đánh giá tình hình thực hiện xây dựng nông thôn mới tại huyện việt yên, tỉnh bắc giang

Tại quyết định này, mục tiêu chung của Chương trình được xác định là: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ c

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN VIỆT YÊN,

TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ

HÀ NỘI, NĂM 2015

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN VĂN TOẢN

ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN VIỆT YÊN,

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ

rõ nguồn gốc, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã được cảm ơn

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy giáo, cô giáo trong

Bộ môn Quy hoạch đất đai, Khoa Quản lý đất đai; Ban Quản lý đào tạo đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn tốt nghiệp Tôi xin chân thành cảm ơn UBND xã Tăng Tiến; UBND xã Minh Đức, huyện Việt Yên; UBND huyện Việt Yên, Phòng Thống kê huyện, Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Việt Yên, BCĐ xây dựng Nông thôn mới của huyện đã giúp

đỡ, tạo điều kiện và cung cấp những số liệu, tài liệu cần thiết để nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Thị Vòng người đã dành nhiều thời gian tâm huyết, trực tiếp hướng dẫn tận tình, chỉ bảo và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài và hoàn chỉnh bản Luận văn thạc sĩ khoa học chuyên ngành Quản lý đất đai

Qua đây, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, khích lệ, sẻ chia, giúp đỡ và đồng hành cùng tôi trong cuộc sống và trong quá

1.1 Cơ sở lý luận về xây dựng NTM và quy hoạch xây dựng NTM 3

1.1.7 Vị trí, vai trò của quy hoạch xây dựng nông thôn mới 10 1.1.8 Cơ sở pháp lý về xây dựng NTM và quy hoạch xây dựng NTM 11

1.2.1 Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về xây dựng nông thôn mới 12

1.2.3 Tình hình thực hiện xây dựng nông thôn mới tỉnh Bắc Giang 27

2.2.1 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Việt Yên 31

2.2.2 Đánh giá tình hình thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới

2.2.3 Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại

2.2.4 Đề xuất một số giải pháp thực hiện xây dựng nông thôn mới trên địa

2.3.2 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu, tài liệu 32

3.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Việt Yên, tỉnh

3.1.4 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội trên địa bàn huyện 43 3.2 Đánh giá tình hình thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới

3.2.1 Đánh giá tình hình thực hiện nhóm tiêu về quy hoạch 45 3.2.2 Đánh giá tình hình thực hiện nhóm tiêu chí hạ tầng – kinh tế - xã hội 46 3.2.3 Đánh giá tình hình thực hiện nhóm tiêu chí kinh tế và tổ chức sản xuất 47 3.2.4 Đánh giá tình hình thực hiện nhóm tiêu chí văn hoá – xã hội – môi trường 47 3.2.5 Đánh giá tình hình thực hiện nhóm tiêu chí hệ thống chính trị 48 3.2.6 Đánh giá chung về tình hình thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về xây

3.3 Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại

3.3.1 Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại

3.3.2 Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại

3.3.3 Ý kiến của người dân đánh giá việc thực hiện xây dựng nông thôn mới

3.3.4 Nhận xét về việc thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên

3.4 Đề xuất một số giải pháp thực hiện xây dựng nông thôn mới trên địa

3.4.1 Đề xuất một số giải pháp thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng

3.4.2 Đề xuất một số giải pháp thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn

NNPTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn

DANH MỤC BẢNG

Số bảng Tên bảng Trang 3.1 Cơ cấu giá trị sản xuất các nhóm ngành (Giá hiện hành) 39 3.2 Kết quả thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng NTM trên địa bàn

3.3 Kết quả thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng NTM của huyện trên

3.4 Tình hình thực hiện chỉ tiêu sử dụng đất năm 2014 xã Minh Đức 53 3.5 Tình hình thực hiện quy hoạch sản xuất nông nghiệp xã Minh Đức 55 3.6 Tình hình thực hiện quy hoạch giao thông xã Minh Đức 58 3.7 Tình hình thực hiện quy hoạch điện nông thôn xã Minh Đức 59 3.8 Tình hình thực hiện quy hoạch cơ sở văn hoá xã Minh Đức 60 3.9 Tình hình thực hiện quy hoạch cơ sở giáo dục đào tạo xã Minh Đức 62 3.10 Tình hình thực hiện quy hoạch cơ sở thể dục, thể thao xã Minh Đức 63 3.11 Tình hình thực hiện chỉ tiêu sử dụng đất năm 2014 xã Tăng Tiến 65 3.12 Tình hình thực hiện quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp xã Tăng Tiến 66 3.13 Tình hình thực hiện quy hoạch giao thông xã Tăng Tiến 68 3.14 Tình hình thực hiện quy hoạch điện nông thôn xã Tăng Tiến 70 3.15 Tình hình thực hiện quy hoạch cơ sở văn hoá xã Tăng Tiến 71 3.16 Tình hình thực hiện quy hoạch cơ sở giáo dục – đào tạo xã Tăng Tiến 72 3.17 Tổng hợp ý kiến đánh giá hiệu quả hoạt động của Ban phát triển nông

3.18 Tổng hợp ý kiến về sự tham gia của người dân tại các cuộc họp xây

3.19 Nội dung tham gia của người dân trong việc XD đường ngõ, xóm 76

3.21 Kết quả huy động kinh phí cho xây dựng đường ngõ, xóm 78

DANH MỤC HÌNH

Số hình Tên hình Trang

3.2 Đường trục thôn Thiết Nham xã Minh Đức được mở rộng 57

3.6 Đường trục thôn Thượng Phúc - xã Tăng Tiến sau khi được mở rộng 69

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nông nghiệp, nông thôn có vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế -

xã hội của mỗi quốc gia Việt Nam là nước nông nghiệp, dân số sống ở khu vực nông thôn chiếm gần 70% dân số cả nước Vì vậy, phát triển nông nghiệp, nông thôn có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế xã hội, Đảng và Nhà nước ta đã rất quan tâm đến phát triển nông nghiệp nông thôn

Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển nhanh chóng nền kinh tế của đất nước, kinh tế khu vực nông thôn đã có nhiều khởi sắc rõ rệt Tuy nhiên do trình độ sản xuất còn thấp nên tốc độ tăng trưởng kinh tế, đóng góp cho GDP của khu vực nông thôn còn chậm Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn còn yếu kém, lạc hậu và không đồng bộ, chưa đảm bảo yêu cầu phát triển kinh tế; Cơ cấu hạ tầng kết nối giữa các khu vực còn yếu kém Trước tình hình đó, để thúc đẩy sự phát triển kinh

tế bền vững và giải quyết những bất cập mà khu vực nông thôn hiện đang tồn tại, Đảng và Nhà nước đã đưa ra nhiều chủ trương, chính sách về đầu tư phát triển cho

khu vực nông thôn (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới trung ương, 2013)

Xây dựng nông thôn mới là chương trình mục tiêu quốc gia chiếm vị trí hết sức quan trọng Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc Ban hành bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới là căn cứ để xây dựng nội dung Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới Trong đó công tác lập quy hoạch là tiêu chí số 1 trong 19 tiêu chí về nông

thôn mới được ban hành (Quyết định 491/QĐ-TTg)

Huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang là một huyện trung du nằm ở phía Tây Nam tình Bắc Giang đã có bước chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội, nhất là việc xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn như: Điện, đường, trường, trạm, Vấn đề chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nông thôn của huyện đang tạo ra một bộ mặt mới theo hướng rất tích cực

Thực hiện sự chỉ đạo của Trung ương và của tỉnh Bắc Giang về việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, huyện Việt Yên đã tiến hành thành lập Ban chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia về xây

dựng nông thôn mới, giai đoạn 2010- 2020 vào ngày 6/3/2011 Sau khi thành lập, Ban Chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới huyện Việt Yên đã tích cực chỉ đạo 17 xã trên địa bàn huyện lập quy hoạch xây dựng nông thôn mới Đến tháng 8 năm 2012, quy hoạch xây dựng nông thôn mới của 17/17 xã đã được lập và phê duyệt Việc thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Việt Yên bước đầu có nhiều thuận lợi, đó là sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của Đảng và chính quyền các cấp, được sự quan tâm và hưởng ứng của đông đảo quần chúng nhân dân Tuy nhiên, việc thực hiện xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện vẫn còn chậm do gặp phải không ít những khó khăn, như chất lượng công tác quy hoạch còn thấp, thiếu kinh phí để thực hiện quy hoạch, nhận thức của người dân về xây dựng nông thôn mới còn

hạn chế….(Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới huyện Việt Yên, 2014)

Xuất phát từ thực tế trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tình

hình thực hiện xây dựng nông thôn mới tại huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang”

2 Mục đích của đề tài

- Đánh giá tình hình thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới theo

Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới và việc thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang

- Đề xuất giải pháp góp phần thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn

mới ở các xã trong huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới huyện Việt Yên, 2014)

3 Yêu cầu của đề tài

- Đánh giá đầy đủ các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, thực trạng phát triển nông thôn và thực trạng xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Việt Yên Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa

bàn huyện Việt Yên

- Đánh giá hiện trạng tổng hợp công tác thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới và giải pháp thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên

địa bàn xã Tăng Tiến và xã Minh Đức, huyện Việt Yên (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới huyện Việt Yên, 2014).

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở lý luận về xây dựng NTM và quy hoạch xây dựng NTM

- Nông thôn mới:

Ngày 04 tháng 6 năm 2010 Thủ Tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg về phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020 Tại quyết định này, mục tiêu chung của Chương trình được xác định là: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Như vậy, nông thôn mới là nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, xã hội dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, đời sống vật chất, tinh thần được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, an ninh trật tự được giữ vững ( Quyết định số 800/2010/QĐ-TTg).

- Quy hoạch nông thôn mới: Là bố trí, sắp xếp các khu chức năng, sản

xuất, dịch vụ, hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường trên địa bàn, theo tiêu chuẩn nông thôn mới, gắn với đặc thù, tiềm năng, lợi thế của từng địa phương; được mọi người dân của xã trong mỗi làng, mỗi gia đình ý thức đầy đủ, sâu sắc và quyết tâm thực hiện ( Quyết định số 800/2010/QĐ-TTg).

- Xây dựng nông thôn mới:

Xây dựng Nông thôn mới là một chính sách về một mô hình phát triển cả

về nông nghiệp và nông thôn, nên vừa mang tính tổng hợp, bao quát nhiều lĩnh vực, vừa đi sâu giải quyết nhiều vấn đề cụ thể, đồng thời giải quyết các mối quan

hệ với các chính sách khác, các lĩnh vực khác trong sự tính toán, cân đối mang tính tổng thể, khắc phục tình trạng rời rạc, hoặc duy ý chí

Sự hình dung chung của các nhà nghiên cứu về xây dựng Nông thôn mới

là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu KHKT hiện đại mà vẫn giữ đựơc nét đặc trưng, tinh hoa văn hóa của người Việt Nam Nhìn chung: xây dựng làng Nông thôn mới theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, hợp tác hóa, dân chủ hóa và văn minh hóa

Xây dựng Nông thôn mới được quy định bởi các tính chất: đáp ứng yêu cầu

phát triển (đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường), đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt (kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội), tiến bộ hơn so với mô

hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nước

Xây dựng Nông thôn mới là cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng làng, xã của mình khang trang, sạch đẹp, sản

xuất phát triển toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ) và đời sống của

người dân được nâng cao; nếp sống văn hóa, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo, thu nhập và đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao

Có thể quan niệm: Xây dựng Nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ truyền thống, đã có ở tính

tiên tiến về mọi mặt (Phan Xuân Sơn, 2008)

1.1.2 Chức năng của nông thôn mới

- Chức năng sản xuất nông nghiệp hiện đại:

Nông thôn là nơi diễn ra phần lớn các hoạt động sản xuất nông nghiệp của các quốc gia Có thể nói nông nghiệp là chức năng tự nhiên của nông thôn Chức

năng cơ bản của nông thôn là sản xuất dồi dào các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao Khác với nông thôn truyền thống, sản xuất nông nghiệp của nông thôn mới bao gồm cơ cấu các nghành nghề mới, các điều kiện sản xuất nông nghiệp hiện đại hoá, ứng dụng phổ biến khoa học kỹ thuật tiên tiến và xây dựng các tổ

chức nông nghiệp hiện đại (Cù Ngọc Hưởng, 2006)

Chính vì vậy, xây dựng nông thôn mới không có nghĩa là biến nông thôn trở thành thành thị Hướng tư duy áp dụng mô hình phát triển của thành thị vào xây dựng nông thôn phần nào đã phủ nhận những giá trị tự có của nông thôn và

khả năng phát triển trên cơ sở giữ vững bản sắc riêng nông thôn (Cù Ngọc Hưởng, 2006)

- Chức năng giữ gìn văn hóa truyền thống:

Trải qua hàng nghìn năm phát triển, làng xóm ở nông thôn được hình thành dựa trên những cộng đồng có cùng phong tục, tập quán, huyết thống Quy tắc hành vi của xã hội gồm những người quen này là những phong tục tập quán

đã được hình thành từ lâu đời, ở đó con người đối xử tin cậy lẫn nhau trên quy phạm phong tục tập quán đó Ở đó quan hệ huyết thống là mối quan hệ quan trọng nhất Chính các tập thể nông dân cùng huyết thống đã giúp họ khắc phục được những nhược điểm của kinh tế tiểu nông, giúp bà con nông dân chống chọi với thiên tai đại họa Cũng chính văn hoá quê hương đã sản sinh ra những sản phẩm văn hoá tinh thần quý báu như lòng kính lão yêu trẻ, giúp nhau canh gác bảo vệ, giản dị tiết kiệm, thật thà đáng tin, yêu quý quê hương.vv , tất cả được sản sinh trong hoàn cảnh xã hội nông thôn đặc thù Các truyền thống văn hoá quý báu này đòi hỏi phải được giữ gìn và phát triển trong một hoàn cảnh đặc thù Môi trường thành thị là nơi có tính mở cao, con người cũng có tính năng động cao, vì thế văn hoá quê hương ở đây sẽ không còn tính kế tục Do vậy, chỉ có nông thôn với đặc điểm sản xuất nông nghiệp và tụ cư theo dân tộc, dòng tộc mới là môi trường thích hợp nhất để giữ gìn và kế tục văn hoá quê hương Ngoài ra, các cảnh quan nông thôn với những đặc trưng riêng đã hình thành nên màu sắc văn hoá làng

xã đặc thù, thể hiện các tư tưởng triết học như trời đất giao hoà, thuận theo tự nhiên với sự tôn trọng tự nhiên, mưu cầu phát triển hài hoà cũng như chú trọng sự

kế tục phát triển của các dân tộc (Phan Đình Hà, 2011)

Để đảm bảo giữ gìn được văn hóa truyền thống tốt đẹp của nông thôn nên việc xây dựng nông thôn mới nếu như phá vỡ đi các cảnh quan làng xã mang tính khu vực đã được hình thành trong lịch sử thì cũng chính là phá vỡ đi sự hài hoà vốn có của nông thôn, làm mất đi bản sắc làng quê nông thôn Điều này không những hạn chế tác dụng của chức năng nông thôn mà còn có tác dụng tiêu cực đến

giữ gìn sinh thái cảnh quan nông thôn và cảnh quan văn hoá truyền thống (Phan Đình Hà, 2011)

- Chức năng sinh thái:

Nền văn minh nông nghiệp được hình thành từ những tích luỹ trong suốt một quá trình lâu dài, từ khi con người thích ứng với thiên nhiên, lợi dụng, cải tạo thiên nhiên, cho đến khi phá vỡ tự nhiên dẫn đến phải hứng chịu các ảnh hưởng xấu và cuối cùng là tôn trọng tự nhiên Trong nông thôn truyền thống, con người và tự nhiên sinh sống hài hoà với nhau, chức năng người tôn trọng tự nhiện, bảo vệ tự nhiên và hình thành nên thói quen làm việc theo quy luật tự nhiên Thành thị là hệ thống sinh thái nhân tạo phản tự nhiên ở mức độ cao nhất Quá trình mưu cầu cuộc sống đầy đủ về vật chất đã khiến người thành thị càng ngày càng xa rời tự nhiên Nền văn minh công nghiệp đã phá vỡ mối quan hệ hài hoà vốn có giữa con người với thiên nhiên, dẫn đến phá vỡ môi trường một cách

nghiêm trọng (Cù Ngọc Hưởng, 2006)

Quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá khiến con người ngày càng xa rời

tự nhiên, dẫn đến những ô nhiễm trong môi trường nước và không khí Nếu so sánh với hệ thống sinh thái đô thị, thì hệ thống sinh thái nông nghiệp một mặt có thể đáp ứng nhu cầu cung cấp các sản phẩm lương thực hoa quả cho con người, mặt khác cũng đáp ứng được các yêu cầu về môi trường tự nhiên Thuộc tính sản xuất nông nghiệp đã quyết định hệ thống sinh thái nông nghiệp mang chức năng phục vụ hệ thống sinh thái Đất đai canh tác nông nghiệp, hệ thống thuỷ lợi, các khu rừng, thảo nguyên vv phát huy các tác dụng sinh thái như điều hoà khí hậu, giảm ô nhiễm tiếng ồn, cải thiện nguồn nước, phòng chống xâm thực đất đai, làm

sạch đất (Cù Ngọc Hưởng, 2006)

Chức năng này chính là một trong những tiêu chí quan trọng phân biệt giữa thành thị với nông thôn Thông qua sự tuần hoàn của tự nhiên và năng lượng, cuối cùng, thành thị cũng là nơi thu được lợi ích từ chức năng sinh thái của nông thôn

Các cảnh quan tự nhiên tươi đẹp cùng với môi trường sinh thái có thể đáp ứng được nhu cầu trở về với tự nhiên của con người Nông thôn có thể bù đắp được những thiếu hụt sinh thái của thành thị Môi trường tự nhiên yên tĩnh có thể điều hoà cân bằng tâm lý con người Môi trường sinh vật phong phú khiến con người có thể cảm thụ được những điều tốt đẹp từ cuộc sống Sự chung sống hài hoà giữa con người với tự nhiên có tác dụng thanh lọc và làm đẹp tâm hồn Đây cũng chính là nguyên nhân khiến cho các khu du lịch sinh thái xung quanh các khu đô thị ngày càng phát triển rầm rộ Do vậy, phải nên xây dựng nông thôn mới với những đóng góp tích cực cho sinh thái Có thể coi chức năng sinh thái chính là thước đo một đơn vị có thể coi là nông thôn mới hay không Đồng thời

phải phân biệt rõ không được lẫn lộn ranh giới giữa nông thôn với thành thị (Cù Ngọc Hưởng, 2006)

1.1.3 Sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới

Kinh tế xã hội phát triển, đầu tư phát triển mạnh công nghiệp, dịch vụ Tuy nhiên nông nghiệp nông thôn chưa được quan tâm đầu tư đúng hướng Trong quá trình phát triển còn nhiều bất cập, cần giải quyết Để phát triển cân đối hài hòa giữa các ngành cần xây dựng Nông thôn mới

Do thực trạng ở nông thôn hiện nay: Phát triển tự phát, thiếu quy hoạch,

hạ tầng kinh tế xã hội kém phát triển, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội ngày một gia tăng, nét đẹp văn hóa bị mai một mất đi,… thực tế một số nhóm người không muốn ở nông thôn Tình trạng nữ hóa lao động, già hóa nông dân khá phổ biến; “ngành nông nghiệp ít người muốn vào, nông thôn ít người muốn ở, nông

dân ít người muốn làm”(Vũ Trọng Khải, 2012)

Do sản xuất nông nghiệp còn lạc hậu: Manh mún, nhỏ lẻ, bảo quản chế biến còn hạn chế, chưa gắn chế biến với thị trường tiêu thụ sản phẩm; chất lượng nông sản chưa đủ sức cạnh tranh trên thị trường Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp còn chậm, tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp còn thấp; cơ giới hoá chưa đồng bộ

Do thu nhập của nông dân thấp; số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn còn ít; sự liên kết giữa người sản xuất và các thành phần kinh

tế khác ở khu vực nông thôn chưa chặt chẽ Kinh tế hộ, kinh tế trang trại, hợp tác

xã còn nhiều yếu kém Tỷ lệ lao động nông nghiệp còn cao, cơ hội có việc làm mới tại địa phương không nhiều, tỷ lệ lao động nông lâm nghiệp qua đào tạo thấp; tỷ lệ hộ nghèo còn cao

Do yêu cầu giảm sự chênh lệch giữa thành thị và nông thôn Thu nhập bình quân của người nông dân của cả nước chỉ bằng ½ bình quân chung, nhiều nơi còn thấp hơn chỉ từ 200 – 300 USD

Do yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Để công nghiệp hóa cần 03 yếu tố chính: Đất đai, vốn và lao động kỹ thuật Trong 03 yếu tố này thì có yếu tố đất đai và lao động kỹ thuật thuộc về nông nghiệp, nông dân, qua xây dựng Nông thôn mới sẽ quy hoạch lại đồng ruộng, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa

Mặt khác, mục tiêu mà Đảng và Chính phủ đặt ra đến năm 2020 nước ta

cơ bản trở thành nước công nghiệp Vì vậy, một nước công nghiệp không thể để

nông nghiệp, nông thôn lạc hậu, nông dân nghèo khó (Vũ Trọng Khải, 2012)

1.1.4 Nội dung xây dựng nông thôn mới

Theo Quyết định 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ thì xây dựng nông thôn mới gồm 11 nội dung về: Quy hoạch xây dựng nông thôn mới; Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội; Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập; Giảm nghèo và an sinh xã hội; Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở nông thôn; Phát triển giáo dục – đào tạo ở nông thôn; Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân nông thôn; Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông thôn; Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể

chính trị - xã hội trên địa bàn; Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới trung ương, 2013)

1.1.5 Nguyên tắc xây dựng nông thôn mới

Theo Điều 2 Thông tư liên tịch số

26/2011/TTLT-BNNPTNT-BKHDT-BTC, ngày 13 tháng 4 năm 2011 (liên bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn,

Kế hoạch và đầu tư, Bộ Tài chính) về hướng dẫn một số nội dung thực hiện

Quyết định 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020

đã đề ra 6 nguyên tắc trong xây dựng Nông thôn mới như sau:

- Các nội dung, hoạt động của Chương trình xây dựng Nông thôn mới phải hướng tới mục tiêu thực hiện 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về Nông thôn mới ban hành tại Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ

- Phát huy vai trò chủ thể của người dân và cộng đồng dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn, chính sách, cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và hướng dẫn thực hiện Các hoạt động cụ thể do chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định và tổ chức thực hiện

- Kế thừa và lồng ghép các chương trình MTQG, chương trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai trên địa bàn nông thôn

- Thực hiện Chương trình xây dựng Nông thôn mới phải gắn với kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phương, có quy hoạch và cơ chế đảm bảo thực hiện các quy hoạch xây dựng Nông thôn mới đã được cấp có thẩm quyền xây dựng

- Công khai, minh bạch về quản lý, sử dụng các nguồn lực; tăng cường phân cấp, trao quyền cho cấp xã quản lý và tổ chức thực hiện các công trình, dự

án của Chương trình xây dựng Nông thôn mới; phát huy vai trò làm chủ của người dân và cộng đồng, thực hiện dân chủ cơ sở trong quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát đánh giá

- Xây dựng Nông thôn mới là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn

xã hội; cấp ủy đảng, chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, đề án, kế hoạch và tổ chức thực hiện Mặt trận Tổ quốc và các

tổ chức chính trị, xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ thể

trong xây dựng Nông thôn mới (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới trung ương, 2013)

1.1.6 Vị trí và phạm vi của xây dựng nông thôn mới

Xây dựng nông thôn mới có thể tạm coi là một bộ phận, hợp phần của

tổng thể phát triển nông thôn Nếu căn cứ vào diễn giải ngôn từ, nông thôn mới

sẽ khác biệt với nông thôn hiện nay, hoặc với nông thôn trước kia Sự khác biệt

đó hàm ý sự thay đổi theo hướng tích cực của vùng nông thôn Các thay đổi có thể về bộ mặt nông thôn thể hiện ra bên ngoài nói chung, nhưng cũng có thể là các thay đổi về chất lượng, về tinh thần tạo ra động lực thúc đẩy phát triển nông thôn tại vùng phạm vi địa lý nhất định Nếu phát triển nông thôn là vấn đề phát triển chung, có sự thống nhất tương đối và có thể chia sẻ giữa các nước khác nhau trên thế giới, thì xây dựng nông thôn mới có tính chất đặc thù Không nhiều nước sử dụng và phát triển nội dung này thành công trong phát triển nông thôn

Nổi bật hơn cả có trường hợp phong trào Làng Mới của Hàn Quốc Khi đó người nông dân trong các làng quê được khơi dậy và khai sáng tinh thần để làm việc chăm chỉ trên cơ sở tính gắn kết cộng đồng, đoàn kết và kỷ luật cao, cộng đồng làng của họ có thể thực hiện được các công việc khó khăn Từ đó tạo ra sự thay đổi của bộ mặt làng quê, người nông dân đồng thời cải thiện đáng kể điều kiện đời sống vật chất và tinh thần Kết quả thu được từ phong trào Làng Mới được coi là có vai trò quan trọng, đóng góp đáng kể vào hiện đại hóa, phát triển khu vực nông thôn và phát triển đất nước Hàn Quốc Như vậy yếu tố Mới vừa là thay đổi tích cực về chất - tinh thần người nông dân, vừa là thay đổi tích cực về hình thức - bộ mặt làng quê Trong đó thay đổi về chất có vai trò quyết định

Xây dựng nông thôn mới tập trung vào tổ chức thực hiện các nội dung phát triển nông thôn tại cấp cơ sở Việc quản lý và thực hiện trên cơ sở cấp quản

lý chính quyền tiếp xúc trực tiếp với cộng đồng dân cư Nó có giới hạn về phạm vi địa lý với vùng diện tích tương đối nhỏ, tương ứng với phạm vi sinh sống của mỗi cộng đồng dân cư nông thôn Xây dựng nông thôn mới là một quá trình liên tục, lâu dài Các nội dung sẽ bao trùm tất cả các hoạt động phát triển nông thôn tại cấp

cơ sở Có nhiều bên với vai trò khác nhau sẽ tham gia vào quá trình xây dựng nông

thôn mới, đó là người dân, Nhà nước, các tổ chức và cá nhân khác (Nguyễn Văn Hiệu, 2011)

1.1.7 Vị trí, vai trò của quy hoạch xây dựng nông thôn mới

Trong quá trình xây dựng nông thôn mới, quy hoạch và thực hiện quy

hoạch có vai trò quan trọng, nhằm bảo đảm cho việc sử dụng đất và xây dựng hạ tầng thiết yếu, các khu dân cư khu vực nông thôn vừa theo hướng văn minh, hiện đại, vừa giữ được bản sắc văn hóa làng, xã của địa phương

Quy hoạch xây dựng nông thôn mới sẽ góp phần hạn chế và giảm thiểu các quy hoạch chắp vá, tùy tiện, giữ gìn và phát huy các không gian kiến trúc truyền thống vốn có của nông thôn Việt Nam, đồng thời đáp ứng yêu cầu của Chính phủ về nông thôn mới trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa Để thực hiện mục tiêu Nghị quyết của Đảng về “tam nông”, phấn đấu đến năm 2020 có 50% số xã đạt tiêu chí nông thôn mới thì vấn đề quy hoạch nông thôn là vấn đề cần được quan tâm hàng đầu

Công tác quy hoạch xây dựng nông thôn mới không chỉ liên quan đến nhiều tiêu chí khác, mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến quy hoạch phát triển kinh

tế - xã hội cả vùng - huyện (Nguyễn Văn Hiệu, 2011)

1.1.8 Cơ sở pháp lý về xây dựng NTM và quy hoạch xây dựng NTM

- Luật Xây dựng ngày 26/11/2003;

- Luật Đất đai ngày 26/11/2003;

- Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ

về việc ban hành Bộ Tiêu chí Quốc gia về Nông thôn mới;

- Quyết định số 800/2010/QĐ-TTg ngày 04/06/2010 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010- 2020;

- Quyết định số 193/QĐ-TTg ngày 02/02/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình rà soát quy hoạch xây dựng nông thôn mới;

- Quyết định số 695/QĐ-TTg ngày 08/06/2012 của Thủ tướng Chính phủ Sửa đổi nguyên tắc cơ chế hỗ trợ vốn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020;

- Quyết định số 342/QĐ-TTg ngày 20/02/2013 của Thủ tướng Chính phủ Sửa đổi một số tiêu chí của bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới;

- Thông tư số 21/2009/TT-BXD ngày 30/6/2009 của Bộ Xây dựng về Quy

định về việc lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch xây dựng nông thôn;

- Thông tư số 31/2009/TT-BXD ngày 10/9/2009 của Bộ Xây dựng về Ban

hành Tiêu chuẩn quy hoạch xây dựng nông thôn;

- Thông tư số 32/2009/TT-BXD ngày 10/9/2009 của Bộ Xây dựng về Ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng nông thôn;

- Quyết định số 2933/BGTVT-KHĐT ngày 11/5/2009 của Bộ Giao thông

vận tải hướng dẫn tiêu chí nông thôn mới trong lĩnh vực giao thông nông thôn;

- Thông tư 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp

và PTNT hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới;

- Thông tư số 07/2010/TT-BNNPTNT ngày 08/02/2010 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc hướng dẫn quy hoạch phát triển sản xuất nông nghiệp cấp xã theo bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới;

- Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BNNPTNT-BKHĐT-BTC ngày 13/04/2011 hướng dẫn một số nội dung thực hiện Quyết định số 800/TTg ngày 4/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020;

1.2 Cơ sở thực tiễn về xây dựng NTM

1.2.1 Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về xây dựng nông thôn mới

1.2.1.1 Kinh nghiệm của Hàn Quốc

Vào cuối thập kỷ 60 của thế kỷ XX, Hàn Quốc là nước nghèo, lạc hậu, người dân khổ cực, thiếu đói triền miên Nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp trong khi lũ lụt, hạn hán thường xuyên xảy ra Thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 85 USD Mặc dù đã có nhiều biện pháp để tăng năng suất lương thực nhưng nhìn chung nông thôn Hàn Quốc còn rất lạc hậu Xã hội bị phân chia thành hai khối có đời sống tinh thần khác hẳn nhau Trong khi một bộ phận dân

cư thành thị tích cực học tập, với quyết tâm đổi đời thì đại bộ phận nông dân vẫn sống trong cảnh nghèo nàn, mang trong mình tư tưởng bi quan, ỷ lại, lối thoát

duy nhất của họ là rời bỏ quê hương, di chuyển về đô thị (Đức Huy, 2009) Xuất phát từ tình hình trên, phong trào “Saemaul Undong” ra đời với mục

đích biến đổi cộng đồng nông thôn cũ thành cộng đồng nông thôn theo tinh thần:

Mọi người làm việc và hợp tác với nhau xây dựng cộng đồng mình ngày một đẹp

hơn và giàu hơn Cuối cùng là để xây dựng một quốc gia ngày một giàu mạnh hơn dựa trên nền tảng “khuyến khích người dân tự hợp tác để giúp đỡ nhau phát triển”, theo quan điểm “viện trợ của Chính phủ cũng là vô nghĩa nếu người dân không nghĩ cách tự giúp mình” Tinh thần “Saemaul Undong” được xây dựng trên 3 trụ cột: Chuyên cần – Tự giác – Hợp tác Từ đó đến nay, phong trào

Saemaul Udong đã thu được những thành tựu rất to lớn, sau 40 năm đưa đất nước Hàn Quốc từ nghèo đói sang một nước phát triển, nằm trong tốp G20 của thế giới

với thu nhập bình quân đầu người hơn 30.000 USD/năm (Đức Huy, 2009)

Trong thập niên 70, chính phủ nhìn thấy tiềm lực của Saemaul undong

nhưng do ngân sách hạn hẹp nên không thể đưa các dự án về nông thôn Những khoản vốn nhỏ giọt từ ngân sách chỉ đủ gói gọn trong 10 nội dung thí điểm phát triển nông thôn trong đó tập trung vào việc: Mở rộng và nâng cấp đường giao thông; cải tạo và nâng cấp nhà ở; chỉnh sửa, làm lại bếp và hàng rào; xây dựng cầu; cải tạo và nâng cấp hệ thống thủy lợi để cấp nước sinh hoạt và sản xuất; xây dựng các khu vực giặt giũ công cộng; xây dựng giếng nước; xây dựng cầu; cải tạo và nâng cấp hệ thống thủy lợi để cấp nước sinh hoạt và sản xuất; xây dựng cơ

sở hạ tầng thiết yếu

Để thực hiện các nội dung đó, Hàn Quốc chia thành các giai đoạn sau:

Năm thứ nhất: Chính phủ cấp cho 32 ngàn xã, mỗi xã 355 bao xi măng và

giao cho chính quyền xã tổ chức thực hiện Các hoạt động khác được lấy từ ngân

sách địa phương và lực lượng lao động sẵn có Sau một năm, 16 ngàn xã (50%) đạt

mục tiêu đề ra

Năm thứ hai: Chính phủ tiếp tục cấp thêm cho những xã tự vươn lên bằng

chính sức mình 500 bao xi măng và 1 tấn thép Kết quả là nhà tranh vách đất được thay bằng nhà gạch, đường xá được mở rộng, đê điều được tu bổ, cầu cống được xây dựng Đặc biệt, chương trình này đã giúp cho người dân nông thôn xóa được mặc cảm, tự vươn lên, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế và đô thị

Năm thứ ba: Chính phủ chia 32 ngàn xã làm 3 loại: Cơ sở - Tự lực – Tự

lập để hỗ trợ kinh phí dựa trên cấp độ phát triển của từng loại và tiếp tục phát triển các dự án sau phù hợp với yêu cầu nông thôn mới

Sau 8 năm triển khai phong trào Saemaul undong, nông thôn Hàn Quốc đạt được những thành tựu to lớn: Cơ bản hoàn thành xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, với 42.000 km đường liên thôn, 69.000 km đường nội đồng; đời sống nông dân thay đổi, thu nhập tăng lên 03 lần so với 7 năm trước đó, đạt 3000

USD/người/năm (năm 1977), cao hơn thu nhập bình quân của hộ dân ở thành

phố Khu vực nông thôn trở thành xã hội năng động, có khả năng tự tích lũy, tự đầu tư và phát triển Thành quả của phong trào Saemaul undong đã tạo tiền đề xây dựng xã hội Hàn Quốc ngày càng hưng thịnh Là quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển ở Đông Bắc Á, song Hàn Quốc vẫn đảm bảo việc làm ổn định

cho 2,3 triệu lao động nông nghiệp (chiếm 11,6 % lao động cả nước)

Kinh nghiêm rút ra từ phong trào Saemaul undong là: Phát huy nội lực của nhân dân với sự hỗ trợ giảm dần của Nhà nước để xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là quá trình lâu dài nhưng trước mắt tập trung hoàn thiện điều kiện sống của người dân; xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất và đời sống, đồng thời phát triển các hình thức kinh tế hợp tác trong nông thôn Nhà nước hỗ trợ nông dân thông qua hình thức cho vay với lãi suất phù hợp để phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho nông dân thông qua các hình thức: tăng năng suất cây trồng; xây dựng vùng chuyên canh; xây dựng các hình thức hợp tác trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, phát triển chăn nuôi, trồng rừng đa canh ; đào tạo đội ngũ cán bộ phát triển nông thôn, đặc biệt là người lãnh đạo chương trình ở các xã; thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở để xây dựng nông thôn mới và xã

hội hóa công tác bảo vệ, phát triển môi trường nông thôn (Đức Huy, 2009) 1.2.1.2 Kinh nghiệm của Trung Quốc

Từ đầu những năm 80 của thế kỷ 20, Trung Quốc đã chọn hướng phát triển nông thôn bằng cách phát huy những công xưởng nông thôn thừa kế được của những công xã nhân dân trước đây, thay đổi sở hữu và phương thức quản lý

để phát triển mô hình “công nghiệp hưng trấn” Các lĩnh vực như chế biến nông lâm sản, hàng công nghiệp nhẹ, máy móc nông cụ phục vụ sản xuất nông

nghiệp đang ngày càng được đẩy mạnh (Nguyễn Quang Dũng, 2009)

Nguyên tắc của Trung Quốc là quy hoạch đi trước, định ra các biện pháp

thích hợp cho từng nơi, đột phá trọng điểm, làm mẫu đường Chính phủ hỗ trợ, nông dân xây dựng Với mục tiêu “ly nông bất ly hương” Trung Quốc đã thực hiện đồng thời 3 chương trình phát triển nông nghiệp và phát triển nông thôn: Chương trình đốm lửa, chương trình được mùa, chương trình giúp đỡ vùng nghèo

Tại hội nghị toàn thể Trung Ương lần thứ 5 khóa XVI của Đảng Cộng Sản Trung Quốc, năm 2005, lần đầu tiên Trung Quốc quyết tâm giải quyết vấn đề nông thôn, chủ trương “Xây dựng nông thôn mới xã hội chủ nghĩa” Đây là kế hoạch xây dựng mới đã được Trung Quốc đưa vào kế hoạch phát triển kinh tế xã

hội năm năm lần thứ XI (2006-2010) Năm mục tiêu của nông thôn xã hội chủ

nghĩa là: “sản xuất phát triển, cuộc sống dư dật, làng quê văn minh, thôn xã sạch

sẽ, quản lý dân chủ” Đây không phải là xây dựng làng xã mới mà chú ý đến hiệu quả và hệ quả trước mắt hơn là vào bề ngoài Phải sử dụng sự thương lượng dân chủ hơn là dùng chỉ thị Nông thôn phải phát triển tùy theo khả năng và đặc điểm

bản thân, Nhà nước chỉ hỗ trợ bằng dự án (Nguyễn Quang Dũng, 2009)

Để thực thiện chủ trương “Xây dựng nông thôn mới xã hội chủ nghĩa”, Trung Quốc đã đề ra 7 nhiệm vụ chính để tăng lợi nhuận cho nông dân, giảm gánh nặng cho họ và cụ thể hóa nhiệm vụ, chiến lược đề ra thành 32 biện pháp có lợi cho nông dân trong đó có phát triển nông nghiệp hiện đại, tăng thu nhập của nông dân và cải tiến cơ sở hạ tầng nông thôn Cụ thể như sau:

Nhà nước đầu tư nhiều hơn vào nông nghiệp, ngân sách cho phát triển nông thôn tăng lên Xây dựng một cơ chế để công nghiệp và đô thị thúc đẩy phát triển nông thôn Sự phân phối thu nhập quốc dân sẽ được điều chỉnh để cho việc tiêu thụ thuế, đầu tư ngân sách, tài sản cố định và tín dụng sẽ tăng cho nông nghiệp và nông thôn Hỗ trợ từ vốn Nhà nước sẽ lớn và tăng liên tục Phần lớn trái phiếu, vốn ngân sách sẽ đi về phát triển nông thôn Đặc biệt, đầu tư để cải tiến sản xuất và điều kiện sống sẽ trở thành một luồng ổn định để tăng vốn cho xây dựng

- Cơ sở hạ tầng: Thuế vào việc sử dụng đất canh tác sẽ tăng lên và nhiều thứ thuế mới sẽ được áp dụng trong phát triển nông thôn Sẽ có các quy định để đảm bảo, điều tiết thu nhập thuế đất cho việc phát triển đất nông nghiệp Phí thu

từ sử dụng đất sẽ được dùng chủ yếu vào các dự án phát triển đất nông nghiệp

nhỏ và bảo vệ nước Chính phủ sẽ ưu tiên xây dựng các cơ sở hạ tầng cấp thiết cho đời sống nông dân Chương trình nước sạch sẽ được thực hiện nhanh hơn, trước hết ở các vùng nước bị ô nhiễm Năng lượng sạch sẽ được áp dụng rộng rãi Mạng lưới điện nông thôn sẽ được nâng cấp Xây dựng đường nông thôn sẽ được xúc tiến

- Chính sách: Hệ thống hỗ trợ nông nghiệp và nông dân sẽ được đảm bảo, củng cố bằng cách tăng hỗ trợ trực tiếp Hỗ trợ trực tiếp cho sản xuất ở các vùng trồng lương thực sẽ được tăng lên 50% của quỹ rủi ro lương thực vì đây là công

cụ quan trọng nhất để giữ giá lương thực Ngoài ra còn hỗ trợ cho việc mua hạt giống chất lượng cao và máy nông nghiệp Cần xây dựng một hệ thống hoàn chỉnh cung cấp vật tư và bảo vệ thị trường để đảm bảo quyền lợi cho nông dân sản xuất lương thực Cần có biện pháp để liên tục có thể làm tăng thu nhập của nông dân vì đây là cơ sở kinh tế của nông thôn mới Việc chuyển lao động nông thôn cũng được chú ý Phải dỡ bỏ các rào cản di cư của lao động nông nghiệp đến thị trường lao động đô thị Dần dần xây dựng bảo hiểm xã hội cho lao động

di cư Bảo hiểm lao động phải bao gồm cả lao động di cư Phải nghiên cứu bảo hiểm xã hội cho lao động di cư

- Giáo dục nông thôn: Chính phủ sẽ cố gắng để áp dụng giáo dục bắt buộc 9 năm cho học sinh nông thôn và giảm dần gánh nặng giáo dục Học sinh ở miền tây được miễn học phí Con em các gia đình nghèo sẽ được phát sách giáo khoa miễn phí và được phụ cấp ăn ở Từ 2007 sẽ mở rộng ra cho tất cả các vùng nông thôn Nhà nước sẽ đầu tư nâng cấp các trường nông thôn Nông dân phải được đào tạo để nâng cao trình độ kỹ thuật và quản lý kinh tế Phải tiếp tục đào tạo nông dân ở nông

thôn (kể cả nông dân di cư ra đô thị) Một cơ chế đào tạo hướng thị trường sẽ được

- Cải cách tài chính: Có khoảng 10 biện pháp cải cách tài chính được nêu

ra Phải xây dựng các thể chế tài chính cộng đồng, có kiểm soát chặt chẽ Các tổ chức tài chính phải dành một tỷ lệ vốn mới cho kinh tế nông thôn Sẽ thí nghiệm bảo hiểm nông thôn và mở rộng tín dụng có thế chấp cho hộ nông dân

và doanh nghiệp

- Chức năng Chính phủ: Chính quyền cấp xã sẽ được phát triển để tạo điều

kiện cho việc đầu tư, sản xuất Cải tiến chế độ thuế ở nông thôn Đặt tài chính của các huyện dưới sự kiểm soát của chính quyền huyện

- Môi trường: Chú ý hơn vào quy hoạch làng và khu dân cư Hiện nay có nhu

cầu phải quy hoạch lại nông thôn để xây dựng một xã hội khá giả Phải bảo vệ đất xây dựng ở nông thôn Nhà nước sẽ giúp nông dân miễn phí trong việc bố trí lại nhà

Kể từ khi thành lập nước Trung Quốc mới, nhất là sau cải cách mở cửa, nông thôn Trung Quốc đã thay đổi lớn, đạt được nhiều thành tựu Tuy vậy, phát triển nông nghiệp và nông thôn vẫn ở giai đoạn khó khăn, cơ sở hạ tầng

và phát triển xã hội còn lạc hậu, sự chênh lệch về thu nhập giữa thành thị và nông thôn cách biệt ngày càng lớn Xây dựng một xã hội khá giả là một nhiệm

vụ nặng nề Không có xã hội khá giả ở nông thôn thì không thể có xã hội khá giả cho cả nước

Để thực hiện nhiệm vụ này, Trung Quốc chú ý đến cả tình hình hiện tại lẫn lợi ích lâu dài, đặt kế hoạch toàn bộ một cách khoa học, củng cố lãnh đạo và thực hiện Nhấn mạnh hiện nay và trong tương lai cần sự giải phóng và phát triển năng suất, nắm vững các nhân tố chìa khóa hạn chế phát triển nông nghiệp và nông thôn; dùng các biện pháp để củng cố hạ tầng cơ sở nông thôn, tăng nhanh tiến bộ khoa học và kỹ thuật, thay đổi phương thức tăng trưởng nông nghiệp và cải tiến khả năng sản xuất hạt lương thực và đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hiện đại Đảng và Chính phủ Trung Quốc nhấn mạnh nhiệm vụ trung tâm là tăng thu nhập nông dân, phát triển tăng trưởng nông nghiệp đến tiềm năng cao nhất,

mở nhiều các luồng để chuyển lao động dư thừa ở nông thôn và tạo thành một cơ chế lâu dài Đẩy mạnh dân chủ cơ sở và việc tự quản trong làng Hoàn thành hệ thống kế toán mở, phổ biến luật giáo dục và đảm bảo cho quần chúng nâng cao

quyền làm chủ đất nước

Phát triển văn hoá và đạo đức xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy việc phát triển giáo dục, khoa học, văn hoá và y tế ở nông thôn, ủng hộ cách sống lành mạnh, văn minh và gây dựng kiểu nông thôn mới Tăng cường quản lý xã hội và dịch vụ công cộng ở nông thôn, đặc biệt giải quyết các vấn đề có liên quan đến lợi ích của nông dân Cải tiến sản xuất và điều kiện sống, giải quyết các khó khăn để xây dựng, nhấn mạnh nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, ổn định và hoàn thiện

hệ thống các hoạt động cơ bản và thúc đẩy cải cách ở nông thôn bằng cách tôn trọng các sự sáng tạo của nông dân để cải tiến sức sống của phát triển nông nghiệp và nông thôn Sử dụng sự nhiệt tình và tính cần cù của nông dân, sự hỗ trợ của Nhà nước, sự tham gia của các lực lượng xã hội để cải tiến bộ mặt của nông thôn; sử dụng chức năng lãnh đạo của tổ chức Đảng cơ sở để cung cấp sự đảm bảo về chính trị cho việc xây dựng nông thôn xã hội chủ nghĩa mới thành công ở Trung Quốc

Tuy vậy, dù với rất nhiều cố gắng, phát triển nông thôn cấp cơ sở và nông thôn mới tại Trung Quốc cũng chưa đạt được các mục tiêu đề ra để thúc đẩy phát triển khu vực nông thôn Mô hình nông thôn mới của Trung Quốc chưa được coi

là thành công khi hiện nay, khoảng cách giữa khu vực thành thị và nông thôn vẫn đang ngày càng rộng ra Còn tồn tại nhiều vấn đề trong khu vực nông nghiệp,

nông thôn Trung Quốc (Nguyễn Quang Dũng, 2009)

1.2.1.3 Kinh nghiệm của Thái Lan

Thái Lan vốn là một nước nông nghiệp truyền thống với dân số nông thôn chiếm khoảng 80% dân số cả nước Để thúc đẩy sự phát triển bền vững nền nông nghiệp, Thái Lan đã áp dụng một số chiến lược như: Tăng cường vai trò của cá nhân và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp; đẩy mạnh phong trào học tập, nâng cao trình độ của từng cá nhân và tập thể bằng cách mở các lớp học và các hoạt động chuyên môn trong lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn; tăng cường công tác bảo hiểm xã hội cho nông dân, giải quyết tốt vấn đề

nợ trong nông nghiệp; giảm nguy cơ rủi ro và thiết lập hệ thống bảo hiểm rủi ro cho nông dân

Đối với các sản phẩm nông nghiệp, Nhà nước đã hỗ trợ để tăng sức cạnh tranh với các hình thức, như tổ chức hội chợ triển lãm hàng nông nghiệp, đẩy mạnh công tác tiếp thị; phân bổ khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách khoa học và hợp lý, từ đó góp phần ngăn chặn tình trạng khai thác tài nguyên bừa bãi

và kịp thời phục hồi những khu vực mà tài nguyên đã bị suy thoái; giải quyết những mâu thuẫn có liên quan đến việc sử dụng tài nguyên lâm, thủy hải sản, đất đai, đa dạng sinh học, phân bổ đất canh tác Trong xây dựng kết cấu hạ tầng, Nhà nước đã có chiến lược trong xây dựng và phân bố hợp lý các công trình thủy lợi lớn phục vụ cho nông nghiệp Hệ thống thủy lợi bảo đảm tưới tiêu cho hầu hết đất canh tác trên toàn quốc, góp phần nâng cao năng suất lúa và các loại cây trồng khác trong sản xuất nông nghiệp Chương trình điện khí hóa nông thôn với việc xây dựng các trạm thủy điện vừa và nhỏ được triển khai rộng khắp cả nước…

Về lĩnh vực công nghiệp phục vụ nông nghiệp, chính phủ Thái Lan đã tập trung vào các nội dung sau: Cơ cấu lại ngành nghề phục vụ phát triển công nghiệp nông thôn, đồng thời cũng xem xét đến các nguồn tài nguyên, những kỹ năng truyền thống, nội lực, tiềm năng trong lĩnh vực sản xuất và tiếp thị song song với việc cân đối nhu cầu tiêu dùng trong nước và nhập khẩu

Thái Lan đã tập trung phát triển các ngành mũi nhọn như sản xuất hàng nông nghiệp, thủy, hải sản phục vụ xuất khẩu, thúc đẩy mạnh mẽ công nghiệp chế biến nông sản cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, nhất là các nước công nghiệp phát triển Ngành công nghiệp chế biến thực phẩm ở Thái Lan phát triển rất mạnh nhờ một số chính sách sau:

- Chính sách phát triển nông nghiệp: Một trong những nội dung quan trọng nhất của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội thời kỳ 2000-2005 là kế hoạch

cơ cấu lại mặt hàng nông sản của Bộ Nông nghiệp Thái Lan, nhằm mục đích nâng cao chất lượng và sản lượng của 12 mặt hàng nông sản, trong đó có các mặt hàng: gạo, dứa, tôm sú, gà và cà phê Chính phủ Thái Lan cho rằng, càng có nhiều nguyên liệu cho chế biến thì ngành công nghiệp chế biến lương thực thực phẩm mới phát triển và càng thu được nhiều ngoại tệ cho đất nước Nhiều sáng kiến làm gia tăng giá trị cho nông sản được khuyến khích trong chương trình Mỗi làng một sản phẩm và chương trình Quỹ làng

- Chính sách bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm: Chính phủ Thái Lan thường xuyên thực hiện chương trình quảng bá vệ sinh an toàn thực phẩm Năm

2004, Thái Lan phát động chương trình “Năm an toàn thực phẩm và Thái Lan là bếp ăn của thế giới” Mục đích chương trình này là khuyến khích các nhà chế biến và nông dân có hành động kiểm soát chất lượng vệ sinh thực phẩm để bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng trong nước và xuất khẩu Bên cạnh đó, Chính phủ thường xuyên hỗ trợ cho doanh nghiệp cải thiện chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm Do đó, ngày nay, thực phẩm chế biến của Thái Lan được người tiêu dùng ở các thị trường khó tính, như Hoa Kỳ, Nhật Bản và EU chấp nhận

- Mở cửa thị trường khi thích hợp: Chính phủ Thái Lan đã xúc tiến đầu tư, thu hút mạnh các nhà đầu tư nước ngoài vào liên doanh với các nhà sản xuất trong nước để phát triển ngành công nghiệp chế biến thực phẩm, thông qua việc

mở cửa cho các quốc gia dù lớn hay nhỏ vào đầu tư kinh doanh Trong tiếp cận thị trường xuất khẩu, Chính phủ Thái Lan là người đại diện thương lượng với chính phủ các nước để các doanh nghiệp đạt được lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu thực phẩm chế biến Bên cạnh đó, Chính phủ Thái Lan có chính sách trợ cấp ban đầu cho các nhà máy chế biến và đầu tư trực tiếp vào kết cấu hạ tầng như: Cảng kho lạnh, sàn đấu giá và đầu tư vào nghiên cứu và phát triển; xúc tiến công nghiệp và phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ Xúc tiến công nghiệp là trách nhiệm chính của Cục Xúc tiến công nghiệp thuộc Bộ Công nghiệp, nhưng việc xúc tiến và phát triển công nghiệp chế biến thực phẩm ở Thái Lan do nhiều

cơ quan cùng thực hiện Chẳng hạn, trong Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã, cùng với Cục Xúc tiến nông nghiệp, Cục Hợp tác xã giúp nông dân xây dựng hợp tác

xã để thực hiện các hoạt động, trong đó có chế biến thực phẩm; Cục Thủy sản giúp đỡ nông dân từ nuôi trồng, đánh bắt đến chế biến thủy sản Cơ quan Tiêu chuẩn sản phẩm công nghiệp thuộc Bộ Công nghiệp xúc tiến tiêu chuẩn hoá và

hệ thống chất lượng; Cơ quan Phát triển công nghệ và khoa học quốc gia xúc tiến việc áp dụng khoa học và công nghệ cho chế biến; Bộ Đầu tư xúc tiến đầu tư vào

vùng nông thôn (Tuấn Anh, 2012)

1.2.1.4 Kinh nghiệm của Đài Loan

Đến cuối những năm 50 của thế kỷ trước, Đài Loan đã cơ bản thực hiện tự cung tự cấp lương thực và có dư Sau khi giải quyết xong vấn đề lương thực, từ năm 1963 trở đi, Đài Loan bắt đầu dồn sức phát triển công nghiệp nhẹ Điều đáng nói là lúc này, một số quan chức chính quyền Đài Loan có dấu hiệu coi thường nông nghiệp, bởi tới năm 1969, sản xuất nông nghiệp trở nên tiêu điều, kéo theo cảnh tiêu điều trong sản xuất công nghiệp Trong hoàn cảnh này, chính quyền Đài Loan buộc phải điều chỉnh chính sách, tức chuyển từ phương châm “nông nghiệp bồi dưỡng công nghiệp” sang “công nghiệp bồi dưỡng nông nghiệp” Chính sách

cụ thể chủ yếu là: từ năm 1974, bắt đầu thiết lập một quỹ bình chuẩn lương thực, thực hành chính sách thu mua đảm bảo giá cả đối với các nông sản như thóc, gạo ; tăng cường đầu tư vào các hạng mục công trình công cộng nông thôn, bao gồm thủy lợi, rừng chắn gió, đường và nước máy ; mở rộng cơ giới hóa nông nghiệp và kỹ thuật nông nghiệp tổng hợp; tăng cường nghiên cứu thí nghiệm nông

nghiệp, nhân lực và kinh phí (Báo điện tử, Đảng cộng sản Việt Nam, 2008)

Sau thập kỷ 80 của thế kỷ trước, bối cảnh chính sách nông nghiệp Đài Loan có sự thay đổi khá lớn: mức thu nhập bình quân đầu người tăng cao dẫn đến

cơ cấu tiêu dùng phát sinh biến động Ý thức bảo vệ môi trường được nâng cao;

sự phát triển của nông nghiệp quốc tế hóa và tự do hóa khiến cho nhiều mặt hàng

từ nước ngoài được nhập vào Đài Loan, tạo nên sức cạnh tranh với các sản phẩm nội địa Do những thay đổi này, chính sách nông nghiệp cũng có sự điều chỉnh tương ứng, từ đơn thuần coi trọng chính sách sản xuất công nghiệp, chính sách thị trường, giá cả chuyển sang cùng coi trọng cả chính sách sản xuất nông

nghiệp, chính sách môi trường nông nghiệp và chính sách xã hội nông thôn (Báo điện tử, Đảng cộng sản Việt Nam, 2008)

Kinh nghiệm của Đài Loan chứng minh, khi đất đai dành để khai khẩn có hạn, cần thiết phải gia tăng sức lao động và đầu tư tiền bạc để nâng cao hiệu quả sản xuất của đất đai Cùng với sự phát triển của công nghiệp, sức lao động nông nghiệp bắt đầu có sự chuyển hướng lớn; cùng với sự đầu tư ngày càng nhiều vào nông nghiệp, khả năng sản xuất của đất đai và lao động cũng tăng đáng kể, giúp

cho nông nghiệp hiện đại tiếp tục phát triển (Báo điện tử, Đảng cộng sản Việt Nam, 2008).

Có thể thấy rằng, kinh nghiệm cơ bản trong phong trào xây dựng nông thôn mới ở một số nước trên thế giới không nằm phương thức: Chính phủ kết hợp với hội nông dân điều tiết quá trình thực thi, trong đó chính phủ đóng vai trò chủ đạo Đồng thời, phải dựa vào tình hình, bối cảnh cụ thể của quốc gia để có những chính sách,

kế hoạch và bước đi thích hợp (Báo điện tử, Đảng cộng sản Việt Nam, 2008) 1.2.1.5 Kinh nghiệm của Nhật Bản

Từ thập niên 70 của thế kỷ trước, ở tỉnh Oita (miền tây nam Nhật Bản) đã hình thành và phát triển phong trào “Mỗi làng một sản phẩm” (OVOP), mục tiêu

phát triển vùng nông thôn của khu vực này một cách tương xứng với sự phát triển chung của cả nước Nhật Bản Trải qua gần 30 năm hình thành và phát triển, Phong trào “Mỗi làng một sản phẩm” ở đây đã thu được nhiều thắng lợi rực rỡ

Sự thành công của phong trào này đã lôi cuốn sự quan tâm không chỉ của nhiều địa phương trên đất nước Nhật Bản mà còn rất nhiều khu vực, quốc gia khác trên thế giới Một số quốc gia, nhất là những quốc gia trong khu vực Đông Nam Á đã thu được những thành công nhất định trong phát triển nông thôn của đất nước mình nhờ áp dụng kinh nghiệm phong trào “Mỗi làng một sản phẩm” Điểm cốt lõi của OVOP là mỗi làng phải chọn cho mình một sản phẩm đặc biệt nổi trội, có tính cạnh tranh nhất mà địa phương khác không có Chính quyền sẽ hỗ trợ về chính sách, kỹ thuật, vốn và thị trường nhằm mang lại giá trị gia tăng cao nhất

Đối tượng khách hàng mục tiêu là du khách (Phương Ly, 2012)

Trên thực tế mỗi địa phương đều có nét văn hóa riêng, do vậy, tạo ra những sản phẩm đặc trưng dựa trên giá trị văn hóa đó và du khách khi tới bất cứ một địa phương nào đều luôn mong chờ được thưởng thức, chiêm ngưỡng những

gì độc đáo của địa phương đó (Phương Ly, 2012)

Kênh phân phối chính của OVOP Nhật Bản là các siêu thị Liên minh HTX quyết định giá bán và trong đó, siêu thị hưởng 8%; liên minh hưởng 12%;

người sản xuất hưởng 80% (Phương Ly, 2012)

Một nguyên tắc căn bản của OVOP là phát triển nguồn nhân lực Ở tỉnh Oita, người ta xây dựng 6 trường học để dạy nông dân cách làm ăn Việc đào tạo

này vừa quan tâm đến phổ biến kiến thức, kỹ năng; vừa nuôi dưỡng sự sáng tạo, cùng với tinh thần, đạo đức kinh doanh, trên cơ sở duy trì giá trị văn hóa truyền

thống (Phương Ly, 2012)

Những kinh nghiệm của phong trào “Mỗi làng một sản phẩm” được những người sáng lập, các nhà nghiên cứu đúc rút để ngày càng có nhiều người, nhiều khu vực và quốc gia có thể áp dụng trong chiến lược phát triển nông thôn, nhất là phát

triển nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa đất nước mình (Phương Ly, 2012)

1.2.2 Tình hình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam

Tính đến hết năm 2013, Chương trình xây dựng nông thôn mới đã được triển khai diện rộng trên khắp cả nước và bước đầu đã thực hiện và đạt được những kết quả nhất định

* Về tổ chức bộ máy, triển khai chương trình:

Đã có 100% các tỉnh, thành phố thành lập Ban chỉ đạo và cơ bản kiện toàn bộ máy nhân sự sau bầu cử HĐND các cấp Hầu hết các địa phương đã kiện toàn Ban chỉ đạo do đồng chí chủ tịch UBND tỉnh làm trưởng ban, ban hành quy chế làm việc

và phân công nhiệm vụ cho các thành viên Đến nay, 100% số huyện đã thành lập Ban chỉ đạo cấp huyện; 100% số xã đã thành lập Ban chỉ đạo cấp xã; Trên 54% số

xã ngoài việc thành lập Ban chỉ đạo cấp xã còn thành lập Ban phát triển thôn, bản để chỉ đạo và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới

Ở hầu hết các tỉnh thành trong cả nước đã thành lập Ban vận động phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” do Thủ tướng phát động đã có tác động đến sự quan tâm, hỗ trợ nguồn lực cao và động viên tinh thần của toàn

xã hội đối với nông dân, nông thôn Hệ thống thông tin tuyên truyền về nông thôn mới hoạt động phong phú, liên tục đã động viên rất tích cực, kịp thời đến phong trào xây dựng nông thôn mới Nhiều tỉnh đã giao cho mỗi sở, ngành trực tiếp phụ trách 1 huyện hoặc xã cụ thể, đỡ đầu giúp cho các đơn vị này xây dựng và phát triển các đề án nông thôn mới Một số tỉnh thành như Hà Nội, Hà Tĩnh, Quảng Nam, Hà Nam đã vận động doanh nghiệp tài trợ hàng trăm tỷ đồng để xây dựng nông thôn mới Thành phố Hồ Chí Minh đã phân công các sở, ngành phụ

trách các tiêu chí liên quan đến hỗ trợ (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới trung ương, 2013)

* Về nguồn vốn cho Chương trình: trong 3 năm 2011 - 2013, chương trình

xây dựng nông thôn mới đã huy động được 485.000 tỷ đồng, trong đó ngân sách Nhà nước các cấp bố trí 161.938 tỷ đồng, chiếm 33,4%; vốn hỗ trợ trực tiếp cho

chương trình là 50.048 tỷ đồng (10,3%), gồm ngân sách Trung ương 5.469,16 tỷ đồng (1,1%) và ngân sách địa phương 44.579,15 tỷ đồng (9,2%); vốn lồng ghép 111.889,7 tỷ đồng (23,1%); vốn tín dụng 231.378,1 tỷ đồng, chiếm 47,7% Các

doanh nghiệp hỗ trợ 29.900,91 tỷ đồng, chiếm 6%; người dân đóng góp 62.841,07

tỷ đồng, chiếm 13% Đáng chú ý là vốn cho xây dựng nông thôn mới đã được tăng cường khi ngày 25/1/2014, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định 195/QĐ-TTg phân bổ nguồn vốn trái phiếu cho năm 2014 - 2016 là 15.000 tỷ đồng, trong đó bố trí cho năm 2014 là 4.765 tỷ đồng Hiện nay, các địa phương đang tích cực phân bổ

nguồn vốn này qua các kênh để sớm triển khai thực hiện ngay (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới trung ương, 2013)

* Về lập đề án nông thôn mới cấp xã:

- Các xã đã tiến hành lập Đề án xây dựng nông thôn mới và có 81% số xã phê duyệt xong đề án Tuy nhiên, cũng còn một số nơi nhiều xã chưa hoàn thành công tác này như: Cao Bằng, Bắc Kạn, Điện Biên, Sơn La

- Việc lập Đề án quy hoạch chưa gắn kết chặt chẽ với quy hoạch, nặng về xây dựng cơ sở hạ tầng, chưa chú trọng tới sản xuất, môi trường, văn hoá, giải pháp thực hiện Việc huy động nguồn lực còn thiếu tính thực tiễn Trong giời gian qua, hoạt động xây dựng hạ tầng ở các địa phương phát triển mạnh mẽ, tập trung vào các công trình giao thông nông thôn, thuỷ lợi, nước sạch, vệ sinh môi trường và công trình văn hoá xã hội Tuy nhiên, đã bộc lộ một số bất cập: Một

số địa phương huy động quá sức dân; Xây dựng xong nhưng thiếu quy trình và

nguồn vốn cho công tác duy tu, bảo dưỡng (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới trung ương, 2013)

* Về công tác quy hoạch:

- Trong quá trình xây dựng nông thôn mới, quy hoạch và thực hiện quy

hoạch có vai trò quan trọng, nhằm bảo đảm cho việc sử dụng đất và xây dựng hạ tầng thiết yếu, các khu dân cư khu vực nông thôn vừa theo hướng văn minh, hiện đại, vừa giữ được bản sắc văn hóa làng, xã của địa phương Đến nay, đã có 93,7% số xã hoàn thành phê duyệt quy hoạch xây dựng xã nông thôn mới, như: Tỉnh Vĩnh Phúc 112/112 xã đã duyệt xong quy hoạch chung, quy hoạch chi tiết Tỉnh Thái Bình 267/267 (100%) số xã đã duyệt xong quy hoạch chung, 80 xã lập xong quy hoạch chi tiết Tuy nhiên chất lượng công tác quy hoạch ở nhiều nơi còn thấp, nhiều xã mới dừng ở quy hoạch chung, thiếu cụ thể hóa cần thiết Các nguyên nhân chính ảnh hưởng đến quy hoạch nông thôn mới:

Một là, năng lực của các chủ thể tham gia nhiệm vụ quy hoạch từ cấp xã, đến đơn vị trực tiếp lập quy hoạch là các công ty tư vấn, và phê duyệt là cấp huyện còn hạn chế về tổ chức và trình độ Tại thời điểm triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới vào năm 2010, trong 181 nghìn cán bộ cấp xã có 0,1% không biết chữ, 48% chưa qua đào tạo, 80% không biết sử dụng máy tính Trong khi các công ty tư vấn thiếu chuyên gia có năng lực, trình độ hiểu biết về quy hoạch nông thôn, nhất là lĩnh vực thủy lợi, sử dụng đất, kinh tế nông nghiệp, môi trường đa phần chỉ tập trung quy hoạch điểm dân cư tập trung, một số quy hoạch

hạ tầng cơ sở Có đơn vị tư vấn đảm nhận một lúc quy hoạch nhiều xã nên việc khảo sát hiện trạng, định hướng phát triển còn rất hạn chế, dập khuôn, dẫn đến quy hoạch không phù hợp với quy hoạch vùng, hệ thống giao thông, thủy lợi, cấp thoát nước, xử lý môi trường giữa các xã thiếu thống nhất, mạnh xã nào xã ấy làm Vì vậy ảnh hưởng trực tiếp đến việc ra đầu bài, thẩm định, xét duyệt cũng như quản lý

sau quy hoạch dẫn đến chất lượng hạn chế, hiệu quả thấp (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới trung ương, 2013)

Hai là, chi phí cho công tác quy hoạch xây dựng nông thôn là rất cao, từ giai đoạn khảo sát, thu thập số liệu, đến giai đoạn lập nhiệm vụ, lập quy hoạch, duyệt quy hoạch, do đó cần khoản kinh phí thực hiện khá lớn: nhưng trong thực tế định mức chi phí thực hiện lại rất thấp và không có hệ số dành cho các vùng, miền

(xã, vùng đồng bằng khác xa xã của vùng núi cao, ven biển ) Trong khi muốn lồng

ghép nguồn vốn từ các chương trình, dự án lại vướng về thủ tục "giải ngân"

Ba là, các tiêu chí về kiến trúc nhà ở nông thôn, công trình công cộng, bảo tồn di tích, văn hóa, dân tộc phù hợp với đặc điểm của từng vùng còn thiếu cụ thể, gây khó cho công tác lập quy hoạch, nhất là đối với các xã có đặc điểm khác nhau rất lớn: xã ven đô thậm chí trong nội đô, xã có làng nghề phát triển, xã thuần nông, xã vùng đồng bằng, xã vùng ven biển, xã vùng trung du, xã vùng núi cao Từ đó đặt ra các yêu cầu quy hoạch rất khác nhau, cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn đến chất lượng quy hoạch nông thôn còn nhiều hạn chế

Bốn là, quá trình triển khai thực hiện quy hoạch nông thôn mới, nhiều văn bản quy phạm pháp luật có những điểm chồng chéo, mâu thuẫn chưa phù hợp thực tế cả về nội dung chuyên môn đến điều kiện nhân lực và kinh phí thực hiện, nhưng lại chậm bổ sung sửa đổi Thí dụ về tiêu chí giao thông có tới ba "hướng dẫn": Quyết định 315/QÐ - BGTVT ngày 23/2/2011 quy định đường AH là 3,5

m lề đường, đường liên xã mặt đường rộng 3 m Sổ tay hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đường trục xã rộng tối thiểu 5-6 m, đường trục nông thôn lòng đường tối thiểu 4-5 m

Năm là, về bản chất của quy hoạch xây dựng nông thôn mới chính là quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội cấp xã gắn với yêu cầu cụ thể trong bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Để quy hoạch có tính khả thi cao thì vai trò của người dân trong việc xây dựng mục tiêu, quy hoạch và kế hoạch là hết sức quan trọng Việc hiện nay nhiều đơn vị tư vấn thiếu nghiên cứu và kinh nghiệm về quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch phát triển sản xuất tại các địa phương trong chương trình xây dựng nông thôn mới đang bộc lộ nhiều bất cập khi chúng ta có tới 70% dân số sống bằng nghề

nông nghiệp (Hoàng Tuấn Hiệp, Nguyễn Quang Dũng, 2012)

* Về kết quả thực hiện các tiêu chí của Chương trình nông thôn mới tại các địa phương: Số tiêu chí đạt chuẩn bình quân cả nước 9,64 tiêu chí/xã (tăng 5,3 tiêu chí/xã so với năm 2011); 185 xã đạt chuẩn Nông thôn mới và gần 600 xã

đạt từ 15-18 tiêu chí, các công trình kết cấu hạ tầng được các địa phương quan tâm đầu tư xây dựng, bộ mặt nông thôn có nhiều đổi mới; thu nhập của dân cư

nông thôn tăng (có 34% số xã đạt tiêu chí về hộ nghèo), nhân dân phấn khởi, tin tưởng tham gia vào sự nghiệp xây dựng nông thôn mới (Báo cáo Kết quả triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, 2013)

* Bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn thực hiện Chương trình nông thôn mới:

Trong thời gian qua việc thực hiện Chương trình vẫn còn một số hạn chế: Tiến

độ triển khai Chương trình còn chậm so với mục tiêu; việc triển khai vốn trái phiếu Chính phủ còn chậm, việc giám sát, đánh giá kết quả sử dụng vốn còn hạn chế; nhận thức của một bộ phận cán bộ các cấp về những nội dung thiết yếu của Chương trình chưa đầy đủ, việc quan tâm chỉ đạo cấp ủy, chính quyền ở một số nơi chưa sát thực tế, dẫn đến một số nơi còn huy động vốn đóng góp của dân quá mức; môi trường nông thôn có xu hướng ngày càng ô nhiễm nghiêm trọng, năng lực ứng phó với thiên tai còn nhiều hạn chế Vì vậy bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn thực hiện chương trình là:

- Xây dựng Nông thôn mới phải có quyết tâm chính trị cao, có kế hoạch chỉ đạo cụ thể, chủ động, sáng tạo, sâu sát, liên tục của các cấp ủy, chính quyền, nhất là vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu và của Ban Chỉ đạo để huy động

cả hệ thống chính trị vào cuộc cùng với sự quan tâm của toàn xã hội Điều này có

ý nghĩa quan trọng dẫn dắt và thúc đẩy thực hiện Chương trình

- Khẳng định và tạo điều kiện về cơ chế chính sách để người dân thực sự làm chủ thể, phát huy vai trò tích cực của các thôn, bản, ấp trong xây dựng Nông thôn mới là yếu tố quyết định cho sự thành công của Chương trình

- Nắm vững mục tiêu và hệ thống tiêu chí Nông thôn mới để có cách làm chủ động, sáng tạo, phù hợp với điều kiện và yêu cầu bức thiết của người dân ở từng địa phương; phát huy cao nguồn lực tại chỗ; lồng ghép các chương trình, dự án; lựa chọn, tập trung hỗ trợ thực hiện các nhiệm vụ ưu tiên tạo ra sự chuyển

biến thực tế trên diện rộng, tạo niềm tin vào Chương trình (Báo cáo Kết quả triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, 2013)

1.2.3 Tình hình thực hiện xây dựng nông thôn mới tỉnh Bắc Giang

Để chỉ đạo, triển khai và thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Bắc Giang đã ban hành các Nghị quyết, Quyết định về Chương trình xây dựng nông thôn mới như:

- Quyết định số 121-QĐ/TU ngày 20/2/2011 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về

việc thành lập Ban chỉ đạo Chương trình MTQG xây dựng NTM tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2010-2020;

- Nghị quyết số 145-NQ/TU ngày 14/7/2011 của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh về xây dựng nông thôn mới tỉnh Bắc Giang đến năm 2020;

- Quyết định 1315/QĐ-UBND ngày 20 tháng 4 năm 2014 của UBND tỉnh Bắc Giang Ban hành Quy định tạm thời về việc đánh giá kết quả thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới và Quy trình xét công nhận, công bố xã đạt chuẩn nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

Sau hơn 3 năm thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông

thôn mới, tỉnh Bắc Giang đã đạt được nhiều kết quả đáng khen ngợi: diện mạo làng

quê nông thôn Bắc Giang có nhiều chuyển biến tích cực, đời sống người dân ngày một nâng lên… Xây dựng nông thôn mới đã trở thành phong trào sâu rộng, lan tỏa đến từng người dân với nhiều mô hình, cách làm hay được hình thành, nhân rộng

(Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới tỉnh Bắc Giang, 2013)

Đến hết tháng 5 năm 2011, 12/12 huyện, thị, thành phố của tỉnh Bắc Giang

đã lập được Ban Chỉ đạo xây dựng nông thôn mới cấp huyện và Tổ công tác giúp việc Ban Chỉ đạo (một số huyện thành lập các Tiểu ban giúp việc Ban Chỉ đạo) Đối với cấp xã thì đến tháng 8 năm 2011 đã thành lập xong Ban Chỉ đạo xây dựng nông thôn mới cấp xã, Ban Quản lý xây dựng Nông thôn mới xã, và Ban phát triển nông thôn

Đến ngày 31/12/2013, toàn tỉnh đã đạt được 2.054 tiêu chí, bình quân mỗi xã đạt được 9,1 tiêu chí, tăng 2,4 tiêu chí so với trước khi triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới, chỉ có 02 xã đạt dưới 5 tiêu chí (Thạch Sơn – Sơn Động, Nghĩa Hồ – Lục Ngạn) Trong đó, có 1 xã đạt 17 tiêu chí (xã Tam Dị - huyện Lục Nam), 4 xã đạt 15 tiêu chí Đặc biệt, toàn tỉnh đã có 201/202 xã phê duyệt xong Đề

án xây dựng nông thôn mới đạt 99,6% (còn xã Cẩm Đàn - huyện Sơn Động đang lập quy hoạch chung và quy hoạch chi tiết) Nguồn vốn xây dựng Nông thôn mới trong

3 năm là 15.238 tỷ đồng; trong đó người dân đóng góp và doanh nghiệp tài trợ, ủng

hộ 1.560 tỷ đồng (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới tỉnh Bắc Giang, 2013)

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ trọng tâm trước mắt cũng như lâu dài của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, do

đó tỉnh đã tổ chức, triển khai nhiều giải pháp như: tổ chức đánh giá rà soát ở 202

xã theo tiêu chí của Chính Phủ; thành lập Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới ở

3 cấp (cấp tỉnh, huyện và cấp xã); tất cả các huyện, thị xã và thành phố đã tập trung vào việc quy hoạch các vùng sản xuất hàng hóa tập trung qui mô lớn và nâng cấp xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội để nâng cao đời sống cho nhân dân Hiện tại, đã có thêm 25 xã có hệ thống nước sạch, xây dựng mới và cải tạo được trên 400 km đường giao thông nông thôn từ nguồn vốn tỉnh hỗ trợ và nguồn vốn WB

Ngoài ra, tổ chức phát triển sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, chuyển đổi cơ cấu cây trồng đạt hiệu quả kinh tế cao, phát triển chăn nuôi thủy sản tập trung, nâng cao chất lượng và quy mô đảm bảo vệ sinh môi trường, phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề gắn với bảo vệ môi trường…

Trong quá trình triển khai thực hiện tuy gặp không ít khó khăn như: Một

số địa phương, công tác phê duyệt đề án xây dựng nông thôn mới còn chậm; vẫn còn tư tưởng trông chờ vào nguồn kinh phí hỗ trợ của tỉnh và Trung ương; thiếu chủ động, sáng tạo trong huy động nguồn lực nên kết quả nguồn vốn xây dựng nông thôn mới đạt thấp; hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ, tạo việc làm mới cho người dân chưa cao; thu nhập bình quân đầu người của một số xã còn thấp Song, xây dựng nông thôn mới thực sự đã trở thành một phong trào lan tỏa đến từng người dân Người dân đã nhận thức được vai trò của mình trong xây dựng nông thôn mới, từ đó tự nguyện đóng góp thời gian, công sức, vật chất để thực hiện các tiêu chí nông thôn mới Cùng với đó, bộ tiêu chí đã được sửa đổi, phù hợp với thực tiễn đời sống, đặc trưng vùng, miền

nên việc triển khai thực hiện ở cơ sở thu được nhiều kết quả (Ban chỉ đạo chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới tỉnh Bắc Giang, 2013)

* Tóm lại: Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới

đang được Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm chỉ đạo sâu sát đồng loạt rộng khắp

cả nước, một số địa phương đã thực hiện tốt phong trào xây dựng nông thôn mới,

theo Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thôn mới Song trong thời gian qua việc thực hiện chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới ở một

số địa phương còn rất chậm, do gặp phải không ít những khó khăn như chất lượng công tác quy hoạch sử dụng đất còn thấp, thiếu kinh phí để thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới, nhận thức của một số bộ phận người dân về phong trào xây dựng nông thôn mới còn hạn chế…Xuất phát từ thực tiễn trên, để thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững và giải quyết những vấn đề bất cập mà khu vực nông thôn đang gặp phải Vì vậy, việc nghiên cứu tình hình thực hiện xây dựng nông thôn mới tại huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang mang ý nghĩa sâu sắc cả về lý luận và thực tiễn