽ và toàn diện Ngoài đổi mới về mục tiêu, chương trình thì đổi mới về phương pháp dạy học là một yếu tố rất quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy học Với môn học vật liệu học 1 tại trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật TP Hồ Chí Minh, đối tượng người học là những người sẽ trở thành
kỹ sư tương lai cho đất nước và cũng là nguồn nhân lực trong lĩnh vực kỹ thuật nên việc đồi mới phương pháp dạy học cần được quan tâm thực hiện Chính vì vậy người nghiên cứu lựa chọn thực hiện đề tài “Tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa người học môn Vật liệu hoc tại Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành phố
Hồ Chí Minh”
Luận văn gồm có ba phần, trong đó:
Phần mở đầu: Nêu rõ lý do, mục tiêu, nhiệm vụ, đối tượng nghiên cứu,
phương phánp nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, giới hạn nội dung và ý nghĩa đóng góp của đề tài
Phần nội dung: Trình bày trong 3 chương, tập trung vào những vấn đề sau:
Tìm hiểu cơ sở lý luận về việc áp dụng phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học, phân tích thực trạng của việc dạy học môn Vật liệu học 1 tại Trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật TP.Hồ Chí Minh; Áp dụng phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học cho môn Vật liệu học 1 tại Trường Đại học Sư Phạm
Kỹ Thuật TP.Hồ Chí Minh và thực nghiệm sư phạm
Phần kết luận và khuyến nghị: Trình bày những kết quả đạt được của quá
trình nghiên cứu như: Đánh giá được thực trạng dạy học môn Vật liệu học 1 tại Trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật TP.Hồ Chí Minh; xây dựng được bài giảng điển hình; cùng các bài kiểm tra và tiêu chuẩn đánh giá cho môn học này theo hướng tích cực hóa người học Bên cạnh đó, đề tài cũng nêu lên những vấn đề băn khoăn khi áp dụng phương pháp tích cực hóa người học môn Vật liệu hoc 1 trong điều kiện hiện tại, cũng như nêu lên những định hướng cho sự phát triển đề tài Để việc áp dụng Phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học được hiệu quả hơn, đề tài cũng nêu lên những khuyến nghị cần quan tâm thực hiện từ phía lãnh đạo nhà
Trường cũng như từ giảng viên và cả học viên
Trang 7methods need take care therefore my group make topic “Organizing an teaching system in positive way student who learning material at The University Of
Technical Education HCM city”
Theses include three part, therein:
The beginning: indicate the reasons, purposes, responsibilities, research
objectives, research method, research hypothesis,content limitation and the
contribution meaning of the thesis
The body: is presented in three chapters, include: Literature review of
applying teaching methods towards trend of activating learners; The teaching
context on the subject of Materials One in The University of Technical Education
Ho Chi Minh city
The conclusion and recommendation: The thesis indicates the achieved
outcome of research process such as: assessing teaching's real situation of the
subject Materials One; building typical lectures, tests and evaluation criteria for this subject; carrying out experimental teaching and assessing the outcome of applying teaching methods towards trend of activating learners Besides, the thesis points out wondering problems when aplying the methods on the subject of Materials One in current condition, as well as indicates the orientation for thesis development To apply the methods more effectively, the thesis also indicates recommendations that need to be cared to implement by Rector Board, teachers and students of The
University of Technical Education Ho Chi Minh city
Trang 8MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU i
1 Lí do chọn đề tài 1
2 Mục tiêu đề tài 2
3 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2
4 Giả thuyết nghiên cứu 3
5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3
6 Phương pháp nghiên cứu 3
7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài 4
8 Ý nghĩa đóng góp của đề tài 4
CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC MÔN VẬT LIỆU HỌC 1 TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 5 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu: 5
1.1.1 Ở nước ngoài: 5
1.1.2 Ở trong nước 6
1.2 Một số khái niệm liên quan 8
1.2.1 Tổ chức và tổ chức dạy học 8
1.2.2 Hình thức tổ chức dạy học 10
1.2.3 Phương pháp dạy học 10
1.2.3.1 Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học 10
1.2.3.2 Cấu trúc của phương pháp dạy 11
1.2.3.3 Phân loại hệ thống các phương pháp dạy học 11
1.2.3.4 Quan điểm dạy học – phương pháp dạy học – kỹ thuật dạy học 12
1.2.4 Tính tích cực 13
1.2.5 Vai trò của giáo viên trong dạy học tích cực 14
1.2.6 Đặc trưng của PPDH theo hướng tích cực 17
1.3 Một số PPDH theo hướng tích cực hóa người học 20
1.3.1 Phương pháp thảo luận 20
1.3.1.1 Khái niệm: 20
Trang 91.3.1.2 Có ba kỹ thuật phổ biến của phương pháp thảo luận 21
1.3.2 Phương pháp vấn đáp 27
1.3.2.1 Khái niệm: 27
1.3.2.2 Các hình thức của phương pháp vấn đáp 27
1.3.2.3 Những yêu cầu khi vận dụng phương pháp vấn đáp 27
1.3.2.4 Ưu nhược điểm của phương pháp vấn đáp 28
1.3.3 Phương pháp giải quyết vấn đề 29
1.3.3.1 Khái niệm 29
1.3.3.2 Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học giải quyết vấn đề 29
1.3.3.3 Quy trình dạy học bằng phương pháp giải quyết vấn đề 30
1.3.4 Dạy học theo dự án 31
1.3.4.1 Khái niệm: 31
1.3.4.2 Đặc điểm của dạy học theo dự án: 31
1.3.4.3 Các giai đoạn của dạy học theo dự án: 32
1.3.4.4 Điều kiện để áp dụng dạy học theo dự án: 33
1.3.4.5 Phân loại dạy học theo dự án: 33
1.3.4.6 Ưu nhược điểm của phương pháp dạy học theo dự án: 34
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 34
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA VIỆC GIẢNG DẠY MÔN VẬT LIỆU HỌC 1 TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 36
2.1 Giới thiệu tổng quan trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp.HCM 36
2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 36
2.1.2 Chức năng và nhiệm vụ của nhà trường 37
2.2 Thực trạng dạy và học môn Vật liệu học 1 38
2.2.1 Vị trí mục tiêu của môn học 38
2.2.2 Nội dung chương trình 38
2.2.3 Mục tiêu, phạm vi, đối tượng khảo sát 41
2.2.3.1 Mục tiêu 41
2.2.3.2 Phạm vi và đối tượng khảo sát 41
2.2.4 Nội dung, hình thức và kết quả khảo sát 41
Trang 102.2.4.1 Đối với học sinh 41
2.2.4.2 Đối với giảng viên 47
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 55
CHƯƠNG 3 : TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC MÔN VẬT LIỆU HỌC 1 TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 56
3.1 Lựa chọn các phương pháp dạy học tích cực trong quá trình TCDH 56
3.2 Nhiệm vụ và quy trình vận dụng PPDH cho việc tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa người học 56
3.2.1 Nhiệm vụ 56
3.2.2 Quy trình 60
3.3 TCDH theo hướng tích cực hóa người học cho môn Vật liệu học 1 61
3.3.1 Dạy học thông qua hoạt động nhóm 63
3.3.2 Dạy học giải quyết vấn đề 73
3.4 Thực nghiệm sư phạm 80
3.4.1 Mục đích thực nghiệm 80
3.4.2 Đối tượng và thời gian thực nghiệm 80
3.4.3 Nội dung thực nghiệm 80
3.4.4 Phương pháp thực nghiệm 80
3.4.5 Xử lý kết quả thực nghiệm 81
3.4.5.1 Kết quả từ phiếu thăm dò ý kiến của HS 81
3.4.5.2 Kết quả từ phiếu đánh giá nhận xét của giảng viên dự giờ 84
3.4.5.3 Kết quả về mặt điểm số 85
3.4.6 Kiểm nghiệm giả thuyết 90
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 92
KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ 93
1 Kết luận chung về đề tài 93
2 Hướng phát triển của đề tài 94
3 Kiến nghị 94
TÀI LIỆU THAM KHẢO 95
PHỤ LỤC 96
Trang 11DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ
1 CTĐT Chương Trình Đào Tạo
Trang 12DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH ẢNH
Hình 1.1 Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học tích cực 15
Hình 2.1 Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM 36
Hình 2.2 Kết quả kiểm tra học kì II năm học 2011 – 2012 và học kì I năm học 2012 – 2013 42
Hình 2.3 Nội dung môn vật liệu học 1 42
Hình 2.4 Nguồn tài liệu, sách tham khảo của SV 44
Hình 2.5 Không khí lớp trong giờ học Vật liệu học 44
Hình 2.6 Mức độ SV thích PPDH cho môn Vật liệu học 45
Hình 2.7 Thái độ của sinh viên đối với môn học 47
Hình 2.8 Kết quả đánh giá về năng lực sư phạm của giảng viên đang giảng dạy tại bộ môn 48
Hình 2.9 Kết quả trao đổi, học hỏi kinh nghiệm về PPDH của giảng viên 49
Hình 2.10 Nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả học tập môn Vật liệu học 50
Hình 2.11 Mức độ những PPDH giảng viên đang sử dụng trong giảng dạy môn Vật liệu học 51
Hình 2.12 Kết quả nhận định của GV về việc sử dụng PPDH 53
Hình 2.13 Ý kiến GV góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng GD và ĐT 53
Hình 3.1 Quá trính quản lý tối ưu dạy – học 60
Hình 3.2 Cấu trúc thiết kế bài giảng lý thuyết 61
Hình 3.3 Cấu trúc thiết kế bài giảng thực hành 61
Hình 3.4 Kết quả so sánh về việc tự học ở nhà của SV lớp ĐC và TN 83
Hình 3.5 So sánh giữa lớp ĐC và TN về nội dung kiến thức thu được sau bài học 83
Hình 3.6 Phân phối tần số bài kiểm tra số 1giữa lớp ĐC và TN 87
Hình 3.7 Phân phối tần số bài kiểm tra số 2giữa lớp ĐC và TN 89
Trang 13DANH SÁCH CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Sự so sánh giữa hành vi có hiệu quả và không có hiệu quả của giáo viên
trong quá trình dạy học 16
Bảng 1.2 So sánh giữa dạy học truyền thống và dạy học tích cực 20
Bảng 1.3 Cách thực hiện và ưu nhược điểm của các cách chia nhóm 24
Bảng 1.4 Các giai đoạn của dạy học theo dự án 33
Bảng 2.1 Đối tượng và thời điểm đào tạo của môn vật liệu học 1 38
Bảng 2.2 Bảng kết quả điều tra về mặt điểm số hình thức KT trắc nghiệm 42
Bảng 2.3 Nội dung môn học Vật liệu học 43
Bảng 2.4 Nguồn tài liệu, giáo trình, sách tham khảo của sinh viên 44
Bảng 2.5 Không khí trong lớp học 44
Bảng 2.6 PP hiện giảng viên sử dụng giảng dạy môn Vật liệu học 45
Bảng 2.7 Hình thức học nào phù hợp cho giảng dạy môn Vật liệu học 46
Bảng 2.8 Năng lực sư phạm của giảng viên đang giảng dạy tại bộ môn 48
Bảng 2.9 Các cách GV thực hiện để trao đổi, học hỏi kinh nghiệm về phương pháp dạy học 49
Bảng 2.10 Nhận định của giảng viên về nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả học tập môn Vật liệu học 50
Bảng 2.11 Mức độ những phương pháp dạy học GV đang sử dụng trong giảng dạy môn Vật liệu học 51
Bảng 2.12 Kết quả nhận định của GV về việc sử dụng PPDH 52
Bảng 2.13 Ý kiến của GV góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng GD và ĐT 53
Bảng 3.1 Bảng khảo sát vai trò của sinh viên lớp ĐC và TN 82
Bảng 3.2 Bảng tỷ lệ % nhận xét của GV sau khi dự giờ lớp ĐC và lớp TN 84
Bảng 3.3 Thống kê điểm trung bình bài kiểm tra số 1của lớp ĐC và lớp TN 85
Bảng 3.4 Phân phối tần số của lớp TN và ĐC bài kiểm tra số 1 86
Bảng 3.5 Xếp loại kết quả bài kiểm tra số 1lớp TN và ĐC 87
Bảng 3.6 Thống kê điểm trung bình bài kiểm tra số 2 của lớp ĐC và lớp TN 88
Bảng 3.7 Phân phối tần số của lớp TN và ĐC bài kiểm tra số 2 89
Bảng 3.8 Xếp loại kết quả bài kiểm tra lớp TN và ĐC 89
Trang 14yêu cầu: “Đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giáo dục Chuyển từ việc truyền
đạt trí thức thụ động, thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học; tự thu nhận thông tin một cách hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp, phát triển được năng lực cá nhân; tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học sinh, sinh viên trong quá trình học tập, hoạt động tự quản trong nhà trường và tham gia các hoạt động xã hội” 1
Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP của chính phủ ký ngày 2/11/2005 về đổi mới
cơ bản và toàn diện đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2020 đã nêu: “… Phải tiến
hành đổi mới từ mục tiêu, quy trình, nội dung đến phương pháp dạy và học, phương thức đánh giá kết quả học tập” Về giải pháp, Nghị quyết cũng đã xác định: “triển khai đổi mới phương pháp đào tạo theo ba tiêu chí: Trang bị cách học; phát huy tính chủ động của người học; sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học Khai thác các nguồn tư liệu giáo dục mở và nguồn tư liệu trên Internet Lựa chọn những chương trình, giáo trình tiên tiến của các nước”2
Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh áp dụng chương trình đào tạo 150 tín chỉ theo tiếp cận CDIO (hình thành ý tưởng, thiết kế triển khai, thực hiện
và vận hành) thay cho chương trình đào tạo 180 chỉ, áp dụng từ năm học 2012 –
2013 Theo cách tiếp cận này, việc thiết kế, hiệu chỉnh các chương trình đào tạo, đề