Phương thức lãnh đạo của Đảng cầm quyền là hệ thống các phương pháp, hình thức mà Đảng vận dụng để tác động vào các lực lượng, các tổ chức nhằm thực hiên tốt nội dung lãnh đạo.Lúc chưa có chính quyền thì sự lãnh đạo của Đảng chủ yếu trên một số lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao, nhưng khi Đảng cầm quyền thì hang chục lĩnh vực mới xuất hiện như: kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, khoa học, công nghệ…Đặc biệt với việc xuất hiện Nhà nước đòi hỏi Đảng phải xác định nội dung và phương thức lãnh đạo đúng đắn.Nội dung lãnh đạo của Đảng bao gồm những quyết định và chỉ đạo thực hiện các quyết định về đường lối, chủ trương, chính sách, về các lĩnh vực của đời sống xã hội, tư tưởng…Khi có nội dung lãnh đạo đúng đắn thì phương thức lãnh đạo phù hợp là một nhân tố quyết định đảm bảo chất lượng, hiệu quả lãnh đạo của Đảng. Thực tế cho thấy, có đường lối đúng, có tổ chức hợp lý mà không có phương thức lãnh đạo phù hợp thì hiệu quả lãnh đạo thấp, thậm chí có trường hợp làm vô hiệu hóa cả đường lối và chủ trương.Phương thức lãnh đạo của Đảng sẽ thay đổi khi hoàn cảnh, điều kiện thay đổi, khi tình hình cách mạng thay đổi. Ngày nay, sự nghiệp đổi mới toàn diện và sâu sắc về kinh tế xã hội, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước về hệ thống chính trị của đất nước đòi hỏi phải đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng sao cho phù hợp.
Trang 1TIỂU LUẬN MÔN: CHÍNH TRỊ HỌC NÂNG CAO
Đề
t à i:
QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC VÀ
CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI
Trang 2MỞ ĐẦU
Phương thức lãnh đạo của Đảng cầm quyền là hệ thống các phương pháp, hình thức mà Đảng vận dụng để tác động vào các lực lượng, các tổ chức nhằm thực hiên tốt nội dung lãnh đạo
Lúc chưa có chính quyền thì sự lãnh đạo của Đảng chủ yếu trên một số lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao, nhưng khi Đảng cầm quyền thì hang chục lĩnh vực mới xuất hiện như: kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, khoa học, công nghệ…Đặc biệt với việc xuất hiện Nhà nước đòi hỏi Đảng phải xác định nội dung và phương thức lãnh đạo đúng đắn
Nội dung lãnh đạo của Đảng bao gồm những quyết định và chỉ đạo thực hiện các quyết định về đường lối, chủ trương, chính sách, về các lĩnh vực của đời sống xã hội, tư tưởng…Khi có nội dung lãnh đạo đúng đắn thì phương thức lãnh đạo phù hợp là một nhân tố quyết định đảm bảo chất lượng, hiệu quả lãnh đạo của Đảng Thực tế cho thấy, có đường lối đúng, có tổ chức hợp lý mà không có phương thức lãnh đạo phù hợp thì hiệu quả lãnh đạo thấp, thậm chí có trường hợp làm vô hiệu hóa cả đường lối và chủ trương
Phương thức lãnh đạo của Đảng sẽ thay đổi khi hoàn cảnh, điều kiện thay đổi, khi tình hình cách mạng thay đổi Ngày nay, sự nghiệp đổi mới toàn diện và sâu sắc về kinh tế - xã hội, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước về hệ thống chính trị của đất nước đòi hỏi phải đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng sao cho phù hợp
Trang 3NỘI DUNG
Nhận thức rõ tính chất cấp bách của vấn đề đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng nhằm đáp ứng nhu cầu to lớn của thời kỳ đổi mới, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần XI (1/2011) tiếp tục nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng” (tr.264) Để đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đạt hiệu quả cao đòi hỏi phải nắm vững và quán triệt các quan điểm chỉ đạo, phải nhận thức rõ những yếu tố có liên quan và phải phù hợp với từng đối tượng
1.Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội
1.1.Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước
Đảng ta là đảng cầm quyền, là lực lượng lãnh đạo toàn xã hội, nhưng không phải là cơ quan quyền lực Nhà nước; quyền lực của Đảng khác với quyền lực Nhà nước Sự khác nhau đó quy định những điểm khác biệt về chức năng, nhiệm vụ, phương thức và phương pháp hoạt động giữa Đảng và Nhà nước, giữa Đảng với các tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội khác
Nếu không phân biệt rõ ràng, thấu đáo những khác biệt đó và đặc biệt
là không kiên quyết, mạnh dạn chuyển biến từ đổi mới nhận thức sang đổi mới tổ chức và hoạt động của Đảng và cả Nhà nước thì không tránh khỏi tình trạng đã xảy ra là “Nhà nước hoá Đảng” và “hình thức hoá Nhà nước” làm cho Đảng trở nên hành chính hoá, quan liêu hoá kiểu Nhà nước và Nhà nước thì không có thực quyền, vừa thụ động vừa trì trệ, xơ cứng trong quản lý Thước đo hiệu quả sự lãnh đạo của Đảng phải được thể hiện ở sức mạnh, hiệu lực thực tế của Nhà nước Để quản lý, Nhà nước buộc phải dùng đến sức mạnh của tổ chức và hành chính cũng như sức mạnh cưỡng chế của luật pháp
Trang 4Thứ nhất: Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng đường lối, Nghị quyết, bằng
công tác tổ chức cán bộ và kiểm tra việc Nhà nước thực hiện chấp hành đường lối, nghị quyết như thế nào, thông qua tổ chức Đảng trong các cơ quan Nhà nước và thông qua các cơ quan chuyên trách của hệ thống Đảng Mục tiêu lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước là phát huy vai trò của Nhà nước trong việc thể chế hoá, tổ chức thực hiện có hiệu quả những quan điểm chỉ đạo của Đảng đối với sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng, đối ngoại Mục tiêu quản lý của Nhà nước là biến toàn bộ quan điểm chỉ đạo của Đảng trên các phương diện tương ứng nói trên trở thành hiện thực
Thứ hai: Mục tiêu lãnh đạo của Đảng và mục tiêu quản lý của Nhà
nước có nội dung tương tự như nhau, nhưng nội dung phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và nội dung quản lý của Nhà nước nhằm đạt mục tiêu đó lại có nhiều điểm khác nhau Đảng không trực tiếp giải quyết các công việc của Nhà nước Nhà nước bằng quyền lực của mình có nhiệm vụ “bảo đảm và không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọi mặt của nhân dân, nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và của nhân dân, xây dựng đất nước giàu mạnh, thực hiện công bằng xã hội, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện”
Thứ ba: Hệ thống tổ chức bộ máy của Đảng khác với hệ thống tổ chức
bộ máy của Nhà nước Hiện nay, cả hai hệ thống này đều đang đứng trước yêu cầu bức xúc phải đổi mới theo yêu cầu dân chủ - pháp quyền, trong sạch, vững mạnh, chống quan liêu tham nhũng có hiệu quả Đảng đổi mới cơ chế lãnh đạo của mình đối với Nhà nước trên cơ sở tự chỉnh đốn Đảng, thực hiện dân chủ trong Đảng, “phải kiện toàn tổ chức bộ máy của Đảng ở tất cả các cấp từ Trung ương đến cơ sở” theo hướng tinh gọn và tinh nhuệ, thể hiện thật
rõ tính đặc thù của lãnh đạo chính trị Sử dụng các chuyên gia giỏi vào công việc được chuyên môn hoá là một trong những cách tốt nhất để khắc phục tình trạng “thừa” bộ máy mà “thiếu” hoạt động, như tình hình đã xảy ra
Trang 5Thứ tư: Đòi hỏi bức xúc hiện nay đối với Nhà nước trên con đường
tiến tới Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là tạo lập một hệ thống pháp luật đồng bộ, cải cách bộ máy hành chính nhà nước bảo đảm trong sạch, vững mạnh, hiệu lực và hiệu quả với đội ngũ công chức được đào tạo cơ bản, tinh thông chuyên môn nghiệp vụ, tận tuỵ mẫn cán, am hiểu pháp luật và tôn trọng pháp luật, có chế độ công vụ, kỷ luật và đạo đức công chức được đề cao
Thứ năm: Để bảo đảm thực hiện có hiệu quả phương thức lãnh đạo của
Đảng cần đổi mới tổ chức bộ máy Đảng và nhà nước cùng đội ngũ cán bộ, công chức, nâng cao mặt bằng dân trí, nhất là tri thức pháp luật; nâng cao vai trò của các cơ quan có chức năng thể chế hoá đường lối, quan điểm của Đảng,
tổ chức thực hiện pháp luật; nâng cao chất lượng của các ban đảng có chức năng tư vấn trong việc chỉ đạo của Đảng đối với các cơ quan nhà nước tương ứng
Thứ sáu: Tiếp tục xây dựng Đảng trong tình hình mới, nâng cao năng
lực lãnh đạo, chất lượng và hiệu quả thực tế của các nghị quyết, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên thực sự là đội ngũ tiên phong trong sự nghiệp mới, mỗi cán bộ, đảng viên thực sự là hạt nhân lãnh đạo, là tấm gương có sức lôi cuốn, tập hợp nhân dân trong tiến trình thực hiện các mục tiêu của đổi mới kinh tế, cải cách hành chính, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, trong cải cách tư pháp, trong thực hiện huy động sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân
Thứ bảy: Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền, những quan
hệ cơ bản, nhất là quan hệ lãnh đạo và quản lý, phải được thể chế hoá - cả về quyền hạn lẫn trách nhiệm Đảng vừa là một bộ phận cấu thành hệ thống chính trị, vừa là người lãnh đạo hệ thống đó Đảng là người lãnh đạo xây dựng Hiến pháp và pháp luật, nhưng Đảng cũng là một tổ chức chính trị, một
bộ phận hữu cơ của xã hội; do đó, trong tổ chức và hoạt động của mình, Đảng phải tuân thủ đúng pháp luật, đảng viên và các tổ chức Đảng không được đứng trên, đứng ngoài pháp luật Hơn nữa, sự hoạt động của các tổ chức đảng
Trang 6và đảng viên không phải chỉ chịu sự kiểm tra, giám sát của Nhà nước mà còn chịu sự kiểm tra, giám sát của quần chúng nhân dân và các tổ chức xã hội
Nhu cầu thể chế hoá phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước nói chung và hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước nói riêng xuất phát từ đòi hỏi khách quan của nền kinh tế thị trường, xã hội công dân ngày càng phát triển,
tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước ngày càng trở nên chuyên nghiệp, hiện đại, nhu cầu dân chủ hoá đời sống xã hội ngày càng cao… Thể chế hoá vai trò và phương thức lãnh đạo của Đảng còn có ý nghĩa đề cao trách nhiệm của Đảng bằng pháp luật trước nhân dân Nhưng hiện nay, trong Hiến pháp chỉ mới ghi nhận vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội nói chung (Điều 4) Do đó, các quan điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng về tổ chức bộ máy, nội dung và mục tiêu căn bản trong hoạt động Nhà nước cần phải được thể chế hoá, công khai hoá và triển khai thực hiện bằng Nhà nước theo hệ chuẩn pháp luật đã xác định Hệ thống quy phạm đó phải xác định rõ thẩm quyền, phạm vi và trách nhiệm… lãnh đạo của Đảng, nhiệm vụ của Nhà nước trong quan hệ với chủ trương, đường lối, quan điểm của Đảng
Đại hội XI của Đảng đã tiếp tục khẳng định nội dung đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, đồng thời nêu rõ: “Tập trung rà soát, bổ sung, điều chỉnh, ban hành mới, xây dựng đồng bộ hệ thống các quy chế, quy định, quy trình công tác để tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của hệ thống chính trị Khắc phục tình trạng Đảng bao biện, làm thay hoặc buông lỏng lãnh đạo của các cơ quan quản lý Nhà nước” Đó chính là sự đổi mới nhằm phát triển và tiếp tục hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước
1.2 Quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với các tổ chức chính trị - xã hội
Xuất phát từ thực tiễn 80 năm qua, cùng với việc xác lập vai trò lãnh đạo của Đảng đối với toàn xã hội, vấn đề phương thức lãnh đạo của Đảng đối
Trang 7với các tổ chức chính trị xã hội mà đặc biệt là Mặt trận Tổ quốc từng bước được đổi mới bằng việc xác định nguyên tắc Đảng vừa là tổ chức thành viên của Mặt trận vừa là người lãnh đạo Mặt trận Đảng thực hiện sự lãnh đạo của mình thông qua công tác chính trị, tư tưởng và tổ chức: Đảng lãnh đạo thông qua đường lối, chủ trương đúng đắn được cụ thể hóa bằng các chỉ thị, nghị quyết, kết luận… nhằm định hướng cho hoạt động của Mặt trận phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng của dân tộc trong từng thời kỳ
Thứ nhất: Sự lãnh đạo của Đảng không phải là áp đặt, chỉ thị, ra lệnh
mà là hiệp thương dân chủ, là vận động để phát huy tính tích cực chủ động của Mặt trận Đảng đem chủ trương, đường lối của Đảng tuyên truyền, giới thiệu, bàn bạc, kiến nghị với Mặt trận để thỏa thuận tạo sự nhất trí, tự giác tự nguyện, phối hợp hành động giữa các tổ chức và cá nhân thành viên Đảng chăm lo bồi dưỡng, đào tạo cán bộ và giới thiệu đảng viên vào tổ chức bộ máy của Mặt trận Đảng lãnh đạo Mặt trận thông qua Đảng đoàn Mặt trận, thông qua đại diện cấp ủy tham gia Mặt trận, thông qua đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng hoạt động trong tổ chức Mặt trận
Thứ hai: Việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng còn thể hiện
qua việc chỉ đạo tăng cường công tác dân vận của chính quyền, đa dạng hóa các hình thức tập hợp quần chúng, làm chuyển biến về công tác quần chúng của cả hệ thống chính trị Nhiều cấp ủy Đảng, đảng viên sát được cơ sở, gần dân, nắm được dân hơn, mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân được tăng cường, niềm tin của nhân dân đối với Đảng ngày càng được củng cố
Thứ ba: Tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong
nhiệm vụ đoàn kết toàn dân; củng cố các tổ chức, các đoàn thể chính trị, xã hội trong Mặt trận để phát huy vai trò chủ động sáng tạo, tích cực của nhân dân tham gia vào công việc của Nhà nước, nâng cao đời sống, văn hóa, tinh thần…Cụ thể:
Trang 8Đoàn thanh niên phải là cánh tay đắc lực của Đảng trong việc tổ chức
và giáo dục thanh niên và nhi đồng thành những chiến sĩ tuyệt đối trung thành với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản
Công đoàn phải trở thành trường học quản lý nhà nước, quản lý kinh tế
và văn hóa của giai cấp công nhân nước ta
Hội Liên hiệp phụ nữ phải là lực lượng mạnh mẽ, giúp Đảng động viên,
tổ chức, lãnh đạo phụ nữ tiến lên chủ nghĩa xã hội…
Như vậy, các tổ chức quần chúng cần có sự đổi mới về nội dung và phương thức hoạt động sao cho phù hợp với nền kinh tế thị trường trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Thứ tư: Thực hiện dân chủ, phát huy dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ
của dân là điểm quy tụ các chính sách, biện pháp xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam Tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam về nền dân chủ XHCN được bổ sung, phát triển qua quá trình tiến triển của công cuộc đổi mới, qua các Đại hội Đảng và các Nghị quyết của Đảng trong gần 20 năm qua
đã tác động lớn đến nhận thức và hành động của các tổ chức và cá nhân trong
hệ thống chính trị của nước ta, đến Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân
Từ những nhận thức, tư tưởng ngày càng rõ và sâu về dân chủ và thực hành dân chủ, về quyền làm chủ của dân, về Nhà nước pháp quyền XHCN, về mối quan hệ giữa Đảng và Nhà nước với dân, Đảng Cộng sản Việt Nam đã bổ sung những quan niệm, chính sách, chủ trương về đại đoàn kết dân tộc, tiếp tục mở rộng Mặt trận dân tộc thống nhất, về chức năng, vị trí của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân, về đa dạng hóa các hình thức tập hợp, vận động, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân, về nâng cao chất lượng công tác dân vận và Mặt trận trong thời kỳ mới
Trang 9Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân tộc, tập hợp, vận động, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, đoàn viên, hội viên; tham gia xây dựng Đảng và Nhà nước, tham gia quản lý Nhà nước, quản lý xã hội, thực hiện giám sát xã hội, phản biện xã hội
Để thực hành dân chủ, Đảng và Nhà nước, cả hệ thống chính trị hoạt động thật sự vì dân, gắn bó với dân, đề ra và quyết định các chính sách, chủ trương xuất phát từ nguyện vọng và trí tuệ của dân, tôn trọng và lắng nghe ý kiến của dân, chịu sự giám sát và kiểm tra thường xuyên của dân, tạo những điều kiện thiết thực cho dân thực hiện được, phát huy được quyền làm chủ
Thứ năm: Đảng đề ra chủ trương cụ thể nhằm phát huy tinh thần đại
đoàn kết trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Vì Mặt trận Tổ quốc là một bộ phận của hệ thống chính trị do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Mặt trận
Tổ quốc có sứ mệnh đoàn kết các giai cấp, các tầng lớp nhân dân Việt Nam, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo, dân tộc, ý thức hệ khác nhau để cùng phấn đấu vì mục đích chính trị chung Chính do sự thỏa thuận, nhất trí với nhau về mục tiêu chính trị cao quý mà các đoàn thể nhân dân, các cá nhân tiêu biểu trong xã hội cùng với tổ chức chính trị giữ vị trí lãnh đạo là Đảng Cộng sản Việt Nam tự nguyện gạt những sự khác biệt sang một bên, cùng nhau xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam, hình ảnh cụ thể của đại đoàn kết toàn dân tộc Giờ đây tất cả mọi người Việt Nam yêu nước, yêu Tổ quốc Việt Nam mong muốn và phấn đấu cho một nước Việt Nam hùng cường, giàu mạnh, cho đất nước và con người Việt Nam mãi mãi được "độc lập, tự do, hạnh phúc" đều là thành viên của Mặt trận Tổ quốc
Nghị quyết 07 Bộ Chính trị ngày 17 – 11 – 1993 về đại đoàn kết dân tộc và tăng cường Mặt trận dân tộc thống nhất đẫ khẳng định: MTTQVN cần
Trang 10được củng cố và mở rộng về tổ chức và hoạt động để thực sự là một tổ chức
để tập hợp khối đoàn kết toàn dân, nơi thể hiện nguyện vọng và ý chí của các tầng lớp nhân dân, nơi thống nhất hành động giữa các thành vien tham gia với chính quyền trong việc giải quyết mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, trong việc thực hiện dân chủ, đổi mới xã hội, chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân, tham gia xây dựng, giám sát, bảo vệ chính quyền, tham gia quản lý xã hội, thực hiện các nhiệm vụ văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng; tăng cường mối liên hệ mật thiết giữa nhân dân, Đảng và Nhà nước
Trong thực tế, không có một phương thức lãnh đạo cứng nhắc Tùy theo đối tượng lãnh đạo mà có phương thức lãnh đạo thích hợp Có phương thức lãnh đạo chung cho toàn Đảng và phương thức lãnh đạo cụ thể từng cấp, từng lĩnh vực đối với từng tổ chức Có phương thức lãnh đạo của Đảng, đoàn thể và xã hội đồng thời cũng có phương thức lãnh đạo trong nội bộ Đảng, nội
bộ các tổ chức chính trị xã hội Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng phải
tiến hành đồng bộ trên tất cả các phương diện
Tuy nhiên, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc
và các đoàn thể chính trị-xã hội hiện nay vẫn còn những hạn chế, yếu kém Tổ chức và hoạt động của hệ thống dân vận cấp ủy còn chậm được đổi mới, tăng cường so với nhu cầu phát triển của đất nước nói chung và đối tượng cần tập hợp, vận động nói riêng
Nội dung, phương thức tập hợp, vận động quần chúng của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể còn hạn chế, nhất là đối với khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư của nước ngoài, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có đông đồng bào có đạo Ở nhiều nơi, cán bộ, đảng viên kém nhạy bén, chưa đi sâu, đi sát quần chúng nhân dân, chưa chủ động nghiên cứu, dự báo, lường trước được tình hình phức tạp có thể nảy sinh, những mâu thuẫn nội bộ, bất hòa trong nhân dân để phản ánh, tham mưu, đề xuất kịp thời với cấp ủy