đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện hải hậu, tỉnh nam định

Theo Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 4 tháng 6 năm 2010 về Phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới đã đưa ra mục tiêu về xây dựng nông thôn mới như sau: “Xây dựn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

- -

TRỊNH VĂN TRƯỜNG

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THỰC HIỆN QUY HOẠCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HẢI HẬU, TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

HÀ NỘI, NĂM 2016

ƠBỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

- -

TRỊNH VĂN TRƯỜNG

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THỰC HIỆN QUY HOẠCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HẢI HẬU, TỈNH NAM ĐỊNH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

MÃ SỐ : 60.85.01.03

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS TS NGUYỄN THỊ VÒNG

HÀ NỘI, NĂM 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu của tôi trong luận văn này

là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi cũng cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ

rõ nguồn gốc và mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn

Tác giả luận văn

Trịnh Văn Trường

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và nghiên cứu đề tài, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình và những lời chỉ bảo chân tình của các thầy cô giáo trường Học viện Nông nghiệp Việt Nam, từ các đơn vị và cá nhân cả trong và ngoài ngành nông nghiệp Tôi xin ghi nhận và bày tỏ lòng biết

ơn tới những tập thể, cá nhân đã dành cho tôi sự giúp đỡ quý báu đó

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng sự giúp đỡ nhiệt tình của Cô giáo – PGS.TS Nguyễn Thị Vòng là người trực tiếp hướng dẫn

và giúp đỡ tôi về mọi mặt để hoàn thành đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy,

cô trong Khoa Quản lý đất đai

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của UBND huyện Hải Hậu, phòng Tài nguyên & Môi trường, phòng Nông nghiệp & Phát triển nông thôn, Chi cục Thống kê huyện Hải Hậu và Uỷ ban nhân dân các xã đã tạo điều kiện về thời gian và cung cấp số liệu cho đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp đã giúp đỡ trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này

Tác giả luận văn

Trịnh Văn Trường

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt v

Danh mục bảng vi

Danh mục hình vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích của đề tài 2

3 Yêu cầu của đề tài 2

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới 3

1.1.1 Các khái niệm có liên quan đến xây dựng nông thôn mới 3

1.1.2 Đặc trưng của nông thôn mới 7

1.1.3 Chức năng của nông thôn mới 8

1.1.4 Các nguyên tắc xây dựng nông thôn mới 9

1.1.5 Các nội dung xây dựng nông thôn mới 10

1.1.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình xây dựng nông thôn mới 13

1.2 Cơ sở thực tiễn về xây dựng nông thôn mới 14

1.2.1 Thực trạng về xây dựng nông thôn mới ở một số quốc gia trên thế giới14 1.2.2 Thực trạng xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam 18

1.2.3 Thực trạng xây dựng nông thôn mới tỉnh Nam Định 29

Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

2.1 Đối tượng nghiên cứu 35

2.2 Phạm vi nghiên cứu 35

2.3 Nội dung nghiên cứu 35

2.3.1 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Hải Hậu 35

2.3.2 Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Hải Hậu - tỉnh Nam Định 35

2.3.3 Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Hải

Đường và Hải Cường, huyện Hải Hậu 35

2.3.4 Đề xuất giải pháp thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện 36

2.4 Phương pháp nghiên cứu 36

2.4.1 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu, tài liệu 36

2.4.2 Phương pháp chọn xã điều tra 36

2.4.3 Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu 37

Chương 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 38

3.1 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Hải Hậu 38

3.1.1 Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và cảnh quan môi trường 38

3.1.2 Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế - xã hội 43

3.2 Tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới huyện Hải Hậu 49

3.2.1 Đánh giá thực trạng thực hiện bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới 49

3.2.2 Tình hình quy hoạch xây dựng nông thôn mới 53

3.3 Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới 56

3.3.1 Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Hải Đường, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định 56

3.3.2 Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Hải Cường, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định 67

3.4 Đề xuất giải pháp thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định 77

3.4.1 Về thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia 77

3.4.2 Về thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới cấp xã 78

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 80

Kết luận 80

Kiến nghị 81

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

PHỤ LỤC 84

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

CNH-HĐH : Công nghiệp hóa – hiện đại hóa

QCXDVN : Quy chuẩn xây dựng Việt Nam

SU : Phong trào Làng mới của Hàn Quốc (Saemaul Undong)

TCXDVN : Tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Cơ cấu GTSX giai đoạn 2005 – 2010 và 2011 - 2014 44

Bảng 3.2 Nguồn vốn huy động xây dựng nông thôn mới huyện Hải Hậu 55

Bảng 3.3 Quy hoạch sử dụng đất xã Hải Đường đến năm 2014 56

Bảng 3.4 Quy hoạch hệ thống hạ tầng xã hội xã Hải Đường đến năm 2014 57

Bảng 3.5 Kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất đến năm 2014 xã Hải Đường60 Bảng 3.6 Kết quả thực hiện quy hoạch xây dựng hạ tầng xã hội xã Hải Đường 64 Bảng 3.7 Kết quả thực hiện quy hoạch xây dựng hạ tầng kỹ thuật và môi trường xã Hải Đường 65

Bảng 3.8 Quy hoạch sử dụng đất xã Hải Cường đến năm 2014 68

Bảng 3.9 Quy hoạch sản xuất nông nghiệp xã Hải Cường đến năm 2014 68

Bảng 3.10 Quy hoạch hệ thống hạ tầng xã hội xã Hải Cường đến năm 2014 69

Bảng 3.11 Kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng đất đến năm 2014 xã Hải Cường 72

Bảng 3.12 Kết quả thực hiện quy hoạch sản xuất nông nghiệp xã Hải Cường 73

Bảng 3.13 Kết quả thực hiện quy hoạch xây dựng hạ tầng xã hội xã Hải Cường75 Bảng 3.14 Kết quả thực hiện quy hoạch xây dựng hạ tầng kỹ thuật và môi trường xã Hải Cường 75

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Cơ cấu kinh tế của huyện Hải Hậu giai đoạn 2011 - 2014 43 Hình 3.2 Cơ cấu lao động theo nhóm ngành của huyện Hải Hậu năm 2014 48 Hình 3.3 Nguồn vốn huy động xây dựng nông thôn mới huyện Hải Hậu 55

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Kinh tế nông thôn có vai trò quan trọng đối với sự phát triển chung của mỗi quốc gia Đối với Việt Nam thì ngày càng quan trọng bởi vì nước ta là nước nông nghiệp, với hơn 70% dân số sống ở nông thôn, công việc lao động chính của họ là làm nông nghiệp Cuộc sống của người dân phụ thuộc vào mảnh ruộng

mà họ có được nhưng đến nay do quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa làm cho diện tích đất nông nghiệp giảm, dịch vụ trong nông thôn không phát triển kể

cả giáo dục, y tế Các nguồn lực về tài chính, hệ thống quản lý và các chính sách tài chính cho phát triển kinh tế nông thôn còn nghèo nàn chưa đáp ứng đủ yêu cầu phát triển kinh tế

Để khắc phục một cách cơ bản tình trạng trên, từ năm 2008 Đảng và Chính phủ ban hành Nghị quyết 26 - NQ/TW mà hội nghị Trung ương lần thứ 7 của Đảng khóa 10 về nông nghiệp - nông thôn - nông dân, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế Đến nay Đảng và Chính phủ

đã ban hành một số chính sách, chương trình nhằm phát triển nông thôn một cách toàn diện và bền vững Trong đó nổi bật là Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Chính phủ về việc ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới

và Quyết định 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Chính phủ về Phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020 Văn kiện này đánh dấu bước ngoặt soi sáng cho con đường phát triển nông thôn ở Việt Nam Chủ trương phát triển nông thôn mới của Đảng và Chính phủ phổ biến

đã mở ra một vận hội vô cùng quan trọng cho phát triển tam nông (nông nghiệp, nông dân và nông thôn) của Việt Nam Trước tình hình đó Ban bí thư Trung ương Đảng đã chỉ đạo cho các vùng kinh tế - văn hóa trên cả nước xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới, khởi xướng là 11 xã điểm Đến nay, mô hình nông thôn mới được nhân rộng trên cả nước nhằm phát triển kinh tế nông thôn bao gồm nhiều nội dung liên quan đến các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường khác nhau từ đó có thể nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của cư dân

Để thấy được xu hướng xây dựng nông thôn mới của Đảng trong thời kỳ hiện nay đồng thời thấy được thực trạng và đề ra những giải pháp nhằm thực hiện mục tiêu đưa huyện Hải Hậu sớm trở thành huyện nông thôn mới Tôi tiến hành

thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định”

2 Mục đích của đề tài

- Đánh giá thực trạng việc thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới

trên địa bàn huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định

- Đề xuất giải pháp thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới trên địa

bàn huyện

3 Yêu cầu của đề tài

- Nắm được thực trạng việc thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới

trên địa bàn huyện

- Số liệu điều tra phải đầy đủ, chính xác, khách quan, trung thực

- Giải pháp đưa ra phải phù hợp với thực trạng và định hướng của huyện

về xây dựng nông thôn mới

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới

1.1.1 Các khái niệm có liên quan đến xây dựng nông thôn mới

1.1.1.1 Khái niệm nông thôn và phát triển nông thôn

a Khái niệm nông thôn

Như chúng ta đã biết nông thôn có vai trò và vị trí quan trọng trong sự phát triển chung của mỗi quốc gia Đặc biệt đối với Việt Nam, một nước có nền sản xuất nông nghiệp làm nền tảng, sự đóng góp của nông thôn vào sự phát triển chung của quốc dân càng to lớn

Khái niệm nông thôn thường đồng nghĩa với làng xóm, thôn bản… Trong tâm thức người Việt, đó là một môi trường kinh tế sản xuất với nghề trồng lúa nước cổ truyền, không gian sinh tồn, không gian xã hội và cảnh quan văn hóa xây đắp nên nền tảng tinh thần, tạo thành lối sống, cốt cách và bản lĩnh người Việt Nông thôn được xác định là tổng hợp của các làng, nói cách khác, Làng Việt là đơn vị cơ bản của nông thôn Việt Nam Làng xã đã từng đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của đất nước, là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, nuôi dưỡng nguyên khí của dân tộc trước các nguy cơ đồng hóa, nô dịch Nông thôn là địa bàn sản xuất và cung cấp lương thực thực phẩm cho tiêu dùng của cả xã hội đồng thời cũng là thị trường quan trọng để tiêu thụ sản phẩm của khu vực thành thị hiện đại Người nông dân ở nông thôn sản xuất lương thực, thực phẩm để nuôi sống họ và cung cấp cho nhân dân cả nước Sự gia tăng dân số là sức

ép to lớn đối với sản xuất nông nghiệp trong việc cung ứng đủ lương thực, thực phẩm cho toàn xã hội Vì vậy, sự phát triển bền vững nông thôn sẽ góp phần đáp ứng nhu cầu lương thực, thực phẩm tiêu dùng cho toàn xã hội

Hiện nay, trên thế giới vẫn chưa có định nghĩa chuẩn về nông thôn, còn có nhiều quan điểm khác nhau Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu tiếp cận thị trường, phát triển hàng hóa để xác định vùng nông thôn vì cho rằng nông thôn có trình độ sản xuất hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường so với đô

và đô thị hóa

Như vậy có thể thấy rằng, khái niệm về nông thôn chỉ mang tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới Khái niệm nông thôn bao gồm nhiều mặt có quan hệ chặt chẽ với nhau

Có thể hiểu: “Nông thôn là vùng khác với vùng đô thị là ở đó có một cộng đồng chủ yếu là nông dân làm nghề chính là nông nghiệp, có mật độ dân cư thấp hơn, có cơ cấu hạ tầng kém phát triển hơn, có mức độ phúc lợi xã hội thua kém hơn, có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hoá thấp hơn” (Vũ Thị Bình, 2006)

b Khái niệm phát triển nông thôn

Trước hết ta cần hiểu Phát triển là gì? Phát triển được coi như là sự chuyển biến của xã hội, là chuỗi những biến chuyển có mối quan hệ qua lại với nhau Phát triển theo khái niệm chung nhất là việc nâng cao hạnh phúc của người dân, bao hàm cả nâng cao các chuẩn mực sống, cải thiện điều kiện giáo dục, sức khỏe,…

Phát triển nông thôn là một phạm trù được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau Ở Việt Nam, thuật ngữ phát triển nông thôn được đề cập đến từ lâu và có sự thay đổi qua các thời kỳ nhận thức khác nhau

Một số quan điểm cho rằng, phát triển nông thôn là hoạt động nhằm nâng cao vị thế về kinh tế và xã hội cho người dân nông thôn thông qua việc sử dụng

có hiệu quả cao các nguồn lực của địa phương bao gồm nhân lực, vật lực và tài lực Phát triển nông thôn sẽ thành công khi chính người dân nông thôn tham gia

tích cực vào quá trình phát triển

Phát triển nông thôn là sự phát triển tổng hợp của tất cả các hoạt động có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố vật chất, kinh tế, công nghệ, văn hóa, xã hội, thể chế, môi trường Nó không tiến hành một cách độc lập

mà phải được đặt trong khuôn khổ của một chiến lược, chương trình phát triển quốc gia Sự phát triển của các vùng nông thôn sẽ đóng góp tích cực vào sự

nghiệp phát triển kinh tế nói riêng và sự phát triển chung của đất nước

Khái niệm phát triển nông thôn mang tính toàn diện và đa phương, bao gồm phát triển các hoạt động nông nghiệp và các hoạt động có tính chất liên kết phục vụ nông nghiệp, công nghiệp quy mô vừa và nhỏ, các ngành nghề truyền thống, cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, nguồn nhân lực nông thôn và xây dựng,

tăng cường các dịch vụ và phương tiện phục vụ cộng đồng nông thôn

1.1.1.2 Khái niệm nông thôn mới

Trước hết cần nhận thức về nội dung chức năng nông thôn mới XHCN Việt Nam Vậy nông thôn mới là gì?

Theo Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 4 tháng 6 năm 2010 về Phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới đã đưa ra mục tiêu về xây dựng nông thôn mới như sau: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp và dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”

1.1.1.3 Mối liên hệ giữa phát triển nông thôn và xây dựng nông thôn mới

a Vị trí và phạm vi của PTNT

Như được phân tích ở trên, PTNT bao gồm các hoạt động đa ngành nhằm mục tiêu cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của dân cư nông thôn Theo cách

đánh giá phục vụ các mục tiêu khác nhau, nội dung liên quan trong PTNT cũng thay đổi khác nhau tương ứng Tuy vậy nhìn chung, nội dung PTNT là rất rộng lớn, có thể bao gồm các hoạt động đa ngành, liên quan đến nhiều cấp độ khác nhau diễn ra chủ yếu tại khu vực nông thôn Như vậy tất cả các hoạt động nhằm đến mục tiêu cuối cùng, có tác động đến việc cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của bộ phận dân cư, của các cộng đồng nông thôn một cách bền vững, đều

có thể coi là hoạt động, nội dung của PTNT

b Vị trí và phạm vi của xây dựng NTM

Xây dựng nông thôn mới NTM có thể tạm coi là một bộ phận, hợp phần của tổng thể PTNT Nếu căn cứ vào diễn giải ngôn từ, nông thôn mới sẽ khác biệt với nông thôn hiện nay hoặc với nông thôn trước kia Sự khác biệt đó hàm ý

sự thay đổi theo hướng tích cực của vùng nông thôn Các thay đổi có thể về bộ mặt nông thôn thể hiện ra bên ngoài nói chung, nhưng cũng có thể là các thay đổi

về chất lượng, về tinh thần tạo ra động lực thúc đẩy PTNT tại vùng phạm vi địa

lý nhất định Nếu PTNT là vấn đề phát triển chung, có sự thống nhất tương đối

và có thể chia sẻ giữa các nước khác nhau trên thế giới, thì xây dựng NTM có tính chất đặc thù Không nhiều nước sử dụng và phát triển nội dung này thành

công trong PTNT

Nổi bật hơn cả có trường hợp phong trào Làng Mới của Hàn Quốc Khi đó người nông dân trong các làng quê được khơi dậy và khai sáng tinh thần để làm việc chăm chỉ trên cơ sở tính gắn kết cộng đồng, đoàn kết và kỷ luật cao, cộng đồng làng của họ có thể thực hiện được các công việc khó khăn Từ đó tạo ra sự thay đổi của bộ mặt làng quê, người nông dân đồng thời cải thiện đáng kể điều kiện đời sống vật chất và tinh thần Kết quả thu được từ phong trào Làng Mới được coi là có vai trò quan trọng, đóng góp đáng kể vào hiện đại hóa, phát triển khu vực nông thôn và phát triển đất nước Hàn Quốc Như vậy, yếu tố Mới vừa là thay đổi tích cực về chất - tinh thần người nông dân, vừa là thay đổi tích cực về hình thức - bộ mặt làng quê Trong đó, thay đổi về chất có vai trò quyết định Xây dựng NTM tập trung vào tổ chức thực hiện các nội dung PTNT tại cấp cơ sở Việc quản lý và thực hiện trên cơ sở cấp quản lý chính quyền tiếp xúc

trực tiếp với cộng đồng dân cư Nó có giới hạn về phạm vi địa lý với vùng diện tích tương đối nhỏ, tương ứng với phạm vi sinh sống của mỗi cộng đồng dân cư nông thôn Xây dựng NTM là một quá trình liên tục, lâu dài Các nội dung sẽ bao trùm tất cả các hoạt động PTNT tại cấp cơ sở Có nhiều bên với vai trò khác nhau

sẽ tham gia vào quá trình xây dựng NTM, đó là người dân, Nhà nước, các tổ

chức và cá nhân khác

c Vị trí và phạm vi của chương trình NTM

Xây dựng NTM là việc tập trung thực hiện các nội dung PTNT tại cấp cơ

sở Trong đó có sự tham gia của nhiều bên liên quan khác nhau Sự tham gia của Nhà nước có vai trò rất quan trọng để có thể thúc đẩy PTNT cấp cơ sở ở vùng nông thôn trên phạm vi cả nước, đưa đến một mặt bằng chung, nhất là có thể tạo

ra động lực cho sự phát triển mạnh mẽ về chất trong các giai đoạn tiếp theo

Nhà nước cần thiết kế và xây dựng một chương trình NTM nằm trong bối cảnh xây dựng NTM Chương trình NTM là một chương trình do Nhà nước chủ trì, thực hiện hỗ trợ một số lĩnh vực cụ thể về quản lý, kỹ thuật và nguồn lực trong việc xây dựng NTM Các lĩnh vực, cách thức hỗ trợ của Nhà nước trong chương trình NTM phải là thiết yếu, có hiệu quả, tạo ra tác động tích cực trong xây dựng NTM cấp cơ sở Nếu như xây dựng NTM là một quá trình lâu dài thì

chương trình NTM được thực hiện trong một khung thời gian nhất định

Như vậy, chương trình NTM do Nhà nước khởi xướng và thiết kế chương trình, trong đó có phần hỗ trợ quan trọng và phù hợp của Nhà nước nhắm đến việc xây dựng NTM Chương trình NTM thường có khung thời gian trong giai đoạn 5 - 10 năm đầu của quá trình xây dựng NTM

1.1.2 Đặc trưng của nông thôn mới

Đơn vị cơ bản của nông thôn mới là làng - xã Làng xã là một cộng đồng, trong đó công tác quản lý của nhà nước không can thiệp sâu vào đời sống nông thôn trên tinh thần tôn trọng tính tự quản của người dân thông qua hương ước lệ làng Quản lý nhà nước và tự quản của nông dân được kết hợp hài hòa các giá trị truyền thống làng xã được phát huy tối đa nhằm hình thành môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế nông thôn

Nông thôn mới đáp ứng yêu cầu của sản xuất hàng hóa, đô thị hóa Đó là quá trình chuẩn bị những điều kiện vật chất tinh thần giúp nông dân làm ăn sinh sống và trở nên thịnh vượng ngay trên mảnh đất mà họ gắn bó lâu đời

Nông thôn biết khai thác hợp lý và nuôi dưỡng nguồn lực Tăng trưởng kinh tế cao và bền vững, môi trường sinh thái được giữ gìn khai thác tốt tiềm năng sẵn có, khôi phục ngành nghề truyền thống Vận dụng công nghệ về quản

lý, sinh học, các hoạt động kinh tế đạt hiệu quả, cơ cấu kinh tế phát triển hài hòa Dân chủ nông thôn được mở rộng và đi vào thực chất Các chủ thể nông thôn tham gia tích cực trong quá trình ra quyết định về phát triển nông thôn, thông tin minh bạch thông suốt và hiệu quả giữa các tác nhân có liên quan, người nông dân thực sự được tự do và tự quyết định trên luống đất mà họ sở hữu, lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh làm giàu cho mình, cho quê hương đúng chủ chương, đường lối của Đảng và Nhà nước

Nông dân, nông thôn có văn hóa phát triển, trí tuệ nâng lên, sức lao động được giải phóng, người nông dân có cuộc sống ổn định, trình độ văn hóa, khoa học kỹ thuật và tay nghề cao, lối sống văn minh, hiện đại nhưng vẫn giữ được giá trị văn hóa bản sắc truyền thống dân tộc

1.1.3 Chức năng của nông thôn mới

1.1.3.1 Chức năng sản xuất nông nghiệp hiện đại

Sản xuất nông nghiệp cần với diện tích lớn, nhất là ngành trồng trọt Do

đó, nông nghiệp là nơi diễn ra phần lớn các hoạt động sản xuất nông nghiệp của các quốc gia “Có thể nói nông nghiệp là chức năng tự nhiên của nông thôn Chức năng cơ bản của nông thôn là sản xuất dồi dào các sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao Khác với nông thôn truyền thống sản xuất nông nghiệp của nông thôn mới bao gồm cơ cấu của các ngành nghề mới, các điều kiện sản xuất nông nghiệp hiện đại hóa, ứng dụng phổ biến khoa học kỹ thuật tiên tiến và xây dựng các tổ chức nông nghiệp hiện đại”

1.1.3.2 Chức năng giữ gìn văn hóa truyền thống

Trải qua lịch sử hàng ngàn năm, các làng xã ở nông thôn thường được hình thành dựa trên các cộng đồng cùng phong tục tập quán Người dân trong

xóm thường cư xử với nhau dựa trên quan hệ huyết thống và phong tục tập quán

“Cũng chính văn hóa quê hương đã sản sinh ra những sản phẩm văn hóa tinh thần qu ý báu như lòng kính lão, yêu trẻ, Các truyền thống văn hóa quý báu này đòi hỏi phải được giữ gìn và phát triển lâu dài qua các thế hệ

1.1.3.3 Chức năng sinh thái

Thuộc tính sản xuất nông nghiệp đã quyết định hệ thống sinh thái nông nghiệp mang chức năng phục vụ hệ thống sinh thái Đất canh tác, hệ thống thủy lợi, các khu rừng,… đều phát huy tác dụng điều hòa khí hậu, cải thiện đất đai

1.1.4 Các nguyên tắc xây dựng nông thôn mới

Để thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới Đảng và Nhà nước ta

đã đề ra bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới và được thực hiện dựa trên 6 nguyên tắc sau:

Thứ nhất, Các nội dung hoạt động của chương trình xây dựng nông thôn

mới phải được hướng tới mục tiêu thực hiện 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia

về nông thôn mới ban hành tại Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16 tháng 4 năm

2009 của Thủ tướng Chính phủ

Thứ hai, Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư địa phương là

chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn, chính sách, cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và hướng dẫn thực hiện Các hoạt động

cụ thể do chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định

và tổ chức thực hiện

Thứ ba, Kế thừa và lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, chương

trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai trên địa bàn nông thôn

Thứ tư, Thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới phải gắn với kế

hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, có quy hoạch và cơ chế đảm bảo thực hiện các quy hoạch xây dựng nông thôn mới đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt

Thứ năm, Công khai, minh bạch về quản lý, sử dụng các nguồn lực, tăng

cường phân cấp, trao quyền cho cấp xã quản lý và tổ chức thực hiện các công trình,

dự án của chương trình xây dựng nông thôn mới, phát huy vai trò làm chủ của người dân và cộng đồng, thực hiện dân chủ cơ sở trong quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát, đánh giá

Thứ sáu, Xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị

và toàn xã hội, cấp ủy Đảng, chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, đề án, kế hoạch và tổ chức thực hiện Mặt trận tổ quốc

và các tổ chức chính trị, xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng nông thôn mới

1.1.5 Các nội dung xây dựng nông thôn mới

Nội dung xây dựng nông thôn mới được thể hiện trong chương trình MTQG xây dựng NTM (Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/06/2010), gồm 11 nội dung sau:

Thứ nhất, Quy hoạch xây dựng nông thôn mới bao gồm:

- Quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho sự phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ

- Quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường, phát triển các khu dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư hiện có trong xã

Thứ hai, Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội với mục tiêu đạt yêu cầu tiêu

chí số 2; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9 trong bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới

- Hoàn thiện hệ thống đường giao thông đến trụ sở UBND xã và hệ thống đường giao thông trên địa bàn xã

- Hoàn thiện hệ thống các công trình đảm bảo cung cấp điện phục vụ sinh hoạt và sản xuất trên địa bàn xã

- Hoàn thiện hệ thống các công trình phục vụ việc chuẩn hóa về y tế trên địa bàn xã

- Hoàn thiện hệ thống các công trình phục vụ chuẩn hóa về giáo dục trên địa bàn xã

- Hoàn chỉnh trụ sở xã và các công trình phụ trợ

- Cải tạo, xây mới hệ thống thủy lợi trên địa bàn xã

Thứ ba, Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập nhằm

đạt tiêu chí số 10; 12 trong Bộ tiêu chí quốc gia NTM

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng phát triển sản xuất hang hóa, có hiệu quả kinh tế cao

- Tăng cường công tác khuyến nông; Đẩy nhanh nghiên cứu ứng dụng tiến

bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông – lâm – ngư nghiệp

- Cơ giới hóa nông nghiệp, giảm tổn thất sau thu hoạch trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp

- Bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống theo phương châm “mỗi làng một sản phẩm”, phát triển ngành nghề theo thế mạnh của địa phương

- Đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn, thúc đẩy đưa công nghiệp vào nông thôn, giải quyết việc làm và chuyển dịch nhanh cơ cấu lao động nông thôn

Thứ tư, Giảm nghèo và an sinh xã hội nhằm mục tiêu đạt tiêu chí số 11

của Bộ tiêu chí quốc gia về NTM

- Thực hiện có hiệu quả các chương trình giảm nghèo nhanh và bền vững cho 64 huyện có tỷ lệ hộ nghèo cao

- Tiếp tục triển khai chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo

Thứ năm, Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả

ở nông thôn nhằm mục tiêu đạt yêu cầu tiêu chí số 13 của Bộ tiêu chí quốc gia NTM

- Phát triển kinh tế hộ, trang trại, hợp tác xã

- Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nông thôn

- Xây dựng cơ chế, chính sách thúc đẩy liên kết kinh tế giữa các loại hình kinh tế ở nông thôn

Thứ sáu, Phát triển giáo dục – đào tạo ở nông thôn nhằm đạt yêu cầu tiêu

chí số 5 và 14 của bộ tiêu chí quốc gia về NTM Với nội dung tiếp tục thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia trong lĩnh vực về giáo dục – đào tạo, đáp ứng yêu cầu bộ tiêu chí quốc gia NTM

Thứ bảy, Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân nông thôn nhằm đạt

yêu cầu tiêu chí số 5 và 15 của Bộ tiêu chí quốc gia NTM Với nội dung tiếp tục thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia trong lĩnh vực y tế, đáp ứng yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về NTM

Thứ tám, Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông thôn

Thứ chín, Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nhằm đạt yêu cầu tiêu chí

số 17 trong Bộ tiêu chí quốc gia NTM

- Tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia về nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn;

- Xây dựng các công trình bảo vệ môi trường nông thôn trên địa bàn xã, thôn theo quy hoạch, gồm: xây dựng, cải tạo nâng cấp hệ thống tiêu thoát nước trong thôn, xóm; Xây dựng các điểm thu gom, xử lý rác thải ở các xã; Chỉnh trang, cải tạo nghĩa trang; Cải tạo, xây dựng các ao, hồ sinh thái trong khu dân

cư, phát triển cây xanh ở các công trình công cộng

Thứ mười, Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể

chính trị xã hội trên địa bàn

- Tổ chức đào tạo cán bộ đạt chuẩn theo quy định của Bộ Nội vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn mới;

- Ban hành chính sách khuyến khích, thu hút cán bộ trẻ đã được đào tạo,

đủ tiêu chuẩn về công tác ở các xã, đặc biệt là các vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn để nhanh chóng chuẩn hoá đội ngũ cán bộ ở các vùng này;

- Bổ sung chức năng, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của các tổ chức trong

hệ thống chính trị phù hợp với yêu cầu xây dựng nông thôn mới;

Thứ mười một, Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn nhằm mục tiêu

đạt yêu cầu tiêu chí số 19 của Bộ tiêu chí quốc gia về NTM

- Ban hành nội quy, quy ước làng xóm về trật tự, an ninh; phòng chống các tệ nạn xã hội và các hủ tục lạc hậu;

- Điều chỉnh và bổ sung chức năng, nhiệm vụ và chính sách tạo điều kiện cho lượng lực lượng an ninh xã, thôn, xóm hoàn thành nhiệm vụ đảm bảo an ninh, trật tự xã hội trên địa bàn theo yêu cầu xây dựng nông thôn mới

1.1.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình xây dựng nông thôn mới

Về kinh tế, nông thôn có nền sản xuất hàng hóa mở, hướng đến thị trường

và giao lưu, hội nhập Để đạt được điều đó kết cấu hạ tầng của nông thôn phải hiện đại, tạo điều kiện cho mở rộng sản xuất giao lưu buôn bán

- Thúc đẩy nông nghiệp, nông thôn phát triển nhanh, khuyến khích mọi người tham gia vào thị trường, hạn chế rủi ro cho nông dân, điều chỉnh, giảm bớt

sự phân hóa giàu nghèo, chênh lệch về mức sống giữa các vùng

- Hình thức sở hữu đa dạng, trong đó chú trọng xây dựng mới các hợp tác

xã theo mô hình kinh doanh đa ngành

- Sản xuất hàng hóa có chất lượng cao, mang nét độc đáo, đặc sắc của từng vùng, địa phương

Về chính trị, phát huy dân chủ với tinh thần thượng tôn pháp luật, gắn lệ

làng, hương ước với pháp luật để điều chỉnh hành vi con người, đảm bảo tính pháp lý, tôn trọng kỷ cương phép nước, phát huy tính tự chủ làng xã

Về văn hóa xã hội, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, giúp nhau

xóa đói giảm nghèo, vươn lên làm giàu chính đáng

Về con người, xây dựng hình mẫu người nông dân sản xuất hàng hóa khá

giả, giàu có; kết tinh các tư cách; công dân, thể nhân, dân của làng, người con của các dòng họ gia đình

Về môi trường, xây dựng củng cố và bảo vệ môi trường, du lịch sinh thái

Bảo vệ rừng đầu nguồn, chống ô nhiễm nguồn nước, môi trường, không khí và các chất thải từ các khu công nghiệp để nông thôn phát triển bền vững

Các nội dung trên trong cấu trúc mô hình nông thôn mới có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, tổ chức điều hành quá trình hoạch định và thực thi chính sách, xây dựng đề án, cơ chế, tạo hành lang pháp lý,

hỗ trợ vốn, kỹ thuật, nguồn lực, tạo điều kiện động viên tinh thần Trên tinh thần

đó, các chính sách kinh tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho xây dựng và phát triển

mô hình nông thôn mới

1.2 Cơ sở thực tiễn về xây dựng nông thôn mới

1.2.1 Thực trạng về xây dựng nông thôn mới ở một số quốc gia trên thế giới

1.2.1.1 Hàn Quốc

Vào những năm 60 Hàn Quốc là nước chậm phát triển, nông nghiệp là hoạt động kinh tế chủ yếu với khoảng 2/3 dân số ở khu vực nông thôn Do vậy những chính sách mới mẻ về phát triển nông thôn ra đời nhằm khắc phục tình trạng về cuộc sống nghèo khổ của người dân nơi đây

Nhờ hiệu quả của phong trào Saemaul Undong mà Hàn Quốc từ một nước nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu trở thành một quốc gia giàu có, hiện đại bậc nhất châu Á

Phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc: Nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến khu vực kinh tế nông thôn khi thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ I (1962 – 1966) và thứ II (1966 – 1971) với chủ chương công nghiệp hóa hướng đến xuất khẩu, tháng 4 năm 1970, Chính phủ Hàn Quốc phát động phong trào Saemaul undong Mục tiêu của phong trào này là “nhằm biến đổi cộng đồng nông thôn cũ thành cộng đồng nông thôn mới: mọi người làm việc và hợp tác với nhau xây dựng cộng đồng mình ngày một đẹp hơn và giàu có hơn Cuối cùng là

để xây dựng một quốc gia ngày một giàu mạnh hơn”

Theo đó, Chính phủ vừa tăng cường đầu tư vào nông thôn vừa đặt mục tiêu thay đổi suy nghĩ ỷ lại, thụ động vốn tồn tại trong đại bộ phận dân cư nông thôn Điểm đặc biệt của phong trào NTM của Hàn Quốc là Nhà nước chỉ hỗ trợ một phần nguyên vật liệu còn nông dân mới chính là đối tượng ra quyết định và thực thi mọi việc Saemaul undong cũng rất chú trọng đến phát huy dân chủ trong xây dựng NTM với việc dân bầu ra một nam và một nữ lãnh đạo phong trào Ngoài ra, Tổng thống còn định kỳ mời 2 lãnh đạo ở cấp làng xã tham dự cuộc họp của Hội đồng Chính phủ để trực tiếp lắng nghe ý kiến từ các đại diện này Nhằm tăng thu nhập cho nông dân, Chính phủ Hàn Quốc áp dụng chính sách

miễn thuế xăng dầu, máy móc nông nghiệp, giá điện rẻ cho chế biến nông sản Ngân hàng Nông nghiệp cho doanh nghiệp vay vốn để đầu tư về nông thôn với lãi suất giảm 2% so với đầu tư vào ngành nghề khác… Năm 2005, Nhà nước ban hành đạo luật quy định mọi hoạt động của các bộ, ngành, chính quyền phải hướng về nông dân Nhờ hiệu quả của phong trào Saemaul Undong mà Hàn Quốc từ một nước nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu trở thành một quốc gia giàu

có, hiện đại bậc nhất châu Á

Ông Le Sang Mu, cố vấn đặc biệt của Chính phủ Hàn Quốc về nông, lâm, ngư nghiệp cho biết, Chính phủ hỗ trợ một phần đầu tư hạ tầng để nông thôn tự mình vươn lên, xốc lại tinh thần, đánh thức khát vọng tự tin Thắng lợi đó được Hàn Quốc tổng kết thành 6 bài học lớn đó là: Phát huy nội lực của nhân dân để xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn, phát triển sản xuất để tăng thu nhập, đào tạo cán bộ phục vụ phát triển nông thôn, phát huy dân chủ để phát triển nông thôn, phát triển kinh tế hợp tác từ phát triển cộng , phát triển và bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường bằng sức mạnh toàn dân

1.2.1.2 Trung Quốc

Tại Hội nghị toàn thể TW lần thứ 5 khóa 16 Ðảng cộng sản Trung Quốc năm 2005, lần đầu tiên Trung Quốc đưa ra quy hoạch "xây dựng nông thôn mới xã hội chủ nghĩa" Ðây là một kế hoạch xây dựng mới của sự nghiệp cải cách và phát triển nông thôn Trung Quốc và quy hoạch này đã được đưa vào kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội năm năm lần thứ 11 (2006 - 2010) Mục tiêu của quy hoạch này là: "Sản xuất phát triển, cuộc sống dư dật, làng quê văn minh, thôn xã sạch sẽ, quản lý dân chủ" Quy hoạch này bao gồm cả xây dựng văn minh tinh thần và vật chất, phát triển chính trị ở nông thôn Ðây là một mục tiêu vô cùng to lớn

Một số thay đổi mang tính chất đột phá trong chính sách đối với phát triển nông nghiệp và nông thôn ở Trung Quốc đã được thực hiện như sau:

Thứ nhất, nhanh chóng giảm thuế để thu hút đầu tư vào nông nghiệp Ở đây

Trung Quốc đã thực thi chính sách miễn, giảm thuế nông nghiệp cho các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp Hiện Trung Quốc có trên 10.000 doanh nghiệp hoạt động ở nông thôn chiếm 30% tổng số doanh nghiệp cả nước Thực tế hầu

hết là doanh nghiệp vừa và nhỏ (gần bằng 10 tỷ doanh nghiệp), các doanh nghiệp

có số vốn từ 200 tỷ trở lên chỉ chiếm 30% Cách này đã vực dậy tình trạng thua

lỗ của quá nhiều doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp và nông thôn

Thứ hai, bắt đầu từ năm 2009 trở đi Trung Quốc sẽ phát triển khu công

nghiệp công nghệ cao, là nơi hợp tác giữa nhà Khoa học - Nhà nước - Doanh nghiệp - Nhà nông trong đó doanh nghiệp đóng vai trò chủ đạo Với chính sách như vậy, Trung Quốc đã làm bùng nổ về phát triển nông nghiệp, nông thôn chuyên sâu theo cách “Nhất thôn, nhất phẩm” (Mỗi thôn có một sản phẩm) Đến nay, Trung Quốc đã có 154.842 doanh nghiệp kinh doanh nông nghiệp kéo theo sự phát triển của 90.980.000 hộ sản xuất trên 1.300.000.000 mẫu diện tích trồng cây các loại; 95.700.000 mẫu chăn nuôi thủy, hải sản Trước mắt lục địa Trung Quốc này

đã xây dựng 4.139 khu công nghiệp tiêu chuẩn hóa cấp tình và quốc gia

Thứ ba, bài học “Tam nông” trong xây dựng nông thôn mới ở Trung Quốc

với tiêu chí “hai mở, một điều chỉnh” đó là: mở cửa giá thu mua, mở cửa thị trường mua bán lương thực và một điều chỉnh là chuyển từ trợ cấp gián tiếp qua lưu thông thành trở thành trợ cấp trực tiếp cho nông dân trồng lương thực Để thực hiện được tiêu chí trên thì chính phủ Trung Quốc đã mạnh tay hỗ trợ tài chính tam nông với ba mục tiêu: “Nông nghiệp gia tăng sản xuất, nông nghiệp phát triển và nông dân tăng thu nhập” Định hướng hổ trợ tài chính cho Tam nông ở Trung Quốc hiện nay là: “Nông nghiệp hiện đại, nông thôn đô thị hóa, nông dân chuyên nghiệp hóa”

Hiện nay chính sách Tam nông ở Trung Quốc đã đạt hiệu quả khá tốt, năm

2009 thu nhập bình quân của dân cư nông thôn đạt 8.000 tệ/năm tăng 8,5% so với 2008 Năm 2009 Trung Quốc đã làm 300.000 km đường bộ nông thôn, hổ trợ

46 triệu người nghèo đảm bảo đời sống tối thiếu triển khai 320 huyện thực hiện thí điểm bảo hiểm dưỡng lão xã hội ở nông thôn Chính sách tam nông ở Trung Quốc cũng gắn với chủ trương hạn chế tới đa việc lấy đất nông nghiệp Vấn đề thu hồi đất nông nghiệp ở nước này được qui định rất chặc chẽ

Thứ tư, Trung Quốc thực hiện chính sách nông thôn mới là khuyến nông và

tăng quyền cho nông dân Nội dung cốt lõi của chính sách này là nông dân được

trao đổi, sang nhượng không hạn chế quyền sử dụng đất nông nghiệp mà họ đang được hưởng cho nông dân khác hoặc cho doanh nghiệp miễn là không chuyển đổi mục đích sử dụng Nông dân cũng sẽ được thế chấp, cầm cố quyền sử dụng đất để vay vốn ngân hàng hoặc góp vốn vào công ty nông nghiệp Việc nông dân được phép bán đất đã tạo điều kiện cho sự ra đời của các nông trại qui mô lớn với công nghệ canh tác

1.2.1.4 Thái Lan

Tại Thái Lan, thông qua mô hình OVOP, Chính phủ đã xây dựng dự án cấp quốc gia “mỗi xã một sản phẩm” (One Tambon one Product-OTOP) nhằm tạo ra sản phẩm mang tính đặc thù của địa phương có chất lượng độc đáo bán được trên toàn cầu Sản phẩm OTOP được phân loại theo 4 tiêu chí: có thể xuất khẩu với giá trị thương hiệu; sản xuất liên tục và nhất quán; tiêu chuẩn hóa; đặc biệt, mỗi sản phẩm đều có một câu chuyện riêng Các tiêu chí trên đã tạo thêm lợi thế cho du lịch Thái Lan vì du khách luôn muốn được tận mắt chứng kiến quá trình sản xuất sản phẩm, từ đó có thể hiểu biết thêm về tập quán, lối sống của người dân địa phương

Như vây, kinh nghiệm xây dựng NTM ở các quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan và Nhật Bản Dù đây là các quốc gia đi trước trong vấn đề

hiện đại hóa nhưng họ đều tương đối chú trọng vào công cuộc xây dựng NTM, đồng thời tích lũy được những kinh nghiệm phong phú Các cách làm này chủ yếu điều chỉnh mối quan hệ giữa thành thị và nông thôn, quan hệ giữa công nghiệp và nông nghiệp, đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hiện đại, cố gắng nâng cao thu nhập cho nông dân Nâng cao trình độ tổ chức cho người nông dân Thúc

đẩy đổi mới kỹ thuật bồi dưỡng nông dân theo mô hình mới

1.2.2 Thực trạng xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới là một trong những nội dung, nhiệm vụ quan trọng để triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn Đây là chương trình có nội dung toàn diện, tổng hợp của các chương trình mục tiêu, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, liên quan trực tiếp đến kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh, quốc phòng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống vật chất, tinh thần của hơn 70% dân số toàn quốc và được triển khai thực hiện trong thời gian dài Chương trình được triển khai sớm, nhanh chóng đi vào cuộc sống, trở thành phong trào của cả nước, được người dân và các địa phương hết sức quan tâm, ủng hộ và tích cực triển khai Các cấp ủy Đảng và chính quyền đã xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, vì lợi ích của đa số nhân dân, góp phần đảm bảo công bằng và ổn định chính trị, xã hội; đã có nghị quyết, chỉ thị, kế hoạch hành động và nỗ lực triển khai thực hiện Chương trình phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương

Tính đến năm 2014, Chương trình xây dựng nông thôn mới đang được triển khai diện rộng trên khắp cả nước, bước đầu đã thực hiện và đạt được những kết quả nhất định

1.2.2.1 Về tổ chức bộ máy triển khai chương trình

Đã hình thành bộ máy chỉ đạo và quản lý Chương trình đồng bộ ở các cấp

từ Trung ương tới cơ sở:

a Ở Trung ương:

- Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định thành lập BCĐ và Thường trực BCĐ Chương trình MTQG xây dựng NTM Trung ương do Phó Thủ tướng Chính

phủ là Trưởng Ban Thường trực BCĐ Trung ương đã có quyết định thành lập Văn phòng Điều phối Trung ương

- Nhiều Bộ, ngành, tổ chức chính trị - xã hội thành lập bộ phận thường trực để chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ được phân công Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã thành lập BCĐ chương trình của Bộ, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các đơn vị trực thuộc

b Ở các tỉnh, thành phố

Các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đều thành lập BCĐ chương trình do đồng chí Bí thư tỉnh/thành ủy hoặc Chủ tịch UBND tỉnh/thành phố trực tiếp làm trưởng Ban BCĐ các tỉnh, thành phố đều thành lập bộ phận giúp việc theo một trong 03 hình thức:

- Ban Xây dựng NTM tương đương cấp sở (05 tỉnh, thành phố);

- Văn phòng điều phối NTM tỉnh (54 tỉnh, thành phố);

- Tổ giúp việc BCĐ (04 tỉnh, thành phố)

c Ở cấp huyện

Cấp huyện đều thành lập BCĐ huyện do đồng chí bí thư huyện ủy hoặc chủ tịch UBND huyện làm trưởng ban Bộ phận giúp việc đặt trong phòng Nông nghiệp huyện

d Ở cấp xã

Cấp xã thành lập BCĐ do đồng chí Bí thư đảng ủy xã làm Trưởng ban và Ban quản lý xây dựng nông thôn mới do đồng chí chủ tịch UBND xã làm trưởng ban Đã có 71% thôn, bản, ấp thành lập Ban Phát triển thôn, bản, ấp

Hệ thống chỉ đạo mạnh, đồng bộ như đã nêu trên là yếu tố quan trọng thúc đẩy triển khai thực hiện Chương trình Tuy vậy, mô hình tổ chức hiện nay vẫn có

sự thiếu thống nhất Việc thiếu cán bộ chuyên trách ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng công tác tham mưu và tổ chức triển khai thực hiện Chương trình

1.2.2.2 Về ban hành văn bản hướng dẫn

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Bộ tiêu chí quốc gia làm cơ sở định hướng chỉ đạo xây dựng NTM trên địa bàn xã và 05 quyết định về cơ chế, chính sách để thực hiện chương trình Các Bộ, ngành đã ban hành 05 quyết định và 52

thông tư hướng dẫn thực hiện các cơ chế chính sách, nội dung chương trình

Vận dụng chính sách của Trung ương, các tỉnh, thành phố đã ban hành thêm nhiều cơ chế chính sách phù hợp với địa phương, như chính sách cấp xi măng để dân tự làm đường ở Thái Bình, Tuyên Quang, Hà Tĩnh, Vĩnh Phúc, Nam Định; chính sách hỗ trợ lãi suất để khuyến khích nông dân vay chuyển đổi

cơ cấu sản xuất của Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Lâm Đồng hoặc mua máy móc làm đất, máy gặt đập liên hợp của An Giang, Đồng Tháp, Thái Bình; chính sách phát triển mỗi làng một sản phẩm của Quảng Ninh

Tuy vậy, tới nay vẫn còn một số cơ chế chính sách của Trung ương chậm được ban hành hoặc chậm sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tế như: Chính sách cho các vùng đặc thù, cơ chế lồng ghép các chương trình, dự án trên địa bàn xã; Tổ chức bộ máy giúp việc Ban Chỉ đạo (BCĐ) chương trình các cấp; Hướng dẫn thực hiện tiêu chí về cơ sở vật chất văn hóa; nhà ở dân cư đạt chuẩn; Hướng dẫn về quy chế quản lý xây dựng nông thôn…

1.2.2.3 Về một số hoạt động

a Công tác tuyên truyền, vận động:

Các cơ quan Trung ương và địa phương đã tích cực tổ chức quán triệt về mục đích, nội dung của chương trình Đến cuối năm 2011 có 100% cấp ủy đảng, chính quyền và các tổ chức đoàn thể các cấp đã triển khai công tác tuyên truyền tới người dân tại thôn, bản

Năm 2011, Thủ tướng Chính phủ đã trực tiếp phát động phong trào thi đua

“Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” Nhiều tỉnh, thành phố, Bộ, ngành

đã hưởng ứng, cụ thể hóa thành phong trào thi đua ở địa phương, đơn vị

Ban Thi đua khen thưởng Trung ương đã có văn bản hướng dẫn thực hiện công tác thi đua trong xây dựng NTM và phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn, tổng hợp kết quả thi đua

Ban Chỉ đạo Chương trình ở các địa phương đã chủ động chỉ đạo biên tập, ban hành sổ tay hướng dẫn, xây dựng phim tư liệu, bản tin, tập san riêng về xây dựng NTM phát đến các cơ quan và cán bộ tham gia chỉ đạo xây dựng NTM Nhiều đài, báo Trung ương và địa phương đã tăng thời lượng, mở chuyên trang,

chuyên mục tuyên truyền, phổ biến về các hoạt động của chương trình

Các tổ chức chính trị - xã hội đã tích cực vận động các thành viên, hội viên tham gia thực hiện chương trình Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam chỉ đạo tiếp tục đẩy mạnh thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” gắn với xây dựng NTM; Trung ương Hội liên hiệp Phụ nữ đã chỉ đạo triển khai nhiều mô hình thực hiện chương trình: “Tổ phụ nữ

tự quản đường giao thông nông thôn”, “Phụ nữ chung sức xây dựng NTM” Công tác tuyên truyền vận động được coi trọng đã góp phần rất quan trọng giúp cán bộ và nhân dân có nhận thức đúng về Chương trình, thay đổi nếp nghĩ, khắc phục một bước tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước, khơi dậy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong nhân dân, tạo động lực to lớn biến chương trình thành một phong trào ngày càng lan rộng

b Công tác kiểm tra, giám sát:

* Ban chỉ đạo Trung ương

- Ban Chỉ đạo Trung ương đã chủ động xây dựng kế hoạch, chương trình công tác; phân công các thành viên kiểm tra, đôn đốc các địa phương Nhờ đó, đã phát hiện các vướng mắc kịp thời đề xuất bổ sung các hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ, ngành tạo điều kiện thuận lợi

cho địa phương tổ chức thực hiện (công tác quy hoạch; thực hiện tiêu chí giao thông, điện, chợ nông thôn….)

- Ban Chỉ đạo Trung ương đã tổ chức Hội nghị sơ kết 03 năm thực hiện

Chương trình ở các vùng (miền núi phía Bắc; Đồng bằng sông Cửu long; Duyên hải nam Trung bộ, Đông nam Bộ và Tây Nguyên) đánh giá kết quả, làm rõ tính

đặc thù của từng vùng, từ đó có cơ chế chính sách và giải pháp phù hợp, thúc đẩy thực hiện chương trình

- Các Bộ, ngành đã tổ chức nhiều đoàn khảo sát, các hội nghị sơ kết để đánh giá kết quả, kịp thời ban hành, sửa đổi, bổ sung các cơ chế chính sách, giải pháp thực hiện hiệu quả hơn các nhiệm vụ thuộc phạm vi quản lý nhà nước của ngành

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã chỉ đạo Văn phòng Điều phối sớm ban hành Sổ tay hướng dẫn xây dựng NTM, các đơn vị chuyên ngành của

Bộ đã xây dựng Sổ tay hướng dẫn chuyên ngành, tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ vận hành chương trình và tập trung chỉ đạo xây dựng mô hình điểm về các nội dung thuộc phạm vi quản lý nhà nước của ngành

* Ở các địa phương

Công tác kiểm tra, chỉ đạo được coi trọng Nhiều địa phương đã quy định

cụ thể thời gian kiểm tra địa bàn của BCĐ các cấp (BCĐ tỉnh Hà Tĩnh đã quy định ngày thứ Bảy hàng tuần là ngày nông thôn mới để xuống kiểm tra, chỉ đạo thực hiện chương trình ở cơ sở)

Tuy nhiên, việc chỉ đạo từ Trung ương hầu như mới chỉ tập trung vào cấp

tỉnh và cấp xã, ít chú ý chỉ đạo cấp huyện Vì vậy, vai trò của cấp huyện trong quy hoạch, thúc đẩy phát triển các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn, chỉ đạo xây dựng NTM ở cấp xã chưa thật rõ nét

1.2.2.4 Về kết quả thực hiện các tiêu chí của Chương trình nông thôn mới tại các địa phương

a Về huy động nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới

bố trí cho năm 2014 với 4.765 tỷ đồng Hiện nay, các địa phương đang tích cực hoàn chỉnh phương án phân bổ để sớm triển khai thực hiện ngay từ Quí I/2014

* Mặt hạn chế:

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nguồn ngân sách bố trí cho chương trình còn thấp so với nhiệm vụ đề ra; Đầu tư của doanh nghiệp trong nước và đầu tư của nước ngoài vào nông thôn rất thấp; Thiếu cơ chế lồng ghép hiệu quả các chương

trình, dự án trên địa bàn nông thôn

b Về quy hoạch và lập đề án nông thôn mới

Quy hoạch được xác định là nội dung phải được triển khai trước một bước

để định hướng cho xây dựng NTM Ngày 02/02/2010, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 193/QĐ-TTg phê duyệt chương trình rà soát quy hoạch xây dựng NTM, hỗ trợ ngân sách Trung ương để các địa phương thực hiện Đến quý 1/2014 đã có 93,7% số xã của cả nước đã hoàn thành việc phê duyệt quy hoạch xây dựng xã NTM (trước khi có Quyết định 193/QĐ-TTg, toàn quốc mới chỉ đạt 23,4%)

Các tỉnh đã hoàn thành 100% công tác lập quy hoạch xây dựng xã NTM gồm: Quảng Ninh, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Thái Bình, Hà Nam, Nam Định, Nghệ An,Đà Nẵng, Phú Yên, Gia Lai, Đắk Nông, Bến Tre, Vĩnh Long, An Giang, Sóc Trăng… Một số địa phương đạt thấp như Cao Bằng, Bắc Kạn, Điện Biên, Sơn La Đồng thời các xã đã tiến hành lập Đề án xây dựng NTM xác định mục tiêu

và giải pháp thực hiện các nhiệm vụ ưu tiên Đến nay đã có 81% số xã phê duyệt xong đề án

Tuy vậy, chất lượng công tác quy hoạch ở nhiều nơi còn thấp Nhiều xã

mới dừng ở quy hoạch chung, thiếu cụ thể hóa cần thiết Nhiều Đề án nặng về tính toán đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, chưa chú trọng đúng mức tới phát triển sản xuất, văn hoá, bảo vệ môi trường, thiếu giải pháp thực hiện, tính toán huy động nguồn lực còn thiếu tính thực tiễn

c Về phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội

Các địa phương đã ưu tiên dành nhiều nguồn lực cho xây dựng hạ tầng, là yếu tố quan trọng nhất để đổi mới bộ mặt nông thôn, tạo đà cho phát triển kinh tế

- xã hội và tăng hưởng thụ trực tiếp cho người dân Nhiều địa phương đã chủ động ban hành cơ chế hỗ trợ linh hoạt, phù hợp điều kiện cụ thể của từng vùng để huy động nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực này

Sau hơn 3 năm thực hiện, Chương trình đã góp phần phát triển nhanh hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nhiều vùng nông thôn, nổi bật là đầu tư phát triển giao thông nông thôn, thủy lợi, điện

- Phát triển giao thông nông thôn được xác định là khâu đột phá, đáp ứng

yêu cầu bức xúc của người dân nên được chú trọng đầu tư, người dân đồng tình

và tự nguyện thực hiện Nhiều địa phương đã có chính sách hỗ trợ, thu hút nguồn lực phù hợp nên đã huy động được sự tham gia của người dân và toàn xã hội Tỉnh Tuyên Quang đã có chính sách hỗ trợ bình quân 170 tấn xi măng, 02 triệu đồng và toàn bộ cống qua đường (bằng 50% chi phí) để xây dựng 01 km đường

bê tông, nhân dân tự nguyện đóng góp tiền, ngày công, hiến đất, dịch chuyển cổng, tường rào để làm đường Các tỉnh Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, Nam Định, Bắc Giang, Thanh Hóa, Phú Thọ, Hà Tĩnh… cũng có chính sách tương tự Phong trào làm đường giao thông nông thôn phát triển rất cao Cả nước đã và đang triển khai xây dựng trên 5 ngàn công trình với khoảng 70.000 km đường giao thông nông thôn

Đã có 11,6% số xã đạt tiêu chí giao thông

- Về thủy lợi đã xây dựng tu bổ sửa chữa, nâng cấp hơn 3.000 công trình

thủy lợi gồm bờ bao, cống, trạm bơm phục vụ tưới tiêu, trong đó nạo vét, tu sửa gần 7 ngàn km kênh mương Tỉnh Thái Bình đã tập trung nguồn lực để hỗ trợ cứng hoá toàn bộ hệ thống kênh mương thuỷ lợi nội đồng cho các xã điểm

Đã có 31,7% số xã đạt tiêu chí thủy lợi

- Điện nông thôn tiếp tục được nâng cấp và mở rộng Từ năm 2010-2013

nguồn vốn huy động đầu tư cải tạo và xây dựng mới hệ thống điện nông thôn khoảng 15.205 tỷ đồng, chủ yếu là vốn của ngành điện và các các dự án vay vốn nước ngoài Người dân đóng góp đất xây dựng hành lang an toàn lưới điện Tới nay, tỷ lệ xã có điện đạt 98,6% và tỷ lệ hộ dân nông thôn có điện đạt 96,6% (tăng 1,3% so với năm 2010), trong đó có 16 tỉnh, thành phố đạt 100% số hộ nông thôn

có điện

Đã có 67,2% số xã đạt tiêu chí về điện

- Về nước sạch, vệ sinh môi trường nông thôn: Đã nâng cấp hơn 1.000

công trình nước sạch tập trung, 500 bãi thu gom rác thải, 1200 cống rãnh thoát nước thải vệ sinh Đã có 40% xã lập tổ thu gom rác thải tăng 10% so với trước khi thực hiện chương trình

Đã có 14,9% số xã đạt tiêu chí về môi trường

- Cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin đã phát triển đến các xã vùng sâu,

vùng xa Internet tốc độ cao đã đến được hầu hết các điểm bưu điện văn hóa xã, khoảng 55% số xã có điểm truy cập Internet công cộng, vùng phủ sóng 3G đã đạt trên 80% dân số, tỷ lệ xã có điện thoại công cộng là 97% Hầu hết người dân khu vực nông thôn được sử dụng các dịch vụ bưu chính, viễn thông phổ cập

Đã có 77% số xã đạt tiêu chí về bưu điện

- Chợ nông thôn: Tổng số vốn đầu tư cải tạo, xây dựng chợ nông thôn các

năm 2010-2013 đạt 2.783 tỷ đồng, chủ yếu là vốn xã hội hóa (gần 80%) Các tỉnh

có đầu tư kinh phí lớn như: Thái Bình, Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định, Nghệ

An, Quảng Nam, Thành phố Hồ Chí Minh, Bình phước, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu Tới nay đã có 57,6% số xã có chợ; trong đó, có 84 chợ đầu mối nông sản cấp vùng và cấp tỉnh Về mô hình quản lý chợ, bên cạnh hình thức ban quản

lý chợ truyền thống, đã có 194 HTX, 401 doanh nghiệp tham gia kinh doanh, quản lý chợ

Đã có 30,2% số xã đạt tiêu chí về chợ nông thôn

- Trường học các cấp từng bước xây dựng theo chuẩn và xã hội hoá Đã

xây mới thêm 198 trường Trung học phổ thông; xây dựng bổ sung 25.794 phòng học mầm non, 39.480 phòng học cho tiểu học, 21.899 phòng học cho THCS, 5.018 phòng học cho THPT; trẻ em đi nhà trẻ tăng 15,8% so với năm 2008; trẻ

em đi mẫu giáo tăng 11,4% so với năm 2008 Hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú ngày càng được hoàn thiện, giải quyết được 07 - 12% học sinh dân tộc vào học Chính sách hỗ trợ học phí cho con em đồng bào dân tộc, miền núi, chính sách cho vay vốn để học tập được điều chỉnh tạo thuận lợi cho học sinh, sinh viên

từ các vùng nông thôn

Đã có 21,9% xã đạt tiêu chí trường học (với 289 trường mẫu giáo, 1.910 trường mầm non, 5.254 trường tiểu học và 2.164 trường trung học cơ sở đạt chuẩn quốc gia)

- Hệ thống các trạm y tế được tăng cường cả về số lượng và bổ sung nhân

viên y tế Đã có 99,51% số xã có trạm y tế, 72% trạm y tế xã có bác sĩ, trên 95% trạm y tế xã có nhà hộ sinh, khoảng 78,8% trạm y tế xã đã thực hiện khám chữa bệnh bằng bảo hiểm y tế Tỷ lệ thôn, bản có nhân viên y tế hoạt động đạt trên 86% Công tác chăm sóc sức khỏe tuyến cơ sở được đổi mới, mở rộng dịch vụ y

tế cho tuyến xã, thí điểm thực hiện quản lý một số bệnh mãn tính, góp phần giảm tải cho tuyến trên

Đã có 45,9% xã đạt chuẩn quốc gia về y tế

- Cơ sở vật chất văn hóa được chú trọng xây dựng và nâng cấp Đã có 44,8%

số xã có Trung tâm văn hoá - Thể thao xã, 46% số thôn có nhà văn hoá/nhà sinh hoạt cộng đồng, 48,65% thôn được công nhận là làng văn hoá, có 36.141 sân vận động và sân bóng đá do cấp xã quản lý, 1.593 nhà thi đấu và nhà tập luyện, 348 bể bơi và hồ bơi tự tạo, 38.371 câu lạc bộ TDTT cơ sở được thành lập

Đã có 7,7% số xã đạt chuẩn về cơ sở vật chất văn hóa

Tuy nhiên, phát triển kết cấu hạ tầng cấp xã còn chưa đồng bộ và chưa

đồng đều giữa các vùng Các địa phương Miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Cửu Long có tốc độ phát triển kết cấu hạ tầng chậm do điều kiện địa hình chia cắt, suất đầu tư lớn, trong khi nguồn lực còn hạn chế

Việc quản lý, duy tu và bảo dưỡng các công trình hạ tầng còn nhiều bất cập, chưa có cơ chế tài chính để thực hiện

1.2.2.7 Về văn hóa - xã hội - môi trường

- Về văn hóa: Các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể thao quần chúng được

đa dạng hóa và đẩy mạnh Nhiều hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa được đẩy mạnh Sinh hoạt cộng đồng đã được quan tâm thực hiện và từng bước đi vào nền nếp

Trên cơ sở tiếp tục nâng cao chất lượng cuộc vận động “Toàn dân đoàn

kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” đã động viên, khơi dậy trong các tầng lớp nhân dân tinh thần đoàn kết giúp nhau phát triển kinh tế, chung sức xây dựng nông thôn mới Phong trào xây dựng gia đình văn hóa ngày càng phát triển sâu rộng Năm 2013 có 47% làng, thôn, ấp, bản văn hóa đạt chuẩn cơ sở vật chất;

16 triệu gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”

Đã có 47,5% số xã đạt tiêu chí về văn hóa

- Về đảm bảo an ninh trật tự ở nông thôn: Đã phát huy sức mạnh tổng hợp

của cả hệ thống chính trị, thường xuyên nắm bắt kịp thời tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của nhân dân; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động nhân dân ở các vùng nông thôn, nhất là vùng đồng bào dân tộc nâng cao cảnh giác cách mạng, làm tốt công tác bảo vệ an ninh tổ quốc, phòng chống tội phạm

và các tệ nạn xã hội Đã chủ động đấu tranh ngăn chặn các âm mưu, hoạt động chống phá của thế lực thù địch, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh nông thôn; xử lý tốt các vấn đề phức tạp phát sinh, không để bị động, bất ngờ; đẩy mạnh tấn công trấn áp tội phạm, tạo sự chuyển biến rõ nét về trật tự an toàn xã hội trên địa bàn nông thôn

Đến nay đã có 86,1% số xã đạt tiêu chí về an ninh trật tự xã hội

1.2.2.8 Về phát triển sản xuất tăng thu nhập xóa đói giảm nghèo

Đề án sản xuất của các xã đều được xây dựng trên cơ sở xác định nhóm cây, con, ngành nghề lợi thế Nhiều xã đã tập trung chỉ đạo thực hiện đề án trên đồng ruộng

Nhiều địa phương đã tổ chức thực hiện dồn điền, đổi thửa, thiết kế lại hệ thống giao thông, thủy lợi - chuẩn bị điều kiện thuận lợi cho đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng, tiêu biểu là các tỉnh, thành phố: Thái Bình, Hà Nam, Nam Định, Hà Nội, Nam Định, Thanh Hóa… Chính sách hỗ trợ dân mua máy cày, gặt, sấy đã được nhiều tỉnh triển khai mạnh mẽ, đưa tỷ lệ cơ giới hóa các khâu này tăng từ 40% - 50% lên 80% - 90% như Thái Bình, Hà Tĩnh, An Giang An Giang, Hậu

Giang, Đồng Tháp…

Nhiều địa phương đã quan tâm chỉ đạo kiện toàn tổ chức sản xuất thông qua tăng cường hoạt động của các hợp tác xã trong nông nghiệp Mô hình “cánh đồng

mẫu lớn” được 43 tỉnh trong cả nước áp dụng Riêng vụ Đông - Xuân năm

2013-2014, các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đã mở rộng diện tích cánh đồng lớn lên đến 100.000 ha, nhiều nhất tại An Giang (35.000 ha), Cần Thơ (14.228 ha)

Đã có trên 9.000 mô hình sản xuất với tổng vốn ngân sách hỗ trợ khoảng 8.400 tỷ đồng đem lại năng suất thu nhập cao hơn trước từ 15%-40%

Đã có nhiều mô hình phát triển sản xuất hiệu quả cao được các địa phương quan tâm nghiên cứu, nhân rộng Thành phố Hồ Chí Minh, Lâm Đồng triển khai mạnh các mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao Tỉnh Lâm Đồng có 10.000

ha (11%) có mức thu từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng/ha/năm Một số tỉnh, thành phố

đã bước đầu quan tâm chỉ đạo hình thành các mô hình sản xuất nông nghiệp gắn với du lịch ở nông thôn (xã Yên Đức, huyện Đông Triều, Quảng Ninh; xã Thông Nguyên, huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang…), hàng năm đã thu hút được hàng trăm ngàn lượt khách du lịch

Các hoạt động nêu trên đã góp phần tăng thu nhập của cư dân nông thôn năm 2013 gấp 1,8 lần so với năm 2010 Tỷ lệ hộ nghèo nông thôn đến hết năm

2013 là 12,6% giảm bình quân 2%/năm so với năm 2008

Đến nay đã có 30,1% số xã đạt tiêu chí thu nhập, 52,8% số xã đạt tiêu chí việc làm và 24,5% số xã đạt tiêu chí hộ nghèo

1.2.2.9 Về xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh:

- Tổ chức cơ sở đảng ở nhiều vùng nông thôn đã được nâng cao chất lượng, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, nâng cao vai trò hạt nhân trong lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ chính trị ở cơ sở Trong quá trình triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới, nhiều cấp uỷ đảng cơ sở đã chủ động lựa chọn những vấn đề bức xúc, nổi cộm, những yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của nhân dân để bàn bạc, thảo luận trong cấp uỷ, chi bộ, và xây dựng thành nghị

quyết chuyên đề để lãnh đạo thực hiện có kết quả Nhờ vậy uy tín được nâng cao

- Đội ngũ cán bộ lãnh đạo được nhiều địa phương (nhất là cấp xã) đã được kiện toàn Qua hoạt động thực tiễn đội ngũ cán bộ xã đã có bước trưởng thành nhanh, năng lực, tinh thần trách nhiệm, kỹ năng vận động quần chúng đã được nâng lên rõ rệt Công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cơ sở đạt chuẩn

được quan tâm (đã có khoảng 85% số xã đạt tiêu chí này) Nhiều nơi đã luân chuyển tăng cường cán bộ về xã Một số địa phương có chính sách thu hút cán bộ trẻ về công tác ở cấp xã

- Sự phối hợp giữa Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các

tổ chức thành viên trong chỉ đạo thực hiện các nội dung của Chương trình xây dựng NTM ngày càng cụ thể và hiệu quả như Hội nông dân với xóa đói giảm nghèo; Hội phụ nữ với phong trào “5 không, ba sạch”… Nhờ đó đã kịp thời khắc phục những hạn chế trong nhận thức của cán bộ và nhân dân; tháo gỡ khó khăn vướng mắc từ cơ sở; nâng cao tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ các cấp, các ngành, tạo sự nhất trí, đồng thuận cao trong cả hệ thống chính trị

Đến nay đã có 61,8% số xã đạt tiêu chí về hệ thống tổ chức chính trị xã hội Với sự cố gắng của các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương, mức đạt các tiêu chí NTM tăng lên rõ rệt Từ bình quân 4,7 tiêu chí/xã năm 2011 nay đã đạt 8,47 tiêu chí/xã Đã có:

- Số xã đạt 19 tiêu chí: 185 xã, chiếm tỷ lệ 2,05%;

- Số xã đạt từ 15 đến 18 tiêu chí: 622 xã, chiếm tỷ lệ 6,9%;

- Số xã đạt từ 10 đến 14 tiêu chí: 2.646 xã, chiếm tỷ lệ 29,37%;

- Số xã đạt từ 5 đến 9 tiêu chí: 4.033 xã, chiếm 44,77%;

- Số xã dưới 5 tiêu chí: 1.515 xã, chiếm 16,82%;

- Số xã chưa đạt tiêu chí tiêu chí nào: 07 xã

(Báo cáo Kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2013 và phương hướng, nhiệm vụ đến năm 2014)

1.2.3 Thực trạng xây dựng nông thôn mới tỉnh Nam Định

1.2.3.1 Quy hoạch và thực hiện quy hoạch xây dựng NTM

- Xác định quy hoạch là cơ sở quan trọng để xây dựng NTM, phải đi trước một bước, UBND tỉnh đã giao các huyện, thành phố chỉ đạo các xã, thị trấn lập 3 quy hoạch cấp xã; hỗ trợ các xã 27.630 triệu đồng để khảo sát hiện trạng và lập các quy hoạch (130 triệu đồng/xã)

- Đến cuối năm 2011, 100% số xã, thị trấn đã hoàn thành quy hoạch phát triển sản xuất nông nghiệp, quy hoạch xây dựng NTM; đến 20/12/2013 đã hoàn

thành quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất đến năm 2015 trình cấp có thẩm quyền phê duyệt Các xã đều đã công khai các quy hoạch được duyệt; ban hành quy chế quản lý và tiến hành cắm mốc chỉ giới theo quy hoạch

1.2.3.2 Hạ tầng kinh tế - xã hội

Trong 3 năm đã triển khai trên 7.000 công trình hạ tầng nông thôn, trong đó: Xây dựng mới và cải tạo nâng cấp 4.296 km đường giao thông nông thôn, 5.371 cầu, cống dân sinh, đắp được trên 5.319 km đường giao thông nội đồng (đã cứng hóa 1.071 km) Xây mới 15 cống qua đê; nạo vét 1.368 km kênh, mương với tổng khối lượng 16,7 triệu m3, trong đó có 3,4 triệu m3 kênh cấp III; kiên cố hóa 337,1 km kênh từ cấp III đến cấp I

Xây mới và cải tạo nâng cấp 306 trạm hạ áp, 1.323,5 km đường dây hạ thế, 25 nhà văn hóa xã, 15 khu thể thao xã, 431 nhà văn hóa thôn, 30 khu thể thao thôn, 50 chợ, 46 trụ sở xã, 1.407 phòng học các cấp từ Mầm non đến Trung học

cơ sở Xây mới 26 trạm y tế xã; 24 dự án cấp nước sạch nông thôn; 73 bãi xử lý rác thải và lò đốt rác

1.2.3.3 Văn hóa - xã hội - môi trường

- Công tác giáo dục được quan tâm, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên tiếp tục phát triển và nâng cao chất lượng Chất lượng giáo dục toàn diện ở các cấp học ngày càng được nâng cao Đến nay toàn tỉnh đã hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học và THCS, 80% học sinh tốt nghiệp THCS được vào phổ thông trung học Là một trong những tỉnh dẫn đầu về giáo dục đào tạo nhiều năm liền Tỷ lệ huy động trẻ ở độ tuổi đến lớp mẫu giáo đạt 97,1%, 100% trẻ mẫu giáo 5 tuổi đến trường Chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ được nâng cao, 10/10 huyện, thành phố đã đạt chuẩn phổ cập mẫu giáo 5 tuổi

- Tiếp tục triển khai có hiệu quả Chương trình MTQG về Y tế, Chương trình MTQG về dân số - kế hoạch hóa gia đình, công tác phòng chống HIV/AIDS, chương trình MTQG về nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn

Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế tăng từ 42% năm 2010 lên 44% năm

2012, đến 31/12/2013 đạt 60,04% Khu vực nông thôn tỷ lệ người dân tham gia BHYT đạt 58,32% Công tác phòng, chống dịch bệnh, công tác tuyên truyền,

giáo dục sức khỏe, vệ sinh môi trường, sử dụng nước sạch được quan tâm triển khai thường xuyên

- Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa gắn với

xây dựng NTM” đã được UBMTTQ các cấp phối hợp với các cấp chính quyền, các ngành sớm phát động sâu rộng trong toàn tỉnh Các phong trào xây dựng làng văn hóa, gia đình văn hóa, khu dân cư tiên tiến, đơn vị, cơ quan có nếp sống văn hóa được Uỷ ban MTTQ, các cấp, các ngành triển khai thường xuyên và được các tầng lớp nhân dân tích cực hưởng ứng

Đến cuối năm 2013 có 1.721/3.498 thôn, xóm đạt danh hiệu ‘‘làng văn hóa’’, đạt 49,2%; có 405.862 gia đình (71,2%) đạt danh hiệu “gia đình văn hóa”; 2.634 khu dân cư xây dựng được hương ước, quy ước, trong đó 2.434 (67%) hương ước được phê duyệt Có 3.106 khu dân cư đạt tiêu chuẩn ‘‘an toàn về an ninh trật tự’’; 2.321 khu dân cư làm tốt phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ môi trường” Có 2.133 khu dân cư đã tổ chức vận động nhân dân đóng góp xây dựng nhà văn hóa thôn, xóm; hầu hết các khu dân cư hoàn thành xây dựng, sửa chữa, nâng cấp đường làng, ngõ xóm

- An sinh xã hội được đảm bảo; đời sống nhân dân được cải thiện và nâng lên, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 9,95% năm 2010 xuống 8,3% năm 2011, 6,72% năm 2012 và 5,33% năm 2013 Giải quyết đúng, đủ, kịp thời các chế độ đối với các đối tượng chính sách và hộ nghèo

- Duy trì tốt hoạt động thu gom rác thải, có sự tham gia của cộng đồng ở

168 xã, thị trấn (80% số xã, thị trấn) Tỷ lệ dân số nông thôn dùng nước sạch và hợp vệ sinh năm 2012 đạt 90,4%, năm 2013 đạt 92% Tỷ lệ hộ gia đình có đủ 3 công trình vệ sinh theo chuẩn tăng từ 63% năm 2010 lên 85% năm 2013

1.2.3.4 Kinh tế và hình thức sản xuất

- Công tác dồn điền đổi thửa

+ Xác định quy hoạch là cơ sở quan trọng để xây dựng NTM, phải đi trước một bước, UBND tỉnh đã giao các huyện, thành phố chỉ đạo các xã, thị trấn lập 3 quy hoạch cấp xã; hỗ trợ các xã 27.630 triệu đồng để khảo sát hiện trạng và lập các quy hoạch (130 triệu đồng/xã)