Ebook việt nam quản lý chi tiêu công để tăng trưởng và giảm nghèo (tập 1) phần 2

Catinh minh bach vA trach nhiem giai trinh deu yeu cau cac bMo cao du toan, quyettoan va kiem toAn ngan sAch duac cong bo cong khai kip thoi cho cong chung va co co che de tap hgp day du

5 CAC THE CHE DAM BAO TINH MINH BACH VA TRACH NHIEM GIAI TRINH TRONG TAI CHINH

Gioi thieu va tong quan

5.1 Kinh nghie,m tren the giai cho thay chi tieu ngan sach nha nurac kh6ng tao

ra cac dich v,u hieu qua ve mat chi phi neu nhu kh6ng c6 cac the che dam bao tinhminh b,ach va trach nhie.m giai trinh Tinh minh bach d6i h6i phai c6 cac quy trinh

ke toan bao cao ngan sach va tai chinh r6 rang trong khu virc nhA nuac Trachnhie,m giai trinh d6i h6i phai c6 suT giam sAt hieu quA, kh6ng chi bai cac ca quannhA nLruc, ma c6n b&i cac co quan duac bau chon vA bai c6ng chung rong rai Catinh minh bach vA trach nhiem giai trinh deu yeu cau cac bMo cao du toan, quyettoan va kiem toAn ngan sAch duac cong bo cong khai kip thoi cho cong chung va

co co che de tap hgp day du, kip thai nhung moi quan tam cua nguai dan va khican, dAp Jai bang viec dieu chinh cAch thuc phan bo ngu6n tAi chinh cong

5.2 Nhur da neu trong H6p 5.1, trong m6t vai nam qua, Viet Nam da th,uc hiennhurng buac di quan trQng tang cuang the che, luat phap, quy dinh, cuing nhu cacthong 1 nham dAm bao nang cao hon nura tinh minh bach vA trach nhiem tai chinhtrong chi tieu ngan sAch Nhieu khuyen nghi trong BAo cao Danh gia trach nhiemTAi chinh qu6c gia (CFAA) nam 2001 da vA dang dacc th,uc hien Vi du nhir viecgiam sat cua Quoc hoi va H6i dong nhan dan tinh ve ngan sach da dur,c nang 1lndang ke KhA nang tiep can cAc thong tin tai chinh cua dan chung ngay cang du,ac

nang cao Tuy vay, van con co m6t so thach thuc BAo cao tai chinh can du,ac duac

lap dung luc, chinh xAc vA phu hap han vai cac chuan miuc quoc te; suj giam satcua Quoc h6i va Kiem toan nhA nLuac Viet Nam can dircc cung co hon naa CAcbao cao kiem toan can phai durc cong khai Minh bach vA trach nhiem tAi chinhtai dia phuong cang can du,ac tang cuarng manh me Cong tac bao cao va kiemtoAn tai chinh, viec quan 1 vA dieu hAnh cac DNNN can phai cai thien dang ke.5.3 Chuong nAy trinh bay nghien c*u c,p nhat Bao cAo Danh gia trach nhiemTAi chinh quoc gia (CFAA) 2001 TrLrac het, n6 danh gia cac quy trinh h,ach toan

va bAo cao ke toAn trong khu vuc nhA nuac Sau do, thao luan ve churc nang giamsat trong khu v,rc nhA nuac Phan tiep theo tim hieu cong tAc bao cao tAi chinh vAkie^m toan trong cAc doanh nghiep nhA nuac Tiep do, xem xet cac buarc can phaithi,rc hien de tang curang chuc nang giam sat cach thurc su dung ngan sach

Ddnh gici tong hap chi lieu c6ng, dtdu thau mnua sani cong va trach nhiem tai chinh 2004

Hop 5.1: Nhirng btr&c tien trong hoat dong tang ctrong

trach nhi'm tai chinh & Viet Nam

Trong mo.t vAi nam qua, Viet Nam da c6 nhung tien bo vuo.t bfc trong hoat dong tang cuong trAch nhiem tAi chinh & cA khu v ,c nhA nuLrc va tr nhan Nhung bur6c tien nAy bao gom:

* Mot Dur an Cai cAch quAn Iy TAi chinh c6ng de tich hap, cAc he th6ng th6ng tin quAn Iy chu chot ve ngfn sAch vA kho bac, cung co syr noi ket giura quAn Iy ngfn sAch vai cAc muc tieu phAt trien cua Chinh phu, bao g6m viec thLrc hien he thong th6ng tin QuAn Iy Kho bac vA Ngan sach thong nhat (TABMIS) vA he thong Tai khoan thong nhat (UCOA)

* Lu,t Ngfn sach sua doi giup tao dieu kien cho qui trinh phan bo ngfn sAch minh bach hon vA qui dinh cAc thu tuc c6ng bo th6ng tin ngfn sach linh hoat han trong vie,c giai ngan vA su dung cAc quy de cho phep don vi chi tieu a cAc cfp c6 quyen t,r quyet dinh, khuyen khich cAc sAng kien tiet kiem vA du'ac giao nhieu quyen quyet dinh ngfn sAch 8

* Ludt Ke toan trong d6 xac dinh cac nguyen tac, cac yeu cau va pham vi hach toan c6 the

Ap dung duac; m6 ta cac loai tAi khoAn, he thong tai khoAn, bao cAo tAi chinh, viec c6ng

bo vA phat hAnh cung nhu kiem toAn vA thanh tra cAc bAo cao va giao cho Bo Tai chinh chiu trAch nhiem soan thAo vA ban hAnh cAc chuan mLuc ke toan phu hgp v&i cac tieu chufn bAo cao tAi chinh quoc te.9

* Mot Nghj dinh lAm ro trAch nhiem cua Kiem toan nha nmrac Viet Nam, gi&i thieu hoat dong kiem toAn nghiep vu de dAnh gia va nang cao nang suat, hieu quA hoat dong vA cho phep thue kiem toan tr nhfn ho tra Kiem toan nhA nur&c trong hoat dong kiem toAn.

* Mot Nghi dinh giao cho Thanh tra Chinh phu vai tr6 lA to churc chong tham nhung.

* Ban hAnh 27 chuan myrc kiem toan Viet Nam vA 16 chuan m,rc ke toAn Viet Nam durcrc xay duyng d,ra tren cac chufan murc qu6c te.

* Mot Nghi dinh ve kiem toAn doc ,ip quy dinh vi the cua cAc nhA kiem toan va cac cong

ty kiem toAn, xac dinh giA trj cua ket qua kiem toAn va liet ke cac truang h,p bat buoc phAi kiem toAn doc lIp.

* XuAt ban trong 3 nam lien tuc BAo cAo quyet toan ngfn sach nhA nuac da durac kiem toAn cung vai Dyx toan ngfn sach nhA nua&c da durac Qu6c hoi phe chuan.

* Mot Nghi dinh ve Dfn chu cor s&, yeu cau cac xa niem yet dura D,r toan vA quyet toAn ngan sAch len bang th6ng bAo.

Bat dfu mot nghien curu mang tinh chufn doAn ve tham nhung, sau khi c6 nghj quyet cua Ban chap hAnh trung trang Dang vAo thang 12 nam 2003 da kh&i dong mot nghien c(ru ve th,rc trang vA giAi phap nham dAy manh dau tranh chong tham nhang.

Quy trinh hach toan va bao caio ke toan trong khu vtrc cong cong

5.4 Nhu da m6 ta trong Chuong 4, Ludt Ngan sach nha ntruc 2002 giao cho

Kho bac nha nu&rc lA co quan chiu trach nhiem chinh tru6c Chinh phui ve hoat

8Nghi quyet 387/NQ-UBTVQHI I ngAy 17/3/2003 vA Nghj dinh 73/2003/ND-CP ngay 23/6/2003 ve lap va phan b6 ngan sach.

9 Nghj dinh 128/2004/ND-CP ngAy 31/5/2004 vA 129/2004/ND-CP ngay 31/5/2004 da duLac ban hAnh

hur6ang dan thuc hien Luat Ke toan.

Cac thW che dam baio tinh mninh bach va trcich nhiem gicai trinh trong tai chinh

d6ng bao cao tai chinh Chinh phu Chinh phui dang thuc hien mot du an thong nhatnham tang cuarng th6ng tin ve th,uc hien va quan 1 ngan sach, nhur mot phan cuaSang kien Cai cach quan Iy Tai chinh c6ng Ho,at dong nay bao g6m tinh gian vaday nhanh quy trinh chap hanh ngan sach; hop nhat cac quy ben canh ngan sach;thiet lap mot he thong Tai khoan thong nhat (UCOA) de dieu hanh ngan sach,quan 1y va hach toan ke toan t,ai Kho bac va thiet l,p th,uc hien mot he thong thongtin Quan 1l Kho Bac vA Ngan sach thong nhat (TABMIS) tur cap trung ircng dencac chinh quyen tinh Dau thau cho He thong Thong tin Kho bac vA Ngan sachthong nhat (TABMIS) dang diroc tien hanh vA dir kien bat dau trien khai he thongvAo dau nam 2005

cung co cong tac hach toan va bao cao cfia minh

Cac bien phap de cung co cong tac hach toan ke toan

5.6 De t,ao ra mot khuon kho thong nhat ve hach toan ke toan cho ca khu v,ucquoc doanh va ngoAi quoc doanh, Quoc h6i da thong qua Ludt Ke toan.'° Ludt nay(i) xac dinh cac nguyen tac, cac yeu cau va ph,am vi h,ach toan co the ap dungduoc; (ii) mo ta cac loai tAi khoan, he thong tAi khoan, bao cao tai chinh, viec cong

b6 va phat hanh cac thong tin nAy, kiem toan, thanh tra vA (iii) giao cho BO Taichinh chju trach nhiem so,an thao vA ban hanh cac chuan m,uc ke toan phui hap voicac tieu chuan bMo cao tai chinh quoc te Mot dieu khoan rat quan trong cuia luatmai nay Ia yeu cau tat ca cac don vi str nghiep vA don vi hanh chinh phai congkhai cac bMo cao tai chinh hang nam trong vong 30 ngAy sau khi duac cap c6 thamquyen thong qua

5.7 Quyet dinh so 130/2003/QD-BTC cuia Bo tru6ng Bo TAi chinh ban hAnhngay 18/08/2003 ve "Che do ke toan ngan sach nha nuoc vA hoat dong nghiep vuKho bac nha nuLoc" da giao nhieu quyen tu chui vA trach nhiem hon cho cac don vichi tieu trong viec duy tri tai khoan ngan sach vA chuan bi bMo cao De hr6ng danviec thi hAnh Quyet dinh nay, Kho bac da ban hanh Huang dan so 1193KB/KTngay 11/09/2003 dua ra hu6ng dan chi tiet ve: (i) noi dung, phuong phAp ghi so ketoan vA luan chuyen churng tir ke toan; (ii) phuang phap ke toan doi vai cac giaodich kinh te chui yeu; (iii) phuong phap luan ve ghi so cac giao dich ke toan vA (iv)phuong phap luan ve soan thao cac bMo cao tAi chinh va bMo cao ke toan quan tri.Giam doc va Ke toan tru6ng cua cac co quan thuoc Kho bac nha nuac chiu trachnhiem kiem tra cac bMo cao tAi chinh truac khi nop Han chot nop cac loai bMo caokhAc nhau cuing duac neu ro Mot he thong bMo cao nhanh phuc vu yeu cau quan 1ycuing duac xac lp de phuc vu cong tac giam sat cac cap cao hon

5.8 He thong ke toan 6 cap dia phuang cung duac tang cuang, vai viec banhanh Quyet dinh 141/2001/QD-BTC ngay 20/12/2001 ve cong tac ke toan a cap

'0 LuAt Ke toan (Nghi quyet so 03/2003/QH II thong qua ngay 17/06/2003 va c6 hieu luc tur ngay 01/01/2004.

D(inhI gici to'dng hap chi tieui c6ng, dCu thazii u71iwa salii c6ng vCi trdch nWhien tai chilih 2004

xa Quyet dinh nay dua ra mo.t phLrang phap ghi so ke toan dan gian va tinh giancho cac xa nho vai cac ngu6n hlrc va nang lrc han che

Cac bien phap de tang ctr&ng c6ng tac bao cao

5.9 Cac bao cao trong he thong Kho bac hien hanh da duaqc cai tien vai trong

tam d,at vao chi ngan sach cua cac nganh va chuang trinh quoc gia Mot so bMo caoquan trong se duac lIp hang ngay, 10 ngAy 1 lan va hang thang de dam bao s,rgiam sat thur6ng xuyen M6t diem khich 1 trong he thong bao cao mai Ia viec dira

ra cac bo cao ducc thiet ke phuc vu cong tac giam sat quan ly, nh6 do nhung bMocao nay c6 the durcae s* dung nhur nhu?ng cong cu quan Iy khi phan tich va ra quyet

dinh.'

Khuyen nghi

5.10 Mac du da co nhung buac tien dang ke nhung van con nhung ton t,ai trongquan Iy tai chinh c6ng nhur van con cac buc kiem tra vA tham tra xac minh trtnglap t,ai nhieu cap Cong tac bao cao tai chinh can duae ccung co va cai tien thongqua tinh gian so lrung bMo cao va lp cac bao cao ve tac dong cua chi ngan sach.Han nuCa, viec phan cap va giao quyen t,r chu quan Iy ngan sach d6i hoi phai cuing

co tinh trach nhiem va cOng tac kiem soat noi bo t,ai dia phuang va cac dan vi chitieu; cung co hau kiem; nhu cau hoAn thanh t,r dong h6a cong tac bao cao tai chinh

va ke toan; nhu cau hoan thanh cap thiet ve tang cu6ng nang Wl,c cua can bo quan

ly tai chinh cung nhu cua lanh dao dan vi va ke toan truang, nhung nguai ngay

cang phai chju trach nhiem n.ng ne han ve ho,at dong tAi chinh cua dan vi minh.

5.11 Trong qua trinh th,rc hien he thong thong tin Quan Iy Kho bac va Ngansach (TABMIS), can no l,uc tap trung vao: thiet ke lai he thong bao cao, phe chuankhuon kho thong nhat hien dai ve giam sat noi b6, tang cur6ng he thong giam sat

va danh gia va th,rc hien churang trinh dao tao toan dien He thong TABMIS can

bao dam rang luong thong tin giura cac dan vi trong ciing cap va giura cac dan vi a

cac cap phai du,ac dan gian h6a va h,ap Iy hoa Can giam sO Iu,ang bao cao d& tap trung xem xet cac trurang h,ap ngoai le va dap ang cac nhu cau ve giam sat He

thong nay can the hien mot khuon kho kiem soat noi bo hien dai, Ia mol truangkiem soat khuyen khich sur cai ma va d,ua tren mot he thong tham tra thong nhat

va tu d6ng hoa He th6ng kiem soat noi bo hien dai nay phai co kha nang bao cao

va danh gia tac dong cua chi ngan sach Chuang trinh dao tao can du,ac thiet kecho can bo 6 tat ca cac cap, dac biet Ia 6 cac cap chinh quyen dia phtrang, tang

cu6ng nhan thuc cua ho rang cac cong cu bao cao nay Ia cac cong cu quan 1y.

5.12 DGTHCTC 2004 khuyen nghi nhu sau:

"Nghj dinh so 10 ngay 16/01/2002 va Quyet dinh so 192 ngay 17/12/2001.

Ccic the cIdatim bao tinh minh bach va trcich nihien giai trinh trong tai chinih

* Can tien nhanh theo huang ap dung cac tieu chuan ke toan cong quoc te(IPSAS) va tieu chuan kiem toan quoc te.'2

Chuc nang giam salt trong khu vurc c6ng

Khuon kho chung

5.13 Ba ca quan chiu trach nhiem ve kiem toan va thanh tra trong khu vurc cong

la Thanh tra chinh phu, Kiem toan nha nuac va Thanh tra tai chinh cua Bo Taichinh Tuy nhien, vai tro cuia cac co quan nay van chura duac phan dinh c,u the vacon chong cheo Do han che ve kha nang va nguon luc, hien m6i co quan chi chuiyeu tap trung vao viec tuan thu cac quy dinh va luat le va vao tinh thong nhat cuacac bao cao tai chinh, chu chua quan tam day dui den den tinh kinh te, hieu suat vahieu qua trong viec sfr d,ung cac nguon l,uc cBng Danh gia ruii ro, cong na trongtrng dcn vi can duac tang cuarng Van phai d,ua nhieu vao kiem toan tur ben ngoai,

vi cac co quan nha nuac chua c6 chuc nang kiem toan noi bo

Kiem toan nha ntroc

5.14 De lam ro vai tro va quyen han cua Kiem toan nha nLuac, Chinh pha da banhanh Nghi dinh s6 93/2003/ND-CP ngay 13/08/2003 Nghi dinh nay thay the Nghidinh 70/1994/ND-CP ngay 11/07/1994 Nghi dinh mai van gi-u nguyen cac nguyentac neu ro Kiem toan nha nu&c la m6t don vi thu6c Chinh phu; Tong Kiem toannha nuac do Thu tuang Chinh phu bo nhiem va mien nhiem va chiu trach nhiemtrurac Chinh phu va Thu tuang ve moi hoat dong kiem toan; Tong Kiem toan nhanuac phai trinh Thu tLrung Chinh phu thong qua ke hoach hang nam, trung han vadai han cua Kiem toan nha nua&c va trinh ket qua kiem toan cho Thu tuang, Chinhphu hoac cac Bo du,ac kiem toan theo cac quy dinh cua Chinh phui Trach nhiem

va quyen han cua Kiem toan nha nurac duac neu ro nhu sau:

* Lam ro: (i) tinh chinh xac va hap phap cua quyet toan ngan sach tai tat

ca cac cap va bao cao tai chinh ca cac don vi su d,ung ngan sach nhanuac va (ii) su tuan thu luat phap va tinh kinh te trong viec quan 1y, sud,ung ngan sach nha nuac va tai san cong;

* De nghi cac don vi du,ac kiem toan suxa chaa sai sot, to ch*c lai va eaitien he thong ke toan, quan 1y tai chinh va kinh te cua cac don vi do;

* Dong gop y kien chuyen m6n vao cac ke hoach va d,u an quan trongtrong lhnh vrc chuyen mon cua minh, theo yeu cau cuia Chinh phu;

* Tham gia hop tac quoc te trong linh vuc Kiem toan nha nuac;

12 NHTG se ho trq viec ap dung cac tieu chuan ke toAn c6ng quoc te th6ng qua nguon tai tra cho Quy PhAt trien The che.

Dcatih gia tong hop chi tieu c6ng, dju thdu mua sam cong va trach nhiem tazi chinh 2004

* C6 the thue kiem toan vien tur ben ngoai de ho tro, trong hoat dong kiemtoan mien lA Kiem toan nhA nLroc phai giam sat va kirn tra ket quakiem toan

5.15 Nghi dinh so 93/2003/ND-CP ngay 13/08/2003 da dua ra mot so noi dung,chuan bi cho nhang buoc phat trien trong tuong lal, nhu sau:

* DOra ra khai niem kiem toan ket qua hoat dong (mac du nguyen tac vetinh kinh te da dto c c6ng nhan, nhung van chua xac dinh ro rang dto, ctinh hieu suat va hieu qua cua cac hoat dong quan 1y, su dung nguon taichinh c6ng);

* Sur tham gia tur giai doan dau cua kiem toan vien trong chu trinh chi tieungan sach, thong qua d6 d6ng g6p vao nhang van de lien quan den kicmsoat n6i b6 cua du an;

* Thue cac cong ty kiem toan tu nhan ho trc Kiem toan nha nuac tronghoat dong kiem toan Dieu nay se cho phep chia se cac ky nang va ytuong mai cua khu vuyc tu nhan (theo mot cach tiep can tien bo va c&in& hon)

5.16 Theo nhung thong le tot cua quoc te, to chuc kiem toan t6i cao can doc lap

va tach khoi quyen dieu hanh cua Chinh phui va bao cao trLuc tiep cho Qu6c hoi.Tai ky hop cu6i nam 2004, Quoc hoi da quyet dinh vi tri cua Kiem toan Viet Nam

Ia co quan d6c lap do Quoc h6i thanh lap Ludt Kiem toan nha nu&c dang dwrcso,an thao va se duac dQ trinh len Quoc hoi Luat Kiem toan nha nuac ducc hyvong la se nang cao vai tro va trach nhiem cua Kiem toan nha nLuac Viet Nam vatao mo6t cau noi chat che vai Luat Ke toan mai (ban hanh 17/06/2003)

5.17 Mac du vay, van d8 ve tinh minh bach den nay van chua du,ac dAm baobang mo.t the che ro rang, triet de Dieu 2, Nghi dinh 93/2003/ND-CP de cdp den

"theo quy dinh cua phap luat" mo.t tinh huong ma c6 the m& dur6ng cho viec tangcu6ng tinh minh bach dLuai dang cac luat hay quy dinh duac ban hanh sau nay.Hien tai, ket qua kiem toan chua dixcc c6ng bo kip th6i va chi co the cong b6 vai

si,r cho ph6p cua Chinh phu Vi du, viec kiem toAn cac bao cao tal chinh nam 2003cua Ngan hang nha nuac Viet Nam dur,ac bat dau tien hanh tir 04/2004 va Chinhphu d,u dinh g*i m6t ban ket qua kiem toan cho Quoc hoi sau khi hoan thanh

5.18 Chinh phu dang xem x6t van de nay thong qua cac chinh sach nham caithien tinh minh bach va str tham gia cua nhieu dcoi tuoang vao chu trinh ngan sAch.Ludt ngan sach mai - ducc thong qua vao thang 12 nam 2002 va c6 hieu l,rc tithAng Gieng nAm 2004 - qui dinh cac bao cao ket qua kiem toan ve ngan sach phaicung durac trinh cho Quoc hoi, Chinh phu va cAc ca quan khac trong d6 c6 Hoidong nhan dan Hoi dong nhan dan du,ac quyen tur quyet dinh trong viec pho bienbao cao nAy cho cac thAnh vien cua minh Mac dii c6 nhung cai thien n6i tren, khanang tiep can tr,rc tiep cuia dan chung d6n cac bao cao kiem toan do Kiem toan nha

Cnc the che dcam baco tinh minh bach va trach nhienm gicai trinh trong taii chinh

nuac tien hanh van rat han che Sau khi Ludt Kiem toan durac ban hanh va thuchien, tinh hinh nay chac chan se duac cai thien

Thanh tra chinh phu

5.19 To ch*c va ch*rc nang cuia Thanh tra chinh phfi duac qui dinh theo Phap1lnh thanh tra (nam 1990), Ludt giai quyet khieu nai va to cao (1998) va Phap Ienhchong tham nhuing (1998) T6ng thanh tra chinh phi tuong duong bo tru6ng Vi trinay do Chu tich nu&e bo nhiem tren co sa de nghi cua Thu tu&ng Chinh phui vaduac Qu6c hoi th6ng qua Chanh thanh tra cua mot bo do Thu tturng bo nhiemtren co sa de nghi c6a Bo trar&ng vA dong y cua Tong thanh tra chinh phu Do vay,

ca cca quan hanh phap va co quan thanh tra deu c6 tieng n6i trong viec hla chonthanh tra vien

5.20 Thanh tra chinh phui c6 cac chrc nang chinh sau: (i) thanh tra viec tuan thuphap luat cua cac co quan hanh phap trong moi linh vurc hoat dong cua minh, baogom tai chinh, kinh te, quan doi, canh sat, qu6c phong, v.v; (ii) giai quyet moikhieu nai phap Iy va (iii) h trrq Chinh phu trong viec giai quyet khieu nai cuia nhandan trong lhnh v,rc hanh chinh Xet tren goc d, nay, Thanh tra chinh phu hoat d6ngvoi chrc nang nhux m6t co quan thanh tra h6a giai

5.21 Phap lenh thanh tra nam 1990 duac c6ng nhan Ia kh6ng con phu h,p nura

va can co m.6t khu6n kh6 phap Iy m6i cho vai tro mo&i cuia hoat d6ng thanh tratrong nen kinh te thi tru6ng Chinh phu dang trong qua trinh sap xep hop Iy h6achrc nang thanh tra Ludt Thanh tra vira duqc Quoc h6i thong qua nam 2004 Muctieu cua no la xac dinh ro hon vai tro va trach nhiem cua Thanh tra chinh phu;phan dinh ro ranh gi&i giua khieu nai hanh chinh (co the dan den xu phat hanhchinh) va bu6c t6i (Id su t6 cao cua nguai dan ma co the dan den ket luan cua toa

an Ia ph,am phap) vA cung cap m6t khu6n kh6 ro rang han ve ch6ng tham nhung.

5.22 Tru&c day, Thanh tra chinh phu vA Kiem toan nhA nu&c cuing co nhangchuc nang gi6ng nhau va trung lap Trong tuarong lai, Kiem toan nha nuc se du,ctrao quyen phap Iy nhieu hon so v(ai vai tro truyen thong tru&c day Ia dam bao s,rtuan thu luat phap Vai tro cua Thanh tra chinh phu se Ia dam bao viec dat du,rc

cac muc tieu qu6c gia Ban than Thanh tra chinh phu cang nhan thay nhu cau phaithong nhat he thOng luat phap hien tai va lam ro vai tro va trach nhiem cua cacthanh tra vien Luat Thanh tra m&i du,ac ban hanh nham giai quyet nhung van denay bang viec giao nhiem vu ro rang hon cho cac thanh tra khac nhau Chinh phueung yeu cau cac thanh tra vien phai lap ke hoach va ph6i hap t6t, hang nam thanhtra moi doanh nghiep mot lan vai thai gian toi da Ia 30 ngay

5.23 Ngoai ra, v6i Nghi dinh s6 46/2003/ND-CP ngay 9/05/2003 cua Chinh phu,Thanh tra chinh phu da duac trao nhiem vu 1a m6t co quan ch6ng tham nhung.Thanh tra chinh phi se phai (i) rA soat lai toAn b6 he th6ng luat phap de giam thieucac quy dinh tao dieu kien cho tham nhung; (ii) tap trung vao viec phong ngura;

Deii,ih gia tO7ig h(yp clhi Iieu cing, dcu ihau nhua sani cong va trcich n/hien taii chinh 2004

(iii) chiu trach nhie.m ve viec k khai tai san cua cong ch*c nha nuac va xu Iynhanh cac to cao cOa nhan dan

5.24 Cac bien phap tren chi ro phuang hux&ng m6i cua ch*c nang thanh tra Tuynhien, nhie.m vu mnai nay lA mot thach th*c lan doi vai Thanh tra chinh phu, doh,an che ve ngu6n I,rc can bo thieu cac phurng tien dieu tra hien dai vA thieungu6n luc de pho bien va dao tao Thanh tra chinh phu cuing dang tra giup cac bongAnh tang cuarng ch*rc nang thanh tra cua minh, nhu Ia thanh lap mot bo ph$nthanh tra trong Bo, Ke hoach va Dau tu co nhie.m vu tien hanh thanh tra viec tuanthu phap luat, dieu tra cac khieu n,ai, to cao vA cuoi cung Ia th,rc hien ch*rc nangkiern toan noi bo

Chuc nang thanh tra tai chinh cua B6 Tai chinh

5.25 Thanh tra tAi chinh Ia mot don vi thuoc Bo TAI chinh Ch*rc nang chinh cuan6 Ia tien hanh thanh tra cac van de tAi chinh cua tat ca cac t6 ch*rc qu6c doanh vangoAi quoc doanh co su dung nguon tien cua nhA nuac vA xem xet, giai quyet moikhieu nai vA to cao lien quan den moi van de trong linh vurc tAi chinh cong Thanhtra tAi chinh co ph,am vi hoat d6ng rat rong, tuang t,r nhu cua Thanh tra chinh phu

vA Kiemn toan nhA nuac

5.26 De hap Iy h6a hoat dong thanh tra nham tranh chong cheo n6 lIrc cua nhieu

ca quan, Chinh phu da tien hanh mot so bien phap sau: (i) ap dung thanh tra tur xathong qua danh gia rui ro sau khi xep loai vA Il,a chon mau de thanh tra; (ii) d6i turdanh gia hau kiem sang xem xet hoat dong hien tai vA tap trung vao phong nguia si,kem hieu qua va lang phi va (iii) nhan manh vai tro cua can bo thanh tra nhu mot

nhA tur van ve quan Iy d& hoan thien cac thu tuc va he th6ng, hon Ia phat hien cac

sai s6t vA x*r ph,at nguoi vi pham Nhung n6 Ilrc tiep theo tap trung vao thiet lap hethong giam sat va theo doi viec th,uc hien cac khuyen nghi cua kiem toan vA giaiquyet cac trua'ng h,ap vi pham c'ua ca quan hanh phap, bao gom ca viec ap dungthLrang cho giai quyet nhanh vA phat cac tru6ng hap lam cham

* Dam bao tinh doc lap cua Kiem toan nha nu&c Viet Nam bang cachchuyen ca quan nay thanh co quan chuyen mon hoat d6ng d6c lp theophap luat do Quoc hoi thAnh lap

* Cai thien tinh minh bach cua qua trinh giam sat bang cach cong khai vebao cao kiem toan vai nguai dan vA thuc day nhu cau nang cao tinh

Ccic lhe' cle' dCainl bcio tinh mninh bach vaz trach ,,hiemn gicii trinh trong tcii chinh

trach nhiem thong qua viec khuyen khich nhan dan va cac phuang tienthong tin dai chuing trao doi ve cac van de quan Iy tai chinh cong

5.28 De tang cuang chuc nang giam sat hon nua trong khu vurc nha nuac,DGTHCTC 2004 khuyen nghi can hoap Iy h6a han nura vai tro va trach nhiem cuachurc nang kiem toan va thanh tra: Vi du nhu xem xet viec thiet lp ch*c nangkiemin toan noi bo tru6c het a cap bo de thay the dan ch*c nang thanh tra hien naytai moi bo

5.29 Can no luc n n nua de danh gia va sua doi tat ca cac so tay hu6ng dan vavan ban hu&ng dan hien tai ve kiem toan va thanh tra, lam cho nhung tai lieu naythOng nhat vai cac pham vi va m,uc tieu duac sua doi Ngoai ra, kiem toan vien vathanh tra vien can phai duac dao t,ao cac ky thuat kiem toan ket qua hoat dong,danh gia tinh kinh te, tinh hieu qua va hieu suat hoat dong cua don vi duarc kiemtoan theo thai gian

Bao cao tai chinh va kiem toan tai cic doanh nghie.p nha ntr&c

va doanh nghie.p tr nhan

5.30 Co che bao cao tai chinh va kiem toan trong doanh nghiep cu1ng lien quanden quan Iy tai chinh cong do khu v,rc nha nuac bao gom ca cac doanh nghiep nhanuac (DNNN) Trong linh v,uc nay, nhung cai cach 16n da duac tien hanh nhungvan con mot so thach th*rc dang ke

Cac chuan mtrc ke toan Viet Nam

5.31 Hien nay, cac doanh nghiep hoat dong a Viet Nam phai tuan theo cac chuanmurc ke toan Viet Nam, dixac qui dinh bai cac bMo cao thue va bao gom mot hethong cac tai khoan va mau bMo cao chuan Tuy nhien den nay, Bo Tai chinh ddban hanh cac chuan murc suta doi, nhung viec xay durng va ap d,ung cac chuan mi,rcnay chua tien trien nhu ke hoach ban dau Den nay, 27 chuan murc kiem toan VietNam va 16 chuan m,rc ke toan Viet Nam dc duqc xay durng va ban hanh.1 3 Themvao do, Bo Tai chinh da ban hanh hu6ng dan th,rc hien cho 10 chuan murc ke toan

Viet Nam dau tien duac ban hanh vao nam 2001 va 2002.

3 NHTG d5 ho tro n6 lLfc nay th6ng qua khoan vien tra cho Quy Phat trien The che trong 3 nam viua qua.

4 Luat Ke toan so 03/2003/QH I I th6ng qua ngay 17/06/2003 va c6 hieu ILryc ti ngay 01/01/2004.

DLnh ghi tong h.p chi tieu c6ng, ddu thau mnua samn cong va trach nhiem tii chinh 2004

Ludt nAy dA lAm ro giua ke toan tai chinh va ke toan quan tri vA neu ro r-ang Bo TAichinh chiu trach nhiem hui6ng dan ve vie,c ap dung ke toan quan tri

Nghj dinh 105/2004/ND-CP ve kiem toan doc l.ap

5.33 De thuc day ho,at dong bao cao tai chinh minh bach cua cac doanh nghiep,Chinh phu da ban hanh Nghi dinh 105/2004/ND-CP ngay 30/03/2004 ve kiemtoan doc lap Muc dich cua Nghi dinh nay Ia quy dinh vi the cua cac kiem toanvien va c6ng ty kiem toan, xac dinh gia tri cua cac ket qua kiem toan va liet ke cactruang hap bat buoc phai yeu cau kiem toan doc lap Nghi dinh nay dua cacDNNN va tu nhan ve cang mot nh6m phai dap ung cac yeu cau nhu nhau

5.34 Vi du, bao cao tai chinh cua cac doanh nghiep va to churc khac sau day phai

do cac kiem toan vien doc lp kiem toan: cong ty co phan va cong ty trach nhiemhuiu han, DNNN, doanh nghie,p co von dau tu nLrac ngoai va doanh nghiep hoatdong trong cac linh vuc tin dung, ngan hang, bao hiem vA phat trien Tuy vay dieunay khong ap dung vai cac DNNN da duac dura vao ke hoach kiem toan hang namcua Kiem toan nha nuac vA cac cong ty da niem yet tren thi truang ch*ng khoanphai hoat dong theo luat va cac quy dinh ve giao dich ch*rng khoan

5.35 Cung trong Nghi dinh nay, Chinh phu khuyen khich moi to ch*rc m6i cackiem toan vien doc lp tien hanh kiem toan hang nam cac bao cao tai chinh cua toch*rc d6 Tuy vay, cac DNNN va cac dur an dau tr duac dua vao chtrung trinhkiem toan hang nam cua Kiem toan nha nuac thi kh6ng phai kiem toan d6c laptrong nAm d6 Dieu nay nham phong truang hap cac ca quan giam sat khac nhaukiem toan cung m6t DNNN trong cung m6t nam tai chinh

5.36 Nghi dinh neu ra cac tieu chuan cua kiem toan vien d6c Idp va quyen, nghla

vu cua hQ bang viec thiet lp ro rang khu6n kh6 hoat dOng cua cac c6ng ty kiemtoAn d6c lap: cac loai cOng ty kiem toan, viec thAnh lap, t6 ch*c va quan Iy cacdoanh nghiep nay, cac loai dich vu du,ac cung cap, ch*rc nang va nghia v,u cuacOng ty Nghi dinh cung dua ra danh sach cac hoat d6ng bi cam doi v6i c6ng tykiem toan, bao g6m thOng dong vai cOng ty durac kiem toan, tham nhung va cachoat dOng phi phap khac Nghi dinh cuing m6 ta cac dac diem can thiet cua m6tbao cao kiem toan, cac dieu kien de m6t c6ng ty kiem toan nurac ngoai duac phephoat d6ng kinh doanh & Viet Nam

5.37 Nghi dinh dura ra m6t khuon kho de tang cua6ng hoat d6ng thanh tra cacdoanh nghiep va cac to ch*rc khac, nhu cac to churc phi Chinh phu va to chu]rc phiIai nhuan vA dat cac doanh nghiep tu nhAn cuing nhux DNNN len cang m6t ban can.Vai tro cuia Chinh phui trong ho,at d6ng lap chien lurc, ke ho,ach va phat trien cu'anghe kiem toan d6c lp tren ca nui&c cuing ducrc xac dinh Nhtng trong tuong lai,vai tro nay can phai ducac chuyen dan sang m6t ca quan chuyen mOn Cuing canphai cfing co^ hiep h6i chuyen mon cua cac ke toan vien NgoAi ra, ch*rc nang kiemtoan nai b6 trong cac doanh nghiep tu nhan va DNNN van con yeu hoac chua co

Cdc the chef dcim baio tinh minh bach va trach nhiem giai trinh trong tai chinh

5.38 Ludt DNNN mai xac dinh tu cach phap Iy va m6 hinh hoat dong ciua cAcDNNN, cho ph6p DNNN durcc dieu chinh bai Ludt doanh nghiep neu cAc doanhnghiep d6 lua chon tur b6 tu cach Ia DNNN cuia minh va chuyen thAnh cong tytrach nhiem huu han mot thanh vien va don duang de co phan h6a doanh nghiep.Tuy nhien, Luat van chiua yeu cau ro rang tinh doc l.p giura Hoi dong quan tri vaBan giam doc (Tong giam doc van co the Ia thanh vien cuia Hoi dong quan tri).QuAn tri doanh nghiep cuia cac DNNN d6i h6i phai co nhung cai thien dAng ke.Can phai co mot chuang trinh dao tao toan dien ve quAn tri doanh nghiep hien daicho cac nha quAn 1 va giam doc ciia cAc DNNN.15

Khuyen nghi

5.39 DGTHCTC 2004 khuyen nghi can can nhac Ap dung cac bien phAp sau:

* DAm bAo viec ap dung cAc chuan miuc ke toan va kiem toan mai duacsura doi tai cac DNNN 16m (cac tong cong ty)

* Soan thAo mot luat chung cho cAc DNNN vA doanh nghiep ngoai quocdoanh de cAc doanh nghiep nay phai dAp urng cAc yeu cau nhu nhau vevai tr6 va trach nhiem cua doi ngui quAn 1y, TOng giam doc, Hoi dongquAn tri va Ban kiem soAt

* Tang cuang churc nang kiem toAn noi bo trong cAc DNNN vA thanh 1lpmot hiep hoi chuyen mon cac kiem toan vien noi bo

5.40 Thiuc hien cac khuyen nghi n6i tren d6i h6i phai quan tam dac biet den tangcubng vai tr6 cuia Hiep hoi Ke toan va Kiem toAn Viet Nam vai tu cach Ia mot caquan chuyen mon Ciing can phai co mot chuang trinh dao tao toan dien cho cacgiam doc vA cac can bo dieu hanh cuia cac doanh nghiep Churc nang giAm sat cuiaCuc Quan 1 Tai chinh doanh nghiep cuia Bo Tai chinh can dutc tang curng thongqua viec dat ra cac yeu cau lien quan den ca che quAn tri doanh nghidp, chinh sAch

ke toan va bao cao tai chinh, ty le sinh 16i vA chinh sach chia co turc Ca quan dacbiet nay so hoat d6ng v6i tu cach la mot trung tam nguon luc ho tra cho cac caquan chinh phu a cap thap han trong viec giAm sat cAc DNNN tai dia phuong d6

va cai tien ky nang quAn Iy ke toan tai chinh tai dia phuang Cung can ban hanhcac hux6ng dan ve chuyen doi tu cach phap Iy cuia cAc cong ty kiem toAn sang loaihinh cong ty hap danh va ve loai hinh cong ty hap danh (trach nhiem huu hanhoac vO han) cho cAc cOng ty kiem toAn

Giam sit cuia ngtr&i dan

5.41 Nhung thOng le tot tren the gi&i deu cho rang su giam sAt doi vai cAc caquan va Chinh phui se c6 hieu quA han neu nhu cong ching c6 the tiep can de dang

NHTG dang ho trgy Hoc vien TAi chinh tang cumng chuarng trinh dao tao ve quan tri doanh nghiep hien

dai,

Dcinh giai tong hop chi tieu c6ng, dau thau mua sam c6ng va trach nhiem tai chinh 2004

cac th6ng tin tai chinh c6ng Chien luaoc Cai cach Hanh chinh cong neu ro "Danchu vA tinh minh bach trong linh vuc tAi chinh cong se dtuac thurc hien, do vay moi

thong tin ve chi tieu tAi chinh se duac cong b6 cong khai."'6

5.42 Vao nam 1998, lan dau tien ngan sach duac cong khai trong Nien giamthong ke hang nam do TOng cuc Thong ke phAt hanh, cung nhu trong Bao caoThong ke Tai chinh Chinh phui cua Quy Tien te Quoc te (IMF) Quyet dinh182/2001/QD-TTg ngay 20 thang 11 nam 2001 neu ro th6i diem, hinh thtc va noidung cong khai ngan sach nha ntuac Vao thang 3 nam 2002, Chinh phu da phAthanh bao cao quyet toan ngan sach nhA nuac da durac kiem toan nam 2000 culngvoi Dui toan ngan sach nam 2002 vA thong le nay van duac tiep tuc hang namtrong cac nAm 2003 va 2004

5.43 Ludt Ngan sach nhA nurac nam 2002, c6 hieu lirc tit thang Gieng 2004, quydinh "dur toan ngan sach, quyet toan ngan sach vA ket qua kiem toan cua ngan sachtrung urong, ngan sach dia phurang, don vi du toan ngan sach, cac to chuc su dungvon ngan sach, phai dtrcac cong khai." Moi khoan chi tieu hien deu duac cong bo,trong d6 c6 ca thong tin ve chi cho qu6c ph6ng Ludt Ngan sach nha nuac nam

2002 c6n yeu cau bao cao quyet toan ngan sach phai dtrcac cong bo trong vong 18thang tir khi ket thuc nam tai chinh va cho den nay Chinh phui da tuan thu yeu caunay

5.44 M.c du c6 sty khac biet 16n giua cac tinh vA trong ciung tinh va mot so tien

bo da dat duac trong mot vAi nam qua, thong tin a cap dia phuong van c6n kemminh bach hon rat nhieu Theo Quyet dinh s6 225/1998/QD-TTg, thOng tin vengan sach can dtruc cong khai De kiem tra muc da thuc hien yeu cau nAy, B6 Taichinh da soan thao mot bao cao hang nam dtra ra chi tiet bao nhieu tinh, b6 va coquan trung uong thuc hien yeu cau ve cOng khai thOng tin va lieu noi dung ciingnhu hinh thurc thOng tin cOng khai c6 diing theo yeu cau hay kh6ng Theo tOng hapcua B6 Tai chinh nam 2002, mac dui phan lan cac tinh deu g*i bao cao ve B6 Taichinh nhung lai kh6ng cOng bW toan ba cac so lieu cap tinh Dieu nay trai nguarcvai s6 lieu t6t hon nhieu cia cac b6 vA co quan trung uarong, 90% da cOng bo kehoach va quyet toan ngan sach cia minh

5.45 Theo Nghi dinh cuia Chinh pha s6 29/1998/ND-CP vA s6 79/2003/ND-CP

ve Dan chui cap co sa hinh thAnh nhu cau doi v6i cac xa phai niem yet c6ng khai

ke hoach vA quyet toan ngan sach len bang tin, trao doi ve ngan sach vA bAo cao

ngan sach trong H1i dOng nhan dan xa va phat len dai truyen thanh M.c di mot

so xa da theo ding hu6ng dan nay, van c6n nhung nhieu ton tai ve mac d6 tuanthu Nghi dinh nay tren toan quoc Nhin chung, can co str quan tam hon nua dentinh minh bach va trach nhiem tai chinh 6 cap chinh quyen dia phtrong Trongturng lai, can lru y den ca phia cung va cau ve thong tin de thic day m6t moi

truang co str chia se thong tin vA trach nhierm tot hon

16 Phan 4.6 Chien liuac cai cach hanh chinh cong ban hanh theo Quyet dinh so 136/2001/QD-TTg ngay 17 thang 9 nam 2001.

Cac the che dcam bao tinh minh bach va trach nhiem giai trinh trong tai chinh

5.46 Can phai liu y rang tai cac don vi sur dung ngan sach, m6t so thanh turu dadat duqc, it nhat Id tren khia canh luat phap Vi du, cac tru6ng hoc phai niem yetcong khai ngan sach cuia minh, trong d6 neu chi tiet cac ngu6n thu, cac khoan phi

va d6ng g6p, cuing nhiu viec su dung cac nguon lurc nay Tuy nhien, van con chua

ro t.ap hap duac day du cac qui djnh, yeu cau nay dUQc thurc hien den mrc dQ nao,bao nhieu truang thuTc su niem yet cong khai ngan sach cua minh va muc dQ chitiet, chinh xac ra sao Dong th6i cuing khong chac chan Id lieu ngu6i dan c6 khanang va nang Ilic dui de sur dung cac thong tin d.roc cung cap nham dam bao rangchinh quyen dia phuong phai co trach nhiem hay khong

5.47 Thui tua6ng Chinh pha vira ban hanh Qui che suxa doi ve cong khai tai chinh(Quyet dinh 192/2004/QD-TTg ngay 16/11/2004) de ma rong va chi tiet h6anhurng thong tin can duac cong khai Cung can luu y them ve su phat trien cuiatrang tin dien tur cuia B6 Tai chinh, tren d6 c6 the tim thay moi thong tin tai chinh

da duqc cong bo va cac van ban phap luat da duac ban hanh.'7 Ludt Ngan sach nhanua&c sura d6i yeu cau cac bao cao kiem toan cuia cac ca quan chinh pha phai duqccong khai Tuy nhien, den nay cac quy dinh hu6ng dan thuc hien van chua durcban hanh day dui

Khuyen nghi

5.48 DGTHCTC 2004 khuyen nghi:

* Can tiep tuc giam sat mot cach he thong viec cong khai ngan sach vaquy tai chinh a cap dia phuong va khuyen khich cac tinh vA huyen giamsat xem co bao nhieu truang hQc, co sa y te va don vi thu hiu6ng ngansach c6ng khai ngan sach va cac quy tai chinh

* Can cOng khai bao cao hang nam vai cac s6 lieu chi tiet va th6ng nhat

ve chi tieu cong a moi tinh

* Hang namn can lap va cong bo "Sach bao cao cuia Chinh phu ve ngansach" giai thich m6t cach de hieu n6i dung cua ngan sach va moi lien he

cuia ngan sach vai cac muc tieu va chien Iuqc phat trien quoc gia

Hanh dong chong tham nhiing

5.49 Dang va C;hinh phu da quyet dinh day manh ch6ng tham nhuing Ban Chaphanh Trung uang Dang da thong qua m6t Nghi quyet ve ch6ng tham nhung cohieu lrc tur thang 12/2003 Ket qua IA, Chinh pha da quyet dinh tien hanh danh gia

ve tham nhung, vai sur h6 tra cuia cac nha tai tra Danh gia chan doan nay nham

xac dinh nguyen nhan cuia tham nhung, nhang diem manh va yeu cua cac sangkien chong tham nhang trtrc day va de xuat cac bien phap cu the de giam thamnhung

W Website nay Id: www.mof.gov.vn.

Danh gia tong hqp chi tieu c6ng, ddu thdu mua sam cong va trdch nhiem tii chinh 2004

Khuyen nghi

5.50 DGTHCTC 2004 khuyen nghi:

* Can sam hoan thanh c6ng tac danh gia chan doan tham nhfing va dambao c6 thirc hien cac bien phap thIch hop dua tren ket qua danh gia

6 PHAN CAP CHO CHINH QUYEN CAC DIA PHLJONG

Gi&i thie.u va tong quan

6.1 Quan 1I qua trinh phan cap cho cac co quan chinh quyen dia phuong la mot

thach th*rc doi vOi nhieu quoc gia tren the giai Phan cap tham quyen ve tai chinh cho chinh quyen cac dia phuong mang lai nhung co hoi l6n sau day: viec dia phuong quan 1y ngan sach c6 the giuip huy dong va phan bo ngu6n luic hiMu qua hon va lam cho cung cap dich vu phii hap han, dap uTng tot hon nhu cau va mong muon cua nguai dan dia phuong vai hieu qua cao han phui h.p vai dieu kien va tinh hinh cu the tai dia phuang Nhung neu phan cap kh6ng t6t se dan den nhung

rui ro: su chong cheo, lam suy yeu su dieu phoi trung uong va dia phucrng, tang

bat binh dang va lam xuong cap dich vu trong mQt so nganh quan trQng.

6.2 Trong th.p ky qua, Viet Nam da thurc hien mQt chuong trinh phan cap quy m6 ma nen tang quan trong Ia Ludt Ngan sach nha nu6c nam 1996 Ket qua dat duac la phan cap da duoc thuc hien mot cach manh me va c6 xu hua6ng ngay cang tang ln, qua d6 ngan sach chinh quyen dja phuong tir cho chiem 26% tong chi tieu nam 1992 da chiem 43% trong nam 1998 va 48% nam 2002 Sau 5 nam thuc hien, mac dui c6 nhieu tien bQ, Chinh phu van nhan thay mQt s6 nQi dung trong Ludt can duac cAi thien Vao nam 2002, mQt Ludt Ngan sach nha nuac mai da

duoc thong qua, cho phep thuc hien tinh lien tuc trong he thong phan cap Ngoai

ra, xet tren nhieu khia canh, Ludt mai ciing the hien nhieu su cai thien so vai Luat nam 1996.

6.3 Chuong nay danh gia diem manh va diem yeu cuia he thong phan cap hien nay a Viet Nam va de xuat cac bien phap de tang hieu nang va tinh cong bang cho hoat dOng cuia toan he thong dua vao Ludt Ngan sach nha nuac m6i Chuong nay

di sau phan tich m6t so van de co ban, gom co cau theo nganh doc cu:a chinh quyen, giao nhiem vu chi va cac nguon thu, he thong tra cap va qua trinh ngan sach a cac cap dia phuang, tinh minh bach, trach nhiem giai trinh va van de huy dQng von cua dia phuong.

Cr cau cac cap chinh quyen vi phan cap nhie.m vu chi

Cor cau cac cap chinh quyen

6.4 Viet Nam c6 4 cap chinh quyen Ca nuac duac chia thAnh 64 tinh/thAnh,'8v6i dan so khoang tir 0,3 trieu den xap xi 5,5 trieu ngu6i, trong do co 5 thanh pho

18 Ba tinh mai dtrcc thanh lap nMm 2003.

DOnh gia tong hap chi tieu c6ng, ddu thau mua sam cong va trach nhiem tai chinh 2004

lan nhat trtrc thuoc trung urang (ngang hang vai cap tinh) la HA Noi, thanh pho HOChi Minh, Hai Phong, DA Nang va Can Tho Cac tinh/thAnh pho durac chia thAnh

643 huyen vA so huyen tren lai duacc chia thAnh 10.602 xa

6.5 0 cap trung urang, quyen lap phap thuoc ve Quoc hoi, ca quan mA theo dieu

84 cia Hien PhAp c6 trach nhiem quyet dinh ngan sach nha n.r6c Ngan sach nhantruc gom kh6ng chi ngan sach cua chinh quyen trung uong mA con ca ngan sachtong h.p cia cac cap tinh - huyen - xA Ve mat hAnh phap, Thu tu6ng Chinh phu IAngu6i d*rng dau Chinh phi Thi tu6ng vA cac thAnh vien khac cia Chinh phu doQuoc hoi bo nhiem 0 m6i cap chinh quyen thap han cuing c6 co quan quyen Iurc

nhA nurc do dAn bau lA Hoi dong nhAn dan va ca quan hAnh phap Ia Uy ban nhandAn do Hoi dong nhan dAn bau ra

6.6 Co cau cia ngan sAch mang tinh th* bac: Ngan sach m6i cap kh6ng chi

d.rqc Hoi dong nhan dan cap d6 quyet dinh mA con phAi durcc chinh quyen captren phe chuan Chinh quyen a moi cap hoat dong theo mot he th6ng song tringIAnh dao vA chiu trach nhiem giAi trinh Tai mot cap hAnh chinh nhat dinh, Uy bannhAn dan chiu trach nhiem tra6c Hoi dong nhan dan va xet cho cang Ia ngua6i dAndia phurong (Hoi dong nhAn dAn a dia phiuang duac bau qua bo phieu pho thong).Dong thai, ca quan chinh quyen d6 cing phai chiu trAch nhiem truac chinh quyencap tren va cuoi cang lA chinh quyen trung uang Bat ky quyen han nAo durac coquan nha nu6c tai dia phuong thtrc hien thong qua Hoi dong nhan dan vA Uy bannhan dan, g6m ca ngan sach da duac quyet dinh, cuing nam durai su giam sat cua

Quoc hoi Co quan nAy co tham quyen bai bo cac quyt dinh bat hap Iy cua Hoi

dong nhan dan

6.7 Mot van de quan trong lA m6i quan he mang tinh thu bac cao giua cac capchinh quyen theo mo hinh "bup be Matrouchka" cuia co cau ngan sAch, theo do xabAo cao len huyen, huyen len tinh vA tinh len trung uong Cai cach trong Inh vurcnAy the hien trong Ludt Ngan sach nhA nuic nam 2002, qua do trao cho chinhquyen cap tinh quyen tur chii dang ke trong viec t6 chuc ngan sach cia chinhquyen huyen vA xa Dieu nAy phAn anh nhu cau thich urng vai nhuing nhu cau vAtinh hinh da dang trong quan he gifra tinh vA cap du6i Trong turong lai dai han, khitrAch nhiem giAi trinh, tinh minh bach vA nang Irc cia chinh quyen dia phurang dadurac tang cuang, Chinh phu co the quyet dinh xem xet kha nang tur bo mo hinh

"buip be Matrouchka" va nang cao hon nfra m*rc do doc l.p vA ttr chu ve ngan sach

6 turng cap chinh quyen

6.8 Viec cAc tinh co the chi dong trong phan cap quan Iy ngan sAch cho cac capdur6i vAo thai diem nAy co mot s6 lai ich, no cho phep chinh quyen dia phuongquan Iy ngan sach duac giao pha hap v6i str da dang vA khac biet giua thAnh thi vAnong thon, gifra mien nui va ving d6ng bang Ca che nAy co kha nang tao dieukien cho huy dong vA phan bo nguon ilc cong bang vA hieu qua hon Tuy nhien,phuong thtc nAy cung co nhfng rui ro nhat dinh Quyen tu chi cao hon cho cactinh co the giAm su dAm bao rang chinh sAch cia trung uong se diruac thtrc hien

Phan cap cho chinh quyen ccic diaphtrong

nhu mong muon a cap huyen va xa Chang han, cac muc tieu cuia chinh quyentrung uong ve binh dang theo dia 1y va giam ngheo c6 the bi anh huaong neu chinhquyen cac tinh quyet dinh giut lai nhang nguon thu do ho quan Iy va chuyen nhieunhiem vu chi quan trong xu6ng cho huyen va xa, dan den sir le thu6c nhieu honvao s6 b6 sung cua ngan sach cap tren trong can d6i ngan sach cac cap nay Ketqua so ket Ludt ngan sach ducc thuc hien thang 9/2004 chura cho thay str xuat hien

ro net cua tinh trang nay song day cuing Ia m6t van de can xem xet trong tuong lai.6.9 Mot va-n de nfta c6 lien quan lA lieu quy m6 cac xa c6 qua nh6 de cung capdich vu c6ng mot cach hieu qua hay kh6ng, bai kh6ng tan dung duac tinh kinh tetheo quy mo 16n Tuy nhien, nhutng vuo6ng mac nay sinh tur quy mo nh6 c6 theduac giai quyet thong qua hap nhat (tur nguyen hay bat buoc) cac xa nh6, khuyenkhich cac xa lien ket vai nhau cung cap mot s6 dich vu nhat dinh, hoac cho phepkhu virc ttr nhan cung cap dich v,u cong Mot kha nang nura la giao lai cho chinhquyen cap cao hon mot so nhiem vu dura theo tinh kinh te theo quy mo.

Co che phan cap nhiem vu chi hien nay

6.10 Trua6c day, viec giao nhiem vu chi duac thong qua trong Ludt Ngan sachnha nu6c nam 1996.'9 Ludt Ngan sach nha nur6c nam 2002 ve co ban kh6ng thaydoi viec giao nhiem vu chi giuta chinh quyen trung uaong va dia phuong Cacnhiem vu chi hien nay dircrc neu trong Bang 6.1 Giao nhiem vu chi, v6n da conhfung tien trien nhat dinh trong thirc te trong nhang nam qua, nhin chung Ia nhatquan v6i nhang nguyen tac 1y thuyet cfia cac nhienm vu chi Dich vu duac giao 6cac cap chinh quyen turang xung v6i khu v,uc dia ly duac hur6ng l,ai.

6.11 Tuy nhien, Ludt m6i da thay doi hoan toan cach thfuc tiep can chi tieu cong

6 Viet Nam d6i vai cac cap dia phuong Ludt Ngan sach nha nu6c nam 2002 ve coban cho phep cap tinh phan cap nhiem vu chi cho cac huyen va xa trurc thu6c.

20 Ngoai 1e duy nhat dirQc neu trong Dieu 34 cuia Ludt Ngan sach nha nix6c ndm 2002, quy dinh rang thj xa

va thanh ph6 thuoc tinh duoc giao trAch nhiem xay d ,ng tru6ng hoc, he thong chieu sang, cung cap vathoat nua6c, giao th6ng d6 thj va cac ca sa ha tang cOng cgng khac.

Ainh giai tong hop chi tieu c6ng, ddu thau mua sam cong va trach nhiem tai chinh 2004

Bang 6.1: Phan cap nhiem vu chi & Viet Nam

Chinh phui trung urong Cap tinh

Y te Cac dich vy do trung tuang quan Iy Cac dich vy cap tinh

Cac dich vy cap huyen do chinh quyen Cac hoat d6ng y te xa theo phan c6ng cLla Nghien cuu

Cac chuang trinh y te quoc gia Giao duc Cac dich vy do trung urong quan Iy (tren dai Cac dich vu cap tinh

Cac dich vu cap huydn do chinh quyen Cac dich vyi cAp xa theo phan c6ng cua tinh hQc va phan 16n dai hoc), cAc chuong trinh tinh giao

quoc gia Hoat d6ng kinh te Cac dich vu kinh te trung uong quan Iy Cac djch vu cap tinh

Cac djch vu cap huyen do chinh quyen CAc dich vu hoat d6ng 6 xa theo phan c6ng

| Van h6a the thao Cac ho,t d6ng cap trung urang Cac chuong trinh qu6c gia Cac hoat d6ng cap tinh, ho tra cA nhan Cac hoat d6ng cap huyen do chlnh Cac hoat d6ng 6 xA theo phan c6ng cua cAp

Xa h6i Cac churang trinh qu6c gia Cac hoat d6ng cAp tinh

Cac hoat d6ng cap huyen do chinh CAc hoat dOng a xA theo phAn c6ng cua cap

An sinh xa h.i

Qu6c phdng Qu6c phong

Nghia vu quan s,u Cac hoat d6ng cap huyen do chinh Cac hoat d6ng a xa theo phan c6ng cua cap Cac hoat d6ng qu6c phong khac quyen tinh giao

tinh Canh sat va an An ninh vA CAnh sat quoc gia An ninh va trat tu xa h,i phan giao Theo phan c6ng cua tinh

Theo phan c6ng cua tinh ninh

cho dja phirong

To chuc chinh tri Cac ca quan trung trung cuia nha nuac, Dang Co quan cap tinh Co quan cap huyen

Co quan cap xa

va cac t6 chuc chinh tri xa h6i khac Trq gia Cac chuong trinh trung uaong Cac loai trV cap theo chinh sach quoc Theo phan c6ng cua tinh -

gia Tra no Tra cac khoan nq cua Chinh phu Tra cac khoan ng cuia tinh

-Chi ti&e khac Theo luat dinh

Theo luat dinh Theo ngan sach huyen do cAp tinh qui

-dinh.

Dau tu phat trien Cac churang trinh ve co sa ha tang cap trung Cac c6ng trinh h, tang co s6 ca ban Truang c6ng

Trung tam y tAe, trurong hoc, dur6ng giao urong

H0 tro doanh nghiep theo luat dinh Dien

th6ng tai dia phurong, cac he thong cung DAu tu va H6 trq doanh nghiep

Cac chirong trinh dau tu vA phat trien quoc gia Ve sinh

Van tai

Phdn cdp cho chinh quyen caic djia phuong

6.12 Ve van de nay, Ludt Ngan sach nha nm6c nam 2002 r6 rang da duqc caithien han so vai Ludt nam 1996 tren mot so khia canh DOc biet, Ludt mMi clung coviec cap tren khi giao nhiem v,u chi cua minh cho cap du6i thuc hien thi phaichuyen nguon kinh phi de cap d.r6i thurc hien.2' Dieu nAy da c6 trong Ludt nam

1996 nhung hien nay ducc bo sung bang quyen tu chui ciia cap tinh trong viec giaonhiern vu chi cho chinh quyen cap duai NgoAi ra, Ludt nam 2002 quy dinh ro rangkhi ban hanh chinh sach mai lam tang chi thi co quan ban hAnh chinh sach phAidong thai phAi cO giAi phap bao dAm nguon tAi chinh phui hap vai kha nang ciuangan sAch tirng cap

6.13 DAnh giA Chi tieu cong nam 2000 ket luan rang phan cuia chinh quyen diaphuong (tinh, huyen, xa) trong tong chi ngan sach nha nuac dang ngay cang tang:tong chi tieu cia cac cap chinh quyen ti tinh tra xu6ng tang tir 26% nam 1992 len43% trong nam 1998 Xu huang nay van tiep dien trong lan danh gia nay den nam

2002, ty trong nay Ia 48% Neu chi nhan xet mot chieu dua vao nhung so lieu trennhu vay thi co the thay Viet Nam Ia m t trong nhung quoc gia thuc hien phan capmanh me.2 2

6.14 Nhu minh hoa trong Bieu do 6.1, xu the ty le chi tieu cia cap trung uronggiAm ducc the hien trong moi nganh, dac biet Ia Nong nghiep Trong cac ngAnh Y

te, GiAo duc- Dao tao va Nong nghiep, phan l6n nhat cia chi tieu duac thuc hien 6cap dia phuong.Trong ba nganh nay, chi tieu cia cap trung uang giam xuong dix6i

1/4 tong chi tieu trong nam 2002

Bieu do 6.1: Phan cua chinh quyen trung rong trong chi ngan sach,

_ -Tong +-Y te - e N6ng nghi6p _ Giaoduco

21 Day la viec giao Iai hoac giao nhiem v,u cho chinh quyen t,i cac dia phuong neu kh6ng lam phat sinh chi

phi cho chinh quyen dja phLrong trong thyic hien nhung nhiem vu m6i.

22 Phan cap Ia mot khai ni6m da chieu va ti le cua chinh quyen cac dia phuong trong tong chi tieu chi Ia motchieu trong so d6 Viec mot quoc gia co thurc syr thLuc hien phan cap hay khong ph,u thuoc vao nhieu tieuchi khac, trong d6 c6 murc do tur chui cuia chinh quyen dia phuang trong thanh phAn cua chi tieu va khanang dinh ra cac loai thue rieng Nhux da neu tren, neu xem xet tren m6t s6 khia canh nhu vay thi phan cap

a Viet Nam a mot muc do thap hon.

Dc)nh gia tong hap chi tieu cong, dcu thau mua sam cong vai trach nhiem tii chinh 2004

Nh*rng van de chinh sach quan trong

6.15 Mot vu6ang mac lan c6n t6n tai lien quan den phan cap cac nhiem vu chi aViet Nam Ia thieu str ro rAng Ludt Ngan sach nha ntuac nam 2002 da neu m t s6quy dinh, nhung d6 m&i chi lA stu kh6i dau va con caln dtrac lAm r6 han nfua Hiennay, cac nhiem v,u chuxc nang chi tiet nam rai rac trong quy dinh cuia rat nhieungAnh, thieu ro rang vA kh6ng 6n dinh

6.16 Nhu & tat ca cac nuac khac, viec giao hoAn toAn nhiem vu chi cho mot cap

chinh quyen lA kh6ng kha thi M6t s6 nhiem vu can dtxac it nhat hai cap chinhquyen chia se thirc hien, nhu trong truang h,p giao duc ca s& hay cham s6c suckh6e ban dau (song neu giao cho qua nhieu cap thirc hien mot nhiem vu se lAm suygiam tinh thOng nhat cung nhu kha nAng giai trinh) Mot cach thuc de dua tinh ro

rang minh bach vao s,u cuing chiu trach nhiem neu tren Ia quy dinh ro trong luat ve

giao tham quyen ve dieu hAnh quan 1y, cap vOn vA trong th,rc thi trach nhiem.Chang han trong trtrung hap giao duc ca sa, can neu ro (cac) cap ca quan quan Iy

co tham quyen dieu hanh quan Iy (nhux dat ra m6t s6 tieu chuan v.v), & day Ia Bo

Giao duc hay H16i dong nhan dan; (cac) cap c6 trach nhie,m cap ngan sach cho dich

vu d6 vA cap co trach nhiem truc tiUp thuc thi hay cung cap dich vu Thong tin loainay con chuxa c6 & Viet Nam

6.17 MCt trong nhang van de gai g6c nhat lien quan den phan cOng nhiem vu chiIa

giai quyet nhu cau chi dau ti ciia chinh quyen cac cap duaxi trung uang C6 mot

cach tiep can ma mot so quoc gia lam Ia giu lai moi khoan chi dau tu & cap trung

uang Ve ca ban, giai phap nay Ia khong duing dan b&i no dan den nhang quyetdinh khong hieu qua vOi viec it dap ung duac nhu cau thirc te Dieu nay cung lamcho chinh quyen dia phuaong khong may quan tam tai ket cau ha tang do trunguang xay d.rng vA khong duy tu bao duarng nhung c6ng trinh nay NThin chung,chinh quyen cac cap tir tinh tr& xu6ng can phai chiu trach nhiem d6i v&i nhungcong trinh ha tang mA hQ can de tr do cung cap cac dich vu cBng trong pham vitrach nhiem cua minh Nguyen tac nay dtrang nhu da ducrc Ludt Ngan sach nhAnuac nam 2002 chap nhan Tren thirc te, nhiem vu chi c,u the phan cho chinh

quyen thi xa va thAnh pho thuoc tinh 1a chi dau ti cho cac c6ng trinh ha tang nhurtunmg cBng,

he thong chieu sang, cung cap va thoat nuac, giao thong do thi va caccong trinh ha tang cong cong khac (Dieu 34)

6.18 Tuy nhien, phan l&n chinh quyen cap huyen va xa luon thieu ngan sach denang cap va xay mai ca s& ha tang Mot nhiem vu quan trong cuja Chinh phu se langhien c*ru cach th*c huy dong cac ngu6n luc can thiet cho viec dap u'ng nhu cauvon cho ca s& ha tang nay Nhur da neu tren, mot phan giai phap co the lA chinhquyen dja phuiong huy d6ng von de dau tu vao co sc ha tang durai sir giam sat vAtuan theo nhutng quy tac ch.t che.23

23 Vi du, nAm 1994 Chinh phb da cho phep thanh pho Ho Chi Minh phAt hanh trai phieu d& lAm durng.

Phan cap cho chinh quyen cac diaphwcnig

6.19 M6t van de nua Chinh phii can danh gia trong hinh virc nay la thieu su duy

tu bao duang can thiet d6i vai ca s& ha tang Nhieu c6ng trinh c6ng c6ng nhu tram

y te, truarng hoc, dir6ng giao th6ng va he thong thuiy Iai tren khap ca ntruc dtrQccoi la dang trong tinh trang hu h6ng nghiem trQng Vao th6i diem nay, kh6ng thexac dinh ro nguyen nhan den dau Ia do thieu kinh phi, nguyen nhan den dau IA dotAch biet ngan sach chi thuang xuyen vA chi dau tt.

Khuyen nghi

6.20 Truac het, Chinh phui nen giam sat va danh giA tac d6ng d6i v6i viec giaocho cap tinh quyen chui d6ng phan cap quan Iy ngan sach cho cap huyen vA xa.TrQng tAm can dircr dat vao viec tim hieu anh hu6ng cuia str tir chii han mA tinhdUQc huang them den viec thiuc hien muc tieu cuia Chinh phu la nang cao hieunang chung cuia chi tieu c6ng vA phan bo ngu6n lIrc cong m6t cach cong bang Tuythu6c vAo cAc phat hien, Chinh Phii can xem xet viec dua vao thuc hien mot cacau tai chinh mang tinh phap dinh, dua ra cac yeu cau ro rang han trong phan capquan 1y ngan sach giua cap tinh v6i huyen va xa

6.21 Thur hai, can nang cao nang luc hanh chinh cuia chinh quyen dia phtiangbang cach tien hanh thurc hien cac chiurong trinh nang cap va duy tri cac nang lIrc

ky thuat vA hanh chinh thiet yeu tai cAc huye.n va xa.

6.22 Th*r ba, can nghien cuu str can thiet trong tuong lai dai han han qui dinhnhiem vu chi cu the cho cac huyen va xa va str can thiet cho phep giao cac nhiem

vu chi kh6ng d6i xurng 6 cac cap nay nham dieu chinh theo nang ltc hanh chinhkhac nhau cuia cac huyen va xa

6.23 Th*r tur, Chinh pha can ban hAnh cac quy dinh nham cung co su phoi hapgiTa cac cap chinh quyen va su dieu ph6i giua cac ca quan cuing chia se motnhiem vu chi nhat dinh a cac cap chinh quyen khac nhau vA tao dieu kien thuan 1cicho khu vurc ttu nhan tham gia cung cap dich vu cong.

A

Phan cap nguon thu

Co che giao nhiem vu thu hien nay

6.24 Ca Ludt Ngan sAch nha nu6c nam 1996 va 2002 deu phan biet ba loai

nguon thu: ngu6n thu duac giao 100% cho ngan sach trung trang, nguon thu dtracgiao 100% cho ngan sach dia phuang va nguon thu durc phan chia theo ty le gituangan sach trung uxang va ngan sach dia phiroang DAi vai phan cap nhiem vu thu, surkhac nhau ca ban giua luat nam 1996 va 2002 la trong khi luat nam 1996 neu quidinh cu the nhiem vu thu cho tAt ca 4 cap chinh quyen, Ludt nam 2002 cho phepchinh quyen tinh duac quyen giao nhiem vu thu cho cac huyen vA xa.

4

24 Nhung Dieu 34 cua Ludt Ngan sach nhA rnu6c nam 2002 dtia ra mot so nguyen tac chung va cac tieuchuan toi thieu cac tinh phai tuan trong quyet dinh giao nhiem vu thu cho chinh quyen cap du6i.

Dcnlih gia tong hqp chi tieu c6ng, dgu thdu nua samti cong va trach nhiem tii chinh 2004

6.25 Ngu6n thu ngan sach trung uong duacr htrung 100% g6m thue xuat nhapkhau, VAT va thue tieu thu d,c biet v6i mBt sB hang h6a nhap khau, thue va cckhoan thu khac tir dau khi va thue thu nhap doanh nghiep cua cac dun vi h,ach toantoan nganh Nguon thu ngan sach dia phurong hirung 100% bao gBm thue nha dat,thue tai nguyen thien nhien phi dau khi, thue mon bai, thue chuyen quyen sfr dungdat, tien sfr dung dat, tien thue dat, thu tur cho thue va ban nha thuBc sa hMu nhanuac, le phi tru&c ba va phan lon cac loai phi khac

6.26 Ngu6n thu dtrac phan chia theo ty le giua chinh quyen trung ruong va diaphuong bao gom thu VAT ngoai trur VAT d6i voi hang nhap khau, thue thu nhapdoanh nghiep ngoai trur cac don vi hach toan toan nganh, thue thu nhap ca nhan,thue tieu thu dc biet tur hang hoa, dich vu trong nurac va phi xang dau "Ty lephan chia nguBn thu" duace xac dinh tren ca sa tBng thu tur ngu6n thu ma ngansach dia phirong durae htrung 100% va tOng sB chi NSDP tinh theo dinh mue phanbo

6.27 Luat Ngan sach nha nr&c khong neu ro ti le phan chia nguBn thu giura ngansach trung u'ang va ngan sach dia phua'ng ma giao cho Uy ban thtrang vu QuochBi quyet dinh Bn dinh trong thai ky tur 3 den 5 nam Tai tuTng tinh, cac loai thuediruc phan chia su dung chung m,t ti le phan chia Ti 1e nay thay doi a cac tinhkhac nhau va du,c tinh toan trong qua trinh xay dung ngan sach vao dau thai ky

on dinh it nhat Ia ba nam Truac khi Ludt Ngan sach nha nar&c nam 2002 c6 hieul,rc, cac loai thue dtrce phan chia bao gOm VAT, thue thu nhap doanh nghiep, thuethu nhap ca nhan vA thue chuyen igi nhuan ra ntruc ngoai Luat nam 2002 ra dai dadtra them thue tieu thu dac biet thu tir hang hoa, dich vu trong ntr&c 25 va phi xangdau vao danh muc thue phan chia

6.28 Viet Nam c6 m,t phtrang thrc phan chia nguon thu khac voi nhieu quocgia tren the gi&i NhuI dI neu tren, ti le phan chia nguon thu doi vai tat ca cac loaithue phan chia Ia

cing mBt ty le, nhung ti le nay lai khac nhau giuta cac tinh.Ngoai ra, ti le phan chia ngu6n thu con phu thuBc vao cng th*rc tinh toan CBngthrc nay can c* vao chenh lech gi&a nhu cau chi tieu (tinh theo dinh mrc) va khanang thu Trong th&i ky Bn dinh ket thuic vao nam 2003, ti le phan chia (van duraec

ap dung dOi v&i moi loai thue phan chia) cho m,t nh6m 56 tinh Ia 100% DOi v6i 5tinh khac, ty le phan chia da dirgc nang len trong th&i ky tir 1996 den 2003 va hien

& muc tur 24% den 53%*26 Trong th&i ky on dinh tiep theo tr nam 2004, do nguBnthu phan chia cho ngan sach dia phurang dirue tang len nen nh6m tinh duac ty Iephan chia 100% nguBn thu chi con 49 tinh

25

Chia se so thu giuta tinh va cap dLrfi (huyen, xa) cho nhung loai thue nay do cap tinh quyet dinh.

26 Muc tang chung trong ti Id phan chia trong thai ky 2001-2003 Id nham chi tra cho viec tang lurong choc6ng churc Hai loai thu bo sung (thud tieu thu dac biet va le phi xang dau) - du,ac diua vAo danh sach cacloai thue phAn chia trong Ludt Ngan sAch nhA nu6c nam 2002 va c6 hieu lrc tu nam tai chinh 2004 sdtang sb tinh c6 "thang due' tir 5 len 15.

Phdn cdp cho chinh quyen cac dia phtrong

6.29 0 Viet Nam, c6ng tac thu thue duac to churc tap trung Tong cuc Thue thu

moi khoan thue noi dia th6ng qua he thong co quan thue nam 6 ting tinh vahuyen, trong khi Tong cuc Hai quan thu cac loai thue xuat nhap khau Chi mot soloai phi va le phi nh6 Ia do cac co quan tai chinh va co quan cung cap dich vu thu.

Co che nay c6 nhieu uu diem: don gian h6a viec quAn Iy quy ngan sach, tao dieukien thuc hien nhat quan chinh sach thue trong ca nurac

6.30 Mot van de phat sinh doi vai he thong thu thue tap trung la nguy co kh6ng

co d6ng luc khuyen khich can bo cac co quan trung trong huy dong ngu6n thu vAthuc hien thu thue t,ai dia phirong Nhuxng tai Viet Nam, hien ca quan thue diaphuong chiu sur quan Iy song trung cuia ca quan thue trung uong va chinh quyendia phucang Nhur vay, quan ch*rc cuia tinh va dia phuong co the tac d6ng dang ke27den quyet dinh va hoat dBng cuia co quan thue Vai tr6 quan trQng cula d6ng cothuc day cong tac thu thue tai dia phuarng co the dur,c thirc hien qua viec de chochinh quyen dia phircng giu l,ai m6t phan so thu vuQt dur toan Phan "vUrot thu"duoc gir l,ai nay khong chi gom so thu tir thue dia phiuarng du,ac hua6ng 100% macon ducc thuang tr phan vUrQt thu khoan NSTW dtr(c hu6ng doi vai cac sac thueduQc phan chia giu?a ngan sach trung urong va ngan sach dia phixcng.2 8 Ti lethuang hien nay la 100% doi vai HA N,i, 79% doi vai thanh pho Ho Chi Minh,cac tinh thanh khac ti le tWi da la 30%

6.31 Tinh hinh thu thue tr cac nguon khac nhau cuja cac chinh quyen dia phurongtrong nam 2002 (nam gan nhat co so lieu) dtruc the hien trong Bang 6.2 So lieucho thay sir khac biet dang ke ve kha nang thu thue giua cAc tinh Thanh pho HoChi Minh dan dau ca nuac vai so thu 2.113.000 d6ng/ddu ngu6i trong khi tinh HaNam d*Tng cuoi danh sach (439.000 dong/dau ngu6i) Nhu vay boi so Ia gan 5 lan.

6.32 Doi vai (tong) thu ngan sAch nha nu6c (gom ngan sach cuia trung uong vAcac dia phuong), ngan sach dia phuong chiem 25% trong nam 2002.29 Trong thai

ky 1997-2002, ti le nay dao dong nhe xung quanh 25% (xem Bang 6.3) Dur kien

la so thu ngan sach dia phuang se tang nhanh han ngan sach trung uang va taicuoi nam 2004 khoang 30% thu ngan sach nha nuac Ia ngAn sach dia phuong.3 0

27 Chang han, viec chinh quyen tinh thur6ng cho ca quan thu thue cung cap do thu thue c6 hieu qua la bAt

thurong Chinh quyen tinh culng thLx6ng cung cap thiet bi van ph6ng, van ph6ng va cac tien nghi khac chothanh tra thue va cac quan chu'c khac trong ca quan thu thud cua chinh quyen trung urang.

_ He th6ng khuyen khich nay la mot giai phap thirc te da dong gop vao viec tang thu 6 cac dja phtrong vAlam giam nhu cau thAnh lp cAc ca quan thue dia phuang, nhir da durac th,uc hien a Trung Qu6c Nhung

he thong do cOng cO nhurng van de can giAi quyet, chang han xu hu6ng dtz tinh so thu trong ngan sAch de xuat thAp hon thLrc te.

29 Di nhien con so nay kh6ng tinh trar cap cua chinh quyen trung uong cho cap tinh.

30 Xu hu6ng nAy, kh6ng nghi ng6 gi nua, se du,ac cung co b&i hai loai thue m6i IA thue tieu thu dac biet vA

Id phi xang dau duac dura vAo danh sAch cAc loai thud phan chia tur nam 2004.

Phdn cap cho chinh quyen cic dia phrong

00

Bang 6.2: Nguon thu cuia chinh quyen tinh (tong va theo dau ngutoi) trong nam 2002

T6ng

Tong (din Tong thu cua chinh quycn Tur thue giao ch giao Thue dc

Thu d c Thu tu troy trc cap s6 trung chinh quyen dia phuorng 100% cho dia ' ph'-n chiatheo * trn dau binh) dia phirong theo dau pht phuong trn phn chia dau ngoi cap ngtroi

phirong dau ngtro'i

L

Ngwt Trieu d6ng Nghin d6ngl Tring Nghin d6ngl Trieu dong Nghin d6ngl Tng/ngw6ri

Ng din _u _ding Tri _

ngtI Tr.do Tri~u d6ng d ng hingl

D6nJi gia tong ho p chi tisu c6ing, ddiu thuiu mnua silni coilg va trac h nhiemn liai chinh 2004

Bing 6.3: Ket qui phan c4p thu chi ngan sach tai Vift Nam

(don vi tiding)

1997 1998 1999 2000 Trung binh 2001 2002 Du kien Ke hoach

Ti 16 tang tru tng (nam tru6c = 100%)

3 Ti l giura chi ddu tur va chi thwiing 93,8 91,3 78,9 73,4 89,2 70,6 77,1 85,1 101,7

Ixuyen cua diaehtuong

4 Trox cap bo sung t* ngan sach trung 9,964 12.290 20.510 26.601 15.345 23.553 35.278 38.040 35.048

DOnh gia tong hop chi tieu c6ng, da^u thacu mua sam c6ng va trach nhiem tai chinh 2004

Nhurng van de chinh sach quan trong

6.33 Van de thu nhat lien quan den phan cap nhiem vu thu a Vie Nam la chinhquyen dia phturong kh6ng c6 quyen tu chui dang ke ve quyet dinh cac khoan thu.Hinh th*c t,r chu duy nhat hien nay la tham quyen qui dinh m*rc thu mot so loaiphi nhu hQc phi va phi dich vu ve sinh Tu chui ve thue lI m6t van de gai goc d6ivoi nhieu Chinh phu, nhat la Chinh phu trong che dQ chinh tri nhat the Thua6ng coluc can chinh tri doi vai viec giao quyen danh thue cho dia phuang va nhieu Chinhphu cho rang de d6i xur cong bang vai cac cong dan, can c6 m6t he thong thuethong nhat tren toan quoc Tuy nhien, Igi ich cua phan cap ve ngan sach trong tanghieu qua chi tieu co the thu duacc khi chinh quyen cac dia phuaong co trach nhiem

va dap *Tng cac nhu cau cung nhu uu tien cuia nguai n6p thue C6 the cho rang m6tcach thurc hieu qua de nang cao trach nhiem giai trinh va kha nang dap *rng ve matngan sach Ia giao cho chinh quyen cac dia phtrong m6t m*c dQ tuL chui nao do vethue, tuong urng v&i tiem nang ve nguon l,uc va kha nang quan ly

6.34 Ng.rqc lai, khong phai moi hinh th*rc tu chui vee thue deu can thiet Changhan, viec cho phep chinh quyen dia phuang duxa ra cac loai thue cuia rieng hQ haythay d6i co cau thue hien tai co the phan tac dung doi vai nen kinh te thi truang.Dieu nay co the tao ra canh tranh ve thue va tao ra rao can doi vai luan chuyenhang h6a va dich vu Hinh th*c don gian va hieu qua nhat cuia tuy chui ve thue Iacho ph6p chinh quyen dia phuong luia chQn thue suat cho it nhat m6t nguon thuquan trQng, co the Ia trong pham vi m6t khung thue suat do Quoc h6i quy dinh.3"6.35 Con m6t nh6m van de th*r hai lien quan den co che phan chia nguon thuhien hanh Hien nay, s6 thu durc phan chia giaa ngan sach trung uong va ngansach dia phuong dura theo dia diem ma thue th,uc sur duac thu ("nguyen tac venguon goc") Dieu nay lam nay sinh nhung rac roi ve tinh cong bang, dac biet latrong thue VAT va thue lai tu*c doanh nghiep DOi vai VAT, loai thue nay c6 theduqc ghi co va ghi na a nhang dia phuaong noi doanh nghiep co tru sa chinh,khong nhat thiet phai la noi thue duac thu Nhur vay nhfung thanh ph6 16n nhu Ha

N6i, thanh phB Ho Chi Minh va m6t sO tinh c6 cBng nghie.p phat trien hon se du,cc

lai Sur dung nguyen tac nguon goc trong chia se VAT cang co the dan den bao hOthi truang do tao ra nhung hang rao phi tir nhien doi vai thuang mai trong nuac.6.36 Giai phap cho van de nay Ia kha ph*c tap M&t so quoc gia luta chonphuong thurc tap trung h6a VAT, nhieu nuac khac thay vao d6 lai sur dung congth*c truc tiep de tinh toan phan chia VAT, chang h,an dura vao phan chia theo dau

dan Trong truang hap thue thu nh,p cBng ty, phan chia dua vao nguon goc cung

gap phai nhieu vu6ng mac M6t sB quBc gia phan chia thue nay vai chinh quyentai dia phuong noi doanh nghiep hoat dBng, sfr dung mBt cBng th*rc chia phan

3' Giao cho dia phLrong mot murc d6 tur chui c6 y nghTa la cach th(uc dan gian va hieu qua nhat de giai quyet van de mat can d6i theo chieu doc (khoAng cach giua nhiem vu chi va kinh phi cap cho chinh quyen dja phurong cAc cap).

Phdn cap cho chinh quyen c6c dia phwongj

(chang han, binh quan gia quyen cua mot so yeu to, gom lao dong, doanh so va catai sian cuia cac doanh nghiep tai dia phuaong so vai cua ca nua6c) Viec phan chiathue thu nhap ca nhan tai dia phuang cuing co nhieu vir6ng mac t,ai do thj, noingu6i lao dong sinh sOng tai mot dan vi hanh chinh va lam viec tai mot nai khac,nhu truang hap a thanh pho Ho Chi Minh va tinh Binh Duong Van de co ban 6day Ia thue thu nhap ca nhan (hay mot phan thud nay) can duacr dong a noi cu trubai do Ia noi nguai nop thue sur dung hau het cac dich vu cong.

6.37 Viec Ludt Ngan sach nha nuac nam 2002 khong con quy dinh ro nguon thudoi vai cap huyen va xa mang lai cho cap tinh si, ti,r chui linh hoat ve ngan sach vakha nang thich ung vai cac tinh hu6ng dac bit co the xay ra tren dia ban tinh.Dieu nay co the cho phep phan cap manh hon truang hqp c6 quy dinh c,u thenhiem vu thu Nhung thieu phan cap cu the nhiem vu thu cang gay kh6 de chochinh quyen cap duai nhu lam mat t,r chu ve nguon thu cu'a ho va lam giam s,uchac chan va tinh dur doan duac so thu Tac dQng tieu cuc Ien tinh chac chan va d,udoan duac nay phan nao duac giai quyet nh6 ap dung nguyen tac "th6i ky on

dinh".

Khuyen nghi

6.38 Truac het, Chinh phu can nghien c*ru tinh kha thi cula viec nang cao tinh tuchu vey thu cua cap tinh trong trung han, vai 1l,i ich cua vi&e giai quyet s,u mat canbang theo chieu doc (giua cac cap chinh quyen) hien nay va quan trQng hon la viec

tang hie,u nang va trach nhiem giai trinh ciua ngan sach cac dia phuaong T,u chi vethue 6 dia phurong can duacrc gan vOi lua chQn cac m*c thue suat (c6 the Ia trongm6t khung do Quoc h6i quy dinh) ciua m6t danh sach co dinh cac sac thue ciliatinh/dia phuong vai co sa thue chung tren toan quoc Mac dii Chinh phui nen xemxet can trQng van de nay, str l,ua chon hien nhien nhat - cho chinh quyen diaphuang du,ac hu6ng m6t m*lc d6 t,u chui vee thue nhat dinh se dan den vi&e xaydirng m6t muc thue phu thu co dinh cho thue thu nh4p ca nhan cho chinh quyencac tinh ap dung Chinh phu ciing nen xem xet tinh kha thi cua viec su dung thuephu thu hay phu thu doi vai thue tieu thu dac biet danh vao ruyu va thuoc la LuachQn co the la tot nhat cho viec xay dung sur t,u chui vey thue a cap huyen va xa Ia

xem x6t th,uc thi m6t sac thue bat d6ng san hien dai, m6t loai thue d6i vai xe ganmay va phu thu danh vao dieu kien co sa ha tang kha len

6.39 Th* hai, vi muc tieu dai han hon, Chinh phui can tham do cac cach th*c caithien vie.c chia so thu tir cac loai thue phan chia giua ngan -sach trung uong vangan sach cac tinh: trong trur6ng h.p VAT, chia m6t khoAn nhu nhau tren co sadau ngu6i, hay theo ti le v6i r&c tinh ve tieu dung cuoi ciing tai m6i dia phiuang.Doi v6i thue lai turc, viec chia sO thu se du,ac thuc hien th6ng qua siu dung m6t

32 Khoan thu cuoi cuing nay la ph,u thu doi vai thue bat dong san ma chinh quyen dja phuong co the phechuan trong pham vi quyen han cuia minh, thu mot In hay trong nhieu nam, danh vao nhuing Il,i ich mamot so chu ho truc tiep du,ac huWng tu cac dau u nham cai thien tinh hinh chieu sang du&ng pho, via he

v v

Ddinh gia tong hxp chi tieu c6ng, ddu thdu mua sam cong va trach nhiem tai chinh 2004

cong th*rc dua tren phan bo ve dia 1y bang tuang cfia doanh nghiep, cuing nhu khi

da c6 san thong tin thi co the dua tren phan bo dia Iy cuia tai san va/hoac doanhthu Chinh phiu ciing se xem xet ap dung nguyen tac phan chia doanh thu thue thunh.p ca nhan v&i chinh quyen cac huyen vA xa theo dia diem cir triu cuia ngurai laod6ng, nai moi dich vu tai dia phtrung dutc suy dung

6.40 Th*r ba, Chinh phfi can giam sat va danh gia viec kh6ng qui dinh cu thecach thuc giao nguon thu cho cap huyen vA xa van hAnh nhu the nAo vA cac lai ichhay bat cap mA cach thurc nAy mang lai cho chinh quyen cac cap dtr6i tinh Tuythuoc vAo ket quA giam sat - danh gia, Ngan hang The giai khuyen nghi Chinhphu c6 the xem xet qui dinh nhiem vu thu cu the cho tuing cap ngan sAch chinhquyen dia phtrang th6ng qua sua d6i Ludt Ngan sach nha nu6c nam 2002

He thong dieu hoa

He thong dieu hoa hie.n nay

6.41 Kh6ng c6 he thong tAi chinh dtxcc phan cap nAo ting dat duac str can banghoAn hao giua cac nhiem vu chi va thu Nhu moi quoc gia ap d.ung phan cap, taiViet Nam cung c6 mat can d6i ngan sach Nguyen nhan cuja mat can doi theochieu ngang c6 the IA sty khac biet ve hoat dong kinh te tai cac dia phtuang, str giAuc6 hay nhfung nguon lIuc thien phu, hoac khac biet trong nhu cau bai cac khac biet

ca ve chi phi cung cap dich vu (giua mien nui vA mien duyen hai) lan nhan khauhQc (cac nh6m dan cu c6 nhung nhu cau khac nhau) Mat can d6i theo chieu ngangc6 the tang len do nhung tra ngai ve vat chat vA ve the che d6i v6i di dan hay suluAn chuyen von giua cac tinh vA do chinh sach cula Chinh phui trong viec uu tiencho m6t so vuing han nhung vuing khac Th6ng thtrung, de do ltrng str mat can doingan sach theo chieu ngang nguai ta so sanh gifra kha nang thu ngan sAch va nhucau chi tieu

6.42 Mat can doi theo chieu ngang vA chieu dQc nhin chung 6 cac quoc gia khacdtuqc giai quyet th6ng qua he thong dieu h6a Tuy nhien, he thong dieu h6a c6nduqc chinh quyen trung tuang su dung khi theo duoi cac muc tieu khac, nhux cac uutien quoc gia trong cac ngAnh dac biet hay giAi quyet cac van de lien dia phuang

He thong dieu h6a cua Viet Nam, mac dA kh6ng giong cac he thong thong thuangkhac, nhung co m6t vai tr6 trQng yeu d6i v6i ket qua cuoi cung cua phan cap

6.43 He thong bo sung can doi IA cach thurc pho bien de giai quyet sur mat candoi ngan sach giua cAc dia phirang Nhur da neu a tren, Viet Nam c6 m6t he thongtrQ cap dieu hoA ("bo sung can doi"), d6ng vai tro quan trong trong viec lam giamdang ke tinh trang chenh lech giua cac dia phircang Tuy nhien, kh6ng phai moimat can doi deu dLrcc giai quyet sau khi trq cap duac thurc hien Nhu trinh bAytrong Bang 6.2, sau khi thirc hien bo sung can doi str chenh lech lan ve ngan sach

nhA nu6ac phat sinh tur thue phan chia (he s6 bien thien so thu binh quan dau nguixi

lA 1,21 vA chenh lech gifa gia tri binh quAn dfau nguti cao nhat vA thap nhat lA 47

Phdn cap cho chinh quyen ccac dia phtrong

Ian) va tir thue dia phuong huang 100% (he so bien thien so thu binh quan daungu6i li 0,86 va chenh lech gifra gia tri binh quan dau ngu6i cao nhat va thap nhat

Ia 20 lan) da giam dang ke TOng so thu binh quan dau ngir6i (cuing neu trongBang 6.2), bao gom ca nguon thu tfu cac khoan tra cap, c6 he s6 bien thien IA 0,42

va chenh lech giira gia tri binh quan dau ngurai cao nhat vA thap nhat chi 6 duaim*ic 5 lan Nhu vay, mac dui da dieu hoA duac dang ke, song murc chenh lech vancon kha lIn

Bo sung cfln d8i

6.44 Bo sung can doi c'ua ngan sach trung uaong cho ngan sAch tfxng tinh tai VietNam duaqc thiet ke nham tang nang luc tai chinh cula cAc tinh ngheo ChAng Ianhung khoan bo sung khong dieu kien, duqc xac dinh dura vao cong th*rc va co giatri danh nghia khong thay doi trong thai ky on dinh (keo dai tur 3 den 5 nam) nhuquy dinh cuja Ludt Ngan sach nha nuac He thong bo sung cfn dOi hien nay 6 VietNam the hien su cai thien 16n so vOi hinh th*rc bo sung "bii dap chenh lech" duqcthoa thuan tuy theo trua6ng hQp truac day M&t cAi tien quan trQng dixgc ghi nhan

trong phuong phap luan cong khai hay "cong th*rc" duQ'c sU dung de tinh tong bA

sung, giup giam b6t vai tro cura sur mac cA va lAm cho cac ket qua khach quanhon.3 3 Cong th*rc nay su dvng khoAn chenh lech giaa du tinh nhu cau chi tieu vakha nang ve nguon thu Dur tinh cac khoAn thu cuia chinh quyen cap tinh do cucthue cuia tinh xac dinh dua tren ca sa sO thu thuc te trong cAc nam truac, c6 tinhden thay doi trong chinh sach thue duac ap dung trong nam ke hoach va du kientang tru6ng kinh te trong nam Nhu cau chi tieu cuia chinh quyen tinh duac xacdinh dtra vao he thong dinh m*xc phan bA ngan sach va phai bao gom moi khoAnchi thuang xuyen (luong, van hanh va duy tu bao duOrng v.v) va (mot lhrng toithieu) chi dau tu Djnh muxc diuac dieu chinh cho cac ving khac nhau tuy thuocvao yeu to dia y vA m*rc do xa xoi.34

6.45 Mot cai tien niua so v6i hinh th*rc tra cap "bit dap chenh lech" dUrQ'c thoathuan theo truang hop la viec bo sung duac c6 dinh trong th6i ky An djnh tu baden nam nam Dieu nAy dac biet c6 y nghia trong ngan chan viec cAc chinh quyentinh mat dong luc huy dong nguon thu cung nhu trong tang tinh on dinh va chacchan Nhin chung, doi vai cap dur6i, cac tinh trien khai m6t he thAng bo sung candOi tuang tur nhu he thong trung uang ap dVng cho tinh Tuy nhien, gida tinh vAcac cap thap han, cac tinh thuang quy dinh dinh muxc phan bo ngan sach cuia minh,

va do do tir xac dinh m*rc bo sung

3 Can luu y rang ve mot 1y thuyet c6ng thuc xac dinh bo sung can d6i cho cAc tinh ngheo cung chinh la c6ng thurc de xac dinh ty 1e phan chia d6i v6i cac tinh giau di du,qc thAo luan a phan phAn cAp nhiem vu thu neu tren.

34 Truac LuAt Ngan sach nha ntx6c nam 1996, kh6ng c6 dinh muc tra cap ngAn ach va nhu cau chi tieu du,ac thoA thuan v6i tung tinh Luat nam 1996 neu nhurng kh6ng lAm ro cac dinh muc tr, cAp ngan sAch Luat Ngan sach nha nr6c nam 2002 dua ra mot cong thuc tr,a cAp dra tren cac dinh muc trg cap ro rang.

DOnh gici tong harp chi tieu cong, dcu thciu mua sanJ c6ng vCi trcich nhiem tcii chinh 2004

Bo sung co muc tiju

6.46 Theo Dieu 29 cua Nghi dinh 60/2003/ND-CP ngay 6/6/2003, c6 mot s6 lo,aihinh bo sung c6 m,uc tieu tai Viet Nam Trong lo,ai hinh th*r nhat, phai ke den b6sung de thLrc hien cac "Chtrang trinh muc tieu qu6c gia", chang han dau tu cho cac

xa ngheo, tr6ng l,ai rirng, ho.ac cho nhieu chuang trinh qu6c gia ve y te, giao duc.Goi Ia Chuang trinh m,uc tieu quoc gia bai chung la c6ng cu then chot qua d6Chinh phu c6 the dmar bao thuc hien nhang muc tieu quan trong cua quoc gia acap dia phuang trong mot he thong duacc phan cap ve tai chinh

6.47 Cuing c6 nhang bo sung c6 muc tieu duac thiet ke rieng cho mot tinh nhatdinh Khac vai chircng trinh muc tieu quoc gia, chuong trinh muc tieu dac bietthu6ng ducac thuc hien tul de xuat cua tinh hu6ng lai va, sau khi tham van Bo Taichinh va Bo Ke hoach Dau tu, chuang trinh lo,ai nay can du,ac Qu6c h6i phe chuan

de dua vao ngan sach hang nam

6.48 Loai hinh bo sung c6 muc tieu th*i ba la bo sung de th,rc hien cac du ankinh te-xa h6i c6 y nghla quan trong theo hinh thtc "d6i *Tng", trong d6 chinhquyen trung uang chi h6 tra mat phan chi phi du an, phan con lai se do ngan sachdia phuang dam nhiem, hinh thulc nay chua ph6 bien lam Nhung gan day, Chinhphu bat dau st dung hinh thuc nay Chang han Chinh phu vura dong y ho tra 50%chi phi xay dung mot tinh 16 tai Hai Ph6ng

6.49 M6t loai hinh bo sung c6 muc tieu nua Ia bo sung khan cap Ve ban chat,cac khoan b6 sung nay ro rang kh6ng the ghi thanh m6t muc cu the trong cac ngansach hang nam Nhung ngu6n tai chinh nay chui yeu du,ac lay tur d,u phong cuiaChinh phu va duac dua vao quyet toan cu6i nam

Bo sung von ddu tu

6.50 Viet Nam kh6ng c6 m6t he thong bo sung ve dau tu tach biet ro rang Phan16n tien chinh quyen dia phuong c6 the su dung cho dau tr vao ca sa ha tang Ia tu

bo sung can d6i, mac da mrt phan bo sung c6 muc tieu (nhux trong Chuong trinh

xay d,ung trurang hQc) ciing duac danh de dau tu vao ca s6 ha tang Von cho dau

tu phat trien duac g6p trong bo sung can d6i bang cach nhan tOng nhu cau chitrong tinh toan bo sung can doi v6i m6t ty Ie phan tram Quoc h6i quy dinh ty 1,

phan tram chi cho dau tu trong tong ngan sach D6i vai nam 2004, ty Ie nay duac

co dinh a m*c trung binh vao khoang 28% tong ngan sach, ti 1 cu the tiung tinh latheo quyet dinh cua HDND SO tien d6 (tren nguyen tac Ia danh cho dau tu phattrien) la kh6ng dieu kien cang nhut phan con lai cuia bO sung can doi va cac tinh c6the sil dung ching cho bat ky muc dich nao ngoai dau tr phat trien

Nhfrng van de chinh sich quan trong

6.51 Kh6ng nhiu cac nu6c khac, 6 Viet Nam viec xac dinh murc bo sung can dOingan sach diuac ket hap vai he thOng phan chia ngubn thu tur thue Mac dii c6

Phan cap cho chinh quyen cac diaphtruong

nhung diem khac biet nay, he th6ng cac khoan dieu h6a da hoat dong kha tot Tuynhien, van co mot so van de can phai duacc cai thien

6.52 Thr nhat, trong truang hap bo sung c6 muc tieu, da ton tai kha nang thoathuan va dieu chinh bat thuang khi tinh toan nhu cau chi tieu, trong khi tinh hinhdoi hoi phai co mot phuaong th*rc tiep can hoan toAn khach quan.35 Ludt Ngan sachnha nuac nam 2002 da co mot cai cach yeu cau tr,a cap c6 muc tieu phai duacQuoc hoi phe chuan de th6ng qua do kiem tra cheo nhung thoa thuan nhtr vay Tuynhien, van chura c6 he thong dinh mirc phan bo ngan sach chi dau tu

6.53 Mot van de nua trong urac tinh nhu cau chi tieu lI mac diu da co nhfrng tien

bo dang kU co duac nha ap dung cac dinh mic phan b6 ngan sach theo dau nguaitrong tinh toan nhu cau chi tieu giu-ra cap trung uong vai tinh, mot so tinh van strdung nhu'ng dinh m*Tc vat chat da loi th6i (nhur so lru,ng can bo) trong do hrlngnhu cau chi tieu cua huyen vA xa Nhung dinh m*rc nhui vay tao ra cac dong lurckhong tot trong quyet dinh chi tieu

6.54 Ve xac dinh so thu, trong tinh toan bo sung can doi yeu to thoa thuan duangnhu van con Dur tinh so thu c6 xu hur6ng can trong, khong cho phep tinh toan motcach day dui kha nang thu them cua cac tinh c6 dieu kien kinh te hon Dieu nayphan anh viec thieu mot he thong dinh mirc thu hay mot phuang phap luan dangtin cay de uac tinh so thu

6.55 Co mot nhom van de nura lien quan den co che bo sung co muc tieu Ia choden nay, b6 sung co muc tieu chu yeu chi mai co duai dang nhang khoan phan bOngan sach dac biet tit phia NSTW M&t nhiem vu quan trQng truac mat ca ChinhphO Ia xay durng m6t chuong trinh day du cac loai bo sung co muc tieu co d6i urngm6t phan va khong co d6i rng ca cho chi dau tu va chi thuang xuyen, dura vaonhulng chinh sach ngAnh da du,ac xac dinh ro rang vai cac b6 quan Iy nganh dongvai tro thiet ke va giam sat Rieng v6i b6 sung v6n dau tu, co Ie can duarc xac dinhmuc tieu ro rang han thong qua viec tinh den chi so ngheo nan ve ca sa vat chatgiura cac dia phuang

Khuyen nghi

6.56 Trong ngan han, Chinh phu can nang cap he thong tinh toan bo sung candoi hien tai thong qua bo sung them cac dinh murc thu ro rang hon, dura vao cacnang Iluc d,r bao so thu tot han va ban hAnh cac dinh m*c minh bach cho phan bongan sach chi dau tu

6.57 Chinh phu can can nhac cai cach he thong dieu h6a & Viet Nam theo 2nhom cong viec bo sung cho nhau: Thr nhat, nang cap phuang phap luan ve "bosung can doi" hien tai thanh m6t he th6ng tinh toan b sung can doi hoAn toan theoh

3 Nhang dieu chinh nhin chung duavc thyrc hien nham dat dircqc muc c6ng bang 16n han, nhu uu tien mien nuii, hoac dieu chinh de c6 the d6p (mg nh^ung nhu cau dac biet, nhuxng he thong nay c6 the minh bach han neu sui dung mot c6ng thuc ro rang han va chi duing c6ng th(rc de tinh toan nhu cau.

DOnh gia tong hoxp chi tieu c6ng, ddu thacu mua sam cong va trdch nhiem tai chinh 2004

c6ng thirc, bao gom m6t c6ng th*rc c6ng khai, ro rang sur dung de phan ph6i ngfnsach va c6 the Ia ca m6t quy tac 6n dinh, c6ng khai de thiet lap quy phfn bo bosung C6ng thfuc nay can cfan bang nhung khac biet ve tAi chinh giua cAc chinhquyen dia phuaing tren ca s& cac nhu cau chi tieu dinh huarng vi ngur6i ngheo vanang Ilrc tAi chinh Dieu quan trong la phAi ap dung cac phirang phap cho phepluayng h6a tiem nang thu thay cho viec duing s6 thu thuc te trong tinh toan de tranhviec kh6ng khuyen khich cac dia phuaong huy d6ng nguBn thu

6.58 Nh6m cBng viec thur hai bao gom cuing co he thOng bB sung c6 muc tieu dethurc hien cAc muc tieu quoc gia th6ng qua cac chinh sach nganh duac xac dinh rorAng d6i vai cac linh vurc nhu giao duc va y te bao gBm ca co yeu cfu vA khBng c6yeu cau dgi urng vOn Sur dung nhieu han cAc khoan bo sung co muc tieu nay cangc6 the durc thurc hien de cfp vOn cho cAc chuong trinh dfu tu ket cfu ha tfng

Tu chui ve ngan sach

6.59 Ludt Ngfn sach 2002 dieu chinh cac khia canh khac nhau cuia quy trinhngfn sach (a tat ca cac cap chinh quyen) Theo thfm quyen do Hien phap qui dinh,Qu6c h6i phai quyet dinh toan b6 ngfn sAch nha nuac, bao g6m ca ngan sachchinh quyen trung ruang va cac ngan sach hop nhft cua tat ca cac cfp chinh quyendia phuong (cac tinh thanh, qufn huyen vA xa phuang) Tren nguyen tac, moiquyen luc ve ngfan sach & dia phuaong deu duac chinh quyen trung urang giaoxuong

6.60 Tuy nhien, viec giao quyen c6 the duaoc thuc hien & nhung muxc d6 tu chuirat khac nhau Chinh phu nhfn thay lai ich cuia qua trinh phan cafp se kh6ng tOn tailau dAi neu kh6ng giao cho chinh quyen dia phircng mBt murc dB tr chui ve ngansAch dfay dui Tir chfi ve ngafn sach la m6t van de da chieu d6i hoi xay durng dang ke

ve the che va mat nhieu th6i gian de hoan thAnh Do d6, Chinh phu c6 ke hoachxay dung m6t chien lurc trung han ve cAi cAch trong linh vurc nay Phan nay cuiabAo cao xem xet nhftng nhan tO quan trQng nhat trong xay dumg chien ltrac d6

Phan tach cac cap ngan sach

6.61 Trong m6t he thong duaoc phan cfp dfy dui, chinh quyen dia phuxang co thetur lap vA quyet dinh ngan sach cua minh d6c lap v6i ngan sach cua chinh quyentrung uong va cuia bat ky chinh quyen cap tren nAo Dieu nay se tao dieu kien traotrach nhiem giai trinh tron ven cho cafp dia phirung, nai tren thuc te dua ra phanl6n cAc quyet dinh chi tieu Neu Viet Nam cung di theo huang nay, quy dinh rangQuoc h6i phai quyet dinh Dur toan Ngan sach nha nmrc, gom ca ngan sAch cuiaturng tinh, huyen va xa, se can phai duac dieu chinh.3 6 Tuy nhien, dieu nay d6i h6i

36 Hien nay, huyen quyet dinh ngan sach xi, tinh quyet dinh ngan sach huyen va Quoc hOi quyet dinh ngan

sach tinh Theo phuorng thurc nay, ngan sach cfia cac xi duqc phe duyet tdi b6n Ian Phuong phap tren

van di theo m6 hinh lap ngAn sAch kieu buip be Matrouchka Xo viet.

Phdn cdp cho chinh quyen cac dia phuvong

phai c6 cac cai cach dang ke mang tinh chuan bi, bao gom ca viec thay doi nhieuluat hien hanh, ciing nhu nghien cwru lai so lIrang cap ngan sach t6i wru, phan conglai mot so loai chi tieu giura trung uong va dia phiuang, cung co cac chiuarng trinhmuc tieu quoc gia va nang cao tinh minh bach va trach nhiem giai trinh cuia diaphuaong

6.62 Quoc hoi va c ac ca quan trung ro-ng co mot vai tro quan trong trong xaydung ke hoach ngan sach quoc gia va xac dinh bo sung ngan sach gifra cac cap (ke

ca cac chuang trinh muc tieu quoc gia) vA trong giam sat viec thuc hien Tuynhien, viec nhfung co quan nay c6 the thirc te d6ng g6p den dau vao vie.c xay dungngan sach a cap xa, huyen va tham chi ca tinh van con chuxa ro rAng Van de a daykhong chi la sir thieu th6ng nhat ve th6i diem giua cac cap ma con Ia viec phanchia ngan sach mang lai quyen lirc cho chinh quyen dia phi.rong va nang cao trachnhierm ve ngan sach cuing nhur trach nhiem giai trinh theo chieu ngang a diaphuaong Loai bo stu thieu nhat quan gifra du toan ngan sach cfia trung iuong vA tinh

se triet tieu str kh6ng ro rang va nang cao trach nhiem giai trinh

Tur chu day du va tinh de dir doan ve nguon thu

6.63 Tix chui trong ngan sach cuia dia phiuong d6i h6i chinh quyen dia phuong c6kha nang tang va giam quy m6 ngan sach thOng qua su dung ngu6n thu cuia riengminh, ke ca thue Khai nierm co ban & day Ia ttu chui trong ngan sach dia phuongkh6ng the th;uc hien duacc neu chinh quyen dia phuang kh6ng thurc stu co quyenthay doi thue suat cuia m6t s6 sac thue Tir chui kh6ng d6i h6i chinh quyen diaphirong c6 kha nang tir trang trai 100% chi tieu tfu nguon thu cuia minh Cac Iy do

ve dam bao cOng bang d6i h6i cac tinh ngheo tiep tuc duac ho tra mat phan tutrung uarng.Tuy nhien, n6 thuc stu d6i hoi chinh quyen dia phuong c6 kha nangtang hay giam so thu cua minh, chang han kha nang tang thu ngan sach 10% dephuc vu m6t so muc tieu d.c biet bang cach tang thue suat m6t so sac thue

6.64 De tir chui ve ngan sach, chinh quyen dia phirang cung can, 6 m6t m*c dOnhat dinh, sty on dinh va dir doan ducac trong thu va chi DOua vao ap dung nhfngquy tac va cOng th*xc on dinh, v6i nhfng nhiem vu thu on dinh va ro rang 6 diaphirang mang y nghia quan trQng dOi v6i viec tang tinh de dur doan va tinh chacchan cuia ngan sach Can thurc hien nhfung quy tac va cOng th*rc nhiu vay doi v6ichinh quyen tinh cuing nhu huye.n va xa

Quyen ttr chu day du trong quyet dinh chi tieu

6.65 Tur chui trong ngan sach dia phirong cuing doi hoi chinh quyen dia phiuongphai cO quyen ttr chui 6 m6t m*c da thich hap trong viec ra quyet dinh chi tieutheo tru tien cuia chinh ho va trong viec xac dinh ket hap cac yeu to dau vao hieuqua nhat ve chi phi de cung cap dich vu cOng Viec cac tinh diuac trao quyen tuchu linh hoat ro ret han trong chi tieu theo Ludt Ngan sach nha nua&c nam 2002 Ia

m6t buac di theo hua6ng nay Tuy nhien, viec trao quyen tur chfi nay can duac thuc

Ddnh giai tong hap chi tieu cong, dcu thau mua samn cong vct trach nhiem tai chinh 2004

hien song song v6i cac bien phap khuyen khich chinh quyen dja phuang dua ranhung lira chon phu h,p v6i chien liurc va muc tieu phat trien cuia quoc gia

6.66 Dong th6i, trong mot he thong phan cap tai chinh ho,at dong binh thuong,chinh quyen trung uang can tim ra cach th*rc khuyen khich chinh quyen diaphtrung theo duoi cac muc tieu qu6c gia mA kh6ng vi pham tu chu ngan sach cuiadia phuaong Mot cach th*c mang tinh kh6ng vi pham c6 the giai quyet nhung quantam nhu vay la su dung tra cap c6 dieu kien va co yeu cau d6i *Tng von, qua dochinh quyen trung uang khuyen khich dia phuaong chi tieu nhieu han vao nhungkhoan muc c6 tam quan trong quoc gia Tuy nhien, dieu nay co the se t,ao ra s,rthieu cong bang triT phi yeu cau cAc tinh giau phai d6ng gop vOn d6i *rng nhieuhan trong cac dur an vai Chinh phui vi cac tinh nay c6 kha nang tai chinh i1n hannen de nhan dtrcc tra cap kieu nay Mot cong cu nua - viec ap dung yeu cau chitieu toi thieu mot cach chat che d6i v6i chinh quyen dia phurong trong nhungnganh duaxqc tru tien, chi nen duac ap dung mot cach chon loc doi v6i nhung nganhthuoc uu tien qu6c gia cao nhat.37

Khuyen nghi

6.67 Ve dai han, can xem xet viec xay d,ung he th6ng phan cap ngan sach m6i,theo d6 quyen t,i chu ve ngan sach cua dia phixang duaqc bAo dam v6i noi dungchu yeu Ia Hoi dong nhan dan duacc toAn quyen quyet dinh ngan sach dia phiuang(lo,ai bo long ghep gitua cac cap ngan sach) Tuy nhien, dieu d6 khong co nghialoai bo su dieu h6a trong he thOng ngan sach

6.68 Can tien tOi s,r phan quyen rong rai han cho chinh quyen dia phurang (chuyeu Ia cap tinh) trong viec quyet dinh cac che do chi tieu theo nguyen tac ho.ctrong khung do trung uong quy dinh

Tinh minh bach va trach nhie.m giai trinh ve tai chinh & cap dja phtang

6.69 De phan cap ngan sach 6 Viet Nam phat huy dong bo hieu qua va mang laiket qua mong muon trong nang cao hieu nang cuia khu virc cong, Chinh phfu nhanth*c rang phAi bo sung va trong mot sO truang hap Ia thay the he thong trachnhiem giai trinh theo chieu doc (vai chinh quyen trung ucang) bang he thong trachnhiem giai trinh theo chieu ngang (vai Hoi dong nhan dan va vai chinh ngar6i dan

sa tai) De tang trAch nhiem giai trinh theo chieu ngang, can tang m*c do bao phu

vA tinh minh bach cuia ngan sach a cAc cap chinh quyen Tat ca cac ngan sachdtrcc de xuat vA da thuc hien, 6 ca cap trung uong vA cap dia phuong, can duac

3 Hien nay, chi c6 hai loai hinh yeu cau chi tieu toi thieu doi v6i ehinh quyen dja phuang tai Viet Nam: (i) chinh quyen dia phuang can chi tieu 18% ngan sach cho giao duc vAo nam 2005 vA 20% truac nAm 2010; (ii) chinh quyen dia phurong cAn chi tieu 2 % ngan sach cho khoa hQc c6ng ngh Nhbng han mure nay dtrcQc Quoc h6i yeu cau thirc hien khi phe chuan ngan sach, mac dui giam sat th,uc hien IA kh6 khan Nhung yeu cAu chi tieu toi thieu kh6ng thLrc sur vi pham quyen tu chu neu tinh den tam quan trQng cua giao duc.

PhCin cap cho chinh quyen cac dia phuong

dang tai rong rai tr6n bao chi va cac phuong tien truyen th6ng khac de nguai danc6 the tiep can va tat ca cac quyet dinh ngan sach can duac c6ng khai trong caccuoc hop qua d6 bMo chi va c6ng chung c6 the xem xet, phan bien Xem xet, phanbie.n ngan sach dia phuang va ban than qua trinh ngan sach se giup dam bao rangcac quan ch*c chinh quyen phai chiu trach nhiem va cuoi c'ung Ia dap *rng nhu cau

va uu tien cua ngu6i dan, dieu the hien tru diem c6t li cua he thong quan tri duacphan cap so vai mo hinh tap trung hoa

6.70 Viet Nam hien dang rat n6 l,uc tang cu6rng tinh minh bach ve ngan sach vachinh sach cua chinh quyen cac cap, nh6 d6 lam tang trach nhiem giai trinh Xuhuang nay c6 the thay ro tur khi Ludt Ngan sach nha nuac 1996 duc,c th6ng qua vavai Ludt Ngan sach nha nuac m6i 2002 no cang duac de cao Theo Ludt Ngansach nha nu6c 2002, d,r toan ngan sach, quyet toan ngan sach va ket qua kiem toancuia ngan sach phai du ,ac c6ng khai.38 Da thanh thong l6 trong viec cong khai h6acAc chinh sach ngan sach nhu cac dinh murc chi tieu va phan b6 ngan sach, cac quatrinh lap ngan sach, cac so lieu ngan sach, ca sa da lieu vA tAi lieu lien quan denqua trinh Idp ke hoach ngan sach hang nam.39 Quyet toan ngan sach da th,uc hiencua tat ca cac cap chinh quyen cung phai duac c6ng khai

6.71 NgoAi ra, quyen luc cuia Qu6c h6i vA Hoi d6ng nhan dan trong viec phechuan va giam sat viec thurc hien ngan sach da duac nang cao M6t lInh vurc nuracang dat nhieu tien b6 dAng ke Ia kiem soat va kiem toan d6c lap doi vai cac taikhoan c6ng Theo Ludt Ngan sach m6i, Kho bac nha nuac hien Ia ca quan chiutrach nhiem kiem soat chi tieu vA quan Iy th6ng tin tAi chinh a moi cap chinhquyen Vai tro cua Kiemn toan nha nuarc Viet Nam da dixqc nang cao trong viecthuc hien kiem toan doc lap d6i vai cac khoan thu vA chi cuia ngan sach nha nuac.Ket qua kiem toan duac bao cao cho Quoc h6i va bao cao kiem toan phai duxccong khai theo quy dinh cuia Chinh phfi

6.72 Chinh phui nhan thay mac dui da co nhung tien b6 16.n trong c6ng khai vaminh bach ve ngan sach, van can tiep tuc cai cach C6 the can phai ban hanh quydinh ve quy trinh cong khai h6a cac bao cao kiem toan do Kiem toan nha nuac lap.Linh v,uc can chu y nhat Ia tim ra cach th*rc tang cuang su tham gia cua ngu6i dan

va trach nhiem giai trinh truac dan va cach thurc tang cuang giam sat ngan sachcua cap tinh, huy,n vA xa

6.73 Vao nam 2003, m6t so cai cach quan trong da dlrac khai xua6ng trong linhv,uc kiem toan d6c l.ap khi Quoc h6i dtrc trao quyen han 1on han trong kiem toandoc lap danh gia ket qua sau thuyc hien Chinh phui c6 ke hoach ma r6ng pham vikiem toan ben ngoai 6 cap tinh, huyen va xa Tang cuang tinh minh bach va trachnhiem giai trinh & cap dia phuong sa mat m6t so th6i gian DGTHCTC 2004khuyen nghi Chinh phui kh6ng nen xem xet tang them ty trQng ngan sach dia

38 Oe thuc hien quy dinh nay, B6 Tai chinh dang chuAn bj d,u thao (sCa d6i) quy che c6ng khai tai chinh

trinh Thu tu6ng phe duye.

'9 Nam 1998, lan dau tien s6 thu va chi tieu dLrcc dua vao Nien giam ThOng ke nam do T6ng cuc Thong Ke phat hAnh Quyet dinh 182/2001/QD-TTg ngay 20/11/2001 quy dinh n6i dung, th6i diem va bieu mau cua cac th6ng tin ve ngan sach nhA nuac du,ac xuat bAn B6 Tai chinh hAng nam chuan bi m6t bao cao tOng the ve tinh hinh c6ng khai ngan sach tren ca sa bao cAo tur cac don vj d,r toAn ngan sach trung uong

va cAc tinh vao nam 2002, co 58 tinh guri bao cao cho B6 TAi chinh.

Dcnh gid tong hop chi tieu cong, ddu thadu mua sam cong vi trach nhiem tii chinh 2004

phuong trong ngan sach nha nuac cho den khi nang lurc va the che lien quan dentinh minh bach va trach nhiem giai trinh duaqc tang cua6ng

Huy do.ng von cua chinh quyen dia phtrong

6.74 Viec tiep can tin dung theo luat c6 the Ia mot ngu6n tai chinh thich hap chodau tt cua chinh quyen dia phuarong de thuc hien nhurng nhiem vu chi tieu da duracgiao Viec vay mayn de tai tra la can thiet vi nhieu nguyen nhan, ke ca vi mot s6dtr an qua 16n va chinh quyen tinh thanh ph6 kh6ng c6 kha nang thanh toan Viec

tra cac khoan vay theo th6i gian la ket qua cua str phan bo h.p Iy han cac chi phi

ha tang ca sa trong cac nh6m ngux6i su dung khac nhau trong quang dai huu ichcua co sa ha tang Tuy nhien, viec vay mtuan a cap tinh thAnh ph6 c6 nhieu rui ro

va can phai c6 str can doi giua quyen tiep can von vay c6a chinh quyen dia phuxangvai cac co che duac the che h6a nham duy tri ky luat tAi chinh (quy tac, luat le vatot hon naa IA ky luat thi truang tin dung)

6.75 Quy dinh hien nay doi vai viec vay von cua chinh quyen dia phuong dtacrneu trong Dieu 8 cua Ludt Ngan sach nha nuac nam 2002 B6 TAi chinh giam sat

vA trien khai nhuing quy dinh ve viec vay von cuia chinh quyen dia phuaong th6ngqua mot so co che (nhtu bao cao cua Kho bac ve tinh va bao cao cua tinh cho BoTai chinh trong cac cuoc hop ve xay dtrng du toan) Cho den nay, chinh quyen cactinh da vay von trong nurac tir hai ngu6n: phat hAnh trai phieu vA vay the che- vamuc na a cap dia phurong c6n kha thap so v6i tieu chuan quoc te (0,43 % GDP

trong nam 2003) Cac quy dinh neu ro rang cac tinh phai tra ca goc lan lai tit

nguon thu tubang lai cua chinh minh

6.76 Thoat nhin, hie.n nay gan nhu kh6ng c6 nguy co mat on dinh tai chinh trongnua6c do vay muqn cua chinh quyen cac dia phuaong Nhung vai thieu hut nghiemtrQng vA nhu cau lan ve dau tur co sa ha tang & cac dia phuong trong cA nuac,Chinh phu dur kien muc na se co kha nang tang 1en Viec vay them von phai dux,cthuc hien c6 trat ttr, tuan thu cac nguyen tac ve ngan sach Dieu nay d6i h6i heth6ng ghi nca trong nua6c vA quy trinh phan tich rui ro manh hon

6.77 De lAm dur,ac viec nAy, DGTHCTC 2004 khuyen nghi can nghien cuu vieccung co cac quy dinh ve vay von D3c biet, quy dinh ve gi6i han nq rang trong m6tnam nhat dinh, m6t tinh chi dtuqc phep c6 t6ng sO du nq kh6ng vutrgt qua 30%ngan sach chi dau tr trong nur6c cua nam d6 c6 the durac thay the bang nhung quydinh s*l dung nhieu hon hinh thuc so sanh v6i moc chuan von pho bien han trenbinh dien quoc te Chang han, c6 the c6 m6t quy dinh tot hon theo d6 tong nqkhong du.rqc vuqct qua m6t ti l phan tram nhat dinh cua so thu tai dia phuong trongm6t nam, ho,c chi tra lai cho cAc khoan nq kh6ng duicr vurgt qua m6t ti le phantram nhat dinh cuia so thu cua chinh quyen dia phirang trong m6t nam Chinh phuican dam bao tat ca cac trai phieu do tinh phat hAnh dtrqc the hien trong ngan sachnha nut6c

7 GIAO QUYEN TU CHU CHO CAC DON VI CONG LAP SUf NGHIEP CO THU vA CO QUAN HANH CHINH

L&i n6i dlau va tong quan

7.1 Mot nguyen tac de quan 1 tot hoat dong chi ngan sach lA can ket h,ap chatche hai yeu t6 tham quyen va trach nhiem Kinh nghiem c6a cac nuo&c tren the gioicho thay, de thuc hien cung cap dich vu c6ng mot cach nhanh ch6ng vA c6 hieu

qua, cac don vi su dung ngan sAch can di.rqc giao quyen mot cAch ro rang; duac

phan bo cAc ngu6n Iuc phu hop va c6 trach nhiem d6i voi viec su dung cac ngu6nluc duo c giao de thuc hien nhiem vu cuia minh Kinh nghiem cho thay neu cAc don

vi su dung ngan sach kh6ng c6 trAch nhiem rang buoc ro rang ve s* dung ngu6nluc duo, c giao thi ngan sach phan bo cho don vi se kh6ng duacr su dung hap 1 vahieu qua Song kinh nghiem ciing chi ra rang cac don vi s*r dung ngan sach chihoat dong hieu qua va dap *ng kip thoi neu ho c6 m*c do linh hoat tuong d6i vachi c6 the thanh cong trong viec chiu trach nhi.m d6i voi viec s* dung cac nguonluc khi ho thuc stu duo c quan 1 cac ngu6n Il,c d6 Can bang gitra quyen quan 1

va trach nhiem Ia mot th*T thach quan trong trong viec quAn 1y moi lien he giu?a cAcchac nang tai chinh va cac don vi su nghiep

7.2 Trong nhung nam gan day, giao them quyen cho cac don vi s* dung ngansach4 0 1a mQt buarc phat trien quan trong trong quAn 1y hoat dong chi tieu ngansach o Viet Nam Song song voi chuong trinh phan cap quan 1 tu chinh quyentrung uong cho chinh quyen dia phucrng va chuang trinh CAi cAch Hanh chinhcong (CCHCC) rong lIn hon, Chinh phfi da giao them ngay cang nhieu quyen chumdong ngan sach tum cac co quan quan 1 tai chinh a tat ca cac cap chinh quyen chocac don vi s* dung ngan sach Viec giao quyen d6 dang duac tien hanh song songnhung rieng biet giuma cac co quan hanh chinh (theo quyet dinh 192/2001/QD-TTgngay 17/12/2001) vA cac dan vi sur nghiep (theo Nghi dinh 10/2002/ND-CP ngay16/01/2002)

7.3 Phan dau c6a chuong nay se diem lai cac bien phap giao quyen hien dangdirac ap dung tai Viet Nam Phan thu hai se mo ta qua trinh ap dung cAc bien phap

do tu trtrc den nay Phan 3 va 4 cuia chuong se phAn Anh va thao luan ve cAc ketqua ban dau va cac rui ro co lien quan den viec thg,c hien Quyet dinh192/2001/QD-TTg va Nghi dinh 10/2002/ND-CP

40 Trong bao cao nay, thuat ng^u "Don vi sr d,ung ngan sach" dwrc duing chung cho cAc don vi hanh chinh

vA sur nghiep.

Dtnh gica tong hop chi tieu cong, dcu tha^u mua sam c6ng vi trich nhiem tdi chinh 2004

Khai quat ve cac bie'i phap phan cap 6 Vie.t Nam Kinh nghiem thirc tien tai Thanh pho Ho Chi Minh

7.4 Cac cai cach nham giao quyen cho cac co quan hanh chinh duac khaixu6ng vAo thang 12/1999, vai Quyet dinh 230/1999/QD-TTg giao nhiem vu choThanh pho Ho Chi Minh thi diem ap dung "khoan chi ngan sach" hay c6n goi Iaphan bo ngan sach "tron g6i", cung vari ca che linh ho,at han ve bo tri nhan sir, &

10 quan huyen va S& thi diem tai thanh pho Cac don vi durac lira chon lam thidiem bao g6m 4 quan (Quan 1, 3, 5 vA 11), 3 huyen (Cu Chi, Binh Chanh va NhaBe) va 3 sa (S& Giao thong cong chinh, Sa LDTBXH vA S& Tu phAp)

7.5 Theo Ludt NgAn sach nhA nuac nam 1996, co quan tAi chinh cuia cac capchinh quyen phai tuan thu che do quan 1 giAm sat cac don vi s*r dung ngan sachthong qua quan 1 chat cha viec chi tieu cuia cac don vi nAy Cac don vi nAy phAithong nhat ngan sach cuia minh v6i cAc co quan tAi chinh theo chi tiet cac hangmuc, sau d6 khong du,ac phep thay doi muc dich chi cua 9 khoAn muc duqc kiemsoAt Muc dich chi chi co the thay doi sau khi co suy phe duyet chinh th*rc Bencanh d6, cac don vi su dung ngan sach co nghia vu tuan thui cac quy dinh ve tAichinh vA phan bo ngan sach do Bo, ngAnh minh de ra

7.6 Doi vai cAc co quan hanh chinh thi diem, che do kiem soat hien hAnh nAydixac thay bang che do khoan chi tuarong tur nhu che do "kinh phi hoat dong" duac

Ap dung tai nhieu nu6c thAnh vien ciia to ch*c Hop tac vA phAt trien kinh te

(OECD) (xem Hop 7.1 ve phan nuac Uc) Theo che do khoan chi, thu tru6ng cua

co quan hAnh chinh diu,c trao them nhieu quyen linh ho,at ve chi ngan sAch vaimot ngan sAch thurang xuyen co dinh, thay cho cie do phe duyet vA kiem soatngan sach chi tiet d6i vai cac don vi s* dung ngan sach dang duac ap dung t,ai VietNam

Hop 7.1: He thong kinh phi hoat dong cua Uc

ap dung cho cic cor quan hanh chinh

He th6ng kinh phi hoat dQng cua Uc phan b6 ngan sach cho cac ca quan nganh doc m6t khoan dur toan khoan chi trQn g6i durac Qu6c h6i phe duyet Khoan d,r toan nay bao gom tat ca cac khoan chi thuang xuyen va cac chi dau tr nh6 bao g6m luorng, chi hAnh chinh, chi phi thue van ph6ng nha xur6ng va kinh phi mua sam hang h6a dich v,u Ngoai trur viec phai tuan thu mot s6 quy dinh han che, nha quan Iy nganh doc c6 quyen t,u do phan b6 dau vao theo cach ho cho Ia phui hgp, bao gom ca s luroqng nhan s,r va miuc lrang HQ con duq(c phep giur Jai cac khoan thu phi dich vu tur khach hang, thu nhap cho thue van phong nha xurong va tien hanh ban cac tai san kinh doanh kem hieu qua DO tan dung tAi da nguon ILrc, nha quan 1 dutrc phep tiep tuc sCr d,ung toi da Ia 10% ngan sach nam truo&c cho nam sau va dUrc tam chi t6i da Ia 6% dir toan ngan sach cua nam sau.

Nguon: Ngan hAng The gi&i.

7.7 Muc tieu de ra cua chuong trinh thi diem lA:

a) sap xep lai cAc ca quan hAnh chinh vA don gian h6a thu tuc hAnh chinh;

Giao que77 ttr chu cho ccic don vi cong lip sur nghiep c6 thu va ca quan hanh chinh

b) ho,p ly h6a kinh phi hanh chinh;

c) tinh gian bien che;

d) tang thu nhap cho can bo, nhan vien bang cach suŽ dung cac khoan kinh phitiet kiem dLxac nha cac bien phap neu tren

e) tang cuong tinh minh bach

7.8 Theo churong trinh thi diem nay, viec cap ngan sach danh cho 10 co quanhanh chinh nay duqc chuyen sang hinh thurc khoan chi voi murc khoan chi duacgiao on dinh trong 3 nam Trong pham vi ngan sach duQc giao on dinh, cac coquan nay co the bo tri lai chi tieu giua cac khoan muc ma khong can co s,u choph6p dac biet truac khi th,rc hien Cac co quan hanh chinh duac chui dong tinhgian bien che va sap xep lai thur tu uru tien cho cac khoan chi tieu hanh chinh(ngo,ai tru truong hqp ngoai le) MQi khoan kinh phi tiet kiem dUQc deu c6 thedUqcc giu lai va sur dung de tang thu nh.p cho can bo nhan vien thong qua tangluong hoac thua6ng Chinh vi vay cac co quan hanh chinh phai chon cach lam thenao vuta giam duo, c cac khoan chi tieu vat chat lai viua tinh gian duo.c so bien chekh6ng co nang l,rc va m6i lien he trurc tiep giuta giam kinh phi voi tang thu nhapchinh Ia d6ng l,uc manh me de thurc hien dong thoi hai muc tieu nay Tuy nhien,cac co quan hanh chinh van can phai duy tri duac cac tieu chuan va so luo, ng dich

vu.

7.9 Da nhanh ch6ng thu duoc mot so hieu qua tai chinh: Tat ca cac ca quanhanh chinh thuc hien thi diem khoan chi bao cao da giam duoc dang ke kinh phihanh chinh voi so kinh phi tiet kiem duo,cc trong nam dau tien thu!c hien thi diem

dao dong tiT 13 den 29% Phan lan cac khoan kinh phi tiet kiem dirq,c la tiT chi phi

dien thoai, dien, nuac, nhien lieu, s*ra chuta va bao duang dinh ky, mua hang h6a

va dich vu, in an va d6ng tai lie u Hau nhu tat ca cac ca quan hanh chinh cung tinh

gian durc bien che xuong thap hon mrnc khoan - thong qua vie cat giam lan bienche, phan lan cac don vi da tinh gian duac khoang 15% so bien che (so vai muc

bien che cho phep), mot so don vi con giam bien che 6 ty l Ian han

7.10 Mac dii ket qua thurc tien con han che, hau nhur khong c6 yeu to nao cho

thay su suy giam chat Iurong dich v,u 6 cac ca quan hanh chinh thi diem Cac solieu hanh chinh chinh thuc cho thay cac chi so tieu chuan dich vu, nhu th6i gianch6, co cai thien (khi loai bo b6t cac khau hanh chinh nham tiet kiem chi phi) Tuy

vay, c6 mot so bang churng cho thay cac khoan tiet kiem duoc 6 cac don vi thi diem th,uc chat co the Ia viec cham chi chut khong phai la viec giam b6t chi phi.

Hau het cac don vi thi diem deu bao cao da giam dang ke cac khoan chi phi sutachura bao du6ng dinh ky (mac dii cac chi phi sura chura lan khong nam trong khoankhoan chi)

Quyet dinh 192/2001/QD-TTg ngay 17/12/2001vai Nghi dinh 10/2002/ND-CP ngay 16/1/2002.

7.11 Tren co sat thuc tien thi diem tai Thanh pho Ho Chi Minh, Chinh phu da quyet dinh mo rong thi diem khoan chi ngan sach cho cac co quan hanh chinh 6

Dhnh gia tong hop chi tieu c6ng, ddu thacu mua sam cong va trach nhiem tai chinh 2004

cac dja phirong khac De trien khai viec nAy, thang 12/2001, Thui tui6ng Chinh phu

da ban hanh Quyet dinh 192/2001/QD-TTg ngAy 17/12/2001 co quan hanh chinh.Mot thang sau d6 vAo thang 1/2002, Chinh phui da ban hanh Nghi dinh10/2002/ND-CP ngAy 16/01/2002 giao quyen linh hoat rong rai cho cac don vi stunghiep c6 thu (sau day goi tat la don vi SNCT) Nghi dinh 10/2002/ND-CP quydinh viec ap dung dur toan ngan sach theo hinh thuc khoAn chi doi vdi tat ca cacdon vi SNCT

7.12 Nhung quy dinh chinh trong Quyet dinh 192/2001/QD-TTg va Nghi dinh10/2002/ND-CP Ia gan talng tur nhur nhau; chung deu huang tai muc tieu giaoquyen vA khuyen khich hoat dong c6 hieu qua vA thuc day str tich ctrc hon nula cuacac don vi str nghiep Ca hai van ban phap quy nay deu chuyen tux viec cap ngansach nhA nuLac cho don vi thu hurang ngan sach sang hinh thurc khoan chi vai murc

khoan giao on dinh trong ba nam Trong pham vi nguon ngan sach duacr giao, thu

rtr&ng cac don vi duagc quyen chui dong dang ke trong phan bo ngan sach vA durackhuyen khich to churc lai b may hAnh chinh vA don gian h6a thu tuc hanh chinh.Nham khuyen khich manh me viec tim ra cac bien phap thurc hien hiWu qua, cacdon vi duac trao quyen su dung phan 16n khoan kinh phi tiet kiem dLrcr de tangthu nhap cho can bo nhan vien trong murc giai han theo quy dinh cuia luat

7.13 Tuy nhien, giuta hai van ban phap quy nay ciing c6 mot so diem khac bietdang ke Thur nhat, ve pham vi dieu chinh Quyet dinh 192/2001/QD-TTg dieu

chinh nh6m d6i tuang lA cac co quan hAnh chinh; ve co ban Quyet dinh nAy c6 y

nghia vo cang quan trong doi vai c6ng cuoc cai cach hAnh chinh cuia Chinh phui.Nguagc lai, Nghi dinh 10/2002/ND-CP lai huarng tai nh6m doi tuang IA cac don visur nghiep lAm nhiem vu cung urng cac dich vu c6ng thiet yeu nhtu: giao duc, y te,van h6a va bao chi, nghien c*ru khoa hoc, the thao, giao th6ng van tai vA cac dich

vu nong nghiep, v.v Viec thurc hien van ban phap quy nAy c6 anh htrung xA hoilan han rat nhieu vi Nghi dinh 10/2002/ND-CP co tac dong ca den vie.c cung ungdich vu Ian den kha nang tiep can cac dich vu Dong thai, nhung ket qua hua hendat duqc tur viec nang cao hieu suat va hieu qua hoat d6ng trong qua trinh cai cachtheo Nghi dinh nay la v6 cuing to 16n va c6 y nghla quan trQng hon nhieu so vaiQuyet dinh 192/2001/QD-TTg

7.14 Thur hai, Nghi dinh 10/2002/ND-CP lAm thay doi co ban ca che cap kinhphi cho cac don vi su nghiep c6 thu vA giam murc Ie thu6c cua cac don vi nay vaongan sach nhA nu6c DAy la lan dau tien cac don vi sLr nghiep duacr phep vay tindung ngAn hAng hoac Quy Ho trg phat trien de m6 r6ng va nang cao dich vu Cacdon vi sty nghiep cung dugc quyen giu lai khau hao tAi sAn cang nhtr tien banthanh Iy tAi san, ma truac day nhung khoan nAy phai nop ngan sach nhA nu6c Cacdon vi sur nghiep diruc chui d6ng quyet dinh murc phi dich vu doi vai cac dich vukh6ng thiet yeu (d6 IA nhurng dich vu kh6ng nam trong danh muc do NhA nurrc quydinh, nhu tien trong xe va phi giat lA trong benh vien ciing nhu cac loai hinh dich

vP moi)