thiết kế và tổ chức hoạt động giáo dục phòng chống thiên tai qua môn địa lý lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực

Mục tiêu của đề tài- Xác định được quy trình, kỹ thuật thiết kế và cách thức tổ chức thực hiện hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực HS.. - Vậ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN KHOA ĐỊA LÍ - ĐỊA CHÍNH

HỒ THỊ BÍCH NHIÊN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG

GIÁO DỤC PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI

QUA MÔN ĐỊA LÍ LỚP 12 THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

NGÀNH: CỬ NHÂN SƯ PHẠM ĐỊA LÍ

KHÓA: 34 (2011 – 2015)

Quy Nhơn, 6/2015

CẤU TRÚC CỦA KHÓA LUẬN

MỞ ĐẦU NỘI DUNG

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Lí do chọn đề tài

HS rất lớn đặc biệt là chương trình Địa lí lớp 12

- Hệ thống giáo dục phổ thông ở nước ta hiện nay đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học

- Là công dân của nước VN, sinh viên ngành SP Địa lí, bản thân thực sự quan tâm đến vấn đề nâng cao nhận thức cho HS về công tác phòng chống thiên tai và vấn

đề đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lực HS.

Đề tài: “Thiết kế và tổ chức hoạt động giáo dục phòng chống thiên tai qua môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực”

2 Mục tiêu của đề tài

- Xác định được quy trình, kỹ thuật thiết kế và

cách thức tổ chức thực hiện hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực HS.

- Vận dụng quy trình, kĩ thuật đã xác định để thiết

kế và tổ chức thực hiện được một số hoạt động GDPCTT trong dạy học nội khóa và ngoại khóa môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực HS.

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Nội dung: Thiết kế và tổ chức thực hiện

một số hoạt động GDPCTT qua bài lên lớp lí thuyết và hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Địa lí lớp 12 – BCB theo định hướng phát triển năng lực

Không gian: Tiến hành khảo sát điều tra và

thực nghiệm ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Bình Định và Phú Yên

- Thời gian thực hiện: 6 tháng (từ tháng

11/2014 đến tháng 5/2015)

- Thời gian KSĐT và TN: Từ tháng 11 đến

12/2014; Từ tháng 3 đến 4/2015

4 Nội dung nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế, tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục phòng chống thiên tai qua môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực.

- Hệ thống hóa cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế, tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục phòng chống thiên tai qua môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực.

- Thiết kế và tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục phòng chống thiên tai trong dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực HS.

- Thiết kế và tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục phòng chống thiên tai trong dạy học Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực HS.

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính hiệu quả và khả thi của đề tài.

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính hiệu quả và khả thi của đề tài.

5 Các bước nghiên cứu

Bước 1: Chuẩn bị

- Xác định mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Xây dựng đề cương chi tiết

- Tìm kiếm, thu thập các tài liệu liên quan

- Lập phiếu khảo sát điều tra GV và HS

Bước 2: Thực hiện

- Tiến hành hệ thống hóa cơ sở lí luận, thực tiễn của đề tài

- Thiết kế các hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực

- Tiến hành khảo sát, điều tra và tổ chức thực nghiệm

Bước 3: Hoàn thiện đề tài

- Xử lí, tổng hợp kết quả khảo sát, điều tra và thực nghiệm

- Viết và hoàn thiện khóa luận

6 Kết quả nghiên cứu

6 Kết quả nghiên cứu

6.1 Kết quả thứ nhất

- Hệ thống hóa được cơ sở lí luận của việc nghiên cứu quy trình, kĩ thuật thiết kế và cách thức tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực

- Phân tích, đánh giá được những thuận lợi và khó khăn của chương trình SGK Địa lí lớp 12 – BCB, đặc điểm tâm sinh lí và trình độ nhận thức của HS lớp 12 đối với việc thiết kế và tổ chức thực hiện các hoạt động GDPCTT theo định hướng phát triển năng lực.

- Khảo sát, điều tra và đánh giá được thực trạng thiết kế,

tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Bình Định và Phú Yên.

6 Kết quả nghiên cứu

- Thiết kế và tổ chức thực hiện được một số hoạt động GDPCTT qua bài lên lớp lí thuyết và hoạt động ngoài giờ lên lớp môn Địa lí lớp 12 – BCB theo định hướng phát triển năng lực.

6.3 Kết quả thứ ba

Thực nghiệm sư phạm và kiểm chứng được tính hiệu quả, khả thi của đề tài.

Kết quả thứ nhất

Thiên tai và

phòng chống thiên tai

Thiết kế và tổ chức hoạt động giáo dục phòng chống thiên tai

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS

- Khái niệm và phân loại

- Đặc trưng và những hậu quả của thiên tai

- Tình hình thiên tai ở VN

- Một số khái niệm

- Vai trò ý nghĩa

- Hình thức tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí

Các PPDH và HTTCDH định hướng phát triển năng lực

- Nêu và giải quyết vấn đề

- Thảo luận, tranh luận

Một số khái niệm

a Hoạt động giáo dục: Đề tài đi sâu nghiên cứu khái niệm HĐGD theo nghĩa hẹp Đó là hoạt động của nhà giáo dục nhằm hình thành những phẩm chất, nhân cách của HS thông qua hệ thống các tác động sư phạm.

b Hoạt động giáo dục phòng chống thiên tai : là quá trình tác động có hệ thống, có mục đích của GV đến HS thông qua các hoạt động cụ thể, được thiết kế và tổ chức theo những phương thức phù hợp nhằm bồi dưỡng, nâng cao hiểu biết, nhận thức và rèn luyện kĩ năng về phòng chống thiên tai cho HS; Từ đó, định hướng, uốn nắn thái độ, hành vi, cách ứng xử và ý thức trách nhiệm của HS đối với vấn đề này

c Thiết kế và tổ chức:

Thiết kế là hành động phác họa, mô tả một cách chi tiết ý tưởng của bản thân về một kế hoạch hoạt động hay chương trình cụ thể nào đó với bố cục, cấu trúc rõ ràng, đầy đủ và phù hợp với định hướng sản phẩm

Một số khái niệm

Tổ chức là việc sắp xếp, bố trí, triển khai thực hiện những nội dung trong bản thiết kế bằng hệ thống các hoạt động được tiến hành theo một trình tự nhất định để đạt được kết quả tốt nhất và đạt mục tiêu đề ra.

d Thiết kế và tổ chức hoạt động giáo dục PCTT

Thiết kế hoạt động GDPCTT là một hoạt động sáng tạo của người GV nhằm vạch ra kế hoạch, chương trình, kịch bản chương trình hoạt động GDPCTT một cách có hệ thống, đầy đủ và chi tiết cả về cấu trúc lẫn nội dung

Tổ chức hoạt động GDPCTT là tập hợp những hoạt động nhằm mục đích triển khai thực hiện các nội dung, yêu cầu trong bản thiết kế hoạt động GDPCTT theo một trình tự nhất định để đạt được kết quả tốt nhất và đạt mục tiêu đề ra.

Đặc điểm tâm - sinh lí và trình độ nhận thức của HS lớp 12

Thực trạng của việc thiết kế và tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí ở một số trường THPT trên địa bàn 2 tỉnh Bình Định và Phú Yên

Đặc điểm cấu trúc, nội dung chương trình và SGK Địa lí lớp 12CƠ

SỞ

THỰC

TIỄN

Kết quả thứ nhất

Thuận lợi và khó khăn của chương trình, SGK Địa lí lớp 12 và đặc điểm tâm sinh lí, trình độ nhận thức của HS đối với việc thiết kế và tổ chức hoạt động GDPCTT theo định hướng PTNL

- Thuận lợi:

+ Chương trình, SGK Địa lí lớp 12 – BCB gồm có 45 bài, trong

đó có 37 bài lí thuyết và 8 bài thực hành, được cấu trúc thành

5 phần có mối quan hệ chặt chẽ, bổ sung cho nhau tạo thành

hệ thống kiến thức hoàn chỉnh và logic Đồng thời, đa phần kiến thức trong chương trình, SGK Địa lí lớp 12 đều có chứa các nội dung liên quan đến thiên tai và các biện pháp PCTT

 Có nhiều cơ hội tích hợp GDPCTT.

+ Hệ thống kiến thức được trình bày theo một trình tự logic, thống nhất, đầy đủ, rõ ràng với sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, giữa kênh hình, kênh chữ với các câu hỏi và bài tập giữa bài, cuối bài đi từ mức độ dễ đến khó, yêu cầu tư duy thấp đến cao  Thuận lợi cho việc xác định, thiết kế và tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí lớp 12 hướng đến phát triển năng lực HS.

+ Ở HS lớp 12, tất cả những đặc điểm về thể chất, trí tuệ, tình cảm đều có những thay đổi lớn và được phát triển ở mức cao nhất Hơn nữa, các em rất thích tham gia những hoạt động tập thể mang ý nghĩa cộng đồng Do đó, việc thiết kế và tổ chức hoạt động GDPCTT cho đối tượng HS lớp 12 là rất hợp lí và có ý nghĩa thực tiễn cao

- Khó khăn:

+ Thời lượng dành cho môn Địa lí ở trường THPT rất hạn hẹp và nó được xem là một môn phụ HS ít quan tâm đến việc học bộ môn này Vì vậy, việc tích hợp hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí lớp 12 sẽ gặp nhiều khó khăn do quỹ thời gian hạn chế và ít nhận được sự ủng hộ của HS + Ở HS lớp 12 hứng thú học tập gắn liền với khuynh hướng nghề nghiệp, chỉ tích cực học tập đối với những môn liên quan đến nghề nghiệp đã chọn Tình cảm khác giới đã hình thành ở các em, phần nào ảnh hưởng đến việc học tập.

Thực trạng của việc thiết kế và tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí ở một số trường THPT trên địa bàn 2 tỉnh Bình Định và Phú Yên

Nội dung khảo sát, điều tra tập trung vào các vấn đề sau:

- Nhận thức của GV và HS về vai trò, ý nghĩa của việc thiết kế và tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí theo định hướng PTNL.

- Mức độ tổ chức hoạt động GDPCTT qua DHĐL lớp 12 – Ban Cơ bản của các GV ở trường THPT và mức độ hứng thú của HS lớp 12 đối với hoạt động GDPCTT.

- Hiệu quả đem lại từ việc thiết kế và tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí theo hướng phát triển năng lực.

- Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thiết kế và tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí lớp 12 ở trường THPT.

Phát 15 phiếu cho GV và 680 phiếu cho HS, thu lại đầy đủ.

Thực trạng của việc thiết kế và tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí ở một số trường THPT trên địa bàn 2 tỉnh Bình Định và Phú Yên

- Hầu hết các GV giảng dạy bộ môn Địa lí ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Bình Định và Phú Yên đều nhận thức được tầm quan trọng của việc GDPCTT cho HS và dạy học theo định hướng PTNL; Đã tiếp cận và thực hiện GDPCTT theo hướng PTNL HS qua một số bài Địa lí Tuy nhiên, một bộ phận GV chưa có sự quan tâm đến việc thiết kế và tổ chức thực hiện hoạt động GDPCTT nhất là thông qua HĐNK.

- Hiện nay, HS ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Bình Định và Phú Yên mà đề tài khảo sát đã có những nhận thức đúng đắn về vai trò, ý nghĩa của việc GDPCTT và dạy học theo hướng PTNL Các em tỏ ra rất hứng thú đối với vấn đề này Vì vậy, GV nên quan tâm, đầu tư nhiều hơn nữa trong việc thiết kế và tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí theo hướng PTNL, đặc biệt là ở khối lớp 12 để HS được bộc lộ và phát huy tối đa khả năng của mình.

Phương thức khai thác nội dung giáo dục phòng chống thiên tai qua dạy học Địa lí

Quy trình, cách thức tổ chức hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực HS

Một số hoạt động GDPCTT qua môn Địa lí lớp 12

bộ phận, 13/45 bài tích hợp liên hệ.

Qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp: Có 3/10 chủ đề hoạt động ngoài giờ lên lớp có khả năng tích hợp GDPCTT bằng nhiều hình thức khác nhau Đó là chủ đề tháng 6, 7, 8; chủ đề tháng 9

và chủ đề tháng 12.

- Không làm biến tính đặc trưng của môn học.

- Khai thác các nội dung GDPCTT một cách có chọn lọc, có tính tập trung.

- Phát huy cao độ các hoạt động tích cực nhận thức của HS.

Nguyên

tắc tích

hợp

B5: Thu thập, tìm kiếm thông tin, tư liệu phục vụ

cho việc thiết kế

B6: Tiến hành thiết kế dựa trên cơ sở nội dung,

tư liệu đã có theo hướng phát triển năng lực HS.

B7: Hỏi ý kiến bạn bè, thầy cô, sửa chữa, hoàn

thiện bản thiết kế.

B2: Xác định mục tiêu của hoạt động gồm có:

Mục tiêu nhận thức, kĩ năng, thái độ và mục tiêu phát triển năng lực.

B3: Tiến hành thiết kế hoạt động gồm xác định

thời gian, địa điểm, thành phần, đối tượng tham gia; thiết kế nội dung (viết kịch bản); xác định hình thức tổ chức, lên kế hoạch chuẩn bị; dự kiến các tình huống có thể xảy ra, cách kết thúc

và hoạt động nối tiếp.

B4: Thông qua góp ý của bạn bè, thầy cô để hoàn

thiện bản thiết kế.

Giai đoạn 1: Chuẩn bị đầy đủ, chu đáo về kinh

phí và các phương tiện vật chất cần thiết; Kiểm tra lại bản kế hoạch nội dung chương trình để kịp thời khắc phục sai sót

Giai đoạn 2: Tiến hành tổ chức hoạt động theo

kế hoạch

Giai đoạn 3: Tổng kết, đánh giá hiệu quả của

hoạt động và rút kinh nghiệm cho những lần sau

Hoạt động GDPCTT ngoài giờ lên lớp

Dự án Địa lí về phòng chống thiên tai

Thiết kế bài dạy học tích hợp GDPCTT

Cuộc thi tìm hiểu về thiên tai và phòng chống thiên tai

Hệ thống bài tập tình huống

về thiên tai

Bộ công cụ sử dụng trong quá trình thực nghiệm và đánh giá kết quả thực nghiệm dự án, bài dạy học và HĐNK

1 Phiếu điều tra nhu cầu của HS

2 Phiếu khảo sát HS sau khi thực hiện dự án

3 Bộ câu hỏi định hướng và phiếu học tập định hướng

4 Phiếu đánh giá HS thông qua xử lí các bài tập tình huống

5 Phiếu đánh giá tiểu phẩm – sản phẩm của dự án do HS xây dựng và thực hiện

6 Phiếu khảo sát mức độ hình thành và phát triển các năng lực của HS sau khi thực hiện dự án

7 Phiếu đánh giá bài báo cáo

8 Phiếu đánh giá cá nhân trong hoạt động định hướng

9 Phiếu đánh giá cá nhân khi làm việc nhóm

10 Hợp đồng học tập; Kế hoạch làm việc nhóm; Biên bản làm việc nhóm

Kết quả thứ ba

1 Tổ chức thực nghiệm thành công tại một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Bình Định và Phú Yên

-Thời gian và địa điểm thực nghiệm:

+ Từ tháng 11 đến 12/2014 tiến hành thực nghiệm tại trường THPT NguyễnThái Học, Quốc Học Quy Nhơn, Phù Cát 2, tỉnh Bình Định

+ Từ tháng 3 đến 4/2015 tiến hành thực nghiệm tại trường THPT Nguyễn Huệ, tỉnh Phú Yên

-Nội dung thực nghiệm:

Bài 15: Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

Bài 41: Vấn đề sử dụng hợp lí và cải tạo tự nhiên ở Đồng bằng sông Cửu Long

2 Kết quả thực nghiệm

Cả kết quả định lượng và định tính đều rất tốt  kiểm chứng

được tính hiệu quả và khả thi của đề tài

2.1 Kết quả định lượng

Trường

Giỏi (8 – 10)

Khá (7 – 7.9)

Trung bình (5 -6.9) Yếu (<5)

(79) 12 15.2 30 38.0 30 38.0 7 8.8

2.2 Kết quả định tính

- Các GV hỗ trợ thực nghiệm đề tài đều rất hài lòng trước

sự thể hiện của HS trong những tiết thực nghiệm Các thầy cô đều thấy rằng HS của mình có tiến bộ rõ rệt qua những tiết thực nghiệm.

- Các em HS qua những tiết thực nghiệm không chỉ được nâng cao về kiến thức, kĩ năng mà còn hình thành và phát triển được các năng lực cần thiết.

2.3 Kết luận chung về kết quả thực nghiệm

Từ các kết quả trên có thể khẳng định: Quy trình, kĩ thuật thiết kế, tổ chức hoạt động giáo dục PCTT qua môn Địa lí lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực được xây dựng trong đề tài rất khả thi và đã đem lại hiệu quả cao, tạo được sự hứng thú, cuốn hút đối với HS và cả GV.