BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾNGiải pháp tổ chức học sinh tham quan tìm hiểu những món ăn thuần Việt trên quê hương Trạng Trình để nâng cao chất lượng giờ dạy Ngữ văn địa phương lớp 8 - tiết 95 - ph
Trang 1BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Giải pháp tổ chức học sinh tham quan tìm hiểu những món ăn thuần Việt trên quê hương Trạng Trình để nâng cao chất lượng giờ dạy Ngữ văn địa phương lớp 8 - tiết 95 - phần văn ( Những món ăn thuần Việt trên quê hương Trạng Trình )
Trình độ chuyên môn : Đại học
Nơi công tác : Trường THCS Dư Hàng Kênh
Hải Phòng, ngày 09 tháng 3 năm 2016
Trang 2ĐƠN ĐỀ NGHỊ XÉT CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Năm : 2016
Kính gửi :
Họ và tên : Đỗ Thị Thảo
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên, Trường THCS Dư Hàng Kênh
Tên sáng kiến: Giải pháp tổ chức học sinh tham quan tìm hiểu những món
ăn thuần Việt trên quê hương Trạng Trình để nâng cao chấtlượng giờ dạy Ngữ văn địa phương lớp 8 - tiết 95 - phần văn( Những món ăn Thuần Việt trên quê hương Trạng Trình )Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:Ngữ văn 8 - Tiết 95– phần văn: Những món ănthuần Việt trên quê hương Trạng Trình
1 Tóm tắt tình trạng, giải pháp đã biết
Qua nhiều cuộc trao đổi thảo luận ý kiến nhiều giáo viên ở các trườngTHCS thuộc địa bàn Hải Phòng thực tế cho thấy dạy - học chương trình Ngữ vănđịa phương từ trước đến nay, vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn, từ nội dung đến cáchthức tiến hành Trong đó khó khăn lớn nhất là nội dung dạy - học và cách thức tổchức sao cho phù hợp với đặc trưng bộ môn cũng như chất lượng, hiệu quả giờdạy Các tổ, nhóm giáo viên ở từng trường chưa có điều kiện sưu tầm và tài liệu đểphục vụ công tác giảng dạy cho tiết học Văn hóa địa phương này Do đó, nhiềunơi, nhiều trường học chỉ thực hiện một cách miễn cưỡng, chiếu lệ phần Ngữ vănđịa phương
Đa số giáo viên dạy các tiết Ngữ văn địa phương gặp nhiều khó khăn khidạy tiết học này bởi lẽ dù là người địa phương nhưng một số em thực sự chưa biết
và quan tâm nhiều đến các nét đẹp truyền thống văn hóa ngay chính quê hươngmình nên chưa thực sự hứng thú, yêu mến và say mê với tiết học
Trang 3món ăn thuần Việt này nên tiết dạy Ngữ văn địa phương khó đạt hiệu quả cao vàthành công như mong muốn.
Nếu học sinh không được đến tận nơi tham quan tìm hiểu về phương pháp,cách làm thì khó có thể hình dung và cảm nhận hết vẻ đẹp và giá trị văn hóa củađịa phương để làm bài văn thuyết minh
Vì vậy, để tạo được hứng thú học tập, đồng thời khắc sâu được kiến thức thìgiải pháp tổ chức cho học sinh tham quan, tìm hiểu những món ăn thuần Việt trênquê hương Trạng Trình để nâng cao chất lượng giờ dạy Ngữ văn địa phương củahọc sinh trường Trung học cơ sở Dư Hàng Kênh là việc chúng ta nên làm
Tóm tắt nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến:
Tính mới, tính sáng tạo: Trong thực tế, ít thấy giáo viên dạy Ngữ văn có điềukiện tổ chức cho các em có giờ dạy ngoài trời để tìm hiểu về di tích lịch sử của địaphương mình Đây có thể coi là giải pháp giúp học sinh mở rộng hiểu biết màkhông cảm thấy trừu tượng và cảm thấy yêu mến tự hào về vẻ đẹp độc đáo củatruyền thống, lịch sử văn hóa địa phương Không chỉ vậy giáo viên sẽ thấy việcdạy học trở nên đơn giản và hiệu quả hơn nhiều Là người dân địa phương việc tổchức cho học sinh tham quan tìm hiểu về món ăn thuần Việt là việc làm vừa đơngiản mà bất kì giáo viên nào cũng có thể làm được lại đem đến chất lượng và hiệuquả cao cho giờ dạy Ngữ văn
Khả năng áp dụng, nhân rộng: Vệc làm trên không chỉ được áp dụng vớichương trình địa phương Ngữ văn 8 mà còn phù hợp với chương trình địa phươngcủa các lớp khối THCS Từ kinh nghiệm của bản thân, tôi hi vọng có thể trao đổithảo luận với các đồng chí trong trường, trong Quận hoặc của Thành phố để cùngkhắc phục những khó khăn và đem chất lượng hiệu quả cao hơn trong dạy học Ngữvăn địa phương
Hiệu quả, lợi ích thu được áp dụng giải pháp: Với giải pháp trên học sinh sẽchú ý và hứng thú với nội dung bài Việc đó sẽ giúp học sinh tiếp thu bài nhanh vànhớ lâu hơn các nội dung Ngoài ra, còn hình thành cho học sinh năng lực tư duy
Trang 4tế nhưng đạt hiệu quả chất lượng cao Phát huy tình yêu quê hương đất nước, niềm
tự hào về truyền thống văn hóa địa phương Giáo dục ý thức học sinh trong mọithời đại Hơn nữa học sinh tỏ ra hào hứng, thấy mình trưởng thành hơn sau mỗichuyến đi thực tế Học hỏi từ bạn bè, thầy cô nhân cách ý thức, rèn luyện bản thânsau mỗi chuyến đi Qua món ăn thuần việt các em thấy trân trọng, yêu quý hơnnhững con người lao động và cảm nhận được sự tinh túy mộc mạc, giản dị món ăncủa đất trời, của biển cả của quê nhà
Hiệu quả xã hội: Giải pháp trên đem lại hiệu quả cho học sinh, rút ngắn thờigian học tập lại tạo hứng thú và yêu thích bộ môn Giáo viên đỡ tốn nhiều công sứctìm tòi phương pháp và cách làm Giáo dục học sinh ý thức tự hào về di tích lịch sửquê hương So với trước đây khi chưa áp dụng giải pháp trên tôi thấy học sinh tỏ rathờ ơ không mấy hứng thú với chương trình địa phương mặc dù nó rất thiết thực và
ý nghĩa với các em Sau khi tìm hiểu những mặt thuận lợi và khó khăn trên tôi suynghĩ các giải pháp để khắc phục Một trong những giải pháp đó là giúp các em tựquan sát, tự tìm hiểu kết hợp vừa dạy học vừa có giờ hoạt động ngoại khóa bổ ích,
lí thú
Khi sử dụng giải pháp trên còn giúp học sinh trau dồi thêm được các kiếnthức, vận dụng vào hỗ trợ giảng dạy các bộ môn học khác : Lịch sử, Địa lí, Mĩthuật , Kiến trúc, Điêu khắc,
CƠ QUAN ĐƠN VỊ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
Hải Phòng, ngày 09 tháng 03 năm 2016
Người viết đơn
Đỗ Thị Thảo
Trang 5THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến: Giải pháp tổ chức học sinh tham quan tìm hiểu những món ăn
thuần Việt trên quê hương Trạng Trình để nâng cao chất lượnggiờ dạy Ngữ văn địa phương lớp 8 - tiết 95 - phần văn
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
Ngữ văn 8 - Tiết 94 – phần tập làm văn
( thuyết minh về di tích lịch sử văn hóa Hải Phòng )
5 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:
Tên đơn vị: Trường THCS Dư Hàng Kênh- Quận Lê Chân- Hải Phòng
Địa chỉ: 437 Miếu Hai Xã – P Dư Hàng Kênh – Q Lê Chân
Điện thoại: 0313 623 362
6 Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có)
Tên đơn vị: Trường THCS Dư Hàng Kênh- Quận Lê Chân- Hải Phòng
Địa chỉ: 437 Miếu Hai Xã – P Dư Hàng Kênh – Q Lê Chân
Điện thoại: 0313 623 362
Trang 67 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:
- Giáo viên xin phép nhà trường và phụ hunh tổ chức giờ ngoại khóa.
- Giáo viên chuẩn bị đồ dùng mang theo: Mích nói, nước uống
- Giáo viên liên hệ với người dân địa phương xin phép ban quản lí trước khicho các em đến thăm
- Học sing chuẩn bị phương tiện đi lại: mũ, ô che nắng
8 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: tháng 2/ 2015
I Mô tả giải pháp đã biết: (Mô tả giải pháp đã biết; ưu điểm, hạn chế của
giải pháp đã, đang áp dụng tại cơ quan đơn vị).
Trước kia khi dạy bài Ngữ văn địa phương bản thân tôi nhận thấy:
Học sinh cũng tập trung chú ý nhưng còn rụt rè, chưa tự tin, tiết học còn gò
bó căng thẳng và hơi trừu tượng với một số học sinh chưa bao giờ biết đến món ănthuần Việt của địa phương Đặc biệt, khi dạy dạng bài thuyết minh trên thì gặpnhiều khó khăn vì chỉ có một số ít học sinh biết đến còn lại phần đông các em biết
ít thậm chí có em chưa biết nét độc đáo của địa phương mình Đây là những hạnchế của các tiết học trên
Theo tôi để khắc phục tất cả những hạn chế trên giúp việc dạy và việc họccủa học sinh vừa đơn giản lại đem lại hiệu chất lượng cao Để giờ Ngữ văn địaphương thực sự trở bài học ý nghĩa với các em thì giải pháp tổ chức tham quan tìmhiểu món ăn thuần Việt của địa phương là hoàn toàn phù hợp bởi lẽ: thuyết minh
là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp tri thức về các hiện tượng và sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng phương thức trình bày, giải thích, giới thiệu Học sinh sẽ không thực sự viết được bài văn thuyết minh nếu như
không nắm được tri thức về đối tượng thuyết minh
II Nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến
II.0 Nội dung giải pháp đề xuất
Để tạo được hứng thú học tập tốt hơn, đạt hiệu quả cao hơn đồng thời khắcsâu được kiến thức bản thân tôi thực hiện và đề suất giải pháp tổ chức học sinhtham quan tìm
Trang 7hiểu những món ăn thuần Việt trên quê hương Trạng Trình để nâng cao chấtlượng giờ dạy Ngữ văn địa phương lớp 8 - tiết 95 - phần văn
( Những món ăn Thuần Việt trên quê hương Trạng Trình ) như sau:
Trước hết tôi yêu cầu các nhóm tự chọn lấy một món ăn thuần Việt( một lọaimắm để tìm hiểu về phương pháp, cách làm, cách thưởng thức )
Cho học sinh sưu tầm tư liệu về các món ăn Thuần Việt này để các em có cáinhìn khái quát và cơ bản về cách làm cũng như cách thưởng thức và giá trị, ý nghĩamón ăn quê hương Hải Phòng Như vậy một mặt kích thích trí tò mò và sự cạnhtranh giữa các tổ
Xin phép ban giám hiệu nhà trường trước khi tổ chức đi, trao đổi với phụ huynhhọc sinh để gia đình nắm được Liên hệ với một số cơ sở làm mắm trước khi thăm
Kết hợp với chi đoàn giáo viên, giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môncủa các lớp tổ chức tham quan
Nhắc nhở ý thức học sinh và nhắc các em chuẩn bị về phương tiện cá nhân,
đồ dùng học tập Sau đó chuẩn bị tổ chức cho học sinh tham quan chuẩn bị tốt về phương tiện đi lại, chuẩn bị bút viết, giấy nháp, bài thu hoạch sau buổi tham quan
Trang 8Giáo viên yêu cầu học sinh chuẩn bị trước một số câu hỏi để trao đổi vớingười dân địa phương cách làm mắm, những băn khoăn, thắc mắc của mình.
Sau đó tôi cho học sinh đến địa điểm đã định trước: khu vực xã Trấn Dươnghuyện Vĩnh Bảo nơi nổi tiếng với những món ăn thuần Việt Tại đây học sinhkhông chỉ được trực tiếp quan sát người dân địa phương xuống thuyền đi đơm đó,kéo lưới tại các con sông nhỏ mà còn được thực tế trải nhiệm với con người vàquang cảnh thiên nhiên vừa thanh bình vừa dân dã mộc mạc nơi đây
Trang 9Được sự chỉ dẫn của bà con địa phương chúng tôi đến với gia đình nhà bàLoan vốn đã có truyền thống làm nghề mắm nhiều đời nay và được bà tiếp đón,hướng dẫn tỉ mỉ cách làm từng công đoạn từng loại mắm.
* Mắm cáy: Làm từ cáy( họ nhà cua) được xếp vào loại đặc sản không thể
bỏ qua của vùng đất này bởi hương nồng ngái hấp dẫn kéo theo vị ngọt thơm Mắmcáy pha chế tùy theo khẩu vị ăn được với nhiều thứ nhưng có lẽ ngon nhất vẫn làmón luộc: rau lang, rau muống, thịt ba chỉ
Quy trình và cách làm mắm cáy
3 Bỏ mai và yếm 4 Trộn muối giã dập, bỏ chum, phơi
hoặc chôn xuống đất
Trang 105 Sau vài ba năm chắt lấy nước để dùng 6 Sản phẩm mắm cáy nguyên chất
7 Mắm cáy trong màu hổ phách có mùi
đậm đà, thanh khiết
8 Mắm cáy vắt chanh, cho thêm đường,
ớt, tỏi Hợp với món rau muống hoặc
ngọn khoai lang luộc
* Mắm Tôm: Là món mắm hiếm hoi mà thông dụng với người dân VĩnhBảo Món ăn tạo nên thức chấm không gì có thể thay thế , là gia vị nêm nếm cũngnhư thêm thắt đặc trưng riêng
Quy trình và cách làm mắm tôm
1 Người dân kéo lưới 2 Những mẻ tôm nớt tươi
Trang 113 Nhặt bỏ rong rêu 4 Trộn muối,
7 Ngày nắng phơi khô, cất đậy kín 8 Sản phẩm bỏ lọ, dùng ăn hằng ngày
Trang 129 Thưởng thức với bánh đúc 10 Món bún đậu mắm tôm
* Mắm rươi : Là món ăn không còn lạ lẫm với người dân vùng ven biểnnày bởi nó lạ miệng và là món quà quý Loại mắm còn có cái tên mĩ miều “nướcmắm ngự” do đã từng được vua Gia Long sử dụng và khen ngợi
Quy trình và cách làm mắm rươi
1 Bắt rươi
2 Rửa sạch, bỏ vào ang, chum, rắc muốitừng lớp, trộn vỏ quýt khô giã nhỏ, mộtchút thính ( làm từ gạo rang)
3 Ngày nắng đem phơi 4 Bỏ vào chum ang để một thời gian
sau là dùng được
Trang 135 Mắm rươi sệt sánh, màu đỏ, mùi
Quy trình v cách l m m m cá chau.à cách làm mắm cá chau à cách làm mắm cá chau ắm cá chau
1 Người dân quăng chài đánh cá 2 Chọn những con cá vụn nhỏ
3 Nhặt bỏ rong rêu, sạn, ốc 4 Cho cá vào chum ang, ngâm muối
phơi, khi trời nắng to, chắt lấy nước
Trang 14* Mắm ruốc: Làm từ con ruốc chỉ nhỏ bằng cọng tăm, đỏ tươi, sau khi chếbiến trở thành món ăn gần gũi với bao gia đình nghèo Màu sắc, mùi vị khác hoàntoàn mắm tôm Mùi vị tanh vừa, thơm nhẹ, không quá mặn, màu đỏ hồng Hương
vị đặc trưng Nếm thử cảm nhận vị ngọt của ruốc, mùi vị mặn mòi của biển khơi
Quy trình và cách làm mắm ruốc.
1 Ruốc tươi rửa sạch (bằng nước biển)
đem phơi trên sàng tre, canh vừa một
nắng để con ruốc có độ dai, không gãy,
Trang 15Kết thúc chuyến thăm quan cô trò chúng tôi ra về nhận được nụ cười hiềnhậu và những cái bắt tay lưu luyến Có lẽ sau chuyến trải nhiệm này chúng tôi thunhận được được khá nhiều kiến thức những bài học kinh nhiệm quý báu và tìnhcảm ấm áp mà mọi người vùng quê chất phác cần cù, lam lũ giành cho Bà Loannhấn mạnh:
“ Tuy vẫn là một số món ăn thuần việt có thể gặp ở các địa phương khác nhưng người dân quê hương Trạng Trình có cách chế biến riêng nó là nét độc đáo mà không nơi đâu có được”
Cô trò tôi ra về không quên lời cảm ơn, lời chúc sức khỏe và gửi gắm niềm
hi vọng người dân quê hương Trạng Trình luôn giữ gìn nét độc đáo trong nhữngmón ăn Thuần việt đậm đà hương vị và bản sắc quê hương
Giáo viên nhận xét buổi tham quan những ưu điểm, tồn tại cần khắc phụccho những buổi sau Giáo viên thu thập thông tin qua bài thu hoạch cá nhân
Giảng dạy tiết học sau khi tham quan, tìm hiểu về món ăn thuần việt trênquê hườn Trạng Trình Giáo viên yêu cầu học sinh đọc văn bản “ Những món ănThuần Việt trên quê hương Trạng Trình”
HS tìm bố cục, thể loại, phương thức biểu đạt Yêu cầu các tổ nhóm trìnhbày các phương diện đặc sắc là gì về Cách làm, cách thưởng thức, màu sắc, hương
vị Yêu cầu học sinh chỉ ra những phương thức biểu đạt nào, những giá trị đặc sắc
về nghệ thuật
Tôi xin giới thiệu qua về giáo án bài dạy Ngữ văn 8 - Tiết 95 – phần văn:Những món ăn Thuần Việt trên quê hương Trạng Trình như sau:
Trang 16- Giải quyết vấn đề, năng lực sỏng tạo, năng lực hợp tỏc, năng lực giao tiếp
Tiếng Việt, thưởng thức văn học…
b chuẩn bị
- Giáo viên : Tìm đọc “Ngữ văn địa phơng Hải Phòng”
- Học sinh : Su tầm tranh ảnh về khu di tích lịch sử văn hoá Vĩnh Bảo Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm
c lên lớp
Bớc 1 ổn định tổ chức (1p ) .
Bớc 2 Kiểm tra bài cũ (5p)
? Hãy kể tên một số di tích lịch sử - văn hoá ở Hải Phòng?
* Phơng án kiểm tra: Đầu giờ
Trang 17đạt chúThành phố cảng Hải Phòng - Thành phố hoa ph-
ợng đỏ -là nơi chúng ta sinh ra và lớn lên TP
này ấp ủ trong lòng nó bề dày văn hóa lịch
sử,không chỉ thể hiện qua các danh lam thắng
cảnh màcòn qua các món ăn rất độc đáo trong
văn hoá ẩm thực của ngời dân Vĩnh Bảo - quê
h-ơng Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm nói riêng
và của ngời dân HP nói chung
chúng ta sẽ tìm hiểu
- Học sinh lắng nghe
Hoạt động 2,3 : Tri giác, phân tích cắt nghĩa.
- Rèn kĩ năng viết văn thuyết minh về một món ăn
- Phơng pháp : Vấn đáp tái hiện thông qua hoạt động ngôn ngữ
? ý của mỗi đoạn là gì?
? Bài viết chủ yếu nói về các loại
mắm của Vĩnh Bảo, em hãy tìm
các chi tiết kể về các loại mắm
I Đọc - hiểu văn bản
- Bố cục:
+ Đoạn 1: Giới thiệu các món
ăn theo mùa+ Đoạn 2: Giới thiệu các loại mắm: mắm cáy,mắm tôm,mắm rơi, mắm ruốc
+ Đoạn 3: Nhậnxét, đánh giá,
Trang 18Mắm của ngời Vĩnh Bảo là những thực phẩm ngon mang
đậm bản sắc văn hoá
ViệtNam
- Năng lực trình bày, nhận xét, đánh giá, hợp tác
II HD luyện tập
1 Hãy tìm hiểu về các món ăn đặc
sản của Quận nơi em đang sinh
sống
2 Hãy viết bài văn TM về món bánh
đa cua và món bún tôm của ngời Hải
Phòng
II.
HS hoạt động nhóm
II Luyện tập.
1 Bài tập 1
2 Bài tập 2
Trang 19GV yêu cầu đại diện một nhóm trình bày cách làm món bánh đa cua
Bước 1: Sơ chế nguyên liệu nấu nước dùng cho bánh đa cua
* Nước dùng:
– Sườn heo chặt miếng vừa ăn, mang đi rửa sạch
– Đun sôi một nước luộc 1-2 phút rồi đổ ra rổ để ráo
– Xào sườn cùng 1/2 thìa cafe hạt nêm, 1/2 muỗng canh nước mắm, bạn xào khoảng 5 phút để sườn thấm gia vị rồi trút vào xương 500 ml nước
– Đun sôi nước hầm sườn, rồi hạ nhỏ lửa để hầm cho tới khi sườn ra hết nước ngọt
– Cho cua vào nồi xóc rửa thật sạch