NHÂN SINH QUAN PHẬT GIÁO TRONG TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ

Ngoài ba Nghi p này, không còn m t cái Nghi pnào khác.Tuy nhiên, tùy vào tiêu chí khác nhau mà nghi p có nh ng tên g ikhác nhau.

H NG C ANH

NH¢N SINH QUAN PHËT GI¸O TRONG "tRUYÖN KIÒu"

CñA NGUYÔN DU - GI¸ TRÞ Vµ H¹N CHÕ

Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS

TÓM T T LU N ÁN TI N S TRI T H C

Hµ NéI - 2014

c a mình, Ph t giáo ã t o nên s khác bi t v i nh ng h t t ng cùng

th i c ng i Hán truy n bá vào Vi t Nam N u nh Nho giáo ph i m t

m t th i gian khá dài khi mà xã h i Vi t Nam ã t ng i phát tri n m i

c tr ng d ng thì Ph t giáo ngay t khi du nh p vào Vi t Nam ã nhanhchóng hoà mình vào n n v n hoá c a ng i b n a b ng nh ng câuchuy n th n tho i mang tính nhân v n cao c (nh ng ông B t t t b ng,

th ng, giúp ng i l ng thi n khi g p hoàn c nh khó kh n )

Chúng ta bi t r ng Ph t giáo không n thu n là m t tôn giáo v i h

th ng th n linh và nghi l th cúng c a mình, mà nó còn là m t h c thuy ttri t h c t ng i thâm sâu Trong nh ng t t ng tri t h c ó, ngoài s

lý gi i v quan ni m s ng c a con ng i (th gi i quan) thì Ph t giáo ãdành r t nhi u n i dung cho nh ng v n liên quan n con ng i, n

cu c i c a con ng i (nhân sinh quan)

Có th kh ng nh r ng, nh ng t t ng Ph t giáo nh h ng sâu mtrong xã h i và con ng i Vi t Nam a ph n và ch y u là nh ng quan

ni m xoay quanh v n v con ng i và cu c i con ng i (nhân sinhquan) Nh ng quan ni m này cùng v i th i gian ã không ng ng th m sâuvào hành vi, l i nói, sinh ho t hàng ngày c a ng i Vi t (nh ng quan ni m

v thi n ác, v nhân qu và nghi p báo, khuyên con ng i làm lành lánh

d ) Không nh ng v y, nó còn nh h ng t i c nh ng chu n m c xã

h i c c ng ng th a nh n, nh h ng n pháp lu t c a nhà n c,

nh h ng t i v n h c ngh thu t, t i không gian ki n trúc c a ng i

Vi t Nam Nói cách khác, Ph t giáo ã tr thành m t ph n không th thi utrong n n v n hoá mang m b n s c c a ng i Vi t Nam

Trong s nh h ng c a Ph t giáo t i v n h c ngh thu t Vi t Nam,chúng ta không th không nh c t i m t tác ph m b t h c a Nguy n Du,

ó là Truy n Ki u c Truy n Ki u c a Nguy n Du có th th y rõ s

kh ng ho ng c a xã h i phong ki n Vi t Nam cu i th k XVIII, u th

k XIX, th y c cu c s ng c a con ng i ( c bi t là nh ng ng i ph

n ) b chà p và xâm h i n ng n

V i Nguy n Du, ng sau câu chuy n v cu c i c a Thuý Ki u là

nh ng day d t, nh ng b n kho n, nh ng ni m mong c v m t cu c s ng

n y sinh r t nhi u các v n liên quan n con ng i và xã h i, c bi t làcác v n v o c ó là s th ng tr c a ng ti n, coi ng ti n làtrên h t trong l i s ng th c d ng c a m t s cá nhân Vì ti n h s n sàngxâm h i các chu n m c o c c a xã h i, các giá tr v n hóa truy n

th ng t t p c a dân t c, nh ng hình nh Mã Giám Sinh, Tú Bà, B c Hà,

B c H nh, Khuy n, ng xu t hi n ngày càng nhi u trong xã h i S

xu ng c p và b ng ho i v o c không ch di n ra trong dân chúng màcòn xu t hi n m t b ph n không nh cán b qu n lý c a nhà n c(gi ng nh hình nh nh ng tên quan l i phong ki n ã tr c ti p ho c gián

ti p y Thúy Ki u và gia ình c a mình vào khó kh n ho n n n) v i tình

tr ng tham nh ng, c a quy n và vô c m tr c nhân dân

Trong H i ngh Trung ng 9 khóa XI v xây d ng và phát tri n v nhóa, con ng i Vi t Nam áp ng yêu c u phát tri n b n v ng t n c,

ng ta ã kh ng nh: Ch m lo xây d ng con ng i Vi t Nam phát tri ntoàn di n, tr ng tâm là b i d ng tinh th n yêu n c, lòng t hào dân t c,

o c, l i s ng và nhân cách Xây d ng và phát huy l i s ng "M i ng i

vì m i ng i, m i ng i vì m i ng i"; k t h p hài hòa tính tích c c cá nhân

và tính tích c c xã h i; cao trách nhi m cá nhân i v i b n thân, gia ình

và xã h i Kh ng nh, tôn vinh cái úng, cái t t p, tích c c, cao th ng;nhân r ng các giá tr cao p, nhân v n u tranh phê phán, y lùi cái x u,cái ác, th p hèn, l c h u; ch ng các quan i m, hành vi sai trái, tiêu c c nh

h ng x u n xây d ng n n v n hóa, làm tha hóa con ng i

Chính vì v y, vi c phân tích và v n d ng t t ng tích c c v o c,tôn giáo trong các tác ph m v n h c ngh thu t nói chung, tác ph m Truy n

Ki u c a Nguy n Du nói riêng khuy n khích con ng i làm vi c thi n,tránh xa vi c ác, t ch u trách nhi m v i nh ng hành vi cá nhân c a b nthân t ó góp ph n xây d ng m t xã h i t t p, lành m nh h n, h ngcon ng i n giá tr chân - thi n - m là vi c làm h t s c c n thi t

V i tính c p thi t v m t lý lu n và th c ti n nh v y, nghiên c u sinh ã

ch n tài Nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n

Du - Giá tr và h n ch làm tài lu n án ti n s tri t h c c a mình

- Trình bày c s hình thành c ng nh n i dung c a nhân sinh quan

Ph t giáo th hi n trong quan ni m v nghi p báo, nhân qu

- Trình bày và ch ra nhân sinh quan Ph t giáo qua quan ni m v nghi p

báo và nhân qu trong Truy n Ki u c a Nguy n Du.

- Ch ra nh ng giá tr và h n ch c a nhân sinh quan Ph t giáo trong

Truy n Ki u c a Nguy n Du; ý ngh a c a vi c nghiên c u này.

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

3.1 i t ng nghiên c u là nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n

Ki u c a Nguy n Du.

3.2 Ph m vi nghiên c u: lu n án gi i h n vi c phân tích nhân sinh

quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du ch trên khía c nh thuy t nhân qu , nghi p báo, khía c nh khá n i b t trong Truy n Ki u

4 C s lý lu n và ph ng pháp nghiên c u c a lu n án

4.1 C s lý lu n: Lu n án c th c hi n trên c s lý lu n c a chngh a Mác - Lênin, T t ng H Chí Minh, quan i m ng l i, chínhsách c a ng và Nhà n c v vi c k th a có ch n l c tinh hoa v n hóanhân lo i và nh ng giá tr truy n th ng c a dân t c

4.2 Ph ng pháp nghiên c u

Lu n án s d ng ph ng pháp lu n duy v t bi n ch ng và duy v t l ch

s , ngoài ra còn s d ng các ph ng pháp nh : l ch s - c th , h th nghóa, phân tích và t ng h p, so sánh, th ng kê, v n b n h c

5 óng góp m i c a lu n án

- Lu n án ã khái quát và h th ng hóa nh ng n i dung c b n c a nhân

sinh quan Ph t giáo g n v i Truy n Ki u , c th là nh ng quan ni m v

nghi p báo, nhân qu và s ti p bi n c a chúng Ph t giáo Vi t Nam

- Lu n án ã ch ra c nh ng giá tr và h n ch c a nhân sinh quan

trong Truy n Ki u c a Nguy n Du; ý ngh a c a vi c nghiên c u này.

6 Ý ngh a lý lu n và th c ti n c a lu n án

- Lu n án góp ph n phát huy nh ng giá tr nhân v n c a Ph t giáo

Vi t Nam nói chung, t t ng Ph t giáo trong v n h c, trong Truy n

Ki u nói riêng.

- Lu n án có th dùng làm tài li u tham kh o trong nghiên c u và

gi ng d y nh ng môn h c có liên quan n t t ng Tri t h c (Ph t giáo)

Vi t Nam; tôn giáo (Ph t giáo) Vi t Nam và v n h c Vi t Nam

7 K t c u c a Lu n án

Ngoài ph n m u, k t lu n và danh m c tài li u tham kh o, n idung lu n án g m 4 ch ng, 9 ti t

Ch ng 1

T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U

1.1 Tình hình nghiên c u

Nhân sinh quan Ph t giáo nói chung, quan ni m v nhân qu , nghi p

báo c a Ph t giáo trong Truy n Ki u nói riêng là nh ng v n ã và

ang c nhi u tác gi quan tâm nghiên c u nh ng m c và góc khác nhau Có th chia nh ng công trình nghiên c u v v n này thành

v nhân sinh quan Ph t giáo nói chung và quan ni m v nghi p báo, luân

h i và nhân qu nói riêng nh : Narada Thera (Ph m Kim Khánh d ch)(1999), c Ph t và Ph t pháp, Nhà xu t b n Tp H Chí Minh, Tp H

Chí Minh; Thích Thi n Siêu, Ch nghi p trong o Ph t, Nhà xu t b n

Tôn giáo, Hà N i, 2002; Thích Chân Quang, Lu n v nhân qu , Nhà xu t

b n Tôn giáo, Hà N i, 2005; D J Kalupahana ( ng Lo i, Tr n Nguyên

Trung d ch) Nhân qu - tri t lý trung tâm Ph t giáo, Nhà xu t b n Tp H

Chí Minh, Tp H Chí Minh, 2007; Di u Thanh Th Bình, ôi i u

lu n v nhân qu - nghi p báo, 2009, T p chí Nghiên c u Ph t h c, S 4,

tr 40-41; L u Th Quy t Th ng, Th bàn v nhân sinh quan Ph t giáo qua

giáo lý duyên kh i, T p chí nghiên c u Ph t h c, 2004, S 5, Tr 6-10;

M ng c, Vài nét v o Ph t và thuy t Nhân qu , T p chí Nghiên c u

tôn giáo, 2009, s 4 (70), tr 71 - 74; V n X ng Quân (Qu ng Tráng

l c d ch), Nhân qu báo ng, Nhà xu t b n Tôn giáo, Hà N i, 2011.

Thích t Ma Ph Giác, Nhân qu & s ph n con ng i, Nhà xu t b n

H ng c, 2013, Hà N i; Thích Thi n Hoa, Xây d ng i s ng trên n n nhân qu , nghi p và luân h i, Nhà xu t b n Tôn giáo, Hà N i, 2007;

Nguy n Hùng H u (Minh Không) (2002), i c ng tri t h c Ph t giáo

Vi t Nam, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i.

Thông qua nh ng công trình này, tác gi lu n án ã b c u nh n

di n c khái ni m, n i dung, phân lo i và tính ch t c a các quan ni m

v nhân qu , nghi p báo, luân h i c a Ph t giáo ó chính là c s tác gi

lu n án khai thác và tri n khai vào lu n án tri t h c c a mình trong ch ng 2:Nhân sinh quan Ph t giáo qua quan ni m v nhân qu , nghi p báo

1.1.2 Nh ng công trình nghiên c u v Truy n Ki u c a Nguy n

Du và nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du

Truy n Ki u là m t ki t tác v n h c c Nguy n Du vi t vàokho ng nh ng n m u c a th k XIX T ó n nay, ã có r t nhi u các

công trình nghiên c u v Nguy n Du và tác ph m Truy n Ki u c a ông.

Có th k n nh ng công trình tiêu bi u sau: Hoài Thanh, Quy n s ng

c a con ng i trong truy n Ki u c a Nguy n Du, H i v n hoá Vi t Nam,

1949; Tr ng T u, Truy n Ki u và th i i Nguy n Du (Phê bình v n

h c), Nhà xu t b n Xây d ng, Hà N i, 1956; Phan Ng c, Tìm hi u phong cách Nguy n Du trong Truy n Ki u, Nhà xu t b n Thanh niên, Hà N i,

2003; Lê Nguyên C n, Ti p c n Truy n Ki u t góc nhìn v n hoá, Nhà

xu t b n Thông tin và Truy n thông, 2011; Tr nh Bá nh (2002), Nguy n

Du -V tác gi và tác ph m, Nhà Xu t b n Giáo d c; Mai Ph ng Chi

(tuy n so n) Truy n Ki u và l i bình / Nguy n Kh c Vi n, ng ThaiMai, ào Duy Anh Nhà xu t b n H i Nhà v n, Hà N i, 2005; Ngô

Qu c Quýnh, Th tìm hi u tâm s c a Nguy n Du qua truy n Ki u, Nhà

xu t b n Giáo d c, Hà N i, 2010; Nguy n Qu ng Tuân, Tìm hi u Nguy n

Du và Truy n Ki u, Nhà xu t b n Khoa h c xã h i, Hà N i, 2000; Tr n

Nho Thìn, C m nh n c a Nguy n Du v xã h i trong Truy n Ki u, T p chí

Nghiên c u V n h c, s 5 (tr 25-40), s 6 (tr 17-40), 2004

Thông qua nh ng công trình này, tác gi lu n án ã ph n nào n m

c thân th , s nghi p và th i i mà Nguy n Du s ng ng th i tác

gi c ng ph n nào hi u thêm v n i dung c a Truy n Ki u , c ng nh

nh ng ánh giá, nh n nh khác nhau v Truy n Ki u và xã h i phong

ki n ng th i (dù nhi u các khía c nh và góc ti p c n khác nhau).Trên c s nh ng nh n nh và ánh giá y, tác gi tri n khai tìm hi u và

ánh giá Truy n Ki u d i góc tri t h c c a mình.

Bên c nh nh ng công trình nghiên c u v Truy n Ki u c a Nguy n

Du thì c ng ã có nh ng công trình (dù ch a nhi u) nghiên c u v nhân

sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du (N u có thì ch

y u d i nh ng n i dung riêng l , r i r c Có th k n: Huy n Ý, Truy n

Ki u qua cách nhìn c a ng i h c Ph t, Nhà xu t b n Tp H Chí Minh,

Tp H Chí Minh, 2006; Thích Nh t H nh, Th m t bè lau, Nhà xu t b n

V n hóa Sài gòn, Tp H Chí Minh, 2009; Lê V n Quán, Góp ph n tìm

hi u tri t lý o Ph t trong Truy n Ki u , T p chí Hán Nôm, S 5 (102)

2010 (tr.56-66)

Nhìn chung, nh ng công trình này ch a i sâu vào tìm hi u s nh

h ng c a thuy t nhân qu , nghi p báo c a Ph t giáo trong Truy n Ki u

c a Nguy n Du, mà ch ti p c n nh ng góc chung nh : quan ni m v

s au kh , ngu n g c c a s au kh , thi n, s gi i thoát ôi ch cáctác ph m có nói n nghi p báo và nhân qu , nh ng còn th c s ch a rõnét và ch a c ti p c n d i góc tri t h c

Trên c s ó, tác gi ã k th a và phát tri n n i dung c a lu n án

d i góc tri t h c tìm hi u sâu v quan ni m nhân qu , nghi p báo

c a Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du.

1.2 M t s v n t ra qua các công trình nghiên c u

có th ti p c n và nghiên c u Truy n Ki u c a Nguy n Du d i

góc tri t h c theo lát c t Ph t h c ch ra c nh ng nh h ng c a

quan ni m nghi p báo, nhân qu Ph t giáo i v i n i dung c a Truy n

Ki u , lu n án c n ph i t ra và gi i quy t c nh ng v n sau:

- M t là: c n ph i khái l c l i nh ng quan ni m v nhân qu , nghi p

báo, luân h i c a Ph t giáo, t ó làm công c ti p c n và gi i quy t

v n th hai

- Hai là: c n ph i ch ra c t t ng v nhân qu , nghi p báo c a

Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du thông qua cu c i c a

Thúy Ki u c ng nh s xu t hi n c a các nhân v t khác trong Truy n

Ki u

- Ba là: D i góc tri t h c, tác gi lu n án c n ph i có nh ng ánh

giá v giá tr và h n ch c a nh ng quan ni m v nghi p báo, nhân qu

trong Truy n Ki u c a Nguy n Du

Ti u k t ch ng 1

N i dung t t ng nhân sinh quan c a Ph t giáo c ng nh nh ng giá

tr t t ng c a tác ph m Truy n Ki u c a Nguy n Du cùng v i v n nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du ã và ang

c khá nhi u các tác gi nghiên c u d i nh ng góc ti p c n khácnhau Tuy nhiên, cho n nay ch a có m t công trình nào nghiên c u v

nhân sinh quan Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du m t cách

có h th ng d i góc tri t h c khi ch ra nh ng quan ni m v nghi p

báo, nhân qu c a Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du c ng

nh nh ng giá tr , h n ch và ý ngh a c a vi c nghiên c u nhân sinh quan

Ph t giáo trong Truy n Ki u c a Nguy n Du.

Ch ng 2 NHÂN SINH QUAN PH T GIÁO

2.1 C s hình thành c a nhân sinh quan Ph t giáo

2.1.1 C s kinh t - xã h i cho s hình thành nhân sinh quan

Ph t Giáo

Ph t giáo là m t trong s các h c thuy t tri t h c - tôn giáo l n trên

th gi i, c hình thành vào kho ng th k V (TCN) n c i.Giáo lý và t t ng c a Ph t giáo khá a d ng và phong phú, nh ng v c

b n thì n i dung c a t t ng Ph t giáo ch y u h ng vào gi i quy t v ncon ng i và i s ng c a con ng i, ch ra nh ng au kh và cách

th c hóa gi i nh ng au kh ó (nhân sinh quan)

C s kinh t xã h i cho s ra i Ph t giáo v i n i dung ch y u là

nh ng v n thu c v nhân sinh quan (nh ng quan ni m v cu c s ng c a

con ng i, v h nh phúc và au kh mà con ng i ang ph i tr i qua, v

ng c p và s b t bình ng ) chính là s phân hoá và mâu thu n giai

c p, ng c p h t s c sâu s c trong xã h i n c i trên m i ph ng

di n và m i m t c a i s ng xã h i

2.1.2 C s t t ng cho s hình thành nhân sinh quan Ph t giáo

S hình thành và phát tri n c a các t t ng tri t h c n c iluôn g n li n v i nh ng thành qu c a khoa h c, t t ng và tôn giáo ã

và ang t n t i trong xã h i lúc b y gi Các h t t ng ra i sau luôn

ch u s nh h ng và có tính k th a các t t ng c a các h c thuy t vàtrào l u t t ng tr c ó

Ph t giáo nói chung, nhân sinh quan Ph t giáo nói riêng ra i trên c

s k th a nh ng t t ng tri t h c ng th i nh : Samkhuya; Yoga;Nyaya; Mimansa; Vedanta ( ây còn g i là n m tr ng phái tri t h c chính

th ng - t c là th a nh n tính úng n tuy t i c a Vêda) v i n i dungnhân sinh quan c b n xoay quanh quan ni m v nhân qu , nghi p báo vàluân h i

2.1.3 c Ph t - ng i hình thành nên nhân sinh quan Ph t giáo

c Ph t Thích Ca Mâu Ni th i th u là m t thái t tên Siddhantha(T t t a), theo truy n thuy t, Ngài giáng sinh vào ngày 15-4 n m 624TCN t i v n Lumbini (Lâm t ni) cách thành Kapilavastu (Ca t la v )kho ng 15 km Song thân c a Ngài là Qu c V ng Suddhodana (T nh

Ph n) và Hoàng H u Màya (Ma da) thu c dòng dõi Sakya (Thích Ca).Ngay t khi sinh ra, Ngài ã c tiên oán là s là m t v nhân có th c ugiúp nhân lo i kh i kh au M c dù c s ng trong nhung l a, giàusang, nh ng Ngài ã t b lên núi tu hành tìm con ng gi i thoát n i

kh cho chúng sinh Sau sáu n m tu hành kh h nh trên núi không thànhcông, Ngài xu ng núi và ng ra T di u khi ng i thi n 49 ngày d i

g c cây B

Thông qua truy n thuy t v cu c i c Ph t ã ph n nào cho ta

th y lý do ra i nhân sinh quan Ph t giáo - ó chính là s quan tâm, mong

mu n hàng u c a c Ph t cho vi c gi i thoát con ng i kh i s au

kh , b t h nh - v n thu c v nhân sinh quan ch không quá sa à vào

nh ng v n thu c siêu hình h c b i vì n c m t c a chúng sinh nhi u

h n n c bi n.

2.2 N i dung nhân sinh quan Ph t giáo

Trong t t ng tri t h c c a Ph t giáo, nhân sinh quan là nh ng quan

ni m v con ng i và cu c i con ng i mà h t nhân c a nó chính là T

di u và thuy t nhân qu , nghi p báo, luân h i V i nh ng quan ni m

y, Ph t giáo ph nh n vai trò quy t nh c a m t v th ng t i cao n

s hình thành c ng nh cu c s ng c a con ng i Theo ó, Ph t giáo cho

r ng con ng i nói riêng, gi ng h u tình nói chung c hình thành theo

lu t nhân qu , nghi p báo

2.2.1 Nhân sinh quan Ph t giáo th hi n trong thuy t nghi p báo

Nghi p, theo quan ni m c a Ph t giáo, là hành vi hay hành ng cótác ý Theo ó, t t c nh ng hành ng có tác ý, dù bi u hi n b ng thân,

kh u, hay ý, u t o Nghi p T t c nh ng hành ng có tác ý, thi n hay

b t thi n, u t o Nghi p Nh ng hành ng không có ch tâm (khôngtác ý, vô ý), m c d u ã bi u hi n b ng l i nói hay vi c làm, u không

t o Nghi p

* Ngu n g c c a Nghi p

Theo Ph t giáo, s d chúng ta có nh ng hành ng (thân, kh u, ý) t oNghi p là do vô minh và tham d c gây ra Vô minh là i m kh i u c a

th p nh nhân duyên - nguyên nhân gây au kh c a con ng i Vô minh

c hi u là l p mây mù bao ph , che l p m i s hi u bi t c a con ng i,làm cho con ng i không nh n th c c th c t ng c a s v t, hi n

t ng (v n pháp) hay không th u hi u chân t ng c a chính mình c

Ph t có nói: Vô minh là l p o ki n m t mù dày c trong y chúng sinhquay qu n quanh l n

* Phân lo i Nghi p

Thông th ng, Nghi p c t o tác trên c s c a thân, kh u và ý

T t nhiên, c ba nghi p trên u xu t phát t ý hay còn g i là tâm Nh

th , khi xét n Nghi p c a m t con ng i là xét n thân Nghi p, kh u

Nghi p và ý Nghi p Ngoài ba Nghi p này, không còn m t cái Nghi pnào khác.

Tuy nhiên, tùy vào tiêu chí khác nhau mà nghi p có nh ng tên g ikhác nhau

1 C n c vào tính ch t và c nh gi i thì có: Thi n Nghi p và Ác Nghi p

2 C n c theo ti n trình (t nhân n qu ) c a nghi p thì có hai lo inghi p c b n: nh nghi p và B t nh nghi p

3 Theo ph ng di n tác ng: Sinh nghi p; Trì nghi p; Ch ngnghi p và o n nghi p

4 Theo n ng l c (m c ): T p quán nghi p; C c tr ng nghi p; C n

t nghi p; Tích l y nghi p

5 Theo th i gian tr qu : Hi n báo nghi p; Sinh báo nghi p; Vô h n

nh nghi p và Vô hi u nghi p

2.2.2 Nhân sinh quan Ph t giáo th hi n trong thuy t nhân qu

Nhân có th c hi u là n ng l c phát ng, là cái h t, còn qu c

hi u là s hình thành c a n ng l c phát ng y, là cái qu do h t y sinh

ra Nhân và qu không t n t i c l p v i nhau mà có liên quan m t thi t

v i nhau, an l y nhau, nh h ng, t ng ph n và th a ti p nhau M t qu

c hình thành có th do nhi u nhân t o ra M t nhân c ng có th chonhi u qu khác nhau B n thân nhân, qu c ng ch mang tính t ng i.Nhân không th sinh ra qu n u thi u Duyên Duyên là y u t tác ng

gi a nhân và qu Duyên c ng c hi u là i u ki n, hoàn c nh, môi

tr ng ( i u ki n x u c g i là ngh ch duyên, còn i u ki n t t c

g i là thu n duyên)

Theo quan ni m c a Ph t giáo, t t c m i s trên th gian này u donhân duyên h p thành T t nhiên, s ràng bu c c a nhân và duyên y không

ph i là ng u nhiên, mà nó hàm ch a nhân qu hay nghi p trong ó

C ng gi ng khái ni m nhân, qu , duyên c ng mang tính t ng i.Ngh a là, trong m i quan h này, nó có th c hi u là duyên, nh ng

c ng v n là nó, khi xem xét m i quan h khác thì l i tr thành nhân ho c

qu c a m t cái gì ó

Ti u k t ch ng 2

Trên c s nh ng i u ki n kinh t , chính tr xã h i c ng nh k th a

nh ng t t ng c a các tr ng phái tri t h c tr c ó, Ph t giáo ã hìnhthành nên n i dung nhân sinh quan riêng có c a mình Trong nh ng v n thu c nhân sinh quan y thì quan ni m v nghi p báo, nhân qu và luân

c nh c c c và kh n n

V i hoàn c nh xã h i y r i lo n nh v y, tinh th n tam giáo d ng

nh l i có c h i phát tri n Ph t giáo không ch ti p t c kh ng nh vtrí quan tr ng t ng l p bình dân mà còn c m r ng t ng l p nho s

Thái c Nho m Thích , d Ph t t i Nho là khá ph bi n trong t ng

l p nho s c ng nh quan l i phong ki n th i k này