Ebook khoa học, công nghệ và phát triển kinh tế tập hợp của mọi tri thức phần 2

Vaê laơi, baênthín hai thuíơt ngûô coâ phíìn kyđ cuơc nađy – tiïịn böơ kyô thuíơt vađ tùngtrûúêng - ăöịi vúâi moơi ngûúđi chuâng ta hiïơn nay ăang ăöìng nghôa vúâinhûông tin tûâc töịt la

Phêìn II PHAÁT TRIÏÍN KINH TÏË

95

NÙNG LÛÚÅNG NGUYÏN TÛÃ

Phêìn II

96 JEAN-JACQUES DUBY

Kinh tïị vađ caêi tiïịn kyô thuíơt

JEAN-HERVEÂLORENZI1

Ăïì tađi Kinh tïị vađ caêi tiïịn kyô thuíơt khiïịn chuâng ta tûâc khùưc nghôăïịn möịi liïn hïơ giûôa tiïịn böơ kyô thuíơt vađ tùng trûúêng Vaê laơi, baênthín hai thuíơt ngûô coâ phíìn kyđ cuơc nađy – tiïịn böơ kyô thuíơt vađ tùngtrûúêng - ăöịi vúâi moơi ngûúđi chuâng ta hiïơn nay ăang ăöìng nghôa vúâinhûông tin tûâc töịt lađnh: ăoâ lađ nïìn kinh tïị chíu Íu ăaô tòm laơi ặúơc sûơtùng trûúêng, thïí hiïơn qua viïơc thíịt nghiïơp ăang díìn díìn giaêm ăi.Tuy nhiïn, chuâng cuông cođn bao hađm nhûông víịn ăïì phûâc taơp húnnhiïìu, nhíịt lađ liïn quan ăïịn möơt hiïơn tûúơng mađ chuâng ta víîn goơi lađthíịt nghiïơp cöng nghïơ, tûâc lađ quan ăiïím cho rùìng maây moâc seô thaythïị díìn con ngûúđi vađ khiïịn cho con ngûúđi míịt cöng ùn viïơc lađm Vòvíơy, úê ăíy ta cíìn suy ngíîm xem: tiïịn böơ kyô thuíơt vađ caêi tiïịn kyô thuíơtlađ tñch cûơc hay tiïu cûơc?

Trûúâc hïịt, cíìn giaêi thñch ăöi lúđi vïì khaâi niïơm tùng trûúêng kinh tïị,möơt khaâi niïơm phûâc taơp nhûng coâ võ trñ troơng ýịu Tùng trûúêng kinhtïị vûđa thïí hiïơn nùng lûơc saên xuíịt cuêa caêi víơt chíịt cuêa möơt dín töơc,vûđa lađ ăún võ ăïí so saânh diïîn biïịn ăang song song töìn taơi trong caâcquöịc gia Hiïơn tûúơng nađy vûđa múâi vûđa cuô Ăíy lađ möơt hiïơn tûúơng cuôbúêi vò noâ ăùơc trûng cho tiïịn trònh phaât triïín cuêa caâc nïìn vùn minhphûúng Tíy vađ lađ biïíu hiïơn nöíi bíơt nhíịt cuêa xaô höơi cöng nghiïơp,hònh thađnh vađo thïị kyê XVIII Hiïơn tûúơng nađy vöịn ăaô tûđng ặúơc biïịttúâi trong giai ăoaơn phaât triïín vûúơt bíơc cuêa chuê nghôa tû baên thûúngnghiïơp trong thïị kyê XVI Tùng trûúêng ăöìng thúđi cuông lađ möơt hiïơn

1 Giaâo sû kinh tïị Trûúđng ăaơi hoơc Paris - Dauphine, cöị víịn Ban laônh ăaơo Cöng ty Tađi chñnh Edmond de Rothschild Banque, Chuê tõch Cíu laơc böơ caâc nhađ kinh tïị.

tûúơng múâi, búêi vò ăïí tñnh ặúơc tùng trûúêng kinh tïị ăođi hoêi trònh ăöơkhoa hoơc cao vađ hònh thađnh nhûông ăún võ tñnh toaân (quöịc gia, caâckhu vûơc cöng nghiïơp) Ăiïìu nađy chó coâ ặúơc vađo cuöịi thïị kyê XVIII.Trïn thûơc tïị, khúêi thuyê cuêa tùng trûúêng kinh tïị mađ chuâng ta coâ thïíắnh lûúơng ặúơc nhû hiïơn nay xuíịt hiïơn vađo cuđng thúđi ăiïím vúâi sûơ

ra ăúđi cuêa caâch maơng cöng nghiïơp

Giai ăoaơn tùng trûúêng kinh tïị hiïơn ăaơi ặúơc ăùơc trûng búêi mûâctùng trûúêng nhanh cuêa dín söị, cuêa saên xuíịt tñnh theo ăíìu ngûúđi cuôngnhû tyê lïơ ăíìu tû cao hún nhiïìu so vúâi nhûông giai ăoaơn trûúâc ăoâ Ngoađi

ra, möơt ăùơc trûng khaâc lađ viïơc cöng nghïơ dûơa trïn nïìn taêng khoa hoơcngađy cađng ặúơc sûê duơng röơng raôi Kuznets cho rùìng trong khoaêngthúđi gian 100 nùm kïí tûđ giûôa thïị kyê thûâ XIX, saên phíím quöịc dín tñnhtheo ăíìu ngûúđi ăaô coâ mûâc tùng trûúêng 10 líìn so vúâi mûâc tùng trûúêngtrong caê möơt giai ăoaơn dađi tûđ cuöịi thúđi kyđ Trung ăaơi ăïịn giûôa thïị kyêXIX (2% so vúâi 0,2%/nùm) Mùơt khaâc, dín söị tùng 4-5 líìn (1% so vúâi0,2-0,25%) Nhû víơy, mûâc ăöơ tùng töíng saên phíím tñnh trïn ăíìu ngûúđiăaô tùng nhanh gíịp tûđ 40 ăïịn 50 líìn so vúâi thúđi kyđ trûúâc

Theo Kuznets, ngoađi töịc ăöơ tùng trûúêng cao, möơt ăùơc trûng khaâccuêa tùng trûúêng kinh tïị hiïơn ăaơi so vúâi caâc tiïu chuíín trong quaâ khûâlađ nùng suíịt (nghôa lađ saên phíím tñnh theo lao ăöơng, vöịn vađ caâc ýịutöị saên xuíịt khaâc) ăaơt mûâc tùng trûúêng cao; lađ nhûông thay ăöíi cú cíịutrong nïìn kinh tïị, trong ăoâ quan troơng nhíịt lađ sûơ chuýín dõch tûđngbûúâc nïìn kinh tïị tûđ nöng nghiïơp sang cöng nghiïơp vađ sau ăoâ lađ dõchvuơ; lađ nhûông thay ăöíi vïì xaô höơi vađ yâ thûâc hïơ, ăùơc biïơt lađ ăö thõ hoaâvađ quaâ trònh phi tön giaâo trong xaô höơi; lađ sûơ gia tùng maơnh cuêa caâcmöịi quan hïơ quöịc tïị Tuy nhiïn, sûơ tùng trûúêng nađy chó xuíịt hiïơntrong möơt söị khu vûơc trïn thïị giúâi vađ víîn cođn töìn taơi khoaêng caâch vïìtöíng saên phíím kinh tïị tñnh trïn ăíìu ngûúđi giûôa caâc quöịc gia phaâttriïín vađ chíơm phaât triïín trïn phûúng diïơn kinh tïị

Trong khi mûâc tùng trûúêng kinh tïị theo caâc tiïu chuíín cuô ăaô ăaơt

úê mûâc ríịt cao taơi tíịt caê caâc nûúâc phaât triïín trong vođng gíìn 100 nùmqua, víîn cođn töìn taơi nhûông khaâc biïơt ríịt lúân trong töịc ăöơ tùngtrûúêng nađy taơi caâc quöịc gia khaâc nhau trong nhûông giai ăoaơn tûúngăöịi ngùưn Hún nûôa, töịc ăöơ tùng trûúêng kinh tïị cuêa caâc nûúâc nađycuông dao ăöơng ríịt lúân trong khoaêng thúđi gian ngùưn hún Haôy xem

98 JEAN - HERVEÂ LORENZI

xeât caâc quöịc gia cöng nghiïơp phaât triïín nhíịt Töịc ăöơ tùng trûúêngkinh tïị cuêa caâc nûúâc nađy trong 100 nùm trúê laơi ăíy dao ăöơng giûôamûâc 2% cuêa Anh vađ Phaâp vúâi mûâc gíìn 4% cuêa Myô vađ Nhíơt Baên Tûđăíìu thïị kyê XX, nïìn kinh tïị phûúng Tíy ăaô traêi qua caâc giai ăoaơntùng trûúêng nhanh xen keô nhûông giai ăoaơn chûông laơi Giai ăoaơn “30nùm veê vang” (1945 – 1973) roô rađng lađ thúđi kyđ hoađng kim cuêa caâcnûúâc phaât triïín, trong ăoâ töịc ăöơ tùng trûúêng kinh tïị dao ăöơng tûđ2,5% ăïịn 6,2% trong 15 nûúâc thađnh viïn cuêa Liïn minh chíu Íu Cuâsöịc díìu moê líìn thûâ nhíịt xaêy ra vađo nùm 1973, ăaânh díịu sûơ kïịt thuâccuêa giai ăoaơn thõnh vûúơng nađy Trïn thûơc tïị, caâc nïìn kinh tïị phûúngTíy rúi vađo möơt giai ăoaơn suy thoaâi, vúâi töịc ăöơ tùng trûúêng kinh tïịtûđ nùm 1973 ăïịn 1994 dao ăöơng trong khoaêng tûđ 0,7% ăïịn 2,8%.Trong nhûông nguýn nhín lyâ giaêi tònh hònh kinh tïị xíịu ăi nađy, tiïịnböơ kyô thuíơt toê ra ăoâng möơt vai trođ chuê ýịu Ngûúđi ta chó trñch rùìngtiïịn böơ kyô thuíơt giúđ ăíy ăaô caơn kiïơt, ăöìng thúđi nùng suíịt cuêa caâc ýịutöị saên xuíịt ăaô suy giaêm ăïịn mûâc khöng thïí cûâu vaôn ặúơc Noâi toâmlaơi, tiïịn böơ kyô thuíơt vađ nùng suíịt trúê thađnh nhûông nhín töị chuê ýịulyâ giaêi tònh traơng trò trïơ kinh tïị keâo dađi

Sûơ phuơc höìi kinh tïị thúđi gian gíìn ăíy möơt líìn nûôa laơi ặa tiïịnböơ kyô thuíơt trúê laơi ăoâng vai trođ trung tím ăöịi vúâi tùng trûúêng kinhtïị Thíơt víơy, vađo nhûông nùm ăíìu cuêa thïị kyê XXI nađy, hiïơn ăang töìntaơi möơt quan ăiïím chung cho rùìng tiïịn böơ cöng nghïơ chñnh lađ ăöơnglûơc cuêa tùng trûúêng kinh tïị, cuêa tùng nùng suíịt lao ăöơng vađ caêi thiïơnlíu dađi mûâc söịng Tíịt caê nhûông nhín töị noâi trïn buöơc chuâng ta phaêiăùơt cíu hoêi vïì möịi quan hïơ giûôa kinh tïị vađ ăöíi múâi cöng nghïơ trïngiaâc ăöơ lõch sûê, lyâ thuýịt vađ thûơc tiïîn Ăöịi tûúơng chñnh cuêa phíìn möơttrong bađi viïịt nađy nhùìm nghiïn cûâu ắnh tñnh möịi quan hïơ ăa daơngnoâi trïn

Trong möơt khoaêng thúđi gian dađi, ngûúđi ta ăaô khöng biïịt ăïịn möịiquan hïơ giûôa tiïịn böơ kyô thuíơt vađ tùng trûúêng kinh tïị Ăíy chñnh lađăöịi tûúơng chñnh cuêa phíìn hai bađi viïịt nađy Trûúâc kia, caâc nhađ kinhtïị chó tíơp trung phín tñch ăïí tòm ra nhûông quy luíơt cuêa saên xuíịttrong ăiïìu kiïơn kinh tïị phaât triïín cín ăöịi vađ bíịt biïịn Hoơ ăaô khöngquan tím gò ăïịn tùng trûúêng kinh tïị cho ăïịn Chiïịn tranh thïị giúâithûâ hai, tuy trûúâc ăoâ víîn coâ luâc nhùưc ăïịn vai trođ cuêa tiïịn böơ kyô

100 JEAN - HERVEÂ LORENZI

thuíơt Sau ăoâ, hoơ cuông chó dûđng laơi úê chöî coi tiïịn böơ kyô thuíơt nhûmöơt nhín töị ngoaơi lai ăöịi vúâi tùng trûúêng Chó gíìn ăíy khoa hoơc kinhtïị múâi quan tím ăùơc biïơt ăïịn vai trođ cuêa tiïịn böơ kyô thuíơt ăöịi vúâitùng trûúêng

Trong phíìn ba cuêa bađi viïịt nađy, chuâng töi muöịn giúâi thiïơu nhûôngvíịn ăïì liïn quan ăïịn möịi liïn hïơ phûâc taơp giûôa tiïịn böơ kyô thuíơt vúâiviïơc lađm, trïn phûúng diïơn taâc ăöơng cuêa noâ ăïịn tònh traơng thíịtnghiïơp cuông nhû ăïịn cú cíịu cuêa viïơc lađm

Cuöịi cuđng, chuâng töi kïịt luíơn vïì caâc chñnh saâch cuêa Nhađ nûúâctrong lônh vûơc nghiïn cûâu khoa hoơc, phaât minh saâng chïị vúâi vñ duơ cuơthïí lađ chñnh saâch khuýịn khñch phaât minh saâng chïị hiïơn nay cuêaLiïn minh chíu Íu Ăöìng thúđi, chuâng töi ặa ra möơt söị kiïịn nghõnhùìm thay ăöíi ắnh hûúâng hoaơt ăöơng cuêa Nhađ nûúâc ăïí chuíín bõ sùĩnsađng cho cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp líìn thûâ ba sùưp túâi

TIÏỊN BÖƠ KYÔ THUÍƠT, CAÊI TIÏỊN KYÔ THUÍƠT VAĐ TÙNG TRÛÚÊNG KINH TÏỊ

Nhû chuâng ta ăaô xem xeât úê trïn, tùng trûúêng kinh tïị lađ möơt hiïơntûúơng ăaô töìn taơi tûđ líu

Nhûông nghiïn cûâu cuêa A Maddison1coâ giaâ trõ lúân búêi vò chuâng ăaôphín tñch quaâ trònh tùng trûúêng kinh tïị trong möơt thúđi gian dađi Taâcgiaê cho thíịy tùng trûúêng kinh tïị ăaô phaât triïín khöng ngûđng kïí tûđnùm 1820 (Baêng 1)

B êng 1 Tùng trû êng kinh t ị th ị gi âi giai ăo ơn 1 820 - 1992.

(Tyê $ theo giaâ trõ ( $ nùm 1990) (triïơu ngûúđi)

ăö la nùm 1990)

Nguöìn: Maddison (A), Economie Mondiale 1820-1992, Paris, OCDE, 1995.

1 Maddison (A), Economie Mondiale 1820-1992, Paris, OCDE, 1995.

Nhòn vađo baêng trïn, chuâng ta nhíơn thíịy rùìng GDP ăaô tùng lïn

40 líìn trong vođng 160 nùm, trong khi ăoâ, GDP tñnh theo ăíìu ngûúđivađo nùm 1992 chó lúân gíịp 8 líìn nùm 1820, ăöìng thúđi dín söị thïị giúâiăaô tùng tûđ gíìn möơt tyê ngûúđi lïn gíìn 5,5 tyê ngûúđi Nhûông nhíơn ắnhtrïn ăaô thöi thuâc taâc giaê tòm caâch phín tñch sûơ phaât triïín taơi caâcnûúâc Tíy Íu Nhúđ ăoâ, chuâng ta nhíơn thíịy rùìng saâng taơo cöng nghïơcuông nhû nhûông tiïịn böơ kyô thuíơt coâ nhûông taâc ăöơng quan troơng ăïịntùng trûúêng ngay tûđ nûêa sau cuêa thïị kyê XIX

NHÛÔNG XU HÛÚÂNG TÙNG TRÛÚÊNG CUÊA NÙNG SUÍỊT TRONG CAÂC NÛÚÂC PHAÂT TRIÏÍN

Trûúâc khi xem xeât sûơ phaât triïín cuêa nùng suíịt ghi nhíơn taơi caâcnûúâc phaât triïín, cíìn lađm roô möơt söị ắnh nghôa khaâc nhau vïì nùngsuíịt Vađo thïị kyê XVIII, caâc nhađ khoa hoơc duy lyâ ăaô tûđng sûê duơngkhaâi niïơm nùng suíịt ăïí mö taê tñnh nùng saên xuíịt Ăïịn thïị kyê XX,caâc nhađ kinh tïị ắnh nghôa nùng suíịt lađ möịi quan hïơ coâ thïí ăo lûúđngặúơc giûôa saên xuíịt vađ caâc ýịu töị cíìn thiïịt ăïí saên xuíịt Saên xuíịt cíìnhai ýịu töị: vöịn vađ lao ăöơng Khaâi niïơm thöng duơng nhíịt cuêa nùngsuíịt lađ nùng suíịt cuêa ýịu töị lao ăöơng, búêi vò lao ăöơng víîn ặúơc caâcnhađ kinh tïị lúân nhû Keynes vađ Marx coi lađ nhín töị trûơc tiïịp duynhíịt cuêa saên xuíịt Theo ăoâ, nùng suíịt lao ăöơng ặúơc ắnh nghôa lađmöịi quan hïơ giûôa saên lûúơng vađ lao ăöơng cíìn thiïịt ăïí lađm ra saênlûúơng ăoâ

Nghiïn cûâu nùng suíịt lao ăöơng trong möơt thúđi gian dađi, ta nhíơnthíịy nùng suíịt lao ăöơng ăaô ặúơc caêi thiïơn roô rïơt taơi híìu hïịt caâcnûúâc chíu Íu trong hai giai ăoaơn phaât triïín nhû phín tñch úê trïn.Chñnh tiïịn böơ kyô thuíơt ăaô taơo ăiïìu kiïơn tùng nùng suíịt lao ăöơng(Baêng 2)

NÙNG SUÍỊT TÙNG CHÍƠM LAƠI VAĐ MÖỊI QUAN HÏƠ VÚÂI TIÏỊN BÖƠ KYÔ THUÍƠT: NGHÕCH LYÂ SOLOW

Tuy nhiïn, kïí tûđ cuâ söịc díìu moê (1973) cho ăïịn thúđi gian gíìn ăíy,mûâc tùng nùng suíịt ăaô chíơm l ơi úê caâc nûúâc thu ơc t í c hûâc OECD Hiïơ n

tûúơng chûông laơi nađy xaêy ra vađo thúđi kyđ tùng töịc cuêa tiïịn böơ k ô t huíơ tnhúđ vađo sûơ phaât triïín vađ phöí biïịn röơng raôi cuêa cöng nghïơ thöng tin.Trong khi tiïịn böơ kyô thuíơt phaât triïín nhanh, nùng suíịt laơi phaât triïínchíơm laơi, ăíy chñnh lađ möơt hiïơn tûúơng ặúơc g ơi l ađ “nghõch l yâ Sol ow”.Möơt trong nhûông lyâ giaêi cho nghõch lyâ nađy liïn quan ăïịn thúđi giancíìn thiïịt ăïí con ngûúđi coâ thïí cíơp nhíơt vađ lađm chuê cöng nghïơ múâi.

TIÏỊN BÖƠ KYÔ THUÍƠT COÂ LYÂ GIAÊI ẶÚƠC MÛÂC CHÏNH LÏƠCH VÏÌ TÖỊC ĂÖƠ TÙNG TRÛÚÊNG HAY KHÖNG ?

Chñnh giai ăoaơn tùng trûúêng maơnh vađ keâo dađi cuêa thúđi kyđ sauChiïịn tranh thïị giúâi thûâ hai ăaô cho pheâp coâ ặúơc möơt loaơt nghiïncûâu thûơc tiïîn nhùìm nùưm bùưt caâc nhín töị khaâc nhau lyâ giaêi hiïơntûúơng tùng trûúêng noâi chung cuông nhû vai trođ cuêa tûđng nhín töị noâiriïng ăöịi vúâi tùng trûúêng Nhûông nùm 1950 ăaô cho ra ăúđi möơt loaơt caâccöng trònh nghiïn cûâu, trong ăoâ coâ bađi viïịt nöíi tiïịng cuêa R Solow1

(1957) Solow giaêi thñch: “Mûâc tùng trûúêng cuêa saên xuíịt, xeât trïntöíng thïí, bùìng töíng mûâc tùng trûúêng cuêa caâc ýịu töị saên xuíịt (vöịn vađ

102 JEAN - HERVEÂ LORENZI

B êng 2 M âc tùng c êa nùng su ịt (GDP cho m ơt ngû đi trong 1 gi đ)

t ơi c âc nû âc chíu Íu ch ê y ịu

Nguöìn: Maddison (A)

1 Solow (R), “Technical Change and the Aggregate Production Function”, Review of Economics and Statistics, No 39, 1957, tr.312 - 320.

lao ă ơng, ặúơc xaâc ắnh bùìng ph ìn ăoâ nggoâ p cuê a chuâ ng t rongsaê nphíím), cöơng vúâi möơt biïịn söị, th í hiïơn mûâc ăöơ t âc ă ơng cu ê a ti ïịn böơ kyôthuíơt Biïịn söị nađy khöng phuơ thuöơc vađo nhûông thay ăöíi vïì saên lûúơng” Ăïí kiïím nghiïơm trïn thûơc tïị, Solow khùỉng ắnh rùìng ăöịi vúâinûúâc Myô cuêa nûêa ăíìu thïị kyê XX, tiïịn böơ kyô thuíơt ăem laơi tûđ 1-2%trong chó söị tùng trûúêng, tûâc lađ hún 50% mûâc tùng trûúêng chung.

QUAN HÏƠ MÚÂI GIÛÔA TIÏỊN BÖƠ KYÔ THUÍƠT VAĐ TÙNG TRÛÚÊNG: CUÖƠC CAÂCH MAƠNG CÖNG NGHIÏƠP LÍÌN THÛÂ BA TAƠI MYÔ

Moơi ăaânh giaâ vïì tònh hònh kinh tïị Myô ăïìu thöịng nhíịt nhíơn ắnhrùìng tûđ gíìn 10 nùm nay, kinh tïị Myô phaât triïín tuýơt diïơu Ngûúđi taăaô bùưt ăíìu noâi túâi hiïơn tûúơng thiïịu lao ăöơng, trong khi ăoâ tiïìn lûúngkhöng phaêi vò thïị mađ tùng voơt Nùng suíịt ăaô phaât triïín theo kõp vúâitùng trûúêng cuêa GDP

Phaêi chùng nïìn kinh tïị Myô ăang bûúâc vađo möơt thúđi kyđ múâi cuêatùng trûúêng kinh tïị nhúđ cöng nghïơ múâi ăem laơi? Nhûông ngûúđi baêovïơ cho hoơc thuýịt nïìn kinh tïị múâi taơi Myô ăùơc biïơt nhíịn maơnh vai trođcuêa cöng nghïơ múâi trong cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp líìn thûâ ba Hoơkhùỉng ắnh rùìng cöng nghïơ thöng tin vađ truýìn thöng seô lađm thayăöíi cú cíịu nïìn kinh tïị trong thiïn niïn kyê túâi, tûúng tûơ nhû maây húinûúâc trong thïị kyê XVIII

Líơp luíơn chuê ýịu dûơa trïn thûơc tïị rùìng caêi tiïịn kyô thuíơt chopheâp möơt líìn nûôa tùng nùng suíịt vađ nhúđ ăoâ thuâc ăííy kinh tïị tùngtrûúêng Cöng nghïơ múâi ặúơc phöí biïịn röơng raôi coâ thïí taơo ăiïìu kiïơntùng nhanh söị lûúơng caêi tiïịn kyô thuíơt phuơ, cho pheâp tùng nùng suíịtlao ăöơng Nùng suíịt tùng laơi kñch thñch tùng trûúêng bïìn vûông vađkhöng gíy ra laơm phaât Quan ăiïím nađy cuêa caâc chuýn gia kinh tïịcùn cûâ vađo nhûông söị liïơu thöịng kï cuêa kinh tïị Myô vïì töịc ăöơ tùngtrûúêng vađ mûâc tùng cöng ùn viïơc lađm

Cuơ thïí hún, cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp líìn thûâ ba coâ leô ặúơc xíydûơng trïn nïìn taêng cöng nghïơ thöng tin vađ ăùơc biïơt vađo viïơc ûângduơng caêi tiïịn kyô thuíơt trong lônh vûơc xûê lyâ thöng tin

Trong giai ăoaơn 1985 – 1997, Myô ăaô taơo ra 22 triïơu viïơc lađm múâi.Giai ăoaơn nađy cuông truđng vúâi thúđi kyđ phaât triïín maơnh meô cuêa cöng

nghïơ thöng tin vađ viïîn thöng, nhûng ăöìng thúđi cuông truđng vúâi quaâtrònh cú cíịu laơi caâc doanh nghiïơp Myô vúâi nhûông kïịt quaê thu ặúơcăíìy íịn tûúơng Myô trúê thađnh hònh míîu cho caâc nûúâc cöng nghiïơp lúânkhaâc trïn phûúng diïơn chñnh saâch kinh tïị, nhíịt lađ chñnh saâch khoahoơc vađ cöng nghïơ Roô rađng, caêi tiïịn kyô thuíơt nùìm úê tím ăiïím cuêacuöơc tranh luíơn vïì nïìn kinh tïị múâi taơi Myô

CAÊI TIÏỊN KYÔ THUÍƠT VAĐ CAÂCH MAƠNG CÖNG NGHIÏƠP: PHÛÚNG PHAÂP PHÍN TÑCH THEO HÏƠ THÖỊNG KYÔ THUÍƠT

Muơc ăñch cuêa phíìn nađy lađ nhùìm chûâng minh rùìng trong lõch sûê,ngûúđi ta ăaô nhiïìu líìn chûâng kiïịn nhõp ăöơ tùng trûúêng kinh tïị bõ giaânăoaơn, tûúng ûâng vúâi nhûông thúđi kyđ trò trïơ vïì caêi tiïịn kyô thuíơt Nhûvíơy, chuâng ta seô cöị gùưng tòm hiïíu taơi sao laơi xuíịt hiïơn nhûông thúđi kyđgiaân ăoaơn ăoâ, vađ taơi sao nhûông “cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp” ăoâ laơiliïn quan trûơc tiïịp ăïịn phaât triïín caêi tiïịn kyô thuíơt

Theo dođng thúđi gian, ta ăaô coâ thïí nhíơn thíịy rùìng baên thín caêitiïịn kyô thuíơt cuông xuíịt hiïơn möơt caâch khöng liïn tuơc Tiïịp sau tùngtrûúêng thûúđng lađ thúđi kyđ suy thoaâi Nhû víơy, chuâng ta hiïíu rùìng coâthïí töìn taơi möịi liïn hïơ nhín quaê giûôa sûơ khöng liïn tuơc ăoâ vúâi nhûônggiaân ăoaơn vïì tùng trûúêng Ăïí hiïíu ặúơc möịi liïn hïơ nađy, ngûúđi taduđng ăïịn phûúng phaâp phín tñch caâc hïơ thöịng kyô thuíơt

Phûúng phaâp nađy coâ muơc ăñch quan saât xem giûôa caâc ngađnh kyôthuíơt khaâc nhau coâ möịi quan hïơ nhû thïị nađo ăïí hònh thađnh möơt cúcíịu kyô thuíơt Vađ hiïơn tûúơng ăoâ nhòn trïn töíng thïí seô phaât triïín rasao qua caâc giai ăoaơn dûúâi taâc ăöơng cuêa caêi tiïịn kyô thuíơt

Caâc phín tñch hïơ thöịng kyô thuíơt tuy khaâc nhau nhûng laơi thöịngnhíịt taơi möơt ăiïím, ăoâ lađ chuâng ăïìu xuíịt phaât tûđ thûơc tïị lađ phaât minhsaâng chïị khöng ra ăúđi möơt caâch liïn tuơc Thíơt víơy, caêi tiïịn kyô thuíơtăöìng nghôa vúâi viïơc tûđ boê nhûông kyô thuíơt ăaô ặúơc sûê duơng cho ăïịnthúđi ăiïím ăoâ, nhûng ăöìng thúđi cuông keâo theo nhûông caêi tiïịn kyô thuíơtphuơ, mađ töíng húơp laơi thò trúê thađnh möơt nhoâm caâc caêi tiïịn kyô thuíơt Haôy líịy vñ duơ cuêa cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp líìn thûâ nhíịt Vađothïị kyê XVIII, cú súê haơ tíìng khoa hoơc ặúơc hònh thađnh, sùĩn sađng ăoânnhíơn nhûông bûúâc phaât triïín kyô thuíơt, ăùơc biïơt taơi Phaâp vađ Anh Lõch

104 JEAN - HERVEÂ LORENZI

sûê cho thíịy cuöơc caâch maơng xuíịt hiïơn trûúâc tiïn taơi Anh, ăíịt nûúâcduy nhíịt höơi tuơ möơt loaơt caâc nhín töị thuíơn lúơi Vöịn úê ăíy döìi dađonhíịt Nöng nghiïơp ăaô traêi qua nhûông bûúâc phaât triïín quan troơngngay tûđ thïị kyê XVIII Chïị ăöơ möơt nùm hai vuơ (xuín vađ thu, sau ăoâcho ăíịt nghó) ăaô ặúơc thay thïị bùìng chïị ăöơ thím canh göịi vuơ giûôatröìng nguô cöịc, cuê caêi vađ ăíơu Bûúâc chuýín ăöíi phûúng phaâp canh taâcnađy ăaô giuâp tùng hiïơu suíịt sûê duơng ăíịt vađ saên lûúơng lûúng thûơc.Hún nûôa, cùn baên lađ úê chöî viïơc nađy cho pheâp giaêi phoâng möơt söị lûúơnglúân lao ăöơng nöng nghiïơp, cung cíịp cho caâc ngađnh cöng nghiïơp múâihònh thađnh vađo thúđi ăiïím ăoâ Cuöịi thïị kyê XVIII vađ ăíìu thïị kyê XIXăaô chûâng kiïịn sûơ ra ăúđi cuêa möơt loaơt nhûông phaât minh kyô thuíơt Maây húi nûúâc lađ biïíu tûúơng cuêa hïơ thöịng kyô thuíơt thûâ nhíịt vađothúđi gian cuöịi thïị kyê XVIII Theo Mantoux, maây húi nûúâc khöngkhaâc gò möơt chiïịc búm Ăoâ lađ möơt kyô thuíơt ăún giaên Thïị nhûng, noâlaơi lađ hiïơn tûúơng cùn baên vađ quýịt ắnh trong giai ăoaơn cuöịi cuêa cuöơccaâch maơng cöng nghiïơp líìn thûâ nhíịt Maây húi nûúâc cho pheâp phaâthuy nhûông kyô thuíơt vađ cú chïị mađ cho ăïịn thúđi ăiïím ăoâ víîn cođn bõhaơn chïị, búêi vò nhúđ sûê duơng than, noâ phaât triïín khai thaâc than vúâichi phñ húơp lyâ úê bíịt cûâ núi nađo coâ moê Nhû víơy, möơt hïơ thöịng kyôthuíơt ặúơc hònh thađnh dûơa trïn maây húi nûúâc, tûơ ăöơng hoaâ ngađnhdïơt vađ hiïơn ăaơi hoaâ nöng nghiïơp

CAÊI TIÏỊN KYÔ THUÍƠT LAĐ GÒ?

Nhû víơy, chuâng ta haôy kïịt luíơn bùìng möơt ắnh nghôa khaâi niïơmcaêi tiïịn kyô thuíơt Trong caâc tađi liïơu vađ saâch baâo kinh tïị, caâc thuíơtngûô nhû saâng chïị vađ caêi tiïịn kyô thuíơt thûúđng ặúơc sûê duơng möơtcaâch ríịt khaâc nhau Thïị nhûng, ăïí hiïíu thíịu ăaâo vïì taâc ăöơng cuêahoaơt ăöơng caêi tiïịn kyô thuíơt ăöịi vúâi tùng trûúêng, cíìn thiïịt phaêi chó roôsûơ khaâc biïơt giûôa hai khaâi niïơm nađy

Saâng chïị lađ kïịt quaê cuêa möơt hoaơt ăöơng kinh tïị töịi ûu, díîn ăïịnnhûông phaât minh vúâi muơc tiïu ặa ra thõ trûúđng ăïí caêi tiïịn kyô thuíơtvađ sau ăoâ ặúơc phöí biïịn röơng raôi

Caêi tiïịn kyô thuíơt lađ quýịt ắnh khai thaâc möơt saâng chïị nađo ăoâ,theo nghôa röơng lađ ặa kïịt quaê cuêa möơt khoaên ăíìu tû vađo cuöơc söịng

Noâ lađ sûơ töíng hoađ cuêa möơt loaơt caâc hoaơt ăöơng, tûđ cöng taâc nghiïn cûâuvađ triïín khai (R&D) ăïịn saâng chïị vađ sau ăoâ lađ ăíìu tû ăïí ặa ra thõtrûúđng.1

Caêi tiïịn kyô thuíơt trong lyâ thuýịt kinh tïị

Trong lõch sûê caâc hoơc thuýịt kinh tïị, ñt nhađ kinh tïị hoơc tíơp trungnghiïn cûâu víịn ăïì chuâng ta ăang xem xeât úê ăíy, tuy víơy ta víîn coâ thïínïu ra möơt söị trûúđng húơp ngoaơi lïơ cuêa caâc nhađ kinh tïị ríịt nöíi tiïịngnhû Adam Smith, David Ricardo, Karl Marx vađ gíìn ăíy nhíịt lađJoseph Schumpeter, nhûông ngûúđi ăíìu tiïn ăïì cíơp víịn ăïì nađy

NHÛÔNG NGÛÚĐI ĂI TRÛÚÂC THÚĐI ĂAƠI: ADAM SMITH, DAVID RICARDO

Tûđ xûa, ngûúđi ta ăaô xaâc ắnh vai trođ quýịt ắnh cuêa tiïịn böơ kyôthuíơt ăöịi vúâi tùng trûúêng kinh tïị

106 JEAN - HERVEÂ LORENZI

1 Richard (F) Recherche, innovation et invention, Paris, La Decouverte, 1994.

mön hoaâ, do ăoâ thuâc ăííy tiïịn böơ kyô thuíơt” Öng chó ra rùìng phíncöng lao ăöơng cho pheâp tùng hiïơu quaê saên xuíịt, vađ ăïí lađm ặúơcăiïìu ăoâ, saên xuíịt phaêi ặúơc thûơc hiïơn trïn bònh diïơn röơng lúân,cöơng vúâi nhûông phûúng thûâc saên xuíịt hiïơu quaê hún, nhúđ vađochuýn mön hoaâ ngađy cađng cao Nhađ saên xuíịt kim bùng cuêa AdamSmith lađ möơt vñ duơ ăiïín hònh vïì chuýn mön hoaâ chûâc nùng thöngqua phín cöng lao ăöơng Nhû taâc giaê ăaô nhíịn maơnh, nùng suíịttùng lïn nhúđ vađo ba ýịu töị sau ăíy:

●Trònh ăöơ lađnh nghïì cuêa cöng nhín tùng lïn khi hoơ chó tíơp trungthûơc hiïơn möơt chûâc nùng duy nhíịt;

● Tiïịt kiïơm thúđi gian do khöng phaêi chuýín tûđ chûâc nùng nađysang chûâc nùng khaâc;

●Khuýịn khñch phaât minh ra maây moâc ăïí thay thïị sûâc lao ăöơngcon ngûúđi

Öng cuông cho biïịt ba ýịu töị kïí trïn ăaô taâc ăöơng nhû thïị nađokhiïịn cho söị lûúơng kim bùng cuêa möơt ngûúđi saên xuíịt coâ thïí tùng lïngíịp 240 líìn

Caâch tiïịp cíơn cuêa Karl Marx

Phín tñch vïì tiïịn böơ kyô thuíơt cuêa Marx coâ thïí ặúơc coi nhû xuíịtphaât ăiïím cho moơi phín tñch nghiïm tuâc vïì cöng nghïơ cuông nhû vïìnhûông taâc ăöơng cuêa noâ Ăïí khoêi phaêi nhùưc laơi toađn böơ phín tñch cuêaMarx vïì tiïịn böơ kyô thuíơt, chuâng töi chó xin giúâi haơn trong nhûông neâtchñnh Ăiïím ăíìu tiïn lađ quan niïơm coi cöng nghïơ lađ nhín töị trungtím cuêa phaât triïín xaô höơi Ăïí minh hoaơ cho yâ tûúêng nađy, Marx ăaônhùưc laơi rùìng “trong cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp, maây moâc ăaô thaythïị ngûúđi lao ăöơng vađ nhûông cöng cuơ cuêa hoơ Chñnh vò thïị mađ conngûúđi ăaô ặúơc thay thïị bùìng möơt ăöơng cú2” Ăiïím thûâ hai nađy chñnhlađ möịi liïn hïơ giûôa caêi tiïịn kyô thuíơt vađ viïơc lađm, trong ăiïìu kiïơn míuthuíîn giûôa tû baên vađ lao ăöơng

Theo quan ăiïím cuêa Marx, sûơ hònh thađnh nïìn ăaơi cöng nghiïơp lađhïơ quaê cuêa sûơ phaât triïín chuê nghôa tön suđng maây moâc, dûơa trïn viïơcaâp duơng cöng nghïơ cuêa khoa hoơc tûơ nhiïn Do ăoâ, taâc giaê cho rùìng

1 Le Bas (C.H.), “l’ economie de l’innovation”, Economica, 1995.

2 Lorenzi (J-H) & Bourles (J), “Le choc du progres technique”, Economica, 1995.

nïìn ăaơi cöng nghiïơp trúê thađnh ăöơng lûơc cuêa tiïịn böơ cöng nghïơ, ặakhoa hoơc vađo saên xuíịt

Trong cuöịn III cuêa böơ Tû baên, Marx nhíịn maơnh hai híơu quaê

cuêa caêi tiïịn kyô thuíơt Híơu quaê thûâ nhíịt liïn quan ăïịn taâc ăöơngcuêa caêi tiïịn kyô thuíơt trïn phûúng diïơn giaêm chi phñ cuêa nhûôngýịu töị bíịt biïịn cuêa tû baên Híơu quaê thûâ hai liïn quan ăïịn vai trođcuêa caêi tiïịn kyô thuíơt trong giaâ trõ kinh tïị cuêa vöịn lûu ăöơng Trongtrûúđng húơp thûâ nhíịt, Marx khùỉng ắnh rùìng tiïịn böơ kyô thuíơt coâthïí giaêm thiïíu thúđi gian saên xuíịt, vađ do ăoâ tùng lúơi nhuíơn, ăöìngthúđi giaêm lûúơng hađng töìn kho cíìn thiïịt ăïí duy trò möơt mûâc ăöơ saênxuíịt nhíịt ắnh

Búêi tiïịn böơ kyô thuíơt giuâp tùng thùơng dû, ăöìng thúđi laơi tiïịt kiïơm lao ăöơng, tûúng quan giûôa tû baên bíịt biïịn/duy biïịn tùng lïn Marx

cho rùìng muơc tiïu mang tñnh quýịt ắnh cuêa chuê nghôa tû baên nùìmtrong giaâ trõ trao ăöíi vađ khöng ngûđng tùng cûúđng trao ăöíi Tiïịn böơkyô thuíơt vađ nhûông thuöơc tñnh cuêa phûúng thûâc saên xuíịt tû baên chuênghôa ăođi hoêi khöng ngûđng giaêm sûê duơng lao ăöơng, do ăoâ díîn ăïịnthíịt nghiïơp vađ tiïịp ăoâ lađ khuêng hoaêng

SCHUMPETER: NÏÌN TAÊNG GIAÂ TRÕ KINH TÏỊ CUÊA CAÊI TIÏỊN KYÔ THUÍƠT

Trong taâc phíím nöíi tiïịng cuêa mònh, Tû baên, Chuê nghôa xaô höơi vađ Dín chuê, phín tñch cuêa Schumpeter xuíịt phaât tûđ quan ăiïím cöí ăiïín

cuêa Adam Smith: “Hoaơt ăöơng kinh tïị lađ do quaâ trònh tû baên chuê nghôaquy ắnh”, taơo nïn nhûông tíơp quaân tû duy vađ do víơy kñch thñch caêitiïịn kyô thuíơt Tuy nhiïn, phín tñch cuêa Schumpeter khaâc biïơt vïì cúbaên vúâi nhûông ngûúđi khaâc lađ úê phûúng phaâp tiïịp cíơn vïì tñnh chíịtgiaân ăoaơn vađ phi liïn tuơc trong ăoâ tiïịn böơ kyô thuíơt lađ ăöơng lûơc phaâttriïín cuêa lõch sûê, ặúơc möơt taâc nhín kinh tïị ăùơc biïơt khai thaâc, ăoâ lađchuê doanh nghiïơp Theo quan ăiïím cuêa Schumpeter, caêi tiïịn kyô thuíơtlađ nhín töị chñnh gíy ra nhûông giaân ăoaơn, xuíịt phaât chuê ýịu tûđ saênxuíịt chûâ khöng phaêi dûúâi sûâc eâp cuêa ngûúđi tiïu duđng Ăiïìu nađy coâ thïímang nùm hònh thaâi khaâc nhau: saên phíím múâi, phûúng thûâc saênxuíịt múâi, thõ trûúđng múâi, nguöìn nguýn liïơu hay tû liïơu saên xuíịt múâivađ phûúng thûâc quaên lyâ múâi, vñ duơ nhû hònh thađnh ăöơc quýìn

108 JEAN - HERVEÂ LORENZI

Theo quan ăiïím cuêa Schumpeter, caêi tiïịn kyô thuíơt nùìm úê tímăiïím cuêa tiïịn trònh phaât triïín lõch sûê nhúđ vađo möơt taâc nhín múâiăoâng vai trođ trung tím Ăoâ lađ chuê doanh nghiïơp, ngûúđi ăoâng vai trođquýịt ắnh Chuê doanh nghiïơp chñnh lađ ngûúđi thûơc hiïơn caêi tiïịn kyôthuíơt, ngûúđi tiïịn hađnh phöịi húơp aâp duơng nhiïìu saên phíím hay nhiïìunhín töị khaâc nhau Vođng xoaây phaât triïín ặúơc hònh thađnh chñnh lađnhúđ vađo caâch ûâng xûê cuêa möơt söị doanh nhín, thöng qua caâc caêi tiïịnkyô thuíơt cuêa mònh ăaô khöng chíịp nhíơn tríơt tûơ hiïơn hađnh, chíịpnhíơn ruêi ro thíịt baơi, búêi vò baên thín hoơ, ai cuông biïịt mònh ăang hoaơtăöơng trong möơt thïị giúâi ăíìy ríîy bíịt trùưc.

Hoaơt ăöơng kinh tïị khöng phaât triïín tuíìn tûơ, mađ lađ möơt quaâ trònhăan xen giûôa caâc chu kyđ kinh tïị bađnh trûúâng vađ suy thoaâi, ặúơc phíntaâch búêi caâc giai ăoaơn khuêng hoaêng vađ phuơc höìi ngùưn hún Nhû víơy,nhõp ăöơ phaât triïín cuêa tiïịn böơ kyô thuíơt cuông bõ giaân ăoaơn vađ ăíy lađnguöìn göịc gíy ra khuêng hoaêng trong sûơ víơn hađnh cuêa hïơ thöịng kinhtïị Schumpeter cho rùìng coâ sûơ phín böí thúđi gian khöng ăöìng ăïìu ăoâlađ do thûơc tïị caâc hiïơn tûúơng caêi tiïịn kyô thuíơt khöng hoađn toađn ăöơclíơp vúâi nhau Möịi quan hïơ giûôa chuâng thûúđng ặúơc phín tñch nhiïìunhíịt trïn phûúng diïơn taâc ăöơng cuêa möơt caêi tiïịn kyô thuíơt cú baên,quaâ trònh phöí biïịn noâ vađ hònh míîu mađ noâ ăem laơi cho caâc ngađnhkhaâc nhû thïị nađo

CAÊI TIÏỊN KYÔ THUÍƠT VÚÂI TÛ CAÂCH LAĐ TÖÍNG HÚƠP CUÊA NHÛÔNG CÚ CHÏỊ THÕ TRÛÚĐNG

Lyâ thuýịt tín cöí ăiïín vïì tùng trûúêng xuíịt phaât trûơc tiïịp tûđ möhònh Solow vađ coi tiïịn böơ kyô thuíơt nhû möơt hùìng söị, ặúơc biïíu thõthöng qua möơt tyê lïơ hoađn toađn khöng phuơ thuöơc vađo mö hònh tùngtrûúêng, do ăoâ noâ mang tñnh chíịt ngoaơi lai

Caâch tiïịp cíơn tín cöí ăiïín vïì tiïịn böơ kyô thuíơt nhû möơt nhín töịngoaơi lai dûơa trïn hai líơp luíơn chñnh:

Tiïịn böơ kyô thuíơt tuyđ thuöơc vađo nhûông quy luíơt tûơ nhiïn chûâkhöng bõ chi phöịi búêi caâc quy luíơt kinh tïị;

Nghiïn cûâu khoa hoơc trûúâc hïịt thuöơc chûâc nùng cuêa caâcchñnh phuê vađ ăaâp ûâng nhûông tiïu chñ phi kinh tïị (quöịc phođng, uy tñn

quöịc gia); nïìn kinh tïị tranh thuê ặúơc nhûông kïịt quaê nghiïn cûâukhoa hoơc mađ baên thín noâ khöng chi phöịi ặúơc.

Mö hònh tín cöí ăiïín bõ chó trñch lađ quaâ sú sađi, nhûng duđ sao ăinûôa, noâ cuông cung cíịp cú súê ăïí phín taâch nguöìn göịc díîn ăïịn tùngnùng suíịt cuêa lao ăöơng, vöịn vađ nùng suíịt töíng húơp cuêa tíịt caê caâc ýịutöị saên xuíịt Mö hònh nađy cuông cho ra ăúđi nhiïìu cöng trònh nghiïncûâu thûơc tïị vúâi muơc ăñch tòm caâch xaâc ắnh tiïịn böơ kyô thuíơt ăoâng goâp

úê mûâc ăöơ nhû thïị nađo vađo tùng trûúêng kinh tïị

Cho ăïịn thúđi ăiïím ăoâ, ngûúđi ta víîn coi tiïịn böơ kyô thuíơt nhû möơtnhín töị ngoaơi lai Bađi toaân vïì töịc ăöơ tùng cuêa tiïịn böơ kyô thuíơt do ăoâăaô khöng ặúơc xem xeât Möơt trong nhûông lúđi giaêi ăaâp cho cíu hoêitrïn, mang tñnh vô mö tuy víîn nùìm trong quan ăiïím truýìn thöịng,ặúơc thïí hiïơn trong viïơc tòm kiïịm nhûông mö hònh mađ úê ăoâ möơt phíìncuêa tiïịn böơ kyô thuíơt ặúơc coi lađ nhín töị nöơi taơi

Tiïịn böơ kyô thuíơt vađ viïơc lađm

MÖỊI QUAN HÏƠ ĂANG COĐN GÍY TRANH CAÔI GIÛÔA TIÏỊN BÖƠ KYÔ THUÍƠT VAĐ VIÏƠC LAĐM

Thöng thûúđng, ngûúđi ta noâi ăïịn cöng nghïơ nhû möơt nhín töị lađmgiaêm cöng ùn viïơc lađm Cú súê kinh tïị cuêa luíơn ăiïím nađy lađ “Hoơcthuýịt cöng nghïơ vïì thíịt nghiïơp” Hoơc thuýịt nađy xuíịt hiïơn tûđ thúđiRicardo vađ khùỉng ắnh rùìng nùng suíịt tùng lïn nhúđ aâp duơng tiïịn böơkyô thuíơt seô giaêm thiïíu cöng ùn viïơc lađm

Cođn Alfred Sauvy1laơi khùỉng ắnh: “Hiïín nhiïn maây moâc seô lađmgiaêm cöng ùn viïơc lađm vò ăoâ chñnh lađ muơc ăñch cuêa maây moâc” Xuíịtphaât tûđ nhíơn thûâc roô rađng vïì nhûông híơu quaê trûơc tiïịp cuêa caêi tiïịnkyô thuíơt trong möơt lônh vûơc nađo ăoâ ăöịi vúâi cöng ùn viïơc lađm, taâc giaêăaô ặa ra hoơc thuýịt ặúơc goơi lađ “trađn” Cíu hoêi mađ öng ăùơt ra lađ

110 JEAN - HERVEÂ LORENZI

1 Sauvy (A), La Machine et le chömage, Paris, Dunod, 1980.

phíìn dû cuêa sûâc mua nhúđ giaêm chi phñ trong möơt khu vûơc kinh tïị coâaâp duơng tiïịn böơ kyô thuíơt seô chuýín hoaâ nhû thïị nađo Ăïí baêo ăaêmviïơc lađm trong khu vûơc nađy, tñnh co daôn cuêa cíìu so vúâi giaâ caê phaêiríịt lúân, tûâc lađ caâc saên phíím lađm ra phaêi “tûúng ăöịi” múâi Vađ búêi vòăiïìu nađy nhòn chung chûa ăuê ăïí coâ thïí buđ ăùưp laơi phíìn míịt maâttrong cöng ùn viïơc lađm, cíìn phaêi tòm kiïịm viïơc lađm trong caâc khu vûơckhaâc, nhûông núi coâ thïí thu huât phíìn dû nađy cuêa sûâc mua Thíơt víơy,taâc giaê ghi nhíơn rùìng khi giaâ caê hađng hoaâ giaêm ăi thò sûâc mua cuêatiïìn lûúng seô tùng lïn, cho pheâp dađnh möơt phíìn lûúng ăïí mua caâcsaên phíím khaâc Tuy nhiïn, taâc giaê khöng baêo ăaêm ặúơc rùìng cú chïị

“trađn” nađy coâ thïí cho pheâp hïơ thöịng kinh tïị tòm laơi ặúơc sûơ cín bùìngvïì cöng ùn viïơc lađm

CAÊI TIÏỊN KYÔ THUÍƠT VÚÂI NÏÌN KINH TÏỊ MÚÂI: TIÏỊN BÖƠ KYÔ THUÍƠT VAĐ THAY ĂÖÍI PHÛÚNG THÛÂC TÖÍ CHÛÂC CÖNG VIÏƠC

Khoâ coâ thïí kïịt luíơn rùìng tiïịn böơ kyô thuíơt lađm tùng hay giaêm cöng

ùn viïơc lađm Tuy nhiïn, töìn taơi möơt quan ăiïím thöịng nhíịt: ăoâ lađ tiïịnböơ kyô thuíơt khöng ngûđng lađm thay ăöíi cú cíịu viïơc lađm

Möơt nhíơn ắnh roô rađng: nïịu nhû cöng nghïơ múâi triïơt tiïu cöng

ùn viïơc lađm trong möơt söị lônh vûơc hoaơt ăöơng, ăùơc biïơt vïì lao ăöơng,noâ laơi taơo ra nhûông viïơc lađm múâi, ăođi hoêi trònh ăöơ chuýn mön múâi

ăa daơng Kyô thuíơt thay ăöíi khöng triïơt tiïu viïơc lađm, mađ chñnh noâlađm thay ăöíi quan hïơ giûôa con ngûúđi vúâi con ngûúđi trong lao ăöơng.Thay ăöíi trong töí chûâc xaô höơi cuêa cöng viïơc vađ sûơ thñch ûâng cuêa laoăöơng lađ möơt trong nhûông nguýn nhín chñnh ặa phöí biïịn cöngnghïơ múâi ăïịn chöî thađnh cöng Thíơt víơy, ngûúđi ta nhíơn thíịy rùìngtrong nïìn kinh tïị thïị giúâi ngađy cađng phaât triïín dûơa trïn tri thûâc,lao ăöơng chuýn mön thíịp díìn díìn nhûúđng chöî cho nhûông cöngviïơc ăođi hoêi chuýn mön múâi

Phín tñch cuêa OECD1cho pheâp chuâng ta khùỉng ắnh rùìng cöng ùnviïơc lađm ặúơc taơo ra trong caâc nûúâc thađnh viïn OECD cuông nhûtrong ngađnh cöng nghiïơp chïị taơo vađ dõch vuơ coâ xu hûúâng thiïn vïì lao

1 OECD, (1996), Saâch ăaô díîn.

112 JEAN - HERVEÂ LORENZI

ăöơng chuýn mön cao ăïí ăaâp ûâng nhûông thay ăöíi vïì kyô thuíơt lúân laoăang diïîn ra

Thíơt víơy, ta nhíơn thíịy rùìng trong cöng nghiïơp chïị taơo, caâc ngađnhcöng nghïơ cao taơo ra nhiïìu cöng ùn viïơc lađm, cú baên lađ viïơc lađmchuýn mön cao, trong khi caâc ngađnh cöng nghiïơp vúâi cöng nghïơtrung bònh laơi khöng taơo ra viïơc lađm vađ cöng nghiïơp cöng nghïơ thíịplaơi míịt viïơc lađm Caâc ngađnh cöng nghiïơp múâi phaât triïín nhúđ vađocöng nghïơ múâi ăođi hoêi tyê troơng ăíìu tû vađo nghiïn cûâu & triïín khai(R&D) ríịt cao, nhûng ăoâ cuông chñnh lađ caâc lônh vûơc coâ töịc ăöơ tùngtrûúêng cao nhíịt vađ taơo ra nhiïìu cöng ùn viïơc lađm nhíịt

Ngađy nay, chñnh saâch khuýịn khñch caêi tiïịn kyô thuíơt lađ möơt trongnhûông cöng cuơ can thiïơp chuê ýịu cuêa Liïn minh chíu Íu Uyê banchíu Íu dađnh troơng tím lúân vađo caêi tiïịn kyô thuíơt, trong ăiïìu mađngûúđi ta goơi lađ hoơc thuýịt kyô thuíơt – kinh tïị cuêa nïìn kinh tïị trithûâc

Trïn thûơc tïị, chñnh saâch cuêa Liïn minh chíu Íu vïì nghiïn cûâuvađ triïín khai ăaô khöng ăaơt ặúơc nhûông muơc tiïu cuêa mònh trong viïơckhuýịn khñch caâc hoaơt ăöơng caêi tiïịn kyô thuíơt Chñnh saâch nađy cuôngkhöng biïịt huy ăöơng caâc nguöìn vöịn cíìn thiïịt, cuông nhû khöng biïịtkhuýịn khñch sûơ húơp taâc giûôa caâc ngađnh cöng nghiïơp vúâi nhau.Phï phaân lúân nhíịt ăöịi vúâi chñnh saâch nghiïn cûâu vađ triïín khaicuêa Liïn minh chíu Íu lađ thiïịu nùng lûơc tađi chñnh, thïí hiïơn quatöíng chi phñ cho nghiïn cûâu vađ triïín khai Trïn thûơc tïị, ngín saâchdađnh cho nghiïn cûâu vađ triïín khai chó chiïịm 1,9% GDP cuêa Liïnminh chíu Íu, trong khi ăoâ Myô vađ Nhíơt Baên dađnh 2,5% vađ 2,6% cuêaGDP cuêa mònh cho khoa hoơc

Ngoađi nhiïơm vuơ phaêi ắnh hûúâng laơi ăíìu tû, ta cíìn xem xeât laơitoađn diïơn caê hïơ thöịng Khöng ai coâ thïí phuê nhíơn rùìng caâc nöî lûơc tađichñnh phaêi ặúơc ríơp khuön theo mö hònh cuêa Myô

Thïị nađo lađ nïìn kinh tïị múâi?1

PHILIPPELEMOINE2

Trong caâc giúâi tađi chñnh quan tím nhiïìu ăïịn Internet töìn taơi möơtkhaâi niïơm thûúđng ặúơc sûê duơng ăïí ăaânh giaâ giaâ trõ cuêa möơt doanhnghiïơp, ăoâ lađ cash burning, coâ nghôa lađ töịc ăöơ mađ möơt doanh nghiïơp

“ ăöịt” lûúơng tiïìn mùơt cuêa mònh Thuíơt ngûô nađy trúê thađnh cíu noâicûêa miïơng thïí hiïơn roô tñnh chíịt tùng töịc, khíín trûúng hiïơn nay

Ta coâ thïí tûơ hoêi liïơu cođn töìn taơi möơt khaâi niïơm khaâc nûôa lađ cept burning, coâ nghôa lađ töịc ăöơ mađ xaô höơi hiïơn nay ăöịt chaây caâc quan

con-niïơm mađ noâ ăaô ặa ra hay khöng Chñnh ngoơn lûêa nađy ăang ăe doaơkhaâi niïơm “nïìn kinh tïị múâi” Thûơc tïị ăang thûê thaâch nïìn kinh tïịmúâi Höm nay, noâ úê trïn chñn tíìng míy, ngađy mai noâ xuöịng ắa nguơc.Cíu hoêi ăùơt ra lađ: Nïìn kinh tïị múâi röìi seô khùỉng ắnh ặúơc mònh hayseô biïịn míịt?

Ăïí traê lúđi cho cíu hoêi nađy, trûúâc tiïn phaêi tòm hiïíu thïị nađo lađ nïìnkinh tïị múâi Phaêi chùng ăoâ chó lađ möơt ngön tûđ vùơt vaônh, ặúơc caâcphûúng tiïơn thöng tin ăaơi chuâng thöíi phöìng trong vođng vađi thaâng, vađituíìn? Nhûng nïịu víơy, ta seô phaêi ngaơc nhiïn khi thíịy rùìng noâ ăaô ặúơclùơp ăi lùơp laơi trong nhiïìu cuöơc thaêo luíơn vúâi sûơ tham gia cuêa caâc nhađkinh tïị hađng ăíìu nûúâc Myô Víơy thò, phaêi chùng ăoâ lađ möơt thuíơt ngûôkhoa hoơc, mö taê möơt viïîn caênh múâi cuêa thïị giúâi? Roô rađng thuíơt ngûônađy cođn nhiïìu neât chûa roô rađng, chûâng toê ăíy múâi chó lađ möơt khaâi

1 Vùn kiïơn Höơi nghõ líìn thûâ 148 cuêa Trûúđng ăaơi hoơc cuêa moơi tri thûâc, töí chûâc ngađy

27 thaâng Ba 2000.

2 Chuê tõch - Töíng giaâm ăöịc Ngín hađng Sigma Banque vađ Chuê tõch - Töíng giaâm ăöịc Tíơp ăoađn LASER.

niïơm ăang trong quaâ trònh ắnh hònh.

Tíơp ăoađn LASER ăaô cöng böị möơt cuöịn saâch nghiïn cûâu, tíơp húơpcaâc bađi viïịt liïn quan ăïịn cuöơc tranh luíơn vïì nïìn kinh tïị múâi1 Trïn

cú súê tađi liïơu nađy, töi muöịn:

● Chûâng minh rùìng ăíy lađ möơt cuöơc tranh luíơn lúân;

● Nïu lïn ba nghõch lyâ ặúơc ặa ra trong cuöơc tranh luíơn nađy;

● Ăïì xuíịt möơt khuön khöí phín tñch riïng biïơt hún vïì nhûông ăiïímmúâi cuêa nïìn kinh tïị múâi

Cuöơc tranh luíơn lúân

Möơt cíu hoêi lyâ thuýịt tiïìm íín trong nhûông víịn ăïì vïì nïìn kinh tïịmúâi liïn quan ăïịn möịi quan hïơ giûôa cöng nghïơ, kinh tïị vađ xaô höơi Haidiïîn biïịn ặúng ăaơi ăaô lađm phûâc taơp hún cöng taâc phín tñch Ăoâ lađ:

●Möơt mùơt, cöng nghïơ múâi xûê lyâ thöng tin, coâ thïí líơp trònh ặúơc,tùng cûúđng tñnh chíịt tûúng taâc, do ăoâ ăođi hoêi cöng taâc phín tñch phaêicoâ möơt khuön khöí khaâc so vúâi nhûông mö hònh trïn cú súê möịi quan hïơnhín quaê maây moâc giaên ăún

●Mùơt khaâc, tûđ khi phaât minh ra maây vi tñnh, cöng nghïơ thöng tinặúơc töí chûâc theo mö hònh cún löịc xoaây Möơt vođng xoaây chön öịc liïnhoađn, chuýín ăöơng ngađy cađng nhanh, cho pheâp höơi tuơ nhiïìu cöngnghïơ khaâc trong cuđng möơt tiïu chuíín söị hoaâ: ăoâ lađ vi tñnh, thöng tinviïîn thöng, nghe nhòn vađ tûơ ăöơng hoaâ, v.v Trong khi ăoâ, cún löịc xoaâylaơi khöng ngûđng víơn ăöơng, troơng tím cuêa noâ thûúđng xuýn dõchchuýín Xa xûa, troơng tím cuêa noâ lađ nhađ maây, lađ nïìn saên xuíịt Hömqua, ăoâ cođn lađ vùn phođng, lađ quaên lyâ doanh nghiïơp Ngađy nay, vađothúđi ăaơi cuêa Internet, ăoâ lađ thïị giúâi trao ăöíi, trïn nhiïìu cíịp ăöơ khaâcnhau, cuêa caâc saên phíím hađng hoaâ vađ phi hađng hoaâ ÚÊ möîi trònh ăöơ

114 PHILIPPE LEMOINE

1 Do LASER (Tíơp ăoađn hađng ăíìu chíu Íu vïì dõch vuơ chuýn ngađnh vađ cöng nghïơ cho khu vûơc thûúng maơi vađ dõch vuơ ăaơi chuâng) xuíịt baên, caâc cuöịn saâch nađy coâ xu hûúâng ăoâng goâp vađo viïơc töí chûâc nhûông cuöơc thaêo luíơn vïì nhûông thaâch thûâc do möịi quan hïơ tûúng taâc giûôa cöng nghïơ, thûúng maơi vađ xaô höơi ăùơt ra.

phaât triïín nhû víơy, cöng taâc phín tñch trúê nïn ngađy cađng phûâc taơp.Thaâch thûâc ăíìu tiïn ăùơt ra ăöịi vúâi khaâi niïơm “nïìn kinh tïị múâi”lađ lađm sao phín tñch ặúơc taâc ăöơng cuêa cöng nghïơ thöng tin ăöịi vúâinïìn kinh tïị, trong khi ăoâ, troơng tím cuêa noâ laơi tíơp trung vađo traoăöíi, giao dõch Tíịt nhiïn, baâo chñ hađng ngađy khiïịn chuâng ta quen díìnvúâi möơt yâ niïơm nhađm chaân vïì caâi ặúơc goơi lađ nïìn kinh tïị múâi Coâ thïí,ăoâ chó lađ möơt khu vûơc kinh tïị, möơt caâch goơi khaâc ăi cuêa khu vûơc cöngnghïơ cao vúâi möơt chuât cín nhùưc cuêa ngûúđi möi giúâi chûâng khoaân: liïơucoâ nïn ăïí cuđng vađo möơt gioê vađ thïí hiïơn trong cuđng möơt chó söị thõtrûúđng nhûông chûâng khoaân cuêa caâc cöng ty cöng nghïơ, truýìn thöngvađ viïîn thöng? Cuöơc tranh luíơn vïì nïìn kinh tïị múâi hoađn toađn khöngphaêi nhû víơy Ăöịi líơp vúâi möơt quan ăiïím mang tñnh chíịt “khu vûơckinh tïị”, tûâc lađ ăöịi chiïịu caâc khu vûơc cuêa nïìn kinh tïị cuô vađ múâi, cíìntòm hiïíu nhûông chuýín biïịn theo chiïìu síu ăang taâc ăöơng xuýnsuöịt toađn böơ cú cíịu kinh tïị hiïơn nay

Tuy nhiïn, liïơu ăíy coâ phaêi chó lađ möơt víịn ăïì kinh tïị thuíìn tuyâ?Trïn thûơc tïị, thung luông Silicon ăaô lađm xuíịt hiïơn nhiïìu hiïơn tûúơngxaô höơi ngađy cađng míu thuíîn vúâi nhau: ngûúđi giađu ngađy cađng giađuthïm, keê lađm cöng ùn lûúng trong khu vûơc truýìn thöịng vađ ăùơc biïơtlađ cöng chûâc söịng ngađy cađng chíơt víơt, khoâ khùn trong viïơc tòm kiïịmnúi ùn chöịn úê vò giaâ bíịt ăöơng saên tùng voơt Tíịt caê caâc hiïơn tûúơng trïntaơo ra nhiïìu cùng thùỉng

Cuông víơy, hiïơn nay dûúđng nhû chuâng ta khöng cođn coâ thïí múêröơng aâp duơng nhûông tiïu chuíín ăaânh giaâ xaô höơi hoơc ra phaơm vi toađncíìu Caâc cöng trònh nghiïn cûâu cuêa Daniel Bell vađ Alain Touraine vïì

“xaô höơi híơu cöng nghiïơp” ăaô soi saâng tûúng lai vađ toê ra ríịt ăuâng ăùưn.Tuy nhiïn, cuông cíìn traânh kïịt luíơn quaâ súâm vïì möơt xaô höơi tûúng laimađ baên thín noâ chûa hònh thađnh Chuâng ta ăaô chùỉng ca tuơng caâi goơilađ “xaô höơi thöng tin” trong nhiïìu nùm thaâng ăoâ sao? Nhûng ai lađngûúđi ăaô nhíơn biïịt ặúơc noâ vađ ai noâi vïì noâ? Thuíơt ngûô cuêa Myô vïì

“nïìn kinh tïị múâi” toê ra thñch húơp hún vađ röịt cuöơc cuông khiïm töịnhún Nhûông cíu hoêi ăùơt ra thíơt cuơ thïí vađ roô rađng, liïn quan ăïịn ăöơdađi cuêa chu kyđ tùng trûúêng mađ nûúâc Myô ăang coâ ặúơc hiïơn nay Chukyđ ăoâ hònh thađnh tûđ ăíu? Taơi sao noâ laơi keâo dađi ăïịn nhû víơy? Taơi saolaơm phaât laơi khöng xuíịt hiïơn cuđng vúâi toađn duơng lao ăöơng?

Ba nghõch lyâ

Nïìn kinh tïị múâi bõ chi phöịi búêi hai quy luíơt chñnh Quy luíơtMoore mö taê sûơ phaât triïín theo cíịp söị nhín cuêa töịc ăöơ xûê lyâ trongcaâc thiïịt bõ ăiïơn tûê: trung bònh cûâ 18 thaâng tûúng quan giûôa tñnhnùng thiïịt bõ/giaâ caê thiïịt bõ laơi tùng lïn gíịp ăöi Theo quy luíơtMetcalfe hoaơt ăöơng cuêa caâc maơng maây tñnh tùng bònh phûúng vúâi söịlûúơng thađnh viïn tham gia maơng maây tñnh

Tuy nhiïn, ăíy múâi chó lađ nhûông quan ăiïím cuêa nhûông ngûúđitrong nghïì suy nghô vïì lônh vûơc cuêa mònh: Gordon Moore tûđng lađmöơt trong nhûông ngûúđi saâng líơp ra cöng ty Intel, cođn RobertMetcalfe lađ ngûúđi saâng líơp ra cöng ty 3COM Chuâng ta víîn chûathûơc sûơ bûúâc vađo cuöơc tranh luíơn kinh tïị vúâi caâc chuýn gia kinhtïị, nhûông ngûúđi nghiïn cûâu Internet vađ cöng nghïơ thöng tin tûđnhûông giaê thuýịt khoa hoơc kinh tïị - chñnh trõ thuíìn tuyâ Möơt díịuhiïơu cuêa sûơ thay ăöíi nađy vađ cuêa “möịi hoađi nghi mang tñnh khoahoơc” ăang xím chiïịm suy nghô cuêa nhûông ngûúđi tham gia tranhluíơn chñnh lađ viïơc hoơ chuê ýịu nghiïn cûâu caâc míu thuíîn vađ nghõchlyâ chûâ khöng tòm hiïíu caâc quy luíơt

Ta coâ thïí töíng húơp nhûông víịn ăïì trïn xung quanh ba nghõch lyâ:nghõch lyâ Solow, nghõch lyâ Nairu vađ nghõch lyâ thõ trûúđng chûângkhoaân

NGHÕCH LYÂ SOLOW

Nùm 1987, Robert Solow, ngûúđi ặúơc giaêi thûúêng Nobel kinh tïị,nhíơn xeât rùìng : “Maây vi tñnh, chuâng ta nhòn thíịy chuâng úê khùưp moơinúi, song laơi khöng thíịy trong nhûông con söị thöịng kï vïì nùng suíịtlao ăöơng trong tađi chñnh quöịc gia” Khi nghiïn cûâu möịi quan hïơ giûôataâc ăöơng cuêa cöng nghïơ ăïịn nùng suíịt vađ viïơc lađm, Solow ghi nhíơnmöơt thûơc tïị lađ trong khi trònh ăöơ cöng nghïơ ngađy cađng cao, söị lûúơngmaây vi tñnh ngađy cađng nhiïìu, thò töịc ăöơ tùng nùng suíịt hađng nùm taơiMyô laơi giaêm maơnh (tûđ trung bònh 2,6% trong giai ăoaơn 1950-1970xuöịng cođn 1,1% trong giai ăoaơn 1972-1995) Nhiïìu trúê lûơc lyâ giaêi cho

116 PHILIPPE LEMOINE

hiïơn tûúơng nađy: trúê lûơc mang tñnh chíịt xaô höơi (nöîi lo lùưng vïì viïơclađm), rađng buöơc vïì luíơt phaâp (ăöơc quýìn nhađ nûúâc hay tû nhín), ûângxûê trong nghïì (caâc tû tûúêng nghiïơp ăoađn khaâc nhau) Vađo cuöịinhûông nùm 1970, möơt cöng trònh nghiïn cûâu do Claude Salzmanthûơc hiïơn cho töí chûâc Cegos vïì quaâ trònh vi tñnh hoaâ caâc chûâc nùngkïị toaân trong caâc tíơp ăoađn lúân cho thíịy rùìng khi möơt doanh nghiïơp

vi tñnh hoaâ cađng cao cöng taâc kïị toaân cuêa mònh thò doanh nghiïơp ăoâlaơi sûê duơng cađng nhiïìu nhín viïn kïị toaân

Dûúđng nhû nïìn kinh tïị Myô ăaô thoaât ra ngoađi tònh traơng nađy vúâitöịc ăöơ tùng trûúêng cao cuêa nùng suíịt lao ăöơng tñnh theo ngađy cöngkïí tûđ nùm 1996, trung bònh 3%/nùm Ăíy chñnh lađ ăiïím míịu chöịt ăïíăaânh giaâ vïì möơt nïìn kinh tïị múâi

Kïí tûđ khi cöng nghïơ khöng chó ăún thuíìn cođn lađ chiïịc maây ăemlaơi nùng suíịt cao mađ bùưt ăíìu thím nhíơp vađo trao ăöíi vađ goâp phíìnmúê ra nhûông thõ trûúđng múâi, nhiïìu trúơ lûơc bïn ngoađi ngùn caên tùngnùng suíịt ăaô biïịn míịt Hiïơn tûúơng nađy tûúng tûơ nhû nhûông gò ăaôdiïîn ra vađo cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp vúâi tíịt caê nhûông trúê lûơc ăaôngùn caên maây húi nûúâc cuông nhû maây dïơt, trûúâc thúđi ăiïím mađ cuôngchñnh nhûông nguýn tùưc cöng nghïơ ăoâ ăaô cho ra ăúđi ngađnh ặúđng sùưtvađ giaêi quýịt tònh traơng ngùn söng cíịm chúơ nhúđ hònh thađnh nhûôngcon ặúđng giao thöng múâi

Víơy taơi sao víîn cođn töìn taơi nhûông hoađi nghi nhû víơy vïì lúơi ñchcuêa viïơc tùng nùng suíịt lao ăöơng? Möơt mùơt, dûúđng nhû tùng nùngsuíịt coâ lúơi cho khu vûơc cöng nghïơ thöng tin nhiïìu hún lađ caâc khu vûơckhaâc trong nïìn kinh tïị Mùơt khaâc, nhûông nghiïn cûâu nïu trïn vïìnùng suíịt chuê ýịu lađ lùưp raâp caâc söị liïơu thöịng kï ñt nhiïìu chó tûúngûâng vúâi möơt nïìn kinh tïị, trong ăoâ ngûúđi ta saên xuíịt ra ñt cuêa caêi víơtchíịt Vaê laơi, khi ngûúđi ta noâi ăïịn sûơ phaât triïín tùng töịc cuêa nïìn kinhtïị Myô thò nhûông gò chuâng ta tñnh toaân laơi bùưt nguöìn tûđ nhûông ăiïìuchónh trong phûúng phaâp tñnh toaân kïị toaân taơi ăíy Ăiïìu nađy xuíịtphaât tûđ thûơc tïị lađ ngûúđi ta ăaô biïịt phín biïơt roô rađng hún khña caơnhgiaâ caê vađ khña caơnh söị lûúơng trong nhûông söị liïơu thöịng kï liïn quanăïịn khu vûơc cöng nghïơ thöng tin Riïng bûúâc ăiïìu chónh nađy ăaô ăemlaơi hún möơt ăiïím cho chó söị tùng trûúêng GDP cuêa kinh tïị Myô Phaêichùng sûơ ăiïìu chónh nađy ặúơc ăaânh giaâ quaâ cao? Nïịu ăuâng víơy thò

noâi vïì nïìn kinh tïị múâi lađ hoađn toađn khöng coâ cú súê Ăiïìu chónh nađyliïơu ăaô ăuê hay chûa, hay cođn cíìn phaêi hiïơn ăaơi hoaâ ăún võ tñnh toaântrong caâc khu vûơc khaâc cuêa nïìn kinh tïị ? Trong trûúđng húơp nađy,nhûông biïịn daơng trong caâc khu vûơc kinh tïị khöng cođn ặúơc xem xeâtmöơt caâch ăöìng nhíịt nûôa, vađ nhû víơy, cuöơc tranh luíơn vïì nïìn kinh tïịmúâi seô laơi cađng söi nöíi

NGHÕCH LYÂ NAIRU

Duđ thïị nađo ăi chùng nûôa, víịn ăïì lûơa choơn giûôa giaâ caê vađ söị lûúơnglađ nhûông víịn ăïì chuê ýịu vađ díîn ăïịn möơt cíu hoêi töíng quaât hún: xaâcắnh caâc thang giaâ trõ cuđng hïơ thöịng giaâ caê nhû thïị nađo trong möơtnïìn kinh tïị ngađy cađng trúê nïn phi víơt chíịt? Ăíy chñnh lađ nöơi dungcuêa cuöơc tranh luíơn xung quanh nghõch lyâ thûâ hai cuêa nïìn kinh tïịmúâi: Nghõch lyâ Nairu (non-accelerated inflation rate of unemploye-ment), nghôa lađ tyê lïơ thíịt nghiïơp khöng gia tùng laơm phaât Nghõch lyâ lađ úê chöî tyê lïơ thíịt nghiïơp taơi Myô giaêm tûđ 8,5% dín söịlao ăöơng xuöịng cođn 4% hiïơn nay, trong khi ăoâ cho ăïịn nay ta víînchûa thíịy laơm phaâp gia tùng Caâc chuýn gia kinh tïị coâ trong taymöơt cöng cuơ, ăoâ lađ caâc ặúđng ăöì thõ Phillips, biïíu thõ möịi tûúng quanchùơt cheô giûôa thíịt nghiïơp vađ laơm phaât Khi viïơc lađm ặúơc caêi thiïơn,ýu saâch vïì tiïìn lûúng seô tùng lïn Híơu quaê lađ tònh hònh díìn díìn seôdíîn túâi laơm phaât

Cuöơc tranh luíơn vïì Nairu taơi Myô thûúđng xuýn ăöịi chiïịu thamkhaêo vúâi nghõch lyâ Solow Nïịu nhû nïìn kinh tïị bûúâc vađo möơt giaiăoaơn, trong ăoâ nùng suíịt tùng lïn khöng ngûđng, khi ăoâ, khaê nùng taơocöng ùn viïơc lađm cao seô khöng díîn möơt caâch maây moâc túâi nhûông sûâceâp laơm phaât Nùng suíịt cuêa tíịt caê caâc nhín töị saên xuíịt tùng lïn seôtaơo ra thùơng dû chûâ khöng lađm tùng giaâ caê Chñnh úê ăiïím nađy cíu hoêivïì nïìn kinh tïị múâi ặúơc ăùơt vađo trung tím cuöơc tranh luíơn vïì hiïơntûúơng chó söị Nairu ngađy cađng giaêm Tíịt nhiïn, nhûông nhín töị ngoaơilai coâ möơt vai trođ nađo ăoâ trong viïơc öín ắnh giaâ caê taơi Myô Tûđ nhiïìunùm nay, nïìn kinh tïị Myô víơn hađnh trong böịi caênh töìn taơi nhiïìu nhíntöị giaêm phaât tûđ bïn ngoađi, xuíịt phaât tûđ tònh traơng giaâ nguýn liïơugiaêm maơnh trong möơt thúđi gian tûúng ăöịi dađi vađ sau ăoâ lađ viïơc ăöìng

118 PHILIPPE LEMOINE

ăöla tùng giaâ Giaâ tûúng ăöịi cuêa hađng hoaâ nhíơp khííu khöng ngûđnggiaêm ăi, goâp phíìn ăaâng kïí vađo viïơc haơn chïị laơm phaât trúê laơi

Öng Alain Greenspan ăaô lúơi duơng nghõch lyâ Nairu ăïí duy trò cíuhoêi tñch cûơc vïì bûúâc chuýín sang nïìn kinh tïị múâi, coâ thïí cho pheâpkhùưc phuơc hiïơn tûúơng giúâi haơn töịc ăöơ (speed limit), tûâc lađ haơn chïị töịc

ăöơ tùng trûúêng khi nïìn kinh tïị coâ nguy cú trúê nïn quaâ noâng Caâchăïì cíơp nûêa vúđi trïn ăíy vïì chuýín dõch cú cíịu chùưc hùỉn lađ möơt caâchtiïịp cíơn tuýơt vúđi ăïí cuêng cöị thïm niïìm tin cuêa caâc taâc nhín kinhtïị Song, ngûúđi ta laơi phaêi ngaơc nhiïn trûúâc tñnh chíịt húđi húơt cuêa caâcphín tñch cuông nhû nhûông líơp luíơn ặúơc ặa ra liïn quan ăïịn thaâchthûâc Nairu nađy Caâc tađi liïơu ăïìu ặa ra giaê thuýịt vïì möơt nïìn kinhtïị múâi, nhûng laơi khöng phín tñch ặúơc nhûông cú chïị nöơi taơi cuêa mûâcăöơ tùng trûúêng khöng gíy laơm phaât nađy

NGHÕCH LYÂ THÕ TRÛÚĐNG CHÛÂNG KHOAÂN

Cíìn nhíịn maơnh rùìng khi nghiïn cûâu vïì laơm phaât trong möịi quanhïơ vúâi tiïìn tïơ vađ thõ trûúđng chûâng khoaân khöng thïí khöng nghiïncûâu vïì hiïơu suíịt vöịn vađ quay vođng vöịn lûu ăöơng Thíơt víơy, nghõchlyâ thûâ ba ăang ặúơc tranh luíơn hiïơn nay lađ nghõch lyâ vïì thõ trûúđngchûâng khoaân, tûâc lađ vađo thúđi ăiïím trûúâc vađ sau ăúơt khuêng hoaêng caâcchó söị chûâng khoaân cuêa khu vûơc cöng nghïơ thöng tin (e-krash) höìi

thaâng Tû 2000, thõ trûúđng chûâng khoaân coâ nhûông phûúng thûâc xaâcắnh giaâ trõ cöí phiïịu cuêa caâc cöng ty thuöơc caâc nïìn kinh tïị cuô vađ múâiríịt khaâc biïơt vúâi nhau Liïơu ăíy coâ phaêi lađ nhûông con tñnh ăuâng haychó lađ hoaơt ăöơng ăíìu cú chûâng khoaân bònh thûúđng?

Nghõch lyâ thõ trûúđng chûâng khoaân xuíịt hiïơn trong nùm 1999 vúâiviïơc ăíìu tû vađo chûâng khoaân “ngoađi luöìng” cuêa tíịt caê caâc cöng tythuöơc khu vûơc cöng nghïơ cao vađ ăùơc biïơt lađ nhûông cöng ty hoaơt ăöơngtrïn maơng Internet Trong taơp chñ Forbes (17 thaâng Tû 2000), David

Dreman mö taê nöîi phín vín cuêa nhûông ngûúđi theo quan ăiïím cöíăiïín nhû sau: “Cuöịi nùm 1990, 400 cöng ty lúân trïn maơng Internetcoâ töíng giaâ trõ trïn thõ trûúđng chûâng khoaân lađ möơt nghòn tyê ăö la(27% giaâ trõ Dow Jones) Nhoâm cöng ty nađy lađm ra doanh söị töíngcöơng khoaêng 29 tyê ăöla, tûúng ặúng vúâi 2% doanh söị cuêa Dow

Jones).” Ăíìu tû chûâng khoaân vađo caâc hoaơt ăöơng cuêa “nïìn kinh tïịmúâi” phaêi chùng chó lađ hoaơt ăöơng ăíìu cú thuíìn tuyâ?

Ăaâp laơi nhûông líơp luíơn cuêa taơp chñ Forbes, Masayoshi Son, öng

chuê cuêa Softbank, möơt trong nhûông cöng ty hađng ăíìu taơi chíu AÂtrong lônh vûơc Internet, cuông ăaô ăùơt víịn ăïì nhû sau: “Caâi gò lađ philyâ? Chûâng khoaân Internet ăaô tùng giaâ trõ ặúơc möơt nghòn tyê ăölahay chñnh lađ caâc chûâng khoaân cuêa ngađnh tin hoơc truýìn thöịng tiïịptuơc tùng saâu nghòn tyê ăöla ?” Noâi theo caâch khaâc: phaêi chùng caâcthõ trûúđng chûâng khoaân ăaô tíng giaâ chûâng khoaân cuêa caâc cöng tyInternet lïn? Hoùơc traâi laơi, hiïơu ûâng bònh thöng nhau ăaô khöngphaât huy taâc duơng ăíìy ăuê vađ phaêi chùng chuâng ăaô trûđng phaơt thaâiquaâ caâc cöng ty chûa chuíín bõ kyô cađng cho cuöơc caâch maơng cöngnghïơ hiïơn nay?

Vïì cú baên, nghõch lyâ thõ trûúđng chûâng khoaân múê ra cuöơc tranhluíơn vïì ăa daơng hoaâ caâc phûúng thûâc ăíìu tû chûâng khoaân cöng tytheo hûúâng cùn cûâ vađo caâc phaân ăoaân vïì viïîn caênh cuêa caâc cöng tynađy trong thúđi kyđ coâ nhûông chuýín biïịn maơnh meô Ăiïím cùn baên cuêacuöơc tranh luíơn nađy lađ phûúng phaâp ăaânh giaâ khaê nùng thađnh cöngcuêa nhûông cöng ty maơnh ăaô khùỉng ắnh ặúơc võ trñ cuêa mònh (caâc

“hoađng ăïị”) trûúâc nhûông cöng ty múâi ăïịn (boơn “man di” ) Caâc vùnphođng tû víịn chiïịn lûúơc thûúđng nhíịn maơnh rùìng: “ Internet lađ möơtcuöơc caâch maơng lúân Ăöìng thúđi noâ cuông lađ möơt nguy cú ăöịi vúâi doanhnghiïơp cuêa quyâ võ vúâi vö söị nhûông ăöịi thuê caơnh tranh múâi Nhûngvúâi cú cíịu töí chûâc cuêa noâ, uy tñn cuêa noâ, doanh nghiïơp cuêa quyâ võ coâthïí chiïịn thùưng, vúâi ăiïìu kiïơn phaêi coâ möơt chiïịn lûúơc ăíìy tham voơngvúâi sûơ höî trúơ cuêa nhûông chuýn gia tû víịn gioêi.”

Tuy nhiïn, caâc thõ trûúđng tađi chñnh laơi noâi ăiïìu ngûúơc laơi Khi möơtcöng ty Internet ăíịu vúâi möơt cöng ty cöí ăiïín, cöng ty múâi laơi chiïịnthùưng, ăùơc biïơt taơi caâc khu vûơc trong ăoâ baên thín Internet ăaô chiïịmmöơt thõ phíìn ăaâng kïí Cuông nïn loaơi boê khoêi phín tñch nhûông khuvûơc trong ăoâ cuöơc caâch maơng Internet múâi chó bùưt ăíìu vađ thõ trûúđngcođn ríịt nhoê beâ Trong nhûông trûúđng húơp nađy, nhûông cöng ty múâi ăïịnnađo hoaơt ăöơng maơnh seô nhanh choâng bõ rúi vađo thïị bíịt lúơi vò thõtrûúđng boâ heơp, trong khi ăoâ caâc cöng ty ăaô coâ mùơt trïn thõ trûúđng ăoâlaơi chíịp nhíơn Internet khöng khoâ khùn gò, coi nhû möơt böơ phíơn böí

120 PHILIPPE LEMOINE

sung vađo caâc hoaơt ăöơng truýìn thöịng cuêa mònh

Trong caâc lônh vûơc nhû mua baân maây vi tñnh vađ phíìn mïìm, möigiúâi chûâng khoaân, kinh doanh giaêi trñ vađ baân veâ cho caâc phûúng tiïơngiao thöng, thûúng maơi ăiïơn tûê ăaô chiïịm tûđ 20 túâi 30% thõ phíìn.Chiïịn thùưng thuöơc vïì caâc cöng ty ăaô biïịt aâp duơng caâc chiïịn lûúơc múâi,ăöíi múâi cöng nghïơ, taơo ra thùơng dû Trong cuöơc chiïịn giûôa hai cöng

ty maây tñnh Dell vađ Compaq, Dell ăaô chiïịm lônh ặúơc thõ trûúđng vitñnh Chñnh ăiïìu nađy ăaô khiïịn caâc thõ trûúđng tađi chñnh buđng lïn vađvađo muđa ăöng 1999-2000, chuâng ăaô taơo ra sûơ khaâc biïơt giûôa ăíìu tûchûâng khoaân vađo nïìn kinh tïị múâi vađ nïìn kinh tïị cuô

Möơt vñ duơ ăiïín hònh lađ vuơ saâp nhíơp giûôa AOL vađ Time Warner.Ăíy khöng phaêi lađ sûơ ăöịi líơp giûôa caâc khu vûơc “cuô” vađ “múâi”, búêi vòcaê hai cöng ty nađy ăïìu lađ nhûông cöng ty TMT (cöng nghïơ, truýìnthöng vađ viïîn thöng) Trong böịi caênh quan ăiïím chung cho rùìngInternet vađ caâc hoaơt ăöơng coâ “nöơi dung” truýìn thöịng seô ăi túâi ăöìngnhíịt, trong vuơ saâp nhíơp nađy, caâc thõ trûúđng tađi chñnh dûúđng nhû ăaôăùơt cíu hoêi cöng ty nađo coâ ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi hún ăïí thûơc hiïơnthađnh cöng vuơ húơp nhíịt cöng ty nađy Ăoâ lađ cöng ty maơnh nhíịt vúâikinh nghiïơm hoaơt ăöơng ăa daơng nhíịt hay lađ cöng ty coâ nùng lûơc töịtnhíịt ăïí caêi töí tíịt caê trong möơt phûúng phaâp tiïịp cíơn Internet? Thõtrûúđng chûâng khoaân ăaô quýịt ắnh theo hûúâng thûâ hai

Khuön khöí phín tñch

Nhûông cuöơc tranh luíơn nïu trïn ăođi hoêi chuâng ta phaêi suy nghô vïì

ba nghõch lyâ gùưn boâ chùơt cheô vúâi nhau cuêa nïìn kinh tïị múâi: nghõch lyâSolow, Nairu vađ thõ trûúđng chûâng khoaân Tuy nhiïn, chó nhû víơy chûaăuê ăïí coâ thïí nghiïn cûâu toađn diïơn nhùìm nhíơn diïơn nïìn kinh tïị múâicuđng nhûông ăöơng lûơc vađ tûúng lai cuêa noâ Chñnh vò víơy, chuâng ta cíìn

ăi xa hún nûôa vađ xaâc líơp möơt khuön khöí phín tñch, nghiïn cûâu

Ngay caê khi chûa nhíơn diïơn ặúơc thïị nađo lađ nïìn kinh tïị múâi,trïn thûơc tïị, ta ăaô bùưt ăíìu coâ thïí xaâc ắnh ặúơc thïị nađo lađ nïìnkinh tïị cuô

Nïìn kinh tïị cuô hoađn toađn khöng phaêi lađ nïìn kinh tïị cuêa nöngnghiïơp hay cuêa caâc khu vûơc kinh tïị sinh ra tûđ cuöơc caâch maơng cöngnghiïơp cuêa thïị kyê XIX Ăoâ cuông khöng phaêi lađ nïìn kinh tïị dõch vuơ.Tíịt caê caâc khu vûơc trïn ăïìu coâ xu hûúâng tiïịn vađo nïìn kinh tïị múâi.Nhûng, bûúâc chuýín tiïịp tûđ cuô sang múâi khöng hùỉn chó lađ hiïơntûúơng cöng nghïơ thöng tin ặúơc truýìn baâ síu röơng.

Ranh giúâi giûôa cuô vađ múâi cuơ thïí hún nhiïìu Nïìn kinh tïị múâi,chñnh lađ quaâ trònh tin hoơc hoaâ trao ăöíi, ăöịi líơp vúâi möơt nïìn kinh tïịcuô, trong ăoâ mö hònh chiïịn lûúơc bao göìm tin hoơc hoaâ saên xuíịt vađquaên lyâ víîn chiïịm võ trñ chuê ăaơo Trong nïìn kinh tïị “ cuô” nađy (tûâclađ nïìn kinh tïị cuêa 20-30 nùm trúê laơi ăíy), caâc quy luíơt ăaô ắnh hònhroô neât, caâc tiïu chñ vïì quaên lyâ ăaô thađnh tiïu chuíín Búêi chuâng ta ăaôchòm síu vađo nïìn kinh tïị ăoâ, nïn khöng thïí nhíơn thûâc ặúơc rùìng möhònh nađy ăaô ăïịn chöî caơn kiïơt hiïơu quaê Internet ăaô chó cho ta thíịyăiïìu gò? Ăoâ lađ: ăuâng lađ cöng nghïơ coâ töìn taơi, nhûng ăoâ khöng phaêi lađcöng nghïơ phuđ húơp; ăuâng lađ coâ nhiïìu caâi múâi, nhûng caêi tiïịn cöngnghïơ víîn díơm chín taơi chöî; ăuâng lađ coâ nhiïìu ăaêo löơn, nhûng laơikhöng coâ töịc ăöơ

Mö hònh ăaô chïị ngûơ trong nhiïìu nùm chñnh lađ cöng nghïơ tin hoơc.Cöng nghïơ nađy cho pheâp tùng ăaâng kïí nùng suíịt Quy luíơt Mooretrïn thûơc tïị ăaô khiïịn cho giaâ saên phíím cûâ 18 thaâng laơi giaêm ăi chócođn möơt nûêa Trûúâc tònh hònh nađy, mö hònh chiïịn lûúơc chuê ăaơo coâ ăùơctrûng nhû sau: “Nïịu ăún võ saên phíím trung bònh cuêa chuâng ta coâ giaâ

1 ăöla, thò noâ seô víîn phaêi coâ giaâ 1 ăöla trong tûúng lai, búêi vò thay vògiaêm giaâ baân, chuâng ta seô hiïơn ăaơi hoaâ saên phíím, cung cíịp chongûúđi sûê duơng nhiïìu chûâc nùng hún vúâi giaâ víîn chó lađ 1 ăöla” IBMăaô goâp phíìn tñch cûơc vađo viïơc hònh thađnh hoơc thuýịt chöịng giaêmphaât nađy vađ ặúơc tíịt caê caâc cöng ty tin hoơc chíịp nhíơn tuín theo Lúơinhuíơn thu ặúơc nhúđ tùng nùng suíịt khöng ặúơc khai thaâc ăïí giaêmgiaâ Noâ ặúơc sûê duơng ăïí tađi trúơ cho cöng taâc nghiïn cûâu, quaêng caâovađ phaât triïín hoaơt ăöơng thûúng maơi

Mö hònh nađy ăaô lan sang nhiïìu khu vûơc khaâc, nhûông núi cuôngăang tòm kiïịm möơt chiïịn lûúơc duy trò lúơi nhuíơn cuêa mònh Cöngnghiïơp ö tö gia tùng saên xuíịt phuơ kiïơn cuông nhû nhûông tñnh nùngböí sung vađ khöng giaêm giaâ Viïîn thöng phaât triïín dõch vuơ truýìn

122 PHILIPPE LEMOINE

tiïịng noâi vađ dûô liïơu, ûu tiïn nhûông giaêi phaâp truýìn maơch hún lađtruýìn dûô liïơu caê goâi nhû trûúâc ăíy (ăiïìu nađy cho pheâp baân ặúơcnhiïìu dõch vuơ tađi nguýn thöng tin hún).

Hún luâc nađo hïịt, thúđi ăaơi thöng tin trïn möơt phûúng diïơn nađo ăoâchñnh lađ thúđi ăaơi cuêa nhûông giaâ trõ phi víơt chíịt Hađng nùm, nùngsuíịt tùng lïn ăaô giaêm thiïíu tyê troơng caâc ýịu töị xûê lyâ cöng nghiïơptrong giaâ caê cuöịi cuđng cuêa möơt saên phíím Trong möơt saên phíím tiïuduđng hađng ngađy, noâ chó cođn chiïịm khöng quaâ 15-30% giaâ trõ cuöịicuđng, toađn böơ phíìn cođn laơi lađ chi phñ cho nghiïn cûâu vađ triïín khai,cho ăoâng goâi bao bò, híơu cíìn kho baôi, phín phöịi vađ quaêng caâo Ăíìu

tû vađo thûúng hiïơu trúê thađnh möơt trong nhûông phûúng tiïơn ăïí baêovïơ sûơ hađi hoađ trong möơt töíng thïí höîn ăöơn caâc chín giaâ trõ khaâc nhau.Chñnh thöng qua ăoâ, xu hûúâng nađy taơo ăiïìu kiïơn kñch thñch ăíìu tûvađ phaât triïín caâc phûúng tiïơn liïn laơc

Nïìn kinh tïị cuô mang nhûông ặúđng neât cuêa nïìn kinh tïị – ruöơttûúơng Moơi thûâ cûâ phònh ra Vúâi nhûông trađo lûu caêi tiïịn cöng nghïơthaâi quaâ trong marketing, hađng hoaâ töìn kho ngađy cađng ăeđ nùơng lïnnïìn kinh tïị Mùơc duđ giaâ caê khöng giaêm ăi (bíịt chíịp giaêm laơm phaât)vađ dõch vuơ ngađy cađng coâ xu hûúâng tinh vi hún, giaâ trõ cuêa thúđi gianlao ăöơng khöng ngûđng tùng lïn Vöịn quay vođng ngađy cađng nhanh húnvađ thíơm chñ trong caâc hoơc thuýịt tiïìn tïơ, ngûúđi ta cođn qún ăi caê khaâiniïơm víơn töịc chu chuýín cuêa ăöìng tiïìn (thay vađo ăoâ lađ möơt khaâi niïơmhoađn toađn khaâc: töịc ăöơ tùng cuêa töíng lûúơng tiïìn mùơt trong lûu thöng).Hoaơt ăöơng mang tñnh chíịt nïìn taêng cuêa nïìn kinh tïị múâi lađ noâăaô lađm xeơp ăi caâi “ruöơt tûúơng” nađy Kïí tûđ khi cöng nghïơ taơo rachuýín biïịn trong trao ăöíi, vađ ngûúđi tiïu duđng nùưm trong tay cöngnghïơ, ăiïìu nađy ăaô díîn ăïịn möơt sûơ ăaêo löơn caâc thang giaâ trõ Chûđngnađo nùng lûơc ăöíi múâi cöng nghïơ múâi chó nùìm úê khíu nghiïn cûâu

(thûúơng nguöìn), khi ăoâ nïịu tùng nùng suíịt khöng phuơc vuơ lúơi ñch

cuêa ngûúđi tiïu duđng thò ăoâ víîn cođn lađ möơt ăiïìu chñnh ăaâng Caâc tíơpăoađn lúân víîn coâ thïí líơp luíơn rùìng hoơ ăang hađnh ăöơng vò “lúơi ñchchung” thöng qua viïơc sûê duơng nhûông lúơi nhuíơn nađy ăïí tađi trúơ chocöng taâc nghiïn cûâu vađ ăöíi múâi cöng nghïơ

Bûúâc ngoùơt ă ô di ïîn ra khi hai hi ïơn t ûúơ ng sau ăíyhoađ nhíơ p vađ onhau

Möơt mùơt, nùng lûơc saâng taơo cöng nghïơ cuêa khu vûơc nghiïn cûâu kyôthuíơt ăaô caơn kiïơt vađ trong chiïịn lûúơc cuêa nïìn kinh tïị cuô, lúơi nhuíơnthu ặúơc nhúđ tùng nùng suíịt ngađy cađng ñt phuơc vuơ cho phaât triïíncöng nghïơ, mađ chuê ýịu ặúơc duđng ăïí baêo vïơ thõ phíìn

Mùơt khaâc, khi ngûúđi tiïu duđng nùưm trong tay cöng nghïơ, xuíịthiïơn nhu cíìu ríịt lúân vïì ăöíi múâi cöng nghïơ ăïí caêi tiïịn saên phíím vađdõch vuơ cho phuđ húơp vúâi vö vađn löịi söịng caâ nhín ăa daơng khaâc nhau.Nhu cíìu vïì nhûông dõch vuơ nhùìm tiïịt kiïơm thúđi gian phaât triïín maơnhmeô, ăùơc biïơt dađnh cho phuơ nûô ăi lađm Ăíy chñnh lađ möơt trong nhûôngăöơng lûơc quan troơng thuâc ăííy nhu cíìu trïn Chñnh dûơa vađo nhu cíìunađy mađ möơt cöng ty nhû Autobytel ăaô thay ăöíi hoađn toađn phûúngthûâc baân xe húi thöng qua ăíịu thíìu trïn Internet aâp duơng cho tûđngăöịi tûúơng vađ ăaô thađnh cöng lúân vúâi phûúng chím quaêng caâo:

“Autobytel hay phûúng phaâp ăíịu tranh chöịng laơi nöîi khöí mua möơtchiïịc xe húi”

Nhûông thađnh cöng trong cöng taâc marketing ăiïơn tûê lađ thađnh quaêcuêa phûúng phaâp tiïịp thõ taâo baơo Nhûông taâc nhín trung gian múâitaơo ra thùơng dû nhúđ vađo möịi liïn hïơ chùơt cheô vúâi khaâch hađng cuöịicuđng Hoơ ăaô xíy dûơng nïn möơt business model, dûơa trïn nhûông lúơithïị so saânh thûơc sûơ vađ thu nhiïìu lúơi nhuíơn nhúđ tùng hiïơu suíịt kinhdoanh Khi ặa ra phûúng thûâc baân maây vi tñnh lùưp raâp theo ăún ăùơthađng cuêa tûđng caâ nhín vađ saên phíím ăùơt hađng ặúơc giao nhíơn trongvođng taâm ngađy, cöng ty Dell ăaô saâng taơo ra möơt mö hònh phín phöịicho pheâp quay vođng ríịt nhanh hađng lûu kho (nùm ngađy töìn kho, tûâclađ nhanh gíịp 10 líìn so vúâi caâc ăöịi thuê caơnh tranh)

Töịc ăöơ quay vođng vöịn tùng lïn kïịt húơp vúâi caêi tiïịn phûúng phaâptiïịp thõ gùưn chùơt vúâi khaâch hađng chñnh lađ nïìn taêng cuêa nïìn kinh tïịmúâi Möơt khi caơnh tranh ặúơc töí chûâc theo nhûông nguýn tùưc nïutrïn trong moơi thõ trûúđng thò seô khöng ngaơc nhiïn gò nïịu nhû chuâng

ta thoaât ra khoêi nghõch lyâ Solow, búêi vò ăöơt nhiïn, ta chuýín ra ngoađinhûông lúơi ñch do viïơc tùng nùng suíịt ăem laơi, trong khi ăoâ, suöịt nhiïìuthíơp kyê, ta víîn theo nguýn tùưc cöị hûôu lađ “ tñch goâp” cho mònh nhûônglúơi ñch tûđ viïơc tùng nùng suíịt nađy Thûơc tïị nađy cuông lyâ giaêi taơi sao laơixuíịt hiïơn nghõch lyâ Nairu Khi vöịn lûu ăöơng ăaơt hiïơu suíịt sûê duơngcao, trïn thûơc tïị nhiïìu mö hònh khaâc seô hònh thađnh trong trao ăöíi,

124 PHILIPPE LEMOINE

khaâc hùỉn vúâi nhûông mö hònh dûơa trïn nùng suíịt lao ăöơng cao

Chuâng ta haôy xem xeât mö hònh siïu thõ Wal-Mart Bùìng caâch ăíìu

tû maơnh vađo cöng nghïơ thöng tin, Wal-Mart ăaô phaât minh ra möơt möhònh caêi tiïịn ặúơc goơi lađ mö hònh every day low prices (ngađy nađo giaâcuông reê) vađ ăaô giuâp cho doanh nghiïơp nađy vûúơt lïn chiïịm võ trñ hađngăíìu thïị giúâi Trong mö hònh nađy, ngûúđi ta haơn chïị caâc ăúơt khuýịn maơiăún leê, tùng töịc ăöơ quay vođng hađng töìn kho, vađ tùng nùng suíịt vöịnlûu ăöơng, sau ăoâ ăíìu tû lúơi nhuíơn thu ặúơc úê caâc khíu phña trïn cuêaquy trònh phín phöịi (“thûúơng nguöìn”) cho caâc khíu híơu maôi (“haơnguöìn”) ăïí phuơc vuơ khaâch hađng töịt hún nûôa vađ gùưn boâ khaâch hađng.Kïịt quaê lađ möơt siïu thõ Wal-Mart trung bònh sûê duơng 450 nhín viïnvađ lađm ra doanh söị 420 triïơu FF so vúâi söị nhín viïn lađ 280 ngûúđi taơimöơt siïu thõ cuêa Phaâp ăïí lađm ra cuđng möơt doanh söị Nhûng, trong khitaơi Phaâp, hađng töìn kho chó quay vođng khoaêng 10,5 líìn trong nùm thòtaơi siïu thõ Wal-Mart, hađng hoaâ quay vođng ăïịn 25 líìn

Vïì phûúng diïơn kinh tïị vi mö, trûúđng húơp Wal-Mart lađ vñ duơ ăiïínhònh cho hiïơn tûúơng chó söị Nairu giaêm ăi Wal-Mart chûâng toê rùìngvíîn coâ thïí vûđa baân hađng vúâi giaâ reê, vûđa taơo thïm viïơc lađm thöng quakhai thaâc ýịu töị töịc ăöơ quay vođng vöịn lûu ăöơng Chó sau gíìn möơt nùmxuíịt hiïơn taơi Anh, Wal-Mart ăöìng thúđi tuýn böị giaêm giaâ 15% vađ taơothïm 25 000 viïơc lađm múâi, cuđng vúâi viïơc caêi thiïơn dõch vuơ híơu maôi.Ăïì xuíịt nađy thíơt ăaâng kinh ngaơc nïịu cùn cûâ vađo nhûông chuíín mûơccuêa nïìn kinh tïị cuô, trong ăoâ ngûúđi ta thûúđng xuýn so saânh giaâ caê vúâidõch vuơ vađ tíịt caê caâc bïn caơnh tranh, duđ muöịn hay khöng, ăïìu phaêituín theo Nïịu ăííy xa hún nûôa nhûông chuýín biïịn nađy, ta seô nhíơnthíịy rùìng cođn líu múâi coâ thïí xaâc ắnh ặúơc hïịt tíìm voâc cuêa nïìn kinhtïị múâi Nhiïìu khu vûơc thûúng maơi truýìn thöịng víîn tiïịp tuơc víơnhađnh trïn cú súê quay vođng vöịn khoaêng 2-3 líìn trong möơt nùm

Trong quaâ trònh thûúng maơi hoaâ hađng hoaâ vađ dõch vuơ phi víơtchíịt, söị lûúơng quay vođng coâ thïí ăaơt túâi vö tíơn Saên phíím thöng tin(phíìn mïìm, ím nhaơc, v.v.) thûúđng ặúơc líịy lađm trûúđng húơp vñ duơ.Noâ tûúng ûâng vúâi möơt mö hònh trong ăoâ ặúđng cong truýìn thöịngbiïíu thõ möịi tûúng quan giûôa mûâc ăöơ giaêm díìn díìn cuêa giaâ caê vúâikhöịi lûúơng saên phíím ăaô biïịn míịt, thay vađo ăoâ lađ möơt ăöì thõ khaâcthùỉng hún, mang hònh goâc vuöng Giaâ cuêa saên phíím ăíìu tiïn - saên

phíím thûê nghiïơm - thûúđng ríịt ăùưt Chi phñ cho caâc saên phíím sau ăoâgíìn bùìng khöng búêi vò khöng coâ thïm chi phñ saên xuíịt hay phín phöịinađo khaâc thïm vađo nûôa Chó cođn nhûông chi phñ cho taâi saên xuíịt vađchi phñ truy cíơp maơng Baên thín maơng cuông lađ möơt saên phíím thöngtin, nhûng ăoâ lađ möơt loaơi hađng hoaâ ặúơc sûê duơng gíìn nhû miïîn phñ,mùơc duđ ăïí thiïịt líơp noâ cuông cíìn coâ ăíìu tû ríịt lúân.

Nïịu nhû trûúâc ăíy, nhûông vñ duơ nïu trïn víîn ặúơc coi lađ trûúđnghúơp caâ biïơt vađ nghõch lyâ thò nay chuâng laơi chñnh lađ tím ăiïím cuêanïìn kinh tïị múâi Noâ lađm naêy sinh nhûông cùng thùỉng múâi cuông nhûnhûông nguýn tùưc múâi cuêa quaâ trònh taơo ra lúơi nhuíơn Trong nïìnkinh tïị tûúng lai, coâ thïí dûơ baâo ặúơc nhûông cùng thùỉng ríịt nghiïmtroơng giûôa möơt bïn lađ lögñch cuêa cú súê haơ tíìng, cuêa ăíìu tû vađo tađisaên cöị ắnh vúâi bïn kia lađ lögñch cuêa trung gian möi giúâi, cuêa tiïịpcíơn khaâch hađng

Tùng cûúđng hiïơu suíịt sûê duơng vöịn lûu ăöơng seô ngađy cađng trúêthađnh möơt trong nhûông cöng cuơ ăïí giaêi quýịt nhûông cùng thùỉng nađy,ăöìng thúđi ăïí xaâc ắnh nhûông caâch tiïịp cíơn múâi vïì viïơc taơo ra lúơinhuíơn Coâ leô ăíy chñnh lađ ăiïím mađ tûđ nay trúê ăi seô coâ nhûông chuýínbiïịn síu sùưc Vúâi nïìn kinh tïị cuô, thõ trûúđng chûâng khoaân ăaô quen vúâilíơp luíơn chaơy theo lúơi nhuíơn cho cöí ăöng (Shareholder value) mađ röịt

cuöơc, caâi göịc cuêa ăiïìu nađy víîn lađ nùng suíịt cuêa ýịu töị lao ăöơng, ăöíi múâi töí chûâc, sa thaêi cöng nhín vađ thíịt nghiïơp Trong nhûông nùm

1980, caâc thõ trûúđng tađi chñnh ăaô tûđng nhíơn thíịy rùìng lúơi ñch thuặúơc nhúđ tùng nùng suíịt ăaô khöng ặúơc ăíìu tû ra ngoađi Kïí tûđ nùm

1999, ngûúđi ta quan tím nhiïìu ăïịn viïơc cú cíịu laơi, ăïịn caêi töí quytrònh kinh doanh, trong khi ăoâ, caâc nhađ nghiïn cûâu laơi nhíơn thíịy caâcăúơt sa thaêi cöng nhín thûúđng gíìn vúâi caâc dõp hoơp höơi ăöìng cöí ăöng,vúâi muơc tiïu roô rađng lađ tùng maơnh giaâ cöí phiïịu trïn thõ trûúđngchûâng khoaân cuêa caâc tíơp ăoađn lúân Trong cuöịn Nöîi kinh hoađng kinh tïị, taâc giaê Viviane Forrester nhíịn maơnh möịi tûúng quan chùơt cheô

giûôa viïơc lađm ra lúơi nhuíơn vúâi caâc ăúơt sa thaêi cöng nhín

Nghõch lyâ thûơc sûơ cuêa thõ trûúđng chûâng khoaân lađ úê chöî chñnh noâlaơi khöng phaât huy taâc duơng Vađo thúđi ăaơi Internet, nhûông nguýntùưc khaâc vïì taơo ra lúơi nhuíơn ặúơc caâc thõ trûúđng chíịp nhíơn Ăiïìukhiïịn ta ngaơc nhiïn tûđ hún möơt nùm nay chñnh lađ nhûông khoâ khùn

126 PHILIPPE LEMOINE

mađ möơt söị tíơp ăoađn ăa quöịc gia gùơp phaêi khi luíơt chúi thay ăöíi ăöơtngöơt Trong böịi caênh giaâ cöí phiïịu cuêa caâc cöng ty nađy xíịu ăi, vúâihađng loaơt caâc mûâc giaâ cöí phiïịu thíịp, gíy nhiïìu bíịt lúơi, hoơ ăaô ăiïnlïn khi nhíơn thíịy thõ trûúđng chûâng khoaân chó ắnh giaâ gíịp khoaêng

10 – 20% kïịt quaê kinh doanh cuêa caâc cöng ty nađy, trong khi ăoâ caâcchó söị cuêa nïìn kinh tïị múâi laơi tùng lïn gíịp trïn 50 líìn!

Nhiïìu cöng ty trong söị ăoâ (Coca-Cola, Unilever, Procter andGamble, British Airways) luâc ăoâ ăaô bùưt ăíìu caâc chûúng trònh cùưtgiaêm nhín viïn Tuy nhiïn, tíịt caê chó nhû thanh kiïịm cheâm xuöịngnûúâc

Khöng möơt thöng baâo cùưt giaêm nhín viïn nađo ăaô ăem laơi hiïơu quaê

“tùng töịc” trong chó söị giaâ cöí phiïịu Chñnh vò thïị, ăöi khi xuíịt hiïơntònh traơng: chuâng ta víơn hađnh trong lögñch cuêa toađn cíìu hoaâ vađ cuêathõ trûúđng toađn cíìu, chñnh vò thïị chuâng ta saâp nhíơp laơi Chuâng ta bõ

“aâm aênh” búêi muơc tiïu ăem laơi lúơi nhuíơn cho cöí ăöng, chuâng ta húơplyâ hoaâ quaên lyâ, nhûng giaâ caâc cöí phiïịu víîn khöng coâ thay ăöíi gò caê.Víơy thò phaêi lađm gò ăíy? Thaâch thûâc nađy ríịt lúân, búêi vò vađo thúđi kyđăíìy ríîy nhûông vuơ saâp nhíơp phaêi traê giaâ bùìng cöí phiïịu, khi giaâ cöíphiïịu cuêa cöng ty thûúđng xuýn úê mûâc cao, ngûúđi ta coâ thïí chuê ăöơngặa ra ăïì nghõ saâp nhíơp, nhûng traâi laơi, khi giaâ cöí phiïịu cuêa cöng tythûúđng xuýn úê mûâc thíịp thò cuöịi cuđng röìi cöng ty cuông seô bõ möơtcöng ty khaâc mua laơi

Nhû moơi khi, caâc thõ trûúđng tađi chñnh thûúđng chuýín tûđ thaâi cûơcnađy sang thaâi cûơc khaâc Trûúâc kia, chuâng chó ăođi hoêi hiïơu suíịt sûêduơng vöịn cöị ắnh úê mûâc 15% vađ ăaânh giaâ cao khaê nùng taơo ra lúơinhuíơn Phaêi chùng ngađy nay lađm ùn coâ laôi ăaô trúê nïn löîi thúđi? Caâcthõ trûúđng bõ thu huât khöng chó búêi caâc cöng ty thuöơc nïìn kinh tïị múâivúâi caâc mö hònh kinh doanh vûông chùưc Nhiïìu cöng ty xuíịt hiïơn trïnInternet ặúơc hònh thađnh chó trïn möơt yâ tûúêng duy nhíịt ăaô ñt nhiïìuthađnh cöng vađ tranh thuê ặúơc cú höơi trúđi cho nađy

Möơt thûơc tïị múâi ăang hònh thađnh Nïìn kinh tïị múâi khöng sinh ratûđ thõ trûúđng chûâng khoaân vađ söị phíơn cuêa noâ vûúơt lïn trïn chó söịNasdaq (chó söị chûâng khoaân cuêa caâc cöng ty cöng nghïơ múâi) Ăiïìuquan troơng lađ caâc nïìn kinh tïị phûúng Tíy möơt líìn nûôa laơi coâ ặúơckhaê nùng tùng trûúêng Cuöịi cuđng, thõ trûúđng tađi chñnh coi troơng möơt

128 PHILIPPE LEMOINE

yïëu tưë khấc thay vị yïëu tưë nùng suêët kyâ diïåu trûúác àêy Cưng nghïåàậ lâm cho trao àưíi thay àưíi vâ ta sưëng trong thúâi àẩi cuãa trđ sấngtẩo vâ ốc tịm tôi nhûäng cú hưåi múái àïí lâm giâu

Àiïìu quan trổng lâ lâm sao trấnh lâm trô cûúâi cho thiïn hẩ Vịthïë, phẫi chùng àậ àïën luác chuáng ta phẫi àâo sêu hún nûäa vêën àïìlâm thïë nâo nhêån diïån, mư tẫ vâ cuãng cưë sûå phất triïín cuãa nïìn kinhtïë múái àêìy bđ hiïím vâ hûáa hển nây ?

Chu kyâ múái vâ tùng trûúãng kinh tïë múái

MICHELDIDIER 1

Rộ râng chuáng ta àang sưëng trong mưåt giai àoẩn cố mưåt khưnghai Tùng trûúãng kinh tïë àậ quay trúã lẩi Mưåt lân sống cẫi tiïën kyäthuêåt phất triïín mẩnh trong cấc ngânh cưng nghïå thưng tin vâtruyïìn thưng, àang lâm thay àưíi sêu sùỉc nïìn sẫn xuêët vâ trao àưíi.Àưìng thúâi, lân sống nây cuäng lâm bung ra hâng loẩt nhûäng dõch vuåmúái, dïåt nïn mưåt bûác mân phi vêåt chêët vûúåt lïn trïn cấc biïn giúáiquưëc gia Phẫi chùng lân sống cẫi tiïën cưng nghïå nây sệ tẩo ra nïìntẫng cho mưåt nïìn kinh tïë múái trong àố chu kyâ kinh tïë sệ dêìn dêìnbiïën mêët àïí nhûúâng chưỵ cho tùng trûúãng lêu bïìn? Àïí trẫ lúâi cho cêuhỗi nây, trûúác tiïn ta hậy ài vâo phên tđch quấ khûá

Xu hûúáng phất triïín cuãa sẫn xuêët trong thúâi gian dâi

vâ cấc hổc thuyïët kinh tïë

Hậy xem xết lẩi chĩ sưë phất triïín tưíng thïí cuãa sẫn xuêët cưngnghiïåp Phấp tûâ nùm 1820 àïën nay (hịnh 1) Sẫn lûúång cưng nghiïåprộ râng àậ tùng liïn tuåc trong vông hai thïë kyã qua Àố chđnh lâ hiïåntûúång tùng trûúãng kinh tïë Tuy nhiïn, xu hûúáng nây khưng diïỵn ra

1 Giấo sû tẩi Viïån bẫo tưìn Nghïå thuêåt vâ Nghïì nghiïåp quưëc gia (CNAM), Giấo sû kinh tïë vâ thưëng kï cưng nghiïåp.

130 MICHEL DIDIER

Hòn ì 1 S ên xu ịt cöng nghi ơp c êa Ph âp

(Nguöìn: Niïn giaâm thöịng kï, biïíu ăöì Rexecode)

Nhûông nùm suy thoaâi (ngoađi thúđi gian hai cuöơc chiïịn tranh thïị giúâi) ặúơc biïíu thõ bùìng hònh muôi tïn.

Hònh 2 GDP tñnh theo ă ìu ngû đi

(Nguöìn : Ngín khöị quöịc gia, biïíu ăöì Rexecode).

Tyê giaâ ăöìng ăöla ặúơc tñnh theo giaâ trõ sûâc mua.

Triïơu USD

Mïhicö

Ucraina Hađn Quöịc

Trung Quöịc

liïn tuơc Coâ giai ăoaơn phaât triïín töịt, coâ giai ăoaơn phaât triïín töìi hún,vađ coâ caê nhûông giai ăoaơn phaât triïín töìi tïơ Tûđ quaâ trònh phaât triïínăan xen caâc giai ăoaơn kinh tïị lađnh maơnh vađ ýịu keâm kïí trïn, möơt söịnhađ kinh tïị cho rùìng ta coâ thïí ruât ra ặúơc caâc chu kyđ phaât triïín, coânghôa lađ tñnh chíịt quay vođng tûúng ăöịi ăïìu ăùơn qua caâc giai ăoaơnbađnh trûúâng kinh tïị vúâi caâc giai ăoaơn suy thoaâi hoùơc tùng trûúêngchíơm laơi Moơi viïơc trúê nïn phûâc taơp hún khi chuâng ta quan saât trongnhiïìu quöịc gia hún Tùng trûúêng kinh tïị hoađn toađn khöng phaêi lađ möơtquy luíơt phöí biïịn Möơt vñ duơ cuơ thïí lađ töịc ăöơ tùng trûúêng GDP tñnhtrïn ăíìu ngûúđi úê möơt vađi nûúâc trong 40 nùm gíìn ăíy (xem hònh 2) Möơt vađi söị liïơu nïu trïn cho thíịy tñnh chíịt cûơc kyđ ăa daơng cuêacaâc tònh huöịng kinh tïị cuông nhû sûơ nùng ăöơng kinh tïị taơi caâc quöịcgia khaâc nhau Trûúâc nhûông khaâc biïơt ăoâ, ta coâ thïí tûơ ăùơt cíu hoêi:liïơu chu kyđ kinh tïị múâi vađ tùng trûúêng múâi coâ cođn yâ nghôa nûôa haykhöng?

Ăïí phín tñch caâc söị liïơu thöịng kï vûđa nhiïìu vïì söị lûúơng vûđakhöng thuíìn nhíịt vïì chíịt lûúơng, ta coâ thïí dûơa vađo caâc hoơc thuýịtkinh tïị, tûâc lađ nhûông yâ tûúêng ặúơc hònh thađnh trûúâc xuíịt phaât tûđnhûông lögñch hiïơn thûơc Caâc yâ tûúêng ặúơc kïịt húơp trong möơt cíịu truâcchùơt cheô ăoâ ặúơc goơi lađ hoơc thuýịt kinh tïị Tuy chuâng chó coâ yâ nghôachûđng nađo chûâa ặơng líơp luíơn cín ăöịi, nhûng laơi mang giaâ trõ vađ yânghôa thûơc tiïîn, búêi vò chuâng tñnh ăïịn híìu hïịt caâc tònh huöịng kinhtïị coâ thïí quan saât ặúơc Ăöịi vúâi caâc nhađ kinh tïị hoơc, lõch sûê phaâttriïín cuêa möơt quöịc gia ặúơc hiïíu nhû möơt quaâ trònh kïị tiïịp nhau cuêanhûông cín ăöịi nhíịt thúđi mađ ngûúđi ta tòm caâch ăaânh giaâ bùìng caâchkïịt húơp möơt lyâ thuýịt vïì nhûông cín ăöịi trong nïìn kinh tïị vúâi möơt lyâthuýịt vïì xu thïị, tûâc lađ nghiïn cûâu sûơ phaât triïín cuêa chuöîi caâc cínăöịi xuíịt hiïơn kïị tiïịp nhau

Mö hònh cú súê vïì nhûông cín ăöịi trong nïìn kinh tïị lađ quy luíơtcung cíìu mađ ai cuông biïịt Mûâc cín ăöịi töíng thïí cuêa möơt nïìn kinh tïịặúơc xaâc ắnh nhû kïịt quaê cuêa möịi tûúng quan cung/cíìu trïn caâc thõtrûúđng bao göìm thõ trûúđng hađng hoaâ, lao ăöơng, vađ vöịn Hoơc thuýịtcöí ăiïín cho rùìng töìn taơi möơt sûơ cín ăöịi nhû víơy khi giaâ caê, tiïìn lûúngvađ tyê giaâ nùìm úê möơt mûâc ăöơ thñch húơp nađo ăoâ

Hoơc thuýịt vïì dao ăöơng kinh tïị cho rùìng diïîn biïịn böơt phaât cuêa

caâc ûâng xûê trïn thõ trûúđng thûúđng díîn ăïịn thûơc tïị lađ caâc cín ăöịikinh tïị töìn taơi kïị tiïịp nhau, taơo nïn caâc chu kyđ phaât triïín kinh tïịvúâi caâc giai ăoaơn bađnh trûúâng kinh tïị vađ caâc giai ăoaơn suy thoaâi.Nguýn nhín xuíịt phaât tûđ sûơ khaâc biïơt giûôa tû baên vađ saên phíímquöịc dín Trong giai ăoaơn bađnh trûúâng, caâc taâc nhín kinh tïị (doanhnghiïơp vađ höơ gia ằnh) tñch tuơ tû baên Nhûng, khi tñch tuơ tû baên coâ

xu hûúâng phaât triïín vúâi töịc ăöơ nhanh hún saên xuíịt, seô díîn ăïịn tònhtraơng baôo hoađ hoùơc dû thûđa vöịn, do ăoâ keâo theo hiïơn tûúơng ăíìu tûchûông laơi hoùơc suy thoaâi Kinh tïị seô phuơc höìi trúê laơi khi vöịn laơi trúênïn thiïịu

Hoơc thuýịt tùng trûúêng dađi haơn tòm caâch giaêi thñch möịi quan hïơgiûôa caâc xu hûúâng noâi trïn trong möơt khoaêng thúđi gian dađi Mö hònh

cú baên vïì tùng trûúêng coi töịc ăöơ tùng trûúêng cuêa nïìn kinh tïị lađ töíngcuêa hai giaâ trõ sau:

●Giaâ trõ thûâ nhíịt ăo lûúđng söị lûúơng caâc nguöìn lûơc ặúơc huy ăöơngtrong saên xuíịt (thúđi gian lao ăöơng, giaâ trõ vöịn saên xuíịt, giaâ trõ tađinguýn thiïn nhiïn)

●Khaâi niïơm thûâ hai thïí hiïơn lúơi ñch thu ặúơc nhúđ tùng nùng suíịt.Nïịu nhû saên phíím quöịc dín tùng nhanh hún giaâ trõ caâc ýịu töịsaên xuíịt, ăiïìu ăoâ chûâng toê rùìng nùng suíịt cuêa caâc ýịu töị nađy ngađycađng tùng Nhû víơy, nùng suíịt töíng húơp cuêa tíịt caê caâc ýịu töị saênxuíịt ặúơc ắnh nghôa lađ mûâc chïnh lïơch giûôa saên lûúơng vađ giaâ trõ caâcýịu töị saên xuíịt ăaô ặúơc sûê duơng Cuđng vúâi ăíìu tû, nùng suíịt chñnhlađ víịn ăïì then chöịt ăöịi vúâi tùng trûúêng dađi haơn Nhû víơy, ta coâ thïíbiïíu thõ tùng trûúêng bùìng möơt pheâp tñnh giaên ăún nhû sau: töịc ăöơtùng trûúêng saên xuíịt = töịc ăöơ tùng trûúêng cuêa caâc ýịu töị saên xuíịt +lúơi ñch thu ặúơc nhúđ tùng nùng suíịt töíng thïí cuêa nïìn kinh tïị.Coâ nhiïìu tranh caôi khaâc nhau liïn quan ăïịn phûúng thûâc ăolûúđng caâc giaâ trõ trong cíịu thađnh cuêa tùng trûúêng nïu trïn (saênlûúơng, nhín cöng vađ ăùơc biïơt lađ vöịn) Tuy nhiïn, tranh caôi chuê ýịuliïn quan ăïịn nùng suíịt Phaêi chùng nùng suíịt lađ tíịm gûúng phaênaânh trònh ăöơ phaât triïín kyô thuíơt hiïơn thúđi vađ do víơy lađ möơt nhín töịngoaơi lai ăöịi vúâi kinh tïị ? Nïịu ăuâng nhû víơy thò, nhúđ chuýín giaocöng nghïơ, tíịt caê caâc quöịc gia seô phaêi coâ nhõp ăöơ tùng trûúêng nhûnhau Hoùơc giaê nùng suíịt töíng thïí phaêi chùng phíìn nađo lađ thađnh

132 MICHEL DIDIER