Cẩm nang ăn uống kiểm soát bệnh tiểu đường

• Những người có bệnh tiểu đường có thể nghĩ rằng lượng đường cao trong máu là doăn quá nhiều thực phẩm và đồ tráng miệng ngọt, nhưng có những thực phẩm khác cónhiều tinh bột có đường cũ

CẨM NANG ĂN UỐNG KIỂM

SOÁT TIỂU ĐƯỜNG

• Những người có bệnh tiểu đường có thể nghĩ rằng lượng đường cao trong máu là do

ăn quá nhiều thực phẩm và đồ tráng miệng ngọt, nhưng có những thực phẩm khác cónhiều tinh bột có đường cũng làm tăng đường trong máu Tinh bột có đường có thểtìm thấy trong: cơm, mì, khoai lang, trái cây, sản phẩm bơ sữa, các chất ngọt

• Chất đạm, chất béo, và những rau không có tinh bột sẽ không làm tăng đường trongmáu Thí dụ như dầu canola, thịt gà nấu chín, cà rốt và rau xà lách

Cẩm nang chế độ ăn kiểm soát bệnh tiểu đường được trang thông tin Dinh dưỡng chuẩn đưa đến các bạn là sản phẩm chuyển ngữ Tiếng Việt và áp dụng từ các thông tin dành cho người bệnh tiểu đường của Viện quốc gia về các bệnh Tiểu đường, Tiêu hoá và Thận, Mỹ (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases-NIDDK), cùng nghiên cứu của bác sĩ Elizabeth Aong đăng tại trang web Y tế dành cho những người nhập cư vào Mỹ (Châu Á, Châu Phi, Châu Mỹ La Tinh )

Mọi câu hỏi, ý kiến về cẩm nang xin gửi về email: contact@dinhduongchuan.com

Tài liệu tham khảo:

1) What I need to know about Eating and Diabetes National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), June 2014

2) How Foods Affect Blood Sugar: A Guide for Vietnamese Patients with Diabetes Author: Elizabeth Aong, MPH, RD for EthnoMe

3) MyPlate Daily Checklist - United States Department of Agriculture, http://www.choosemyplate.gov

Mục lục

Kiểm soát mức độ đường huyết 4

Đồng hồ theo dõi bữa ăn 6

Đồng hồ theo dõi uống thuốc 7

Tháp thực phẩm 8

Lên chế độ ăn cho riêng bạn 9

Bước 1: Tôi nên ăn bao nhiêu mỗi ngày? 9

Bước 2: Tạo tháp dinh dưỡng tiểu đường cho riêng bạn 10

Bước 3: Theo dõi số lượng khẩu phần ăn hàng ngày để điều chỉnh 10

Nguyên tắc bữa ăn cân bằng 14

Nhóm tinh bột 16

Một khẩu phần tinh bột là bao nhiêu 17

Ăn tinh bột bằng cách lành mạnh hơn 19

Nhóm rau 20

Một khẩu phần rau là bao nhiêu 22

Ăn rau bằng cách lành mạnh hơn 23

Nhóm trái cây 24

Một khẩu phần trái cây là bao nhiêu 24

Ăn trái cây bằng cách lành mạnh hơn 25

Nhóm thịt/đạm 26

Một khẩu phần thịt (hoặc thực phẩm thay thế) là bao nhiêu 27

Ăn thịt bằng cách lành mạnh hơn 28

Nhóm sữa 29

Một khẩu phần sữa là bao nhiêu 29

Uống sữa bằng cách lành mạnh hơn 30

Nhóm béo, ngọt 31

Một khẩu phần đồ ngọt là bao nhiêu 31

Làm cách nào để hạn chế đồ ngọt mà không phải bỏ hẳn 33

Nhóm đồ uống 34

Phụ lục – Mẹo đo lượng thực phẩm 35

Mức độ đường huyết

Ü Đường huyết của tôi nên ở mức độ nào? MỨC ĐỘ ĐƯỜNG HUYẾT CẦN HƯỚNG ĐẾN CỦA BỆNH NHÂN TIỂU ĐƯỜNG

1 đến 2 giờ sau khi ăn Ít hơn 180

Hãy nói chuyện với chuyên gia y tế về trường hợp cụ thể của bạn và viết lại mục tiêu đường huyết ở đây:

Hãy tham khảo bác sĩ xem bao lâu thì bạn cần kiểm tra lượng đường huyết một lần

Cũng đừng quên kiểm tra mức độ ổn định đường huyết HbA1C ít nhất 2 lần trong năm Số

HbA1C của bạn cho thấy lượng glucose trung bình trong máu trong vòng 3 tháng trước đó Kết quả từ những lần bạn tự kiểm tra lượng đường huyết kết hợp với số HbA1C sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn liệu quá trình điều trị tiểu đường trong thời gian vừa qua có tiến triển không

Ü Làm thế nào tôi giữ được đường huyết ở mức cho phép?

Nếu bạn có bệnh tiểu đường, điều quan trọng là giữ cho lượng đường trong máu của mình càng ổn định càng tốt Sự kiểm soát chất đường trong máu tốt giúp giảm bớt nhu cầu dùng thuốc, phòng ngừa mù loà, các vấn đề về thận, tay chân và những biến chứng khác từ bệnh tiểu đường

Bạn có thể thực hiện điều này bằng cách lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn và thay đổi khẩu phần ăn cho phù hợp

MỤC TIÊU MỨC ĐƯỜNG HUYẾT CỦA TÔI

1 đến 2 giờ sau khi ăn Ít hơn

Mức độ đường huyết

Giảm lượng tinh bột có đường

Khi mắc tiểu đường, cơ thể của bạn không thể kiểm soát được sự gia tăng đường trong máu một cách bình thường, lành mạnh Bạn có thể giúp cơ thể mình bằng cách thay đổi những gì

bạn ăn: vẫn ăn tinh bột có đường, nhưng với lượng ít hơn

Không nhất thiết phải thay đổi những thực phẩm bạn ăn.

Ăn thêm vài loại thực phẩm và ăn bớt vài loại khác có thể hữu ích cho bạn Ví dụ, nhiều người có tiểu đường muốn ăn cùng loại thực phẩm mà gia đình hay ăn Thay đổi khẩu phần của những thức ăn này có thể giảm bệnh tiểu đường cho bạn

Những biện pháp phối hợp với ăn uống

Ngoài việc thay đổi chế độ ăn uống, tích cực vận động cũng giúp bạn kiểm soát lượng đường huyết Bạn có thể sử dụng thuốc điều trị nếu cần thiết Đối với những người sử dụng thuốc điều trị tiểu đường, việc tuân thủ một kế hoạch tổng thể, cân bằng giữa bữa chính, bữa phụ

và các hoạt động thể chất là rất quan trọng Một số loại thuốc có thể yêu cầu chế độ đi kèm bớt khắt khe hơn một số loại khác

Hãy nói chuyện với bác sĩ để tìm ra được quy trình phù hợp nhất cho bạn cũng như được tư vấn về số lượng bữa ăn (cả chính và phụ) mỗi ngày

Chúng tôi cung cấp cho bạn 2 công cụ để theo dõi giờ giấc các bữa ăn và việc uống thuốc điều trị tiểu đường: đó là ĐỒNG HỒ THEO DÕI BỮA ĂN và ĐỒNG HỒ THEO DÕI UỐNG THUỐC ở phần sau

Đồng hồ theo dõi bữa ăn

Những chiếc đồng hồ bữa ăn dưới đây sẽ giúp bạn theo dõi giờ ăn từng bữa trong ngày:

Đồng hồ theo dõi uống thuốc

Những gì bạn ăn và thời điểm bạn ăn có tác động đến hiệu quả của thuốc điều trị tiểu đường Hãy tham khảo bác sĩ về thời điểm uống thuốc tốt nhất trong ngày

Những chiếc đồng hồ uống thuốc dưới đây sẽ nhắc nhở bạn việc dùng thuốc hàng ngày (mấy giờ, thuốc gì, bao nhiêu )

2 khẩu phần

2 khẩu phần

4-6 khẩu phần

120 – 170 g

tối đa 3 khẩu phần

3 khẩu phần

2 khẩu phần

4-6 khẩu phần

120 – 170 g

tối đa 4 khẩu phần

4 khẩu phần

2 khẩu phần

5-7 khẩu phần

140 – 200 g

tối đa 5 khẩu phần

Hãy nói chuyện với nhà tư vấn hoặc bác sĩ để tạo ra kế hoạch ăn uống phù hợp nhất với thói

quen ăn uống, nhịp sinh hoạt và thuốc điều trị tiểu đường của bạn

Lên chế độ ăn cho riêng bạn

Ü Bước 2: Tạo tháp dinh dưỡng tiểu đường cho riêng bạn

Bây giờ sau khi đã hiểu rõ cấu trúc của tháp dinh dưỡng và xác định nhóm calo cần thiết của mình, hãy lên kế hoạch cho việc ăn uống mỗi ngày bằng cách viết lại số lượng khẩu phần mỗi nhóm thực phẩm của từng bữa ăn trong tháp dinh dưỡng phía dưới, cả bữa chính và bữa phụ Tham khảo thêm với bác sĩ và chuyên gia nếu bạn cần giúp đỡ

Bảng dưới đây sẽ giúp bạn theo dõi số lượng khẩu phần bạn ăn mỗi ngày trong từng nhóm chất để xem có phù hợp với mục tiêu mình đặt ra hay không

Dựa vào việc theo dõi này bạn có thể từ từ điều chỉnh để đạt được chế độ ăn cân bằng lành mạnh nhất Kéo xuống phía dưới để xem 3 phiên bản làm riêng cho từng mức độ năng lượng calo 1200-1600; 1600-2000 và 2000-2400

Viết lại những thực phẩm bạn ăn mỗi ngày để theo dõi và cải thiện chất lượng

Viết lại thực phẩm bạn đã ăn trong mỗi nhóm

Bạn có hoàn thành mục tiêu ?

2 khẩu phần

• 1 quả táo nhỏ = 1 khẩu phần

• 1 quả chuối, 1 quả bưởi, hay 1 cốc nước ép trái cây nguyên chất = 2 khẩu phần

Giới hạn nên tuân thủ: • Chất béo tối đa 3 khẩu phần (3 thìa canh dầu ăn) • Đường tối đa 25 g mỗi ngày 3 khẩu phần • 1 bát xà lách = 1 khẩu phần • 1 bát cà rốt hoặc súp lơ xanh, 1 cốc nước ép rau hay 1 bát đậu xanh nấu chín = 2 khẩu phần

6 khẩu phần • 1 củ khoai tây nhỏ, 1 lát bánh mì gối = 1 khẩu phần • 1 bắp ngô = 2 khẩu phần • 1 bát cơm/nửa cái bánh mì = 3 khẩu phần

Hôm nay bạn có vận động không? 120 – 170 g • Lạng rưỡi thịt nạc, thịt gia cầm, hải sản • 4-6 quả trứng • 1 – 1,5 chén đậu đỗ nấu chín 85g thịt nấu chín bằng khoảng lòng bàn tay

2 khẩu phần 1 khẩu phần sữa bằng • 1 cốc sữa không béo hoặc ít béo • 1 cốc sữa chua không béo hoặc ít béo 1 cốc sữa đậu nành tăng cường vi chất

* Lượng 1200 - 1600 calories dựa trên nhu cầu ước lượng của bạn Hãy theo dõi cân nặng và sức khoẻ thường xuyên để điều chỉnh định mức cho phù hợp

Tinh bột

Đạm

Trái cây

Rau

Sữa

CÓ

KHÔNG

CÓ

KHÔNG

CÓ

KHÔNG

CÓ

KHÔNG

CÓ

Phối hợp bữa ăn 1200 – 1600 calo mỗi ngày

Viết lại những thực phẩm bạn ăn mỗi ngày để theo dõi và cải thiện chất lượng

Viết lại thực phẩm bạn đã ăn trong mỗi nhóm

Bạn có hoàn thành mục tiêu ?

3 khẩu phần

• 1 quả táo nhỏ = 1 khẩu phần

• 1 quả chuối, 1 quả bưởi, hay 1 cốc nước ép trái cây nguyên chất = 2 khẩu phần

Giới hạn nên tuân thủ: • Chất béo tối đa 4 khẩu phần (4 thìa canh dầu ăn) • Đường tối đa 25 g mỗi ngày 4 khẩu phần • 1 bát xà lách = 1 khẩu phần • 1 bát cà rốt hoặc súp lơ xanh, 1 cốc nước ép rau hay 1 bát đậu xanh nấu chín = 2 khẩu phần

8 khẩu phần • 1 củ khoai tây nhỏ, 1 lát bánh mì gối = 1 khẩu phần • 1 bắp ngô = 2 khẩu phần • 1 bát cơm/nửa cái bánh mì = 3 khẩu phần

Hôm nay bạn có vận động không? 120 – 170 g • Thịt nạc, thịt gia cầm, hải sản • 4-5 quả trứng • 1 – 1,5 chén đậu đỗ nấu chín 85g thịt nấu chín bằng khoảng lòng bàn tay

2 khẩu phần 1 khẩu phần sữa bằng • 1 cốc sữa không béo hoặc ít béo 1 cốc sữa chua không béo hoặc ít béo

* Lượng 1200 - 1600 calories dựa trên nhu cầu ước lượng của bạn Hãy theo dõi cân nặng và sức khoẻ thường xuyên để điều chỉnh định mức cho phù hợp

Phối hợp bữa ăn 1600 – 2000 calo mỗi ngày

Tinh bột

Đạm

Trái cây

Rau

Sữa

CÓ

KHÔNG

CÓ

KHÔNG

CÓ

KHÔNG

CÓ

KHÔNG

CÓ

Viết lại những thực phẩm bạn ăn mỗi ngày để theo dõi và cải thiện chất lượng

Viết lại thực phẩm bạn đã ăn trong mỗi nhóm

Bạn có hoàn thành mục tiêu ?

4 khẩu phần

• 1 quả táo nhỏ = 1 khẩu phần

• 1 quả chuối, 1 quả bưởi, hay 1 cốc nước ép trái cây nguyên chất = 2 khẩu phần

Giới hạn nên tuân thủ: • Chất béo tối đa 5 khẩu phần (5 thìa canh dầu ăn) • Đường tối đa 25 g mỗi ngày 4 khẩu phần • 1 bát xà lách = 1 khẩu phần • 1 bát cà rốt hoặc súp lơ xanh, 1 cốc nước ép rau hay 1 bát đậu xanh nấu chín = 2 khẩu phần

10 khẩu phần • 1 củ khoai tây nhỏ, 1 lát bánh mì gối = 1 khẩu phần • 1 bắp ngô = 2 khẩu phần • 1 bát cơm/nửa cái bánh mì = 3 khẩu phần

Hôm nay bạn có vận động không? 140 – 200 g • Thịt nạc, thịt gia cầm, hải sản • 5-7 quả trứng • 1,25 – 1,75 chén đậu đỗ nấu chín 85g thịt nấu chín bằng khoảng lòng bàn tay

2 khẩu phần 1 khẩu phần sữa bằng • 1 cốc sữa không béo hoặc ít béo • 1 cốc sữa chua không béo hoặc ít béo 1 cốc sữa đậu nành tăng cường vi chất

* Lượng 1200 - 1600 calories dựa trên nhu cầu ước lượng của bạn Hãy theo dõi cân nặng và sức khoẻ thường xuyên để điều chỉnh định mức cho phù hợp

Phối hợp bữa ăn 2000 – 2400 calo mỗi ngày

Tinh bột

Đạm

Trái cây

Rau

Sữa

CÓ

KHÔNG

CÓ

KHÔNG

CÓ

KHÔNG

CÓ

KHÔNG

CÓ

Nguyên tắc bữa ăn cân bằng

Hình dưới đây giúp các bạn dễ dàng phối hợp lượng đồ ăn cho một bữa ăn bổ dưỡng và cân bằng nhóm chất

cạnh: bữa ăn phía

bên trái cân bằng

bị bệnh, hãy cố gắng ăn cháo với chất đạm Bạn có thể bỏ thêm một quả trứng vào cháo trong lúc đang nấu, hoặc có thể ăn cháo với thịt heo kho trứng hoặc thịt heo chà bông để bữa ăn bổ dưỡng

và cân bằng

Với bữa ăn nhanh như ăn bánh mì, nguyên một cái bánh mì thịt có thể làm tăng đường trong máu vì cung cấp quá nhiều tinh bột

½ cái bánh mì này là một số lượng chất bột đường tốt cho một bữa ăn

Bữa ăn cân bằng – Nhóm TINH BỘT

Những thực phẩm chứa tinh bột bao gồm cơm, cháo, mì, hạt ngũ cốc, đậu, bánh mì, bánh mì ba-gết, bánh sừng trâu, cốm ngũ cốc, và vài loại rau

Chúng cung cấp carbohydrat để tạo năng lượng (xem thêm bài “Carbohydrats” trên

Dinhduongchuan.com), vitamin, chất khoáng và chất xơ Tuy nhiên, những thực phẩm này làm tăng đường trong máu

Trong văn hoá người Việt, cơm gạo là một lương thực quan trọng trong chế độ ăn uống Điều này gây khó khăn cho việc kiểm soát bệnh tiểu đường bởi vì cơm, mì, bún, hủ tiếu nếu

ăn quá nhiều sẽ khiến khó kiểm soát lượng đường trong máu Ngoài ra, lối sống hiện đại ngày nay ở Việt Nam sinh ra tình trạng kém hoạt động hơn, do đó cơ thể của bạn không cần quá nhiều năng lượng từ thực phẩm Thêm vào đó, cơ thể của chúng ta cần ít năng lượng hơn khi chúng ta có tuổi

Ăn tinh bột với một lượng vừa phải giúp đảm bảo sức khoẻ cho mọi người, kể cả những người bị tiểu đường Nếu bạn có bệnh tiểu đường, thay đổi lượng cơm bạn ǎn có thể làm giảm đường trong máu

mà gạo trắng không có Mặc dù gạo

lứt bổ hơn vì nó có nhiều chất dinh

BÁNH MÌ

Hãy chọn bánh mì cỡ nhỏ Thường thì ½ cái bánh mì là cung cấp lượng tinh bột hợp lý cho một bữa ăn (khoảng 3 khẩu phần)

Bữa ăn cân bằng – Nhóm TINH BỘT

Những câu hỏi sau đây có thể giúp bạn theo dõi việc lượng tinh bột trong bữa ăn của mình Bạn cũng có thể tham khảo thêm với chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ để có được kế hoạch hoàn thiện hơn.

Ü Ăn tinh bột bằng cách lành mạnh hơn:

Mua bánh mì và ngũ cốc nguyên hạt

Ăn ít tinh bột sấy khô và giàu chất béo như khoai tây chiên, snack, mì Ý, bánh

quy Có thể thay thế bằng bánh vòng, bắp rang không béo, khoai bỏ lò, bánh muffin

ít béo

Ăn ngũ cốc với sữa ít béo ( 1 %) hoặc không béo

1 Hiện tại bạn ăn bao nhiêu khẩu phần hạt, ngũ cốc, mì, tinh bột mỗi ngày?

Tôi ăn _ khẩu phần tinh bột mỗi ngày

2 Quay lại phần “Tháp dinh dưỡng” để kiểm tra xem bạn cần mấy khẩu phần tinh bột mỗi ngày?

Tôi sẽ ăn _ khẩu phần tinh bột mỗi ngày.

3 Lượng tinh bột tôi sẽ ăn trong mỗi bữa là

Bữa trưa Bữa phụ sau bữa trưa _

Bữa ăn cân bằng – Nhóm RAU

= 1/2 bát rau nấu chín +1/2 bát đậu xanh nấu chín + 1 củ khoai tây nhỏ

= 1/2 bát súp lơ xanh + 1 chén nước ép cà chua

Bữa ăn cân bằng – Nhóm RAU

Những câu hỏi sau đây có thể giúp bạn theo dõi lượng rau trong bữa ăn của mình Bạn cũng

có thể tham khảo thêm với chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ để có được kế hoạch hoàn thiện hơn

Hầm rau củ bằng nước hoặc nước hầm ít chất béo Cho vào thêm một ít hành

tây hoặc tỏi hoặc các loại rau gia vị

Nếu bạn phải cho thêm chất béo, hãy dùng dầu cải, dầu oliu hoặc magarin dạng

lỏng thay cho mỡ động vật, bơ

1 Hiện tại bạn ăn bao nhiêu khẩu phần rau mỗi ngày?

Tôi ăn _ khẩu phần rau mỗi ngày

2 Quay lại phần “Tháp dinh dưỡng” để kiểm tra xem bạn cần mấy khẩu phần rau mỗi ngày?

Tôi sẽ ăn _ khẩu phần rau mỗi ngày.

3 Lượng rau sẽ ăn trong mỗi bữa là

Bữa trưa Bữa phụ sau bữa trưa _

1 khẩu phần trái cây

= 1 quả táo nhỏ (cỡ bàn tay) = ½ quả bưởi = 1 trái quýt nhỏ

Bữa ăn cân bằng – Nhóm TRÁI CÂY

Những câu hỏi sau đây có thể giúp bạn theo dõi việc lượng trái cây trong bữa ăn của mình Bạn cũng có thể tham khảo thêm với chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ để có được kế hoạch hoàn thiện hơn

Không mua quá nhiều trái cây tích trữ

Chỉ ăn những món tráng miệng nhiều đường và chất béo như đào ngâm, bánh pie trong những dịp đặc biệt

1 Hiện tại bạn ăn bao nhiêu khẩu phần trái cây mỗi ngày?

Tôi ăn _ khẩu phần trái cây mỗi ngày

2 Quay lại phần “Tháp dinh dưỡng” để kiểm tra xem bạn cần mấy khẩu phần trái cây mỗi ngày?

Tôi sẽ ăn _ khẩu phần trái cây mỗi ngày.

3 Lượng trái cây sẽ ăn trong mỗi bữa là:

Bữa trưa Bữa phụ sau bữa trưa _