Giáo dục là nền tảng của xã hội, là cơ sở tiền đề để quyết định sự phồn vinh của đất nước.Giáo dục (GD) cung cấp những hiểu biết về kho tàng tri thức của nhân loại cho biết bao thế hệ, giúp cho các em những hiểu biết cơ bản cần thiết về khoa học và cuộc sống. Mặt khác giáo dục còn góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách tốt đẹp cho học sinh(HS), đặc biệt là Giáo dục Tiểu học, đây là bậc học mang tính chất nền móng để các em học tiếp các bậc học cao hơn.
Trang 1Năm học: 2014- 2015
PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO QUẬN 10 TRƯỜNG TIỂU TRẦN QUANG CƠ
********************
TỰ GIÁC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh
Trang 2I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Giáo dục là nền tảng của xã hội, là cơ sở tiền đề để quyết định sự phồn vinh của đất nước.Giáo dục (GD) cung cấp những hiểu biết về kho tàng tri thức của nhân loại cho biết bao thế hệ, giúp cho các em những hiểu biết cơ bản cần thiết về khoa học và cuộc sống Mặt khác giáo dục còn góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách tốt đẹp cho học sinh(HS), đặc biệt là Giáo dục Tiểu học, đây là bậc học mang tính chất nền móng để các em học tiếp các bậc học cao hơn
Vậy để GD có hiệu quả và đạt chất lượng cao, trong quá trình giảng dạy chúng ta cần biết lựa chọn phương pháp dạy tối ưu nhất, phù hợp với phương pháp đổi mới, phù hợp với mục tiêu và nội dung của bài học Song để đi đến thành công GD đòi hỏi mọi người phải biết và không ngừng nổ lực phấn đấu, sáng tạo, đổi mới phương pháp dạy học, đầu tư thích đáng vào công việc của mình Đây là một công việc vừa mang tính GD vừa mang tính nghệ thuật Do đó Đảng và Nhà nước ta đã ghi rõ ở Nghị quyết TW II là “Nâng cao chất lượng toàn diện ở Tiểu học” Bộ GD đã đề ra yêu cầu của việc dạy học hiện đại là tăng cường hoạt động tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh Đổi mới về phương pháp dạy học ở tất cả các môn học thông qua việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5 Đó là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng
GD của nhà trường tiểu học ở trong tình hình hiện nay A.KO Men Xi đã viết
“GD có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách hãy tìm ra phương pháp cho gíáo viên dạy ít hơn, học sinh hiểu nhiều hơn”.
Và đặc biệt hơn là ở năm học này ngành Giáo dục ta phải thực hiện việc dạy và học theo Thông Tư 30, HS được nhận xét những lời phê cụ thể để học sinh chấn chỉnh và phát huy những cái được và những gì chưa được mà không bị điểm số bị áp lực
Vậy việc dạy học phát huy tính tích cực, tự giác học tập của học sinh là rất cần thiết trong trong giai đoạn giáo dục hiện nay
II.PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Trang 3Trong năm học này, tôi đã làm công tác giảng dạy và tiến hành nghiên cứu
38 em học sinh các lớp : 2/2 ; trường Tiểu học Trần Quang Cơ , bên cạnh đó tôi còn học hỏi kinh nghiệm của một số anh chị em đồng nghiệp
- Cụ thể tình hình các lớp như sau:
+ Lớp 2/2,Tổng số học sinh: 38 em Trong đó: 22 nữ; 16 nam
- Phần lớn các em có hoàn cảnh gia đình tương đối ổn định, bố mẹ rất quan
tâm đến việc học hành của con cái, đồ dùng học tập và sách vở đầy đủ
- Đa số các em có ý thức và tinh thần học tập rất tốt, chăm chỉ và ham học hỏi
III.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Với nhu cầu của một xã hội hoá GD đòi hỏi ngành GD phải đổi mới phương pháp dạy học để tạo ra những thế hệ con người nhận thức sâu sắc, biết
tự giác chủ động sáng tạo trong công việc Nhìn lại việc học của con em ở lớp mình , tôi thấy nhận thức của các em còn nhiều hạn chế, ý thức tự học, tự rèn luyện rất ít, điều kiện học tập có rất nhiều thuận lợi
Các em chưa xác định được tầm quan trọng của việc học nên không ham học Là một người đứng trong ngành nghề dạy học tôi luôn bâng khuâng là làm thế nào để phát huy tính tích cực , chủ động, tự giác của học sinh trong học tập Đây là một vấn đề nóng bỏng cần phải thực hiện nhanh và đúng cách để những thế hệ do chúng ta đào tạo là những người làm chủ tương lai, đất nước, biết xây dựng quê hương và đưa trình độ hiểu biết của toàn dân đi lên sánh được với các nước phát triển trên thế giới Qua đổi mới các phương pháp dạy học sẽ giúp các
em học sinh mạnh dạn, tự tin hơn trước đám đông, biết cách tự đánh giá việc học của mình cũng như biết đánh giá kết quả học tập của các bạn khác Từ đó các em có tính chủ động hơn trong học tập và biết phấn đấu thi đua nhau để việc học có kết quả cao hơn
Trang 4IV.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
1.Phương pháp quan sát:
Đây là phương pháp giúp ta quan sát thái độ, hành vi của học sinh, phát hiện ra những hành vi, cử chỉ của học sinh trong học tập, sinh hoạt Để phát huy tính tích cực, tự giác của học sinh
2.phương pháp thực nghiệm:
Khi tiến hành nghiên cứu tạo ra một số tình huống, những hoàn cảnh, những điều kiện rất gần gũi của cuộc sống để đưa đối tượng vào vấn đề, từ đó nghiên cứu thu lại được những tư liệu cần thiết Đây là một phương pháp hết sức quan trọng và rất cần thiết trong nghiên cứu khoa học
3.Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:
Qua phương pháp này làm cho người giáo viên thấy được những thiếu
sót và những chỗ hổng của học sinh để có phương pháp làm cho hoạt động của
mình đạt chất lượng cao
4.Phương pháp tổng hợp kinh nghiệm:
Nhờ phương pháp này mà người nghiên cứu có thể tổng hợp, đúc rút kinh nghiệm của giáo viên chỉ đạo về việc phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập của học sinh qua các mặt hoạt động học tập, lao động, sinh hoạt tập thể và hoạt động ngoại khoá, từ đó rút ra bài học và nêu được những biện pháp khắc phục và đề xuất
5.Phương pháp đàm thoại:
Với học sinh tiểu học, phương pháp đàm thoại trò chuyện là một hình thức tốt nhất để giáo viên có thể gần gũi các em, đồng thời thăm hỏi trò chuyện với một số phụ huynh học sinh.Qua đó chúng ta có thể biết tâm sự, tình cảm, nguyện vọng của các em về việc học ở lớp cũng như việc học ở nhà của các em như thế nào? Để từ đó, giáo viên có phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thích hợp nhằm làm cho người dạy đạt kết quả tốt nhất
6.Phương pháp Bàn tay nặn bột :
Phương pháp “ Bàn tay nặn bột ” được áp dụng chủ yếu vào môn TNXH ,
ở phương pháp này học sinh học tập rất tích cực, được giáo viên đưa ra một tình
Trang 5huống học tập nào đó cụ thể, học sinh tự tìm hiểu qua sách báo hay vốn hiểu biết của mình để tự trả lời nội dung câu hỏi giáo viên đưa ra , sau đó học sinh tự trao đổi kết quả mà mình tự nghiên cứu hay suy nghĩ ra, bên cạnh đó các em có thể chất vấn những vấn đề mà bạn trình bày Giáo viên chỉ là người tổ chức, giúp
đỡ các em thông qua các hoạt động , chốt lại ý chính của bài Phương pháp này giúp học sinh hiểu bài thấu đáo hơn là các em chỉ ngồi thụ động và được nghe giảng Vì khi các em tự tìm tòi thì các em sẽ nhớ kiến thức bài học sâu sắc hơn
về những điều trong thực tế
Ngoài các phương pháp trên tôi còn sử dụng một số phương pháp khác nữa trong quá trình nghiên cứu
V.NỘI DUNG:
1.Tình trạng của vấn đề đặt ra và sự cần thiết để tiến hành thực hiện đề
a.Tình trạng chung: Hiện nay trình độ dân trí của nước ta nói chung và
dân trí ở các vùng nông thôn và miền núi nói riêng đang còn rất thấp so với các nước phát triển và đang phát triển trên thế giới.Vậy làm thế nào để giải quyết vấn đề đó? Để nâng cao trình độ nhận thức của người dân thì những người đứng trong ngành giáo dục phải có trách nhiệm khá nặng nề, mà muốn giải quyết được vấn đề thì đòi hỏi phải đổi mới chương trình SGK, đổi mới PPDH cũng như hình thức tổ chức dạy học để phù hợp với đối tượng, phù hợp với sự phát triển của xã hội
b.Tình hình địa phương: Phường 4 quận 10 là một phường có các điều
kiện khá thuận tiện so với một số phường khác trong quận Song trình độ dân trí
ở đây còn thấp, điều kiện kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, sự quan tâm đến việc học tập của con em trên địa bàn của một số gia đình còn nhiều hạn chế
2.Tính thuyết phục của đề tài:
Trong tình hình hiện nay, việc dạy học lấy học sinh làm trung tâm nó đòi hỏi ở học sinh một yêu cầu cao là học sinh phải độc lập, tự giác,sáng tạo trong học tập Qúa trình dạy học này gồm hai mặt quan hệ hữu cơ với nhau: Hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh Người giáo viên là chủ thể của hoạt động dạy với hai chức năng tiếp thu và tự chỉ đạo, tự tổ chức Điều
Trang 6cần chú ý trong học tập là phải hoạt động một cách tích cực chủ động có nhận thức sâu sắc Bằng hoạt động học tập học sinh tự hình thành và phát triển nhân cách của mình không ai có thể làm thay được
Như vậy, dạy học phải xây dựng trên nhu cầu hứng thú, thói quen, năng lực của học sinh ở các trình độ khác nhau nhằm làm cho học sinh lĩnh hội được những kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, thái độ giá trị cần thiết, phát huy được đầy đủ năng lực của các em.Vai trò của giáo viên là truyền đạt tri thức, là người hướng dẫn, người cố vấn cho học sinh trong việc học tập Chỉ có sự phối hợp hữu cơ và
sự liên hệ qua lại chặt chẽ giữa những tác động bên ngoài của giáo viên, biểu lộ trong việc trình bày tài liệu chương trình và tổ chức công tác học tập của học sinh với sự căng thẳng trí tuệ “bên trong” của các em mới tạo được cơ sở của sự học tập có hiệu quả Tính tích cực nhận thức của bản thân các em càng cao thì
sự cân bằng năng lượng sinh hoá cơ sở tư duy sẽ càng phong phú và những kiến thức được lĩnh hội càng sâu sắc, đầy đủ hơn và vững chắc hơn
3.Các giải pháp:
Để kích thích tính tự giác, tích cực, độc lập của học sinh và tạo hứng thú học tập cho học sinh thì đòi hỏi ở người giáo viên rất nhiều điều.Trước hết đòi hỏi người giáo viên phải có tay nghề vững vàng, phải biết yêu nghề, mến trẻ tức
là phải có năng lực sư phạm
Vậy thế nào được gọi là năng lực sư phạm? Năng lực sư phạm là những đặc điểm tâm lí mà nó giúp cho giáo viên hoạt động có hiệu quả, năng lực sư phạm gồm:
*Năng lực khoa học
*Năng lực hiểu học sinh
*Năng lực ngôn ngữ
*Năng lực tổ chức
*Năng lực phân phối chú ý
*Năng lực trình bày bài giảng
*Óc tưởng tượng sư phạm
Trang 7Ngoài ra GV muốn phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập của học sinh thì cần phải biết lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức thích hợp Hiện nay,
để tiến kịp với thời đại thì cần thay đổi một số phương pháp để phát huy tính tích cực của học sinh để phù hợp với từng nội dung môn học, từng đối tượng và trong quá trình dạy học tôi đã sử dụng linh hoạt các phương pháp sau để phát huy tính tích cực, tự giác,độc lập của học sinh trong học tập,cụ thể là:
1.Phương pháp thuyết minh 9.Phương pháp trò chơi học tập
2.Phương pháp đàm thoại 11.Phương pháp quan sát
3.Phương pháp thảo luận 12.Phương pháp giải quyết vấn đề
4.Phương pháp hỏi đáp 13.Phương pháp khảo sát điều tra
5.Phương pháp tìm tòi 14.Phương pháp thực hành luyện tập
6.Phương pháp kể chuyện
7.Phương pháp động não
8.Phương pháp đóng vai
Việc đổi mới PPDH tất yếu phải đổi mới hình thức tổ chức dạy học để tạo một sự tương ứng cần thiết Sự đa dạng của phương pháp dạy học trong sự phối hợp của chúng, đòi hỏi phải có một số hình thức tổ chức dạy học thích hợp Mỗi hình thức tổ chức dạy học đều có tác dụng tích cực phát triển học sinh một khía cạnh nào đó Vì vậy, chúng ta cần phải biết kết hợp nhiều hình thức tổ chức để phát huy thế mạnh của mỗi hình thức tổ chức dạy học Phương pháp dạy học mới, đòi hỏi phải có hình thức tổ chức dạy học tạo cơ hội cho học sinh suy nghĩ lam việc, trao đổi thảo luận với nhau nhiều hơn, cụ thể là sử dụng các hình thức dạy học sau:
*Dạy học cá nhân: Là chú ý phát triển năng lực riêng của từng học
sinh Đồng thời rèn cho các em có thói quen tự học, tự làm việc, hình thức dạy học cá nhân rất đa dạng, có thể làm việc với phiếu học tập, ngoài ra còn có một
số hình thức khác như: Làm bài tập trong sách, làm các trò chơi, tiến hành các thí nghiệm, sự thể hiện tài năng, các hoạt động độc lập như: Sưu tầm tranh ảnh, thu tập tài liệu, khảo sát thực tế nơi mình ở
Trang 8*Dạy học theo nhóm: Tác dụng của việc dạy học theo nhóm là đề cao vai
trò tự hợp tác trách nhiệm cá nhân với tập thể Đồng thời dạy học theo nhóm rèn luyện cho học sinh những kĩ năng: Biết lắng nghe lựa chọn, tiếp nhận ý kiến của người khác để bổ sung vào sự hiểu biết của mình, đồng thời học sinh biết trình bày ý kiến của mình cho bạn nghe và học được công tác tổ chức, điều khiển Dạy học theo nhóm có nhiều hình thức khác nhau:
- Thảo luận về một vấn đề học tập
- Tìm hiểu, điều tra về một vấn đề thực tế, hay trao đổi chung quanh một đề tài
- Ôn tập tổng kết sau một bài hay một chương
- Thực hiện một bài tập hay một nhiệm vụ học tập
- Tiến hành một thí nghiệm hay một trò chơi học tập
Học sinh thảo luận nhóm sôi nổi
* Dạy học theo lớp: Là một hình thức dạy học cơ bản, khá phổ biến trong
dạy học lấy GV làm trung tâm.Trong dạy học lấy HS làm trung tâm, để xuất hiện nhiều hình thức dạy học phù hợp với các PPDH đề cao vai trò hoạt động nhận thức của học sinh Dạy học theo lớp tuy có nhiều tác dụng tích cực, nhưng không diễn ra suốt buổi học mà chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn, vào những lúc thích hợp của tiết học như vào đầu, giữa và cuối tiết học
* Dạy học ngoài trời: Có nhiều nội dung gần gũi, gắn với môi trường tự
nhiên và xã hội xung quanh Những bài học đó nếu có điều kiện nên tổ chức cho học sinh học ngoài trời những địa điểm thích hợp như vườn trường, sân trường
Trang 9hoặc những địa diểm gần trường Vì việc học ngoài trời giúp học sinh có biểu tượng rõ nét, cụ thể về sự vật, hiện tượng nên nắm bài tốt hơn vì mắt thấy, tai nghe Đồng thời rèn luyện kĩ năng quan sát, phát triển tư duy cụ thể Mặt khác bồi dưỡng tình cảm đối với thiên nhiên, thói quen hợp tác, học hỏi lẫn nhau
Các em thực hành trồng cây
* Tham quan: Tham quan là một hình thức để học sinh được học ngoài hiện
trường, thực tế như tham quan các xí nghiệp, đồng ruộng, khu chăn nuôi, nhà bảo tàng, khu di tích lịch sử, văn hoá hoặc rừng, sông ,hồ, thác nước
Tham quan có tác dụng nhiều mặt đối với sự phát triển của học sinh Học sinh có điều kiện trực tiếp trong thực tế với các nội dung đã được học trong lớp nên lĩnh hội kiến thức dễ hơn, chắc hơn, nhớ kĩ hơn Liên hệ thực tế với bài học
HS phát triển kĩ năng quan sát, so sánh, óc tò mò, trí tưởng tượng, bồi dưỡng hứng thú học tập, tăng cường sự hiểu biết
Trang 10Các em tham quan học tập ngoại khóa
* Trò chơi học tập: Đây là một loại hoạt động không thể thiếu được trong
mọi lứa tuổi Trò chơi giúp các em phát triển.Vì vậy tổ chức trò chơi chú ý những đặc tính: Vui- Khoẻ- An toàn- Có ích; trong đó bao gồm cả giải trí, thư giản được xem là một yếu tố cơ bản của trò chơi
Trò chơi học tập là một hình thức tổ chức dạy học hấp dẫn học sinh, có hai đặc điểm cơ bản sau:
+ Mục tiêu và nội dung trò chơi phục vụ cho kiến thức và kĩ năng trọng tâm của bài học, đó là nội dung chính của bài học
+ Mang đầy đủ tính chất của một trò chơi: Có luật chơi, cách chơi, gây hứng thú và sự thi đua giữa học sinh các nhóm
Các em sắm vai theo câu chuyện
Tóm lại: Đổi mới PPDH cũng như đổi mới hình thức tổ chức dạy học, mục
đích chính là nhằm vào đối tượng học sinh, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác của học sinh trong học tập, tập trung vào các vấn đề sau:
Trang 11- Dạy học hướng tập trung vào học sinh: Phương pháp này làm cho học sinh chủ động, tích cực , sáng tạo và linh hoạt trong học tập
- Dạy học nêu vấn đề: Là sự tổ chức quá trình dạy học bao gồm việc tạo ra tình huống có vấn đề trong giờ học, kích thích ở học sinh nhu cầu giải quyết vấn
đề nảy sinh, lôi cuốn các em vào hoạt động nhận thức tự lực nhằm nắm vững kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo mới, phát triển tính tích cực trí tuệ và hình thành cho các em năng lực tự mình thông hiểu và lĩnh hội thông tin khoa học mới
- Tăng cường tính tích cực, tư duy của học sinh khi giáo viên trình bày kiến thức bằng lời; phương pháp này sẽ củng cố hứng thú học tập của học sinh, nâng cao tính ham hiểu biết và tò mò trong quá trình thông hiểu các vấn đề nghiên cứu
- Lời nói sinh động của giáo viên kết hợp với tính trực quan có hiệu quả to lớn trong việc dạy học.Việc dạy học trực quan không những làm cho quá trình học tập thêm sinh động mà nó còn góp phần rèn luyện tư duy phân tích, tập cho các em nhìn thấy bản chất của các đối tượng ẩn sau các hình thức và những biểu hiện bề ngoài, kích thích ham hiểu biết của học sinh
- Cải tiến công tác tự học Công tác tự học giữ vai trò lớn lao trong việc nâng cao tính tích cực hoạt động trí tuệ của học sinh khi thông hiểu và tiếp thu kiến thức mới, không phải vô cớ mà trong giáo dục học coi trọng sự nghiên cứu của cơ sở lí luận DH của việc tổ chức công tác tự học của học sinh
- Ngoài 4 nội dung trên, thái độ ngôn ngữ truyền đạt, tình cảm quan hệ giữa
GV và HS cũng giữ vai trò hết sức quan trọng Do đó đòi hỏi người GV phải là người mẫu mực, là tấm gương, là thần tượng của các em
4 Cách giải quyết có hiệu quả:
a Đối với việc học ở nhà:
- Cho học sinh lập thời gian biểu học ở nhà, ghi rõ từng công việc cụ thể gắn liền với thời gian cụ thể
- Tổ chức họp phụ huynh từng kì để trao đổi vấn đề học tập của các em cho phụ huynh biết rõ đồng thời thông qua hội cha mẹ học sinh, kết hợp với cha mẹ học sinh để thăm dò quản lí việc học tập của các em