skkn một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học và sửa chữa đồ dùng dạy học bộ môn vật lí ở trường THCS

Xuất phát từ những lý do trên cùng với quá trình tích luỹ các kinh nghiệm giảng dạy bộ môn Vật lí và là người trực tiếp chỉ đạo công tác chuyên môn qua các năm, tôi đưa ra sáng kiến nhỏ:

MỤC LỤC

3 2 Mục đích nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và phạm vi

nghiên cứu

4

5 I Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn một số biện pháp nâng

cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học và sửa chữa đồ dùng

dạy học môn Vật lí

5

8 II.Thực trạng sử dụng đồ dùng dạy học và việc sửa chữa

đồ dùng dạy học môn Vật lí ở trường THCS

6

9 III Các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng và sửa chữa

đồ dùng dạy học bộ môn Vật lí

8

10 1 Các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng dạy

học môn Vật lí nhằm nâng cao chất lượng dạy học

8

11 2 Các biện pháp hạn chế hư hỏng và sửa chữa một số thiết

bị dạy học đơn giản

9

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Stt Chữ viết tắt Đọc là Ghi chú

1

2

3

4

5

6

1.Lí do chọn đề tài

Vật lí là bộ môn khoa học thực nghiệm, là cơ sở của nhiều ngành khoa học kỹ thuật quan trọng Vật lí gắn bó chặt chẽ và có tác động qua lại trực tiếp với sự tiến bộ của khoa học và kỹ thuật vì vậy những hiểu biết và nhận thức Vật

lí có giá trị to lớn trong đời sống và sản xuất, Vật lí là môn học được nhiều học sinh yêu thích và cảm thấy hứng thú, say mê trong tiết học Tuy nhiên đó lại

là môn học khô khan, nhàm chán thậm chí là sợ của một số học sinh Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng học tập của học sinh

Việc vận dụng các phương pháp để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học nói chung và trong dạy học Vật lí nói riêng là một nhân tố quan trọng để nâng cao chất lượng Giáo dục và Đào tạo, hiện nay các phương pháp dạy học cổ truyền "Đọc chép, thuyết trình….không được sử dụng trọn vẹn trong một tiết học (Chỉ được phối hợp cùng các phương pháp khác trong dạy tiết học) Phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi phải phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh, học sinh phải tự tìm tòi, tự nghiên cứu, thảo luận

để rút ra được những kiến thức căn cứ vào những điều mà tự các em phát hiện ra bằng thực tế(các thí nghiệm để minh chứng)

Vì vậy chúng ta đặt ra vấn đề làm sao để các tiết học có thí nghiệm HS được nghiên cứu, được sử dụng thiết bị thí nghiệm để trực tiếp làm, được quan sát các bạn làm một thí nghiệm cụ thể, chính xác khoa học Trong chương trình của bộ môn Vật lý THCS các em học sinh đã có thời gian dài làm quen với bộ môn Vật lí nên muốn các em luôn hứng thú với các tiết học trên lớp thì các Thầy

cô giáo phải trang bị phương tiện, dụng cụ dạy học đầy đủ

Tuy nhiên, qua thời gian thầy trò cùng sử dụng đến nay nhìn lại những dụng cụ thí nghiệm đã qua sử dụng lâu ngày có phần hư hỏng, độ chính xác không cao, mất tính thuyết phục đối với học sinh hẳn trong chúng ta mỗi một giáo viên ai cũng có sự lo lắng cho những năm học tiếp theo, để có những thí nghiệm đầy đủ cho tất cả giáo viên và học sinh và cho tất cả các bài học

Xuất phát từ những lý do trên cùng với quá trình tích luỹ các kinh nghiệm giảng dạy bộ môn Vật lí và là người trực tiếp chỉ đạo công tác chuyên

môn qua các năm, tôi đưa ra sáng kiến nhỏ: “Một số biện pháp nâng cao hiệu

quả sử dụng thiết bị dạy học và sửa chữa đồ dùng dạy học bộ môn Vật lí ở trường THCS” và đã được áp dụng có hiệu quả ở tại đơn vị Rất mong các bạn

đồng nghiệp bổ xung đóng góp ý kiến để giúp cho công tác sử dụng, bảo quản

cơ sở vật chất nói chung và đồ dùng dạy học bộ môn vật lí nói riêng ở các đơn vị ngày càng tốt hơn

2 Mục đích, đối tượng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu, điều chỉnh, sửa chữa, khắc phục để các thiết bị thí nghiệm vật

lí chính xác hơn và sử dụng các thiết bị dạy học đều đặn sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của giờ lên lớp

Tìm ra hướng đi đúng để khắc phục tình trạng xuống cấp của thiết bị thí nghiệm, đó là việc sửa chữa một số đồ dùng, thiết bị đơn giản phục vụ cho dạy học Vật lí

2.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Hoạt động dạy và học Vật lí của giáo viên và học sinh ở trường THCS Hương Lung và một số các loại đồ dùng dạy học được trang bị và tự làm của bộ môn Vật lí

Hoạt động của giáo viên trong việc sửa chữa đồ dùng dạy học bộ môn Vật

lí ở trường THCS Hương Lung

Tìm hiểu việc sử dụng và sửa chữa một số đồ dùng dạy học đơn giản của giáo viên và học sinh trường THCS Hương Lung

2.3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đổi mới phương pháp dạy học để phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh

Thu thập các thông tin về đồ dùng dạy học Vật lí

Tìm hiểu thực tiễn về công tác sửa chữa một số đồ dùng dạy học đơn giản

ở trường THCS Hương Lung

2.4 Phương pháp nghiên cứu

Nhóm các phương pháp nghiên cứu: quan sát, thực hành, đàm thoại;

Đọc tài liệu nghiên cứu SGK, SGV, SBT Vật lí bậc THCS;

Phân tích, tổng hợp, rút ra nhận xét, rút kinh ngiệm tổng kết

b GI¶I QUYÕT VÊN §Ò

I Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học và sửa chữa đồ dùng dạy học môn Vật lí

Môn Vật lí ở trường THCS được giảng dạy chủ yếu bằng phương pháp thực nghiệm, thiết bị là phương tiện dạy học quan trọng quyết định đến hiệu quả giảng dạy, nó góp phần đắc lực cho người giáo viên khi truyền thụ kiến thức cho học sinh và có ảnh hưởng quan trọng đến tư duy sáng tạo của học sinh khi tìm hiểu và chiếm lĩnh khoa học

Các bài dạy có thí nghiệm trong chương trình rất nhiều, có gần như hầu hết trong các bài học Chương trình đề cập đến các hiện tượng các quá trình và các khái niệm Vật lí về Cơ học Nhiệt học, Điện học, Quang học chủ yếu ở mức độ định tính và ở mức độ định lượng

Đối với việc giảng dạy môn Vật lí thì việc vận sử dụng thiết bị dạy học là một việc làm không thể thiếu được trong quá trình dạy học bởi vì đặc thù của môn Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm, các tri thức khoa học được rút ra

từ việc quan sát các hiện tượng, thu thập thông tin và làm thí nghiệm để khẳng định sự đúng đắn của tri thức khoa học Muốn vậy thì các giáo viên phải khai thác triệt để kỹ năng sử dụng có hiệu quả các thiết bị dạy học hiện có Đồng thời việc tiến hành trực tiếp các thí nghiệm Vật lí tạo điều kiện rèn luyện cho học sinh các kĩ năng thực hành, các thái độ ứng xử thực tiển rất cần thiết cho

việc học Vật lí ở các lớp bậc trung học phổ thông Do đó trong quá trình dạy học phải cho học sinh trực tiếp tiếp xúc với các đồ dùng thí nghiệm, được trực tiếp làm các thí nghiệm vật lí dưới sự hướng dẫn của Giáo viên để từ đó rút ra những nhận định, những kết luận Nếu thí nghiệm trong quá trình thựuc hiện bị sự cố hoặc không đem lại kết quả như mong muốn thì giáo viên giảng dạy là người đầu tiên phải có trách nhiệm sửa chữa, điều chỉnh các đồ dùng thí nghiệm đó

Với mục đích cuối cùng là đảm bảo cho học sinh tiếp cận kiến thức khoa học

2 Cơ sở thực tiễn

Trong các trường THCS hiện nay, thiết bị dạy học đã có ở phòng thí nghiệm được Bộ giáo dục và Đào tạo trang bị tương đối đầy đủ Tuy nhiên do quá trình sử dụng đã quá lâu nên chất lượng không còn đảm bảo

Qua nghiên cứu chương trình của bộ môn và quá trình trực tiếp dạy học, bản thân tôi nhận thấy rằng người thầy không chỉ dừng lại ở việc giảng dạy, sử dụng đồ dùng dạy học hiện có mà còn phải biết sửa chữa một số đồ dùng dạy học đơn giản phục vụ cho các thí nghiệm Việc sửa chữa đồ dùng dạy học là một công việc cần thiết đặt ra cho tất cả các giáo viên và mỗi giáo viên phải coi đó như trách nhiệm của người thầy

Trong quá trình dạy học, bản thân tôi tự nhận thấy rằng: Sử dụng thiết bị dạy học là công việc quan trọng của người giáo viên và qua thời gian các đồ dùng thí nghiệm thường xuống cấp, hư hỏng, không đáp ứng được yêu cầu của thí nghiệm thì cần phải khắc phục sửa chữa, đặc biệt đối với những thiết bị tính chính xác không cao

II Thực trạng việc sử dụng đồ dùng dạy học và việc sửa chữa đồ dùng dạy học bộ môn Vật lí ở trường THCS

Hiện nay cán bộ phụ trách phụ trách phòng thiết bị của nhà trường chỉ là giáo viên kiêm nhiệm vì vậy không thể thực sự nắm chắc công việc mà mình phải đảm nhận, nên những thiết bị hư hỏng nhẹ không thể sửa chữa được;

Hiện nay trường THCS Hương Lung nói riêng và nhiều nhà trường thuộc địa bàn Huyện Cẩm khê nói chung chưa có phòng học bộ môn để thực hành riêng nên còn gặp nhiều khó khăn;

Nhiều giáo viên trong quá trình dạy học còn ngại mang đồ dùng dạy học lên lớp vì cồng kềnh;

Có những giáo viên khi lên lớp thiếu sự chuẩn bị, hoặc chuẩn bị không chu đáo, các thí nghiệm khó giáo viên không làm trước hoặc khi thấy đồ dùng hư hỏng nhẹ cũng không chịu sửa lại để phục vụ giảng dạy;

Số lượng thiết bị được trang bị còn ít nên mặc dù đã chia nhóm để học sinh được làm nhưng vẫn còn những học sinh chưa được trực tiếp làm thí nghiệm; Qua kinh nghiệm giảng dạy của bản thân tôi thấy việc sử dụng thiết bị dạy học trong môn Vật lí đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị bài thật chu đáo cẩn thận, phải chuẩn bị đầy đủ các thiết bị dạy học cần thiết, các thí nghiệm đều phải được làm trước nhiều lần để điều chỉnh, tìm ra nguyên nhân gây nên độ chính xác không cao để khi thực hiện trên lớp đạt kết quả mong muốn Chính vì yêu cầu

đó làm cho giáo viên nâng cao ý thức tự giác tinh thần trách nhiệm để đạt hiệu quả cao cho các giờ dạy;

Giáo viên phải khắc phục khó khăn trước mắt sử dụng tốt các thiết bị dạy học để giảng dạy sao cho đạt hiệu quả cao nhất đáp ứng được yêu cầu đổi mới hiện nay;

Ngoài ra, trong các giờ dạy có sử dụng thiết bị dạy học giúp học sinh sẽ giúp học sinh tự nghiên cứu làm thí nghiệm để rút ra kiến thức, giáo viên không phải giải thích nhiều vì kết quả rút ra là do chính học sinh tìm được bên cạnh đó giáo viên cũng thấy rất thoải mái tự tin vì đã gây được lòng tin đối với học sinh qua các thí nghiệm Vật lí và cuốn hút các em học Vật lí;

Qua các giờ học môn Vật lí tôi nhận thấy rằng việc sử dụng các thiết bị dạy học đã làm cho không khí lớp học sôi nổi hào hứng, vui vẻ thoải mái hơn, gây được hứng thú học tập đối với học sinh, giúp học sinh yêu thích môn Vật lí; Các thí nghiệm được trang bị theo danh mục đã đáp ứng phần nào những yêu cầu cơ bản về thí nghiệm cho từng bài học trong chương trình;

Nhìn chung chất lượng các thiết bị trang cấp bước đầu sử dụng khá tốt, trong dạy học đảm bảo tính thành công của thí nghiệm khá cao Tuy nhiên trong quá trình dạy học vẫn gặp phải khó khăn vướng mắc, đó là một số thiết bị qua thời gian sử dụng đã có sự xuống cấp độ chính xác không còn cao nên ảnh hưởng đến kết quả thí nghiệm rất lớn

III Các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng và sửa chữa đồ dùng dạy học

bộ môn Vật lí

1 Các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng dạy học môn Vật lí nhằm nâng cao chất lượng dạy học

Để giúp cho giáo viên sử dụng có hiệu quả các thiết bị dạy học thì Ban giám hiệu cần có sự quan tâm, chỉ đạo sát sao việc sử dụng thiết bị dạy học của giáo viên Thường xuyên dự giờ thăm lớp, góp ý với giáo viên về việc sử dụng,

kỹ năng làm thí nghiệm; đề xuất với tổ chuyên môn để tổ chức những chuyên đề bàn về việc sử dụng thiết bị dạy học của các môn sao cho có hiệu quả cao nhất, thường xuyên động viên khích lệ tạo điều kiện tốt nhất để giáo viên khắc phục khó khăn khi điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường còn thiếu thốn để làm thêm các đồ dùng dạy học phục vụ cho các tiết dạy;

Các tổ chuyên môn thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề

đưa ra bàn bạc trao đổi những vấn đề trong đổi mới phương pháp dạy học, tổ chức dạy các tiết học có sử dụng thiết bị dạy học cho cả Tổ chuyên môn hoặc nhóm chuyên môn tham khảo Từ đó rút ra những kinh nghiệm, những bài học

bổ ích trong việc sử dụng đồ dùng thiết bị dạy học sao cho có hiệu quả cao nhất nhằm không ngừng đổi mới để nâng cao chất lượng dạy học;

Mỗi giáo viên cần phải phải nắm vững mục tiêu dạy học, kế hoạch dạy

học, nhiệm vụ dạy học Hiện nay là đổi mới phương pháp dạy học, sử dụng triệt

để có hiệu quả các phương tiện dạy học nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy Thực

sự yêu nghề, hết lòng vì học sinh thân yêu;

Người thầy luôn đổi mới phương pháp, sử dụng có hiệu quả các thiết bị dạy học nhằm phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo, tích cực của học sinh Đa dạng hoá hình thức dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá trong dạy học;

Thiết bị dạy học được sử dụng vào lúc cần thiết của bài học, học sinh phải được quan sát, được tiến hành làm trực tiếp Có như vậy thiết bị dạy học mới phát huy hết tác dụng của nó;

Khi tiến hành thí nghiệm chứng minh thì người thầy cần tìm vị trí lắp đặt thiết bị dạy học trên lớp hợp lý nhất, để học sinh ngồi ở mọi vị trí trong lớp đều

có thể quan sát được, vị trí đặt thiết bị dạy học phải đảm bảo yêu cầu về chiếu sáng;

Thiết bị dạy học được sử dụng có sự kết hợp chặt chẽ với các phương pháp dạy học khác nhau nhằm kích thích hứng thú học tập của học sinh, giúp học sinh tiếp nhận kiến thức một cách chủ động sáng tạo;

Hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học còn phụ thuộc vào sự ham muốn thích thú của học sinh, giáo viên phải tạo ra sự ham muốn đó bằng các việc làm cụ thể như đặt ra tình huống có vấn đề trong quá tình sử dụng thiết bị dạy học

2 Các biện pháp hạn chế hư hỏng và sửa chữa một số thiết bị dạy học đơn giản

Ban giám hiệu phải có kế hoạch tu sửa một số đồ dùng đơn giản dễ sửa chữa ngay từ đầu năm học Chỉ đạo giáo viên sử dụng đồ dùng dạy học một cách khoa học, tự giác tu sửa những thiết bị đơn giản để sử dụng

Cán bộ phụ trách thiết bị có kế hoạch bảo quản, tu sửa đồ dùng theo định

kỳ, phải nắm được các nguyên tắc cơ bản của một số thiết bị đơn giản Sắp xếp thiết bị phải khoa học theo từng môn, từng lớp

Công tác bảo quản thiết bị là một trong những yếu tố quyết định đến độ bền của các đồ dùng thí nghiệm, cho nên việc bảo quản đồ dùng là rất cần thiết Trước hết đó là việc sắp xếp đồ dùng ở phòng thiết bị cũng như phòng bộ môn phải khoa học hợp lí đúng từng danh mục Phải lau chùi sạch sẽ và lau khô thiết

bị sau khi thực hành xong Các thiết bị về điện như nguồn điện, đèn pin, phải

để ở vị trí khô ráo và để xa các loại đồ dùng về chất lỏng, dung môi, sau khi

dùng xong nên tháo rời pin để tránh hao tổn điện và axit trong pin chảy ra làm hỏng thiết bị Các loại kim nam châm không được để gần với các nam châm có

từ tính mạnh, sắp xếp các nam châm theo đúng quy ước để giữ từ tính Phải tiến hành kiểm tra công tác bảo quản thường xuyên và lau chùi thiết bị đúng định kì Đối với dụng cụ thí nghiệm Vật lí, trong quá trình giảng dạy người giáo viên phải xác định được những loại đồ dùng nào dễ hỏng, dễ khắc phục và loại

đồ dùng nào việc hỏng hóc ít xảy ra

Một số ví dụ đồ dùng thiết bị đơn giản hay bị hỏng và cách sửa chữa

+ Lực kế dùng để đo lực cho kết quả không giống nhau với cùng một vật(Khi đo trọng lực)

+ Trục của các bánh xe ở ròng rọc có độ ma sát quá lớn trong quá trình làm các thí nghiệm về rồng rọc cố định, ròng rọc động

+ Các trục con lăn ở thí nghiệm trong máng Mắc xoen bị ô xi hoá(Đồ dùng cho môn Vật lí 8)

+ Nhiệt kế có số chỉ không giống nhau khi cùng nhúng vào một chất lỏng trong quá trình làm thí nghiệm về sự sôi

+ Một số thí dụng cụ thí nghiệm về tính dẫn nhiệt của các chất thường bị hỏng ở đầu vặn các ốc vít nhỏ nên không lắp được vào giá chung

+ Thí nghiệm chứng minh định luật truyền thẳng của ánh sáng, tính chất của gương cầu lồi, gương cầu lõm không còn chính xác do gương quá mờ

+ Các màng cao su ở thí nghiệm áp suất chất lỏng thường bị rách hoặc bị lỏng không gắn vào được các ống thuỷ tinh

+ Các vật dùng để nghiên cứu sự nhiễm điện do cọ sát không còn chuẩn(đã

bị nhiễm điện sẵn hoặc không thể nhiễm điện trong quá trình làm thí nghiệm) + Các dây điện trở bị đứt bị bung dây ra ngoài hoặc không tiếp xúc, dẫn điện kém

+ Hệ thống dây nối và các chốt cắm đơn thường bị tách rời ra khỏi nhau, bị

rỉ do ôxi hoá

+ Các giá lắp pin bị ô xi hoá theo thời gian, dây nối bị đứt, tiếp súc kém nên không tạo thành mạch điện kín